Cạnh tranh là gì vì sao trong n n kinh t ề ế thị trườ ệ ng cần phải bảo v sự cạnh tranh và hạn chế độc quy n liên h v i th c ti n vi t nam

Độc quyền là sự chi phối, kiểm soát của một, nhiều công ty hay tổ chức kinh tế nào đó về một loại sản phẩm trên một đoạn thị trường nhất định.. Để giành ưu thế trong cạnh tranh, có các c

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

BÀI TẬP LỚN

KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC LÊNIN

ĐỀ BÀI: Cạnh tranh là gì? Vì sao trong nền kinh tế thị

trường cần phải bảo vệ sự cạnh tranh và hạn chế độc quyền? Liên hệ với thực tiễn Việt Nam.

Họ và tên: Ngô Phương Anh

Mã sinh viên: 11219646 Lớp học phần: Kinh tế chính trị_AEP (121) _01

Hà Nội, năm 2022

Mục Lục

PHẦN MỞ ĐẦU 2

PHẦN NỘI DUNG 3

I Những vấn đề lý luận 3

1 Khái niệm “Cạnh tranh” và “Độc quyền” 3

2 Lý do cần duy trì sự cạnh tranh và hạn chế độc quyền. 3

II Liên hệ thực tiễn tại Việt Nam 7

1. Những biện pháp khuyến khích cạnh tranh lành mạnh và hạn chế cạnh tranh không lành mạnh ở Việt Nam 7

2 Những biện pháp hạn chế độc quyền ở Việt Nam 9

PHẦN KẾT LUẬN 11

TÀI LIỆU THAM KHẢO 12

PHẦN MỞ ĐẦU

Năm 1986, Đảng và Nhà nước quyết định thực hiện chuyển đổi kinh tế từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Đó là một bước ngoặt lớn trong quá trình phát triển kinh tế của Việt Nam, góp phần quan trọng vào sự phát triển kinh tế mạnh mẽ của nước ta những năm sau đó Nhưng cùng với

sự chuyển đổi tích cực của nền kinh tế, Việt Nam cũng phải chấp nhận một số quy luật tất yếu mà nền kinh tế thị trường mang lại Và trong các quy luật đó, cạnh tranh là một quy luật khách quan, vô cùng cần thiết trong quá trình phát triển kinh tế của đất

nước

Trong nền kinh tế thị trường, cạnh tranh là một cơ chế vận hành chủ yếu, là động lực thúc đẩy kinh tế Nhiều nước trên thế giới đã vận hành tốt quy luật này và đạt được nhiều thành tựu to lớn Việt Nam cũng không phải ngoại lệ Từ thời kỳ Đổi mới kinh tế, đất nước ta đã áp dụng quy luật này và đạt một số thành tựu nhất định như kinh tế ổn định, đời sống nhân dân, xã hội được cải thiện, Những thành tựu ấy tuy chưa phải quá lớn lao nhưng đã góp phần định hướng phát triển kinh tế cho đất nước

Bên cạnh đó, nền kinh tế của nước ta vẫn phải đối mặt với những khó khăn, thách thức to lớn Một trong số đó chính là khả năng cạnh tranh của nền kinh tế còn yếu, dẫn đến cạnh tranh không hoàn hảo, không lành mạnh và sinh ra hiện tượng độc quyền Độc quyền là sự chi phối, kiểm soát của một, nhiều công ty hay tổ chức kinh tế nào đó về một loại sản phẩm trên một đoạn thị trường nhất định Độc quyền sinh ra từ cạnh tranh

tự do nhưng không thủ tiêu được cạnh tranh tự do mà trái lại còn làm cho cạnh tranh trở nên gay gắt hơn Trong nền kinh tế thị trường, độc quyền và cạnh tranh luôn tồn tại xen kẽ lẫn nhau

PHẦN NỘI DUNG

I Những vấn đề lý luận

1 Khái niệm “Cạnh tranh” và “Độc quyền”

Cạnh tranh là sự ganh đua giữa những chủ thể kinh tế với nhau nhằm có

được những ưu thế về sản xuất cũng như tiêu thụ và thông qua đó mà thu được lợi ích tối đa Kinh tế thị trường càng phát triển thì cạnh tranh trên thị trường càng trở nên thường xuyên, quyết liệt hơn Có 2 loại cạnh tranh là cạnh tranh trong nội bộ ngành và cạnh tranh giữa các ngành

Độc quyền là sự liên minh giữa các doanh nghiệp lớn, năm trong tay phần

lớn việc sản xuất và tiêu thụ một loại hàng hóa, định ra giá cả độc quyền và thu lợi nhuận độc quyền cao

Như vậy, độc quyền sinh ra từ cạnh tranh tự do nhưng độc quyền không thủ tiêu được cạnh tranh tự do mà trái lại còn làm cho cạnh tranh gay gắt hơn

2 Lý do cần duy trì sự cạnh tranh và hạn chế độc quyền.

2.1 Do những tác động của cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường:

a Những tác động tích cực của cạnh tranh:

- Cạnh tranh thúc đẩy sự phát triển lực lượng sản xuất.

Trong nền kinh tế thị trường, để nâng cao năng lực cạnh tranh, các chủ thể sản xuất kinh doanh luôn phải tìm kiếm và ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, công nghệ mới vào sản xuất Việc này tạo ra sự đổi mới không ngừng về trình độ tay nghề, tri thức của người lao động Kết quả là, cạnh tranh thúc đẩy lực lượng sản xuất của xã hội phát triển nhanh hơn

- Cạnh tranh thúc đẩy sự phát triển nền kinh tế thị trường.

Trong nền kinh tế thị trường, mọi hành vi của mọi chủ thể kinh tế đều hoạt động trong môi trường cạnh tranh, hướng đến mục đích đạt được lợi nhuận tối

đa Để đạt được mục đích đó, các chủ thể kinh tế này cầ n phải cạnh tranh với nhau để có được những điều kiện thuận lợi nhất trong sản xuất và kinh doanh Thông qua đó, nền kinh tế thị trường không ngừng được hoàn thiện hơn

- Cạnh tranh là cơ chế giúp điều chỉnh linh hoạt việc phân bổ các nguồn lực.

Nền kinh tế thị trường đòi hỏi việc tiếp cận các nguồn lực phải dựa trên nguyên tắc cạnh tranh để phân bổ vào chủ thể có thể sử dụng hiệu quả hơn cả Theo đó, các chủ thể sản xuất kinh doanh phải thực hiện cạnh tranh để có được cơ hội sử dụng các nguồn lực để phục vụ cho sản xuất kinh doanh

- Cạnh tranh thúc đẩy năng lực thỏa mãn nhu cầu xã hội.

Trong nền kinh tế thị trường, mục đích của các chủ thể kinh tế là lợi nhuận tối đa Vì vậy, những người sản xuất phải tìm mọi cách tạo ra khối lượng sản phẩm đa dạng, dồi dào, phong phú, chất lượng tốt, giá thành hạ nhằm đáp ưng nhu cầu của người tiêu dùng và xã hội

b Những tác động tiêu cực của cạnh tranh:

- Cạnh tranh không lành mạnh gây tổn hại môi trường kinh doanh.

Khi các chủ thể thực hiện các biện pháp cạnh tranh thiếu lành mạnh sẽ làm xói mòn đến môi trường kinh doanh, thậm chí xói mòn giá trị đạo đức xã hội Do đó, cần loại trừ các biện pháp, thủ đoạn cạnh tranh không lành

- Cạnh tranh không lành mạnh gây lãng phí nguồn lực xã hội.

Để giành ưu thế trong cạnh tranh, có các chủ thể chiếm giữ các nguồn lực

mà không phát huy vai trò của các nguồn lực đó trong sản xuất kinh doanh, không dựa vào sản xuất để tạo ra hàng hóa, dịch vụ cho xã hội Trong những

trường hợp như vậy, cạnh tranh đã làm cho nguồn lực xã hội bị lãng phí

- Cạnh tranh không lành mạnh gây làm tổn hại phúc lợi của xã hội.

Khi các nguồn lực bị lãng phí, cạnh tranh không lành mạnh đã khiến cho phúc lợi xã hội bị tổn thất Thay vì nếu sử dụng hiệu quả, xã hội sẽ có nhiều

cơ hội lựa chọn hơn để thỏa mãn nhu cầu Cho nên, khi các chủ thể sử dụng các biện pháp cạnh tranh thiếu lành mạnh, phúc lợi xã hội sẽ bị ảnh hưởng

2.2 Do những tác động của độc quyền trong nền kinh tế thị trường:

a. Những tác động tích cực của độc quyền

- Độc quyền tạo ra khả năng to lớn trong việc nghiên cứu và triển khai các

hoạt động khoa học kỹ thuật, thúc đẩy sự tiến bộ kỹ thuật.

Độc quyền như đã biết là kết quả của quá trình tích tụ, tập trung sản xuất ở mức độ cao Do đó, các tổ chức độc quyền có khả năng tập trung được các nguồn lực, đặc biệt là nguồn lực về tài chính trong việc nghiên cứu

và triển khai các hoạt động khoa học kỹ thuật, thúc đẩy sự tiến bộ kỹ thuật

- Độc quyền có thể làm tăng năng suất lao động, nâng cao năng lực cạnh

tranh của bản thân tổ chức độc quyền.

Là kết quả của tập trung sản xuất và sự liên minh các doanh nghiệp lớn, độc quyền tạo ra được ưu thế về vốn, áp dụng những phương pháp sản xuất tiên tiến, làm tăng năng suất lao động, giảm chi phí sản xuất, từ đó giúp nâng cao năng lực cạnh tranh trong hoạt động sản xuất kinh doanh

- Độc quyền tạo được sức mạnh kinh tế góp phần thúc đẩy nền kinh tế phát

triển theo hướng sản xuất lớn hiện đại.

Với ưu thế tập trung được sức mạnh kinh tế to lớn vào trong tay mình, nhất là sức mạnh về tài chính, tạo cho độc quyền có điều kiện đầu tư vào các lĩnh vực kinh tế trọng tâm, mũi nhọn, do đó thúc đẩy nền kinh tế thị trường phát triển theo hướng sản xuất tập trung, quy mô lớn, hiện đại

b Những tác động tiêu cực của độc quyền

- Độc quyền xuất hiện làm cho cạnh tranh không hoàn hảo gây thiệt hại cho người tiêu dùng và xã hội.

Với sự thống trị của độc quyền và vì mục đích lợi nhuận độc quyền cao, độc quyền không giảm giá cả mà luôn áp đặt giá bán hàng hóa cao và giá mua thấp, thực hiện sự trao đổi không ngang giá, hạn chế khối lượng hàng hóa tạo

ra sự cung cầu giả tạo về hàng hóa, gây thiệt hại cho người tiêu dùng và xã hội

- Độc quyền có thể kìm hãm sự tiến bộ kỹ thuậ t, và cả sự phát triể n củ a kinh

tế, xã hội.

Độc quyề n tập trung được các nguồn lực lớn, tạo ra khả năng nghiên cứu, phát minh các sáng chế khoa học, kỹ thuật Nhưng vì lợi ích độc quyền, hoạt động nghiên cứu, phát minh, sáng chế chỉ được thực hiện khi vị thế độc quyền của chúng không có nguy cơ bị lung lay Do vậy, mặc dù có khả năng về nguồn lực tài chính tạo ra khả năng trong nghiên cứu, phát minh các sáng chế khoa học, kỹ thuật, nhưng các tổ chức độc quyền không tích cực thực hiện các công việc

đó Điều này chứng tỏ, độc quyền đã ít nhiều kìm hãm thúc đẩy sự tiến bộ

kỹ thuật, theo đó kìm hãm sự phát triển kinh tế, xã hội

- Khi độc quyền nhà nước bị chi phối bởi nhóm lợi ích cục bộ hoặc khi độc quyền tư nhân chi phối các quan hệ kinh tế, xã hội sẽ gây ra hiện tượng làm tăng

sự phân hóa giàu nghèo.

Với địa vị thống trị kinh tế của mình và mục đích lợi nhuận độc quyền cao, độc quyền có khả năng và không ngừng bành trướng sang các lĩnh vực chính trị, xã hội, kết hợp với các nhân viên chính phủ để thực hiện mục đích lợi ích nhóm, kết hợp với sức mạnh nhà nước hình thành độc quyền nhà nước, chi phối cả quan hệ, đường lối đối nội, đối ngoại của quốc gia, vì lợi ích của các

tổ chức độc quyền, không vì lợi ích của đại đa số nhân dân lao động

- Trong nền kinh tế thị trường, nhìn chung, không chỉ tồn tại sự cạnh tranh giữa các chủ thể sản xuất kinh doanh nhỏ và vừa mà còn có thêm các loại cạnh tranh giữa các tổ chức độc quyền:

o Cạnh tranh giữa các tổ chức độc quyền với các doanh nghiệp ngoài độc

quyền.

Các tổ chức độc quyền thường tìm cách để chi phối, thôn tính các doanh nghiệp ngoài độc quyền bằng nhiều biện pháp như: độc quyền mua nguyên liệu đầu vào; độc quyền phương tiện vận tải; độc quyền tín dụng để có thể loại bỏ các chủ thể yếu thế hơn ra khỏi thị trường

o Cạnh tranh giữa các tổ chức độc quyền với nhau.

Loạ i hình cạ nh tranh này có nhiề u hình thức: cạ nh tranh giữa các tổ chức độc quyền trong cùng một ngành, kết thúc bằng một sự thỏa hiệp hoặc bằng sự phá sản của một bên cạnh tranh; cạnh tranh giữa các tổ chức độc quyền khác ngành có liên quan với nhau về nguồn lực đầu vào

o Cạnh tranh trong nội bộ các tổ chức độc quyền.

Những doanh nghiệp tham gia các tổ chức độc quyền cũng có thể cạnh tranh với nhau để giành lợi thế trong hệ thống Các thnh viên trong các

tổ chức độc quyền cũng có thể cạnh tranh nhau để chiếm tỷ lệ cổ phần khống chế, từ đó chiếm địa vị chi phối và phân chia lợi ích có lợi hơn

Tóm lại, trong nền kinh tế thị trường hiện đại, cạnh tranh và độc quyền cần cùng tồn tại song hành với nhau Mức độ khốc liệt của cạnh tranh và mức độ độc quyền hóa phụ thuộc vào hoàn cảnh cụ thể của mỗi nền kinh tế thị trường khác nhau nhưng luôn phải duy trì sự cạnh tranh và hạn chế một phần độc quyền

do những tác động của nó.

II Liên hệ thực tiễn tại Việt Nam

1 Những biện pháp khuyến khích cạnh tranh lành mạnh và hạn chế cạnh tranh không lành mạnh ở Việt Nam

1.1 Về phía nhà nước

- Hoàn thiện quy định pháp luật về cạnh tranh:

Cần pháp điển hóa hệ thống pháp luật về cạnh tranh không lành mạnh theo hướng thống nhất các quy định giữa các văn bản và sửa đổi các quy định không còn phù hợp với tình hình thực tế hiện nay Nhà nước ta cũng đã xây dựng, ban hành Nghị định hướng dẫn Luật Cạnh tranh 2018 theo hướng đảm bảo tính hiệu quả, thực thi bằng việc bổ sung hướng dẫn một số nội dung còn thiếu, tiếp thu các quy định của pháp luật các quốc gia có nền kinh tế phát triển trên thế giới, hướng đến một văn bản hướng dẫn dễ hiểu, khoa học và chính xác, thống nhất các quy định về hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong các văn bản luật chuyên ngành,

cụ thể hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực sỡ hữu

trí tuệ trong Luật Sở hữu trí tuệ, hành vi quảng cáo nhằm cạnh tranh không lành mạnh trong Luật Quảng cáo, hành vi khuyến mại trong Luật Thương mại…

- Hoàn thiện quy định các chế tài xử lý hành vi cạnh tranh không lành

mạnh:

Hiện tại, Bộ luật Hình sự năm 2015, sử đổi bổ sung năm 2017 đã quy định việc xử lý hình sự đối với một số hành vi cạnh tranh không lành mạnh như tội sản xuất, buôn bán hàng giả (Điều 192, tội đầu cơ (Điều 196), tội quảng cáo gian dối (Điều 197), tội lừa dối khách hàng (Điều 198) Tuy nhiên, còn nhiều hành vi cạnh tranh không lành mạnh pháp luật nhiều quốc gia quy định là tội phạm nhưng Bộ Luật Hình sự của Việt Nam chưa quy định, trong đó có hành vi xâm phạm bí mật kinh doanh, hoạt động tình báo công nghiệp…

- Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về cạnh tranh không lành mạnh:

Nội dung tuyên truyền cần giúp các doanh nghiệp nhận diện những hành

vi cạnh tranh không lành mạnh và quyền khiếu nại, khởi kiện của doanh nghiệp bị xâm hại, các hình thức chế tài có thể áp dụng đối với doanh nghiệp có hành vi

- Tăng cường công tác đào tạo cán bộ:

Xử lý các vấn đề về cạnh tranh là vấn đề pháp lý rất mới ở Việt Nam Chính vì thế, trong thời gian tới, cần có biện pháp thích hợp để đào tạo cán

bộ, nhất là các cán bộ hoạt động thực tiễn trong vấn đề này Bên cạnh đó, đào tạo, bồi dưỡng thẩm phán thích hợp để chuẩn bị kiến thức, kinh nghiệm cần thiết khi phải xử lý các hành vi cạnh tranh không lành mạnh

- Hợp tác quốc tế trong lĩnh vực pháp luật chống cạnh tranh không lành mạnh: Việc

học tập kinh nghiệm nước ngoài trong việc xử lý các vấn đề về cạnh

tranh, trong đó có cạnh tranh không lành mạnh là rất cần thiết Vì vậy, cần có các chương trình hợp tác nghiên cứu, học tập trao đổi kinh nghiệm với các nước có kinh nghiệm lâu năm trong lĩnh vực pháp luật cạnh tranh nói chung và trong việc đấu tranh chống hành vi cạnh tranh không lành mạnh nói riêng để tạo điều kiện

TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com

quan này có thêm kiến thức, năng lực và trình độ để xử lý các vấn đề mà thực tiễn Việt Nam đặt ra

1.2 Về phía Hiệp hội nghề nghiệp

- Cần thường xuyên xây dựng và ban hành quy tắc hợp tác chống cạnh tranh không lành mạnh giữa các doanh nghiệp trong cùng lĩnh vực Đồng thời, cần đẩy mạnh tuyên truyền để doanh nghiệp thành viên mới ra đời hay mới triển khai dịch vụ, sản phẩm về các chỉ dẫn hàng hóa Hiệp hội cần làm tốt vai trò là một tổ chức thống nhất bảo vệ doanh nghiệp trước các hành vi vi phạm chỉ dẫn gây nhầm lẫn

đến từ các quốc gia khác

1.3 Về phía các doanh nghiệp

chính sách về cạnh tranh Đẩy mạnh quan tâm, xúc tiến việc đăng ký bảo hộ nhãn hiệu hàng hóa, kiểu dáng công nghiệp theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ về các nội dung thuộc chỉ dẫn hàng hóa Mặt khác, tự xây dựng cho mình một chiến lược cạnh tranh chuyên nghiệp và dài hạn như xây dựng và quảng bá thương hiệu; xây dựng những kênh phân phối mới, các sản phẩm mới; khai thác lợi thế

cạnh tranh của riêng mình

1.4 Về phía người tiêu dùng

- Người tiêu dùng cần có cái nhìn đúng đắn và chính xác về hàng hóa, sản phẩm mình sử dụng Nếu phát hiện những sản phẩm, hàng hóa là sản phẩm của hành vi cạnh tranh không lành mạnh có thể lên án và vận động người tiêu dùng khác không sử dụng, tạo sức ép cho doanh nghiệp vi phạm, từ đó đẩy lùi các hành vi cạnh tranh không lành mạnh

- Tuy nhiên, để thực hiện đồng bộ các giải pháp trên cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, các ngành, doanh nghiệp cũng như sự quan tâm, đóng góp của người tiêu dùng, từ đó tạo một cơ chế vững chắc hạn chế tối đa các hành vi cạnh tranh không lành mạnh trên thị trường

2 Những biện pháp hạn chế độc quyền ở Việt Nam