ĐỀ TÀI TIỂU LUẬN Ý THỨC, CÁC THUỘC TÍNH CƠ BẢN CỦA Ý THỨC

MỤC LỤC PHẦN MỞ ĐẦU .......................................................................................... 3 CÁC KHÁI NIỆM LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI....................................... 4 1 1.1 1.2 Ý THỨC VÀ THUỘC TÍNH CƠ BẢN CỦA Ý THỨC. ......................... 5 Ý THỨC................................................................................................... 5 THUỘC TÍNH CƠ BẢN CỦA Ý THỨC ............................................. 6 2.1 Ý thức thể hiện năng lực nhận thức cao nhất của con người về thế giới quan....................................................................................................... 6 2.2 Ý thức thể hiện thái

1

KHOA XÃ HỘI HỌC VÀ CÔNG TÁC XÃ HỘI

TÊN ĐỀ TÀI TIỂU LUẬN

Ý THỨC, CÁC THUỘC TÍNH CƠ BẢN CỦA Ý

TH ỨC

TÊN LỚP HỌC PHẦN - MÃ HỌC PHẦN TÂM LÝ HỌC ĐẠI CƯƠNG - NHÓM 1_ 2021-2022.2.TLH1012.001

GI ẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN: ĐINH THỊ THIÊN ÁI

HU Ế, THÁNG 5 NĂM 2022

S Ố PHÁCH:

………

2

M ỤC LỤC

Contents

A PH ẦN MỞ ĐẦU 3

I CÁC KHÁI NIỆM LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 4

1 Khái niệm chung về ý thức 5

1.1 Ý thức là gì? 5

1.2 Các thuộc tính cơ bản của ý thức 5

II Ý THỨC VÀ THUỘC TÍNH CƠ BẢN CỦA Ý THỨC 5

1 Ý THỨC 5

2 THUỘC TÍNH CƠ BẢN CỦA Ý THỨC 6

2.1 Ý thức thể hiện năng lực nhận thức cao nhất của con người về thế giới quan 6

2.2 Ý thức thể hiện thái độ của con người về thế giới 7

2.3 Ý thức thể hiện năng lực điều chỉnh, điều khiển hành vi của con người 8 2.4 Khả năng tự ý thức 9

ĐÁNH GIÁ NHẬN XÉT 11

TÀI LIỆU THAM KHẢO

3

A PHẦN MỞ ĐẦU

Trong hàng nghìn năm, việc nghiên cứu ý thức con người chủ yếu là công việc của các nhà triết học Nhà triết học người Pháp Rene Descartes đã đưa ra khái niệm thuyết nhị nguyên giữa tâm trí và cơ thể hay ý tưởng rằng trong khi tâm trí và cơ thể tách biệt nhau, chúng tương tác với nhau

Một khi tâm lý học được thành lập như một bộ môn tách biệt với triết học và sinh học, nghiên cứu về trải nghiệm có ý thức đã trở thành một trong những chủ đề đầu tiên được các nhà tâm lý học thời kỳ đầu nghiên cứu

Các nhà cấu trúc học đã sử dụng một quá trình được gọi là xem xét nội tâm để phân tích và báo cáo những cảm giác, suy nghĩ và trải nghiệm có ý thức Những người quan sát được đào tạo sẽ kiểm tra cẩn thận nội dung trong tâm trí của họ Rõ ràng, đây là

một quá trình rất chủ quan, nhưng nó đã giúp truyền cảm hứng cho những nghiên cứu sâu hơn về nghiên cứu khoa học về ý thức

Nhà tâm lý học người Mỹ William James đã so sánh ý thức với một dòng chảy - không

bị gián đoạn và liên tục bất chấp sự thay đổi và thay đổi liên tục Nhà phân tâm học Sigmund Freud tập trung vào việc hiểu tầm quan trọng của tâm trí vô thức và có ý thức

Trong khi trọng tâm của phần lớn nghiên cứu trong tâm lý học chuyển sang các hành

vi thuần túy có thể quan sát được trong nửa đầu thế kỷ 20, nghiên cứu về ý thức con người đã phát triển vượt bậc kể từ những năm 1950

Nghiên cứu về ý thức tập trung vào việc tìm hiểu khoa học thần kinh đằng sau những trải nghiệm có ý thức của chúng ta Trong bài tiểu luận này sẽ phân tích rõ hơn về ý

thức và các thuộc tính cơ bản của ý thức trong tâm lý học

4

I CÁC KHÁI NIỆM LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI

Tổng quan về sự phát triển tâm lý và sự hình thành ý thức

5

1 Khái niệm chung về ý thức

1.1 Ý thức là gì?

Ý thức là hình thức Phản ánh tâm lí cao nhất chỉ riêng con người mới có, được phản ánh bằngngôn ngữ, là khả năng con người hiểu được các tri thức (hiểu biết) à con người đã tiếp thu được (là tri thức về tri thức.,phản ánh của phản ánh) Có thể ví ý thức như "cặp mắt thứ hai"soi vào kết quả (các hình ảnh tâm lí) do "cặp mắt thứ nhất)"(cảm giác, tri giác, trí nhớ, tư duy, cảm xúc ) mang lại Với ý nghĩa đó ta có thể nói: ý thức là tồn tại được nhận thức [1]

1.2 Các thuộc tính cơ bản của ý thức

+ Ý thức thể hiện năng lực nhận thức cao nhất của con người về thế giới

+ Ý thức thể hiện thái độ của con người đối với thế giới

+ Ý thức thể hiện năng lực điều khiển, điều chỉnh hành vi của con người

+ Khả năng tự ý thức

II Ý THỨC VÀ THUỘC TÍNH CƠ BẢN CỦA Ý THỨC

1 Ý THỨC

Cuộc sống của chúng ta liên quan đến những thay đổi thường xuyên, mạnh mẽ về mức

độ mà chúng ta nhận thức được môi trường xung quanh và trạng thái bên trong của chúng ta Trong khi tỉnh táo, chúng ta cảm thấy tỉnh táo và nhận thức được nhiều điều quan trọng đang diễn ra xung quanh chúng ta Trải nghiệm của chúng ta thay đổi đáng

kể khi chúng ta đang ngủ sâu và một lần nữa khi chúng ta đang mơ Một số người cũng trải qua trạng thái ý thức bị thay đổi thông qua thiền định, thôi miên hoặc rượu và các loại ma túy khác

Theo nghĩa thông thường, ý thức dùng để chỉ những thái độ hay ứng xử của con người

mà họ nhận biết được tính chất hợp lý, đúng đắn dựa trên sự tuân thủ những quy định của pháp luật hay chuẩn mực, yêu cầu của các nhóm xã hội, cộng đồng Ý thức theo nghĩa này là có hiểu biết, tự giác và hành động phù hợp Chẳng hạn như, ý thức chấp hành luật giao thông, ý thức được tính chất quan trọng của kỳ thi tuyển sinh đại học

là những biểu hiện của sự hiểu biết và tính tự giác của ý thức

Dưới góc độ Triết học, ý thức là một trong hai phạm trù cơ bản, đối lập của phạm trù vật chất Triết học Marx - Lenin coi ý thức là tính thứ hai, có sau vật chất và do vật

chất quyết định, ý thức là tồn tại được nhận thức

6

Theo tâm lý học Từ “ý thức” có thể được dùng với nghĩa rộng hoặc nghĩa hẹp Theo nghĩa rộng, ýthức thường được dùng đồng nghĩa với tinh thần, tư tưởng… (ý thức tổ chức, ý thức kỉ luật…) Theo nghĩa hẹp, khái niệm ý thức được dùng để chỉ một cấp độ đặc biệt trongtâm lí con người.Vậy ý thức là hình thức phản ánh tâm lí cao nhất chỉ riêng con người mới có, phản ánh bằng ngôn ngữ, là khả năng con người hiểu được các tri thức (hiểu biết) mà conngười đã tiếp thu được (Là tri thức về tri thức, phản ánh của phản ánh)

Có thể ví ý thức như “cặp mắt thứ hai” soi vào kết quả (các hình ảnh tâm lí) do“cặp mắt thứ nhất” (cảm giác, tri giác, trí nhớ, tư duy, cảm xúc…) mang lại

Với ý nghĩa đó ta có thể nói: Ý thức là tồn tại được nhận thức

Ý thức là tất cả những gì bạn trải nghiệm Đó là giai điệu cứ lởn vởn trong đầu bạn, vị

ngọt ngào của sô cô la, cơn đau nhói của cơn đau răng, tình yêu mãnh liệt dành cho con bạn và kiến thức cay đắng mà cuối cùng mọi cảm giác sẽ kết thúc

Nguồn gốc và bản chất của những trải nghiệm này, đôi khi được gọi là tính chất, đã là

một bí ẩn từ những ngày đầu tiên của thời cổ đại cho đến nay Nhiều nhà triết học phân tích hiện đại về tâm trí, nổi bật nhất có lẽ là Daniel Dennett của Đại học Tufts, nhận thấy sự tồn tại của ý thức là một điều khó chịu đựng đối với những gì họ tin rằng đó là một vũ trụ vật chất vô nghĩa và khoảng trống mà họ tuyên bố nó là ảo ảnh

Ý thức mô tả nhận thức của chúng ta về các kích thích bên trong và bên ngoài Nhận thức về các kích thích bên trong bao gồm cảm giác đau, đói, khát, buồn ngủ và nhận thức được những suy nghĩ và cảm xúc của chúng ta Nhận thức về những kích thích bên ngoài bao gồm những trải nghiệm như nhìn thấy ánh sáng từ mặt trời, cảm giác ấm áp của căn phòng và nghe giọng nói của một người bạn

2 THUỘC TÍNH CƠ BẢN CỦA Ý THỨC

2.1 Ý thức thể hiện năng lực nhận thức cao nhất của con người về thế giới quan

Tính nhận thức là đặc điểm quan trọng, đồng thời cũng là dấu hiệu đầu tiên của ý thức Tính nhận thức thể hiện ở chỗ khi có ý thức về vấn đề nào thì con người có những hiểu biết nhất định về nó, đơn cử như ý thức rèn luyện nghề nghiệp của sinh viên sư phạm thể hiện ở sự nhận thức về những phẩm chất, năng lực của người giáo viên trong tương lai mà mình cần phấn đấu để có được Mặt khác, ở tầng bậc có ý thức bao giờ con người

7

cũng nhận biết về những hiện tượng tâm lý đang xảy ra trong chính bản thân mình Nói cách khác, có ý thức đồng nghĩa với có hiểu biết

Đây là khả năng ý thức một cách khái quát bản chất hiện thực khách quan Con người muốn có ý thức đầy đủ, sâu sắc cần phải có tư duy khái quát về bản chất của thế giới khách quan Tức là muốn có ý thức trước tiên con người phải hiểu biết về thế giới khách quan

Vì vậy, ý thức giúp cho con người:

• Nhận thức cái bản chất, nhận thức khái quát bằng ngôn ngữ

• Dự kiến trước kế hoạch, kết quả của hành vi làm cho hành vi mang tính chủ động

Có ba giác quan riêng biệt trong đó một quá trình có thể được cho là 'có ý thức' Nó có thể là 'ý thức':

+ Theo nghĩa là một người có ý thức về quá trình

+ Theo nghĩa là hoạt động của quá trình đi kèm với ý thức (về kết quả của nó)

+ Theo nghĩa là ý thức đi vào hoặc ảnh hưởng nhân quả đến quá trình

Ví dụ: Khi tham gia giao thông trước khi muốn con người có ý thức chấp hành luật lệ giao thông thì trước tiên họ phải biết về luật giao thông (đi bên phải, đi đúng làn đường, đèn xanh đi thẳng, đèn đỏ dừng lại…)

Từ đó mới hình thành nên ý thức con người và giúp họ lường trước được hành vi của mình là đúng hay sai Trong bất kỳ trường hợp nào cũng vậy, muốn con người hình thành nên ý thức về một điều gì đó thì trước hết phải khiến họ có nhận thức về điều đó

2.2 Ý thức thể hiện thái độ của con người về thế giới

Cùng với nhận thức, trong ý thức còn thể hiện ở thái độ với thế giới xung quanh Thái

độ thể hiện ở những rung cảm với cái mà con người nhận thức (yêu hay ghét, sợ hay thích, đồng tình hay phản đối, chấp nhận hay chê bai )

Ý thức không chỉ là nhận thức sâu sắc của con người về thế giới mà còn thể hiện thái độ của con người đối với nó C Mác và Ph ăng ghen đã viết: "ý thức tồn tại đối với tôi là tồn tại một thái độ nào đó đối với sự vật này hay sự vật khác, động vật không biết "tỏ thái độ" đối với sự vật nào cả ".[1]

Con người phản ánh hiện thực khách quan bằng cách thể hiện thái độ với nó Những thái độ muôn màu, muôn vẻ là biểu hiện mức độ ý thức của con người về ý thức khách quan

8

Có những biểu hiện tích cực của con người góp phần vào cải tạo thế giới khách quan Ngược lại một số biểu hiện của con người phá hoại thế giới khách quan

Ví dụ: Một người có ý thức tham gia giao thông họ sẽ có thái độ vui vẻ khi đội mũ bảo hiểm hay dừng đèn đỏ, trong khi đó một số người tỏ thái độ bực bội một số người khác thậm chí không đội mũ bảo hiểm và còn vượt đèn đỏ Thông qua thái độ của họ ta có thể đánh gia được ý thức của họ như thế nào

2.3 Ý thức thể hiện năng lực điều chỉnh, điều khiển hành vi của con người Điều chỉnh, điều khiển hành vi là đặc trưng của ý thức Con người có ý thức luôn chủ

định xác định mục đích cho hành động của mình, đồng thời chủ động lập dự án kế hoạch cho hành động, tổ chức hành động ở trong não trước khi tiến hành trong thực tế Ý thức giúp con người "đi trước", "thấy trước" hành động để điều khiển hành động hợp lý Như vậy, ý thức là chức năng cao nhất của tâm lý Ý thức tiếp nhận những thông tin trong môi trường và thông tin về bản thân, chọn lọc và biểu thị những những rung cảm tương ứng, từ đó vạch ra kế cách hành động thích hợp và hiệu quả Với những đặc điểm

này, ý thức được coi là khả năng nhận thức và điều khiển hành vi cao nhất của con người

với thế giới

Trên cơ sở nhận thức bản chất khái quát và tỏ rõ thái độ với thế giới, ý thức điều khiển, điều chỉnh hành vi của con người đạt tới mục đích đã đề ra Vì thế ý thức có khả năng sáng tạo V.I.Lê nin nói: "ý thức của con người không chỉ phản ánh hiện thực khách quan mà còn sáng tạo nó"[1]

Người có ý thức là người biết điều chỉnh hành vi của bản thân sao cho phù hợp với từng hoàn cảnh sống

Trực giác hàng ngày cho thấy sự kiểm soát hoàn toàn có ý thức đối với hành vi, nhưng bằng chứng về nhân quả vô thức và tính tự động đã duy trì quan điểm trái ngược rằng suy nghĩ có ý thức có ít hoặc không ảnh hưởng đến hành vi Chúng tôi xem xét các nghiên cứu với sự phân công ngẫu nhiên cho các thao tác thực nghiệm của suy nghĩ có

ý thức và các biện pháp phụ thuộc vào hành vi Các chủ đề bao gồm thực hành và mô phỏng tinh thần, dự đoán, lập kế hoạch, phản ánh và diễn tập, lý luận, hiệu ứng phản tác dụng, quan điểm, tự khẳng định, đóng khung, giao tiếp và ghi đè phản hồi tự động Bằng chứng cho nhân quả có ý thức của hành vi là sâu sắc, rộng rãi, thích ứng, nhiều mặt và mạnh mẽ về mặt kinh nghiệm Tuy nhiên, quan hệ nhân quả có ý thức thường gián tiếp

9

và chậm trễ, và nó phụ thuộc vào tác động qua lại của các quá trình vô thức Ý thức dường như đặc biệt hữu ích để tạo điều kiện cho hành vi được định hình bởi các yếu tố không đại diện và thông tin xã hội và văn hóa, cũng như để đối phó với nhiều lựa chọn hoặc xung động cạnh tranh Điều hợp lý là hầu hết mọi hành vi của con người đều xuất phát từ quá trình xử lý có ý thức và vô thức.[2]

Ví dụ: Mặc dù rất mệt mỏi nhưng A vẫn cố gắng thức suốt đêm để hoàn thành deadline Hay mặc dù đi xe máy vào lúc 2 giờ sáng và trên đường không có ai nhưng anh C vẫn dừng lại khi có tín hiệu đèn đỏ

2.4 Khả năng tự ý thức

Là mức độ phát triển cao của ý thức, nhưng khác với ý thức ở đối tượng mà nó hướng vào Đối tượng của tự ý thức không phải là thế giới khách quan mà là chính bản thân chủ thể ấy Đây là mức độ cao bởi vì dựa trên sự hình thành ý thức, đến một mức độ và khả năng làm chủ nhất định, con người mới có thể tách mình ra với tư cách vừa là chủ thể, vừa là khách thể của sự nhận thức, đánh giá, tỏ thái độ và hành động với chính mình

Tự ý thức là ý thức về bản thân, bao gồm năng lực nhận thức và xác định thái độ đối với bản thân, năng lực tự điều khiên, điều chỉnh hành vi, thái độ cũng như toàn bộ sự phát triển nhân cách Tự ý thức biểu hiện ở những mặt sau:

- Cá nhân tự nhận thức, tự đánh giá về bản thân từ hình ảnh bên ngoài đến thế giới nội tâm, những diễn biến tâm lý, những đặc điểm nhân cách, những mối quan hệ và vị thế

xã hội, những giá trị của bản thân Việc mỗi người tự trả lời những câu hỏi như: "tôi là ai?", "tôi có vai trò gì?", "tôi là người như thế nào?", "tôi có thể làm được việc gì?","tôi phải trở thành người như thế nào?", là những biểu hiện của sự tự nhận thức bản thân

- Cá nhân bày tỏ thái độ đối với bản thân bằng những rung cảm khác nhau như yêu, ghét,

tự hào, xấu hổ, khinh bỉ, giận dữ, hoài nghi, trách cứ, tin tưởng, mãn nguyện về chính mình

- Cá nhân tự định hướng, điều khiển, điều chỉnh hành vi của bản thân theo mục đích tự giác

- Cá nhân tự rèn luyện, tự giáo dục và hoàn thiện bản thân

Con người không chỉ ý thức về thế giới mà ở mức độ cao hơn con người có khả năng tự nhận thức về mình, tự xác định thái độ đối với bản thân, tự điều khiển, điều chỉnh hoàn thiện mình

10

Điều đó có nghĩa là khả năng tự nhận thức về mình, tự xác định thái độ đối với bản thân,

tự điều khiển, điều chỉnh, tự hoàn thiện mình

Ví dụ: Chị T giết người mà không bị ai phát hiện, tuy nhiên chị T lại tự mình đi đầu thú

Ở đây chị T đã tự ý thức về hành vi sai trái của mình và tự ý đi đầu thú để chịu trách nhiệm trước pháp luật

ADAM KHOO đã từng viết cuốn sách tôi tài giỏi và bạn cũng thế và đây là cuốn sách hay và được bán chạy nhất mọi thời đại Trong cuốn sách ông đã kể về cuộc đời của mình từng là một cậu học sinh tệ nhất nhưng rồi cuối cùng ông cũng đã thành công vì ông đã nhận thức được khả năng của mình không chỉ là vậy Đây thể hiện khả năng tự

ý thức của ông

11

ĐÁNH GIÁ NHẬN XÉT

Ý thức có vai trò quan trọng trong đời sống hiện thực và cho rằng vật chất là nguồn gốc, cơ sở khách quan để sản sinh ra ý thức, còn ý thức chỉ là sản phẩm, sự phản ánh chân thực thế giới khách quan và hành động của con người chỉ xuất phát từ các nhân

tố ảnh hưởng thế giới khách quan Điều này đã mang lại cho mọi người sự thông minh

và nhạy bén để cho phép phản ứng với các mối đe dọa ngay lập tức Từ đó, tạo ra những giá trị thiết thực cho đời sống xã hội, nhiều công trình kiến trúc ra đời, nhiều phát minh khoa học ra đời do có thể đoán trước được trạng thái ý thức của con người, thiên tai, biến động trong tương lai Không chỉ vậy, việc nắm bắt tốt chủ thể đặc biệt giúp đỡ mọi người, hạn chế những hành động vi phạm pháp luật gây hậu quả xấu đến cuộc sống của họ và sự phát triển của đất nước.Các quốc gia có thể mở rộng quan hệ ngoại giao với nhau về kinh tế, cùng nhau phát triển, xây dựng đất nước và phát triển thị trường thế giới ngày càng hiện đại Vì vậy, nói đến vai trò của ý thức thực chất là nói đến vai trò của con người, vì bản thân ý thức không trực tiếp làm thay đổi bất cứ điều gì trong thực tế Vì vậy muốn hiện thực hóa tư tưởng thì phải dùng lực thực hành Muốn thực thi các quy luật khách quan thì phải biết vận dụng đúng các quy luật đó, phải có ý chí và phương pháp tổ chức hành động.Vai trò của lương tâm là hướng dẫn hoạt động của con người, nó có thể quyết định con người làm đúng hay sai, thành công hay thất bại dựa trên những điều kiện khách quan nhất định Vì vậy, cần khuyến khích tính năng động, sáng tạo của ý thức, phát huy vai trò của nhân tố con người để vận động và cải tạo thế giới khách quan