Một số di tích lịch sử thờ các vị có công trong chiến thắng Bạch Đằng 1288 tại Hải Phòng

Năm 1285 khi quản xâm lược Mông Nguyên kéo vào nước ta lần thứ bai, ông đã rời quê hương đầu quân giết giặc.- Là một thanh niên nhanh nhẹn, tháo vát, việc gi được ‘giao Ông cũnơ hoàn

MỘT SỐ- DI TÍCH- ‘Lica st THY CÁC: Vị có CÔNG:

TRONG CHIẾN: THẮNG BACH DANG 1280 TẠI HAt PHONG

NGUYÊN DUYÊN BANG 5 ¢ CHU~ TRINH b MINH HIEN

¬ củ Đo

HIẾN thíng Bạch DÂng năm (288, là chiến

‘thing’ to lén cha đân tộc Việt Nam ở

thế kỷ thứ 13 Sự tham gia ông, góp

của todin dana wot tronz' những:n: au ên nhân

quan Irọng lạo nên chiến; thắng đó, Với truyền

thing tốt đẹp €uống nước “nhớ ngứồn » nhân

‘dan dja phương đã lập nen nhữag đỉnh, đồn,

_- miếu đẻ thờ: các vị ©Ó công lao dong góp v vào

chiến thắng lịch sử này

- Nhân dịp kỷ niệm 700: năm chiến: thắng Bach

— Đẳng (1288 —:1988), elúng tôi xin giới triệu

; một số đi tích, “hiện còn tại địa bàn Hà: Phong

Đền Phú Xá thờ Trấn Hưng Đạo và

ba Bùi Thị Từ Nhiên

: ` Trước hếi cần nói ‘ring Trần: ưng | Dao

không chỉ đượt thờ ở đến Phú Xá, mà nhân

dàn thờ Trần [lưng Dạo»ở từng: lang của Hái

Phong Tham chi, do, nhitng nguyén nhân nhất

định nào đó, đến nay đỉnh của làng kháng tòn

, nữa, nhân dân đã thờ ộng trong các chùa thờ

phật ở những vị trí rất “trang, trọng c của, ngôi

- chùa,

Dan Phu Xá ngay nay thuậc xf bong Hải,

huyện An Hải Nhân dan: đây kề sái rằng,

lú› đầu đền.eh? nhỗ bé và top bằng gianh nứa

và chỉ thờ Trần Hưng Dao Sau khi bà Bài -

Thị Từ Nhiên, người phụ trách, nuôi quân của

quản dat Hirayg Đạo virong (int it ngày 5 3 thang

3 hẬm Mậu Thiịn), dan lang nhở lời đặn: củn

Trần Hưng 'Da› saW chiến t Ang Rach Đằng

_ 1988; tưởng nhớ eÔng Jaò của ba nd d& tao

; tượng bà và cũng thờ:¿BÀ lại đền với: “Trần

- Hưng Dạo +

Thời Tự Đức (18431 đền Phú Xá được xây

dựng theo kiều nội công nạoạ: quếc, Trải qua

_ năm thặng và nhiều kin tủ ĐỒ, ngôi ;đền đã

lưu lại dang 3 về như.liện naŸ‹ và gi |

2 Đã chuẩn, bị chớ trad anh nam £48, Trên

Hung Dao da chon lang nay tant doi chữa -

lương thực: củng ©eẤp cho quân dội nhà tun,

y= Do dé, lang Pha Aa tere úa:côn: có côn gui

gà -Phú I đơng, Dân lân: Phú Xá đã động cốp:

„, Hồi

nhiều lưang thực cho quấn “đội dánh gia

fy, ba Bui Thị Từ Nhiên người con HAI .vều

ước, Liáo vat cha đân làng dã “tự rminb đóng

?

tuc ¬

‘nd nite về Phú Xá trầy.hội đề tưởng :

ì mặt trước hưởng rủ sáng Đạc?

“Trương Văn Hồ-bị quân của"

vùng núi Tràng, Kenh, tới ứng: nữa:

góp và còn vận: động nhân dan quel vững gói phần nhiêu lương thực chơ quản đội với ˆ hình ảnh tư cng trưng là « giỏ thióc nuôi quản s, —

Bà Bùi Thị Lừ:Nhiên được Trần Hurg, Dao trọng dụng và trở, thành nữ tướng hiv cin của quân: đội -

Việc làm «ta: Tà cùng dan’ lang Phú Xá đã góp mội phần ding kề vào chiến: thắng Rach

‘Hang 4 "năm "vào ngày Độ: thing 8 âm lịv:: đền Phú Xá mở hội làng naan người khấp uci’

bo cong

lao của Trần Hưng Đạo: và bà Bui my Te Nhiên |

Ben Trần ante Bao,

D6 là ngôi đàn đưởi chân núi Hoàng Tôn,

Đằng Vào

ning, ngày đầu, xuân, whan dan Trang Nênh, Minh Đức và ,xang quanh tô chức ngày bội đ-n đề tưởng nhớ ,công lao‹ Wal Tran Ouwie Bao 'Đền có tử lâu, nhưng đến thời Lê Thần Tông

niên hiệu Vĩnh Tệ thứ 1.1619: được xây dựng lại Trải qua nhiy :u lần tụ bồ, đền đưz* hầu quản

-_ Khỉ quân Nếuy ên âm lược nerds ta Tn thứ

3 (1283) Trần Quốc, Bản: được Vua: Trần cử đi

trin git ving ‘shag Bieh Ding Vào khoảng ©

thang 2° nay 1288, O MA Nb? db déncthuyan luyngeda Tron Văn Hồ kháng đư vẻ the này quân ' Nuuyễn «iưau hiềt thuyền hương của -

'frầuw -ShÁnh - adore bên vào: cướp phá -

“(Quânz, Yên ngÀv: iný' Dược

Tran, Qube Rods ws an quận lừ -

va thận

Dư đánh van trai’ Yên H Mm:

tin nhữ vậy, đánh Ô.MA/NH: Trồng Trận: gar: mayen wy, dng gay cim Aus’ 4+, nhiều thiệt: hates Mites 1 -chính

ôn bị;thiưường nặng: Quá m-i ? đưa ‹)ng vợ Ảng -

HỆ -đồ chạy chiki, những: Ang AN mất, tại đấy:

“Và, Dạ(, mội phố tur daw eda ông đã cha, fio

một Con đường lừ As tổ HÀ -¿, Thang Kẻ, nhị: và

mai táng ông ở ong | Aer P tượng Hồi: a Hang nhi: cứ đến: mgầy: Zbáng giêng ain lich, nhân dân: địa phương ` vả các nơi tấp nập

"`

88 | aa

kéo nhau về đền tưởng niệm Trần Quốc Bảo

và tồ chức mở hội đánh vật, đánh du hat

dam vev

Miếu thờ Phạm Hữu Điều

Ở Tràng Kénh còn có miếu thờ Pham Hữu

-_ Điều Ông là hơười xã Niêm Nghĩa (nay là xã

Vinh Niệm huyện An Hải)

Năm 1285 khi quản xâm lược Mông Nguyên

kéo vào nước ta lần thứ bai, ông đã rời quê

hương đầu quân giết giặc.- Là một thanh niên

nhanh nhẹn, tháo vát, việc gi được ‘giao Ông

cũnơ hoàn thành Trước trận thủy chiến Pach

Ping 1288, 6ng duge giao nhiém vu quan trong

là dò xét tình hình quân địch, Nhưng đén khi

Ô Mã Nhi, theo lệnh Thoát lioan, rúi chạy về

nước qua sông Bạch Đằng thị ôuự lại nhận

nhiệm vụ chÏ huy một cánh quân mai phục đợi

giặc dến tiêu điệt Ông luôn luôn có mặt ở hàng

dầu: xông vào quân giặc mà đánh, Trận thủy

chiến Bach Dang 1288, quan Nguyén thua to,

nhưng Phạm liữu Điều đã hi sinh anh dũng‹

Nhân đân Trảng Kênh chôn cất ông chu dáo

và lập m:ều thờ bên bở sông Thai, Vua Trần

_truy ‘Ang Ong chire «cht dao tiên phong?

và phong là Thái Giám hầu

Đền Deo tho Lại Thanh

(Thudc xd Thủy Đườ ng trước kia, nay | hưộc

thị trần nút Đảo)

Ngày nay có một ngôi đền nằm dưới chân

nủi Dèo, gần đường quốc lộ, xây theo kiều

ehữ môn, dân làng ở đây thưởng quen gọi là

đền Phò Mã, Đó chính là đền Dẹo thỏ Lại

Thanh: Thủa nhỏ, Lại Thanh bọc thông minh

vừa giỏi văn chương vừa giỏi nghề “unu kiếm

ˆ Cảnh nhà neo túng cha mất sớm, lớn lên ông

phải di biều diễn vã nghệ đề kiếm sống và nuôi

mẹ già Khi giạc Nguyễn vào xâm lược `nước

ta năm 1287, dng từ biệt mẹ giả đi ứng tuyển

và được nhà vua tin dùng, Lại Thanh bàn

khoăn về nỗi mẹ giả cô đơn không người chăm

sốc» Vun thấy Thanh có tài, lại có hiếu, muốn

gã công chúa cho đề nàng về chăm nuôi mẹ ˆ

gid thay Thanh Nhung Thanh chi cam on

lồng tốt của nhà vua và xin khất rằng, khi

nào ánh giặc lập,công thì mới xin nhận vite

ñy cũng chưa muộn:

Trong trọn thủy chiến Bạch Đẳng 1288, Lei

Thanh đã chiến đấu đũng câm gốp prin tau

nên chiến thắng to lớn ca dân lệc Nhà vua

phong cho ông là # Dó ôy thượng phẩm đại

liên ban %

Ẩnu ¿hiên thẳng Lại

nhà và mất ngày lê tháng 2 âm lịch Nhân

dàn quê hương cằm phục, thương tiếc lập miếu

thờ ông tua Trần cùng phong cho ông là

© Duong cảnh thành hoàng, Trần triều phỏ mã

Thanh tré 8° qué

Nghiên cứu lich st số 3+4/88

đô úy thượng phầm đại liên ban, Quan nội hầu:

quốc công, thượng đẳng thần ®,

‘Hang nam vào các ngày 15 thang: giéng và

16 thang 2 Am lịch nhàn dân tồ chức hội lễ

đề tuởng nhớ công lao của ông

Từ đường thờ Hoa Duy thành,

Từ Đường là một di tích được dựng lên vào thời lê đề thở loa Duy Thành vị tưởng có' nhiều công lao trong củộc kháng chiến chống xâm lược Mông Nguyên ở thế kỷ 13 Theo nhân dàn kề lại, Tù Pường có tử lâu, đến thời Lê được xây dựng lại và đến thời Nguyễn (thanh Thai tam niên —tức 1890) được tring tu |

Đến năm 1983, nhân dán đóng góp tiền của

tu bồ lại Từ Đường như hiện nay

Hoa Duy Thành người trang Linh Đông: huyện Vĩnh Lại, phủ Ninh Giang, trấn Hải Dương (nay là thôn Hà Cầu, xã Đông Minh› huyện Vĩnh Bảo, ngoai thành Hải Phòng) Khi mới 12 tuồi, Hoa Duy Thành đã là một người

có tư chất thông mính học lực tính thông, rất giỏi võ nphệ Năm 16 tuôi cÄ cha mẹ đều mất Sau khi đoạn tang, loa Duy Thành đi khắp

do day tim hiều non sông đít nư ›e và trở nên nồi tiếng Bấy giờ nghe lệnh của Trần Hưng

Đạo trọng dụng nhân tài bốn biền, Hoa Duy

Thành trở về quê, yết bằng mộ quân

Hào kiệt và nhân đân nhiều nơi hưởng ứng

Ông vui mừng dẫn đội quan của mình đi tng

tuyển, Trần llư: g Đạo thấy ảng IÀ người văn

võ toìn tài, bên tâu vun phong cho ông làm đô đốc quận công đi tuần phỏng các đạo

Hoa Duy Thành đã tham gia đánh đồn Vạn Kiếp và giành được thắng lợi lớn ở đó Dược lệnh của Trần Hưng Đạo, Hoa Duy Thành đã truy kích dịch trên đường chúng rút lui Tại Irấn thủy chiến Bạch Dằng 1288 ông chiến đấu ding cam va gap phần tạo nên chiến !h vắng và

bắt sống tướng giặc là Ê Mã Nhi và Phản Tiếp

Dất nước thanh Dinh, Hoa Duy Thành trở

về trang Linh Đông cũng nhàn dân xây dựng

quê hương

Ngodi Te Dudng do ho Hoa lập nên đề tôn thờ ông nhân đản địa phương còn xảy dựng đình Từ Lâm đề tưởng nhớ công lao llàng nam ngà IB tháng 3 âm lịch, phấn dan Bao

Ha (Hà Cầu và Bão Động), xã ĐỒng Miuh 13 chức giỗ Ống Tương tuyền rânu mộ ống

được vây dựng tử thời Trần va hy cờn đến ngáý nuỹ & xã Uồng Minh

Đền Mõ thờ Quỳnh Chân công chúa

Dền Mö thuộc xã Ngũ Phúc, h"yện Đồ Sơn,

nguại thành Hải phòng Đày là di tích thờ.

Một số di tích

Trần Quỳnh Chân, con vua Trần Thánh Tông

Nhân dàn địa phương cho biết, đền Mõ được

đựng từ thời Trần và đến thưi Nguyễn được

trùng tu lại n'ư ngày nay

Ở thời Trần, ngoài việc con châu nhà vưa

Gi tong quan gist giặc còn chờ phép họ đi

tim nơi khai khần, làm điền trang

Bà Quỳnh Chân đã đến đất Nghỉ Dương chiêu

đần lập ấp xây dựng thành khu điền trang của

mình T:ong cuộc kháng chiến chống xâm

lượs Xông Nguyên lần thứ ba, Bà đã làng

trữ _tương thực kén chọn quân lính đề phục

vụ tiền tuyến Sau cuộc kháng chiến chống

xâm lược Mông Nguyên tháng lợi, Bà tự lập

nên một ng^i chúa đề tu, lục truyền là chùa

Mõ Khi là mất nhân dân ở đảy lập đền thờ

Bà tn Bà là bâc thánh chúa và cả tồng Nghỉ

Dương cũ đều phụng sự Ngôi dén nay cũng

được gọi là đền Mö Đền Mô không chỉ là một

đi tích thờ người có tông mà còn là ngôi

đền danh lam thắng cảnh của địa phương

Miếu thờ ba anh em Nguyễn Thiên

Lộc, Nguyễn Bình và Nguyễn Mẫn

(Xã Nam hà, huyện Kiến Ấn)

Thôn Kha Lâm, vã Nam Hà (Kiến Ân) cở 3,

anh em Nguyễn Thiên Lộc Nguyễn Binh và

- Nguyễn Mẫn đã đóng góp công lão to lớn vào

cuộc kháng chiến chống quan Nguyên lần thử

hai và lần thứ ba

Khi giặc Mông Nguyên xâm lược nước ta

lần thứ hai, Nguyễn Thiên Lộc mới 18 tudi,

nhưng đã cùng em tit cha minh và em con

người chú ruột là Nguyễn Mân lập hợp 30 trai

tráng trong làns lên đường giết! giặc Là người

đã tham gia nhiều trận đánh, !ập được nhiều

chiến công, Nguyễn Bình được tin cạy và đảm

phiệm công việc trông coi thân binh, hộ vệ

nhà vua

Trong trận chiến đấu với giặc trên dong

sông Barh Dằng năm 1288, Nguyên Thiên Lộc

được cử việc đốc thúc người lấy rêu bê

và cỏ che giấu đâu cọc, con Nguyễn Bình và

Nguyễn Mãn được cử đem theyén oa ohtr quan

giặc; Nguyễn !hiên Lộc và Nguyễn Hình mất

_ngÀy 2› tháng g'iêng am lịch, Nguyễn Mẫn mắt

ng:y 6 tháng 5 âm lịch

Cảm phục và nhớ ơn những người có công

:”- đánh giặc gi# nước, nhàn dân q“É hương lập

định, miếu thờ â anh em Nguyễn Thiên Lộc

Nguyễn Binh, Nguyễn Mẫn

Đình thờ Vũ Nguyên (Xã Tam Hưng,

huyện Thủy Nguyên)

Thôn Do Lễ (nay là Xã Tam Hưng, Thủy

Nguyên) có một nông dân nghéo tên là Vũ

á

89

Nguyên Da chịu khó họ hành và luyện tập

Võ nghệ nén năm 2! trôi, Vũ Nguyên dã trở -

thành một thanh niên văn võ kiêm toàn, sức

ˆ địch muôn người, Một hôm khi lưng Dao vương hành quân qua làng, Vũ Nguyên không tránh đi như mọi người, mà cứ điềm nhiên cày ruộng Thấy lạ, Hưng Đạo vương cho ngượi đến hỏi vì cớ gì lại kbông tránh đi khi quản đội của triều đình -

đi qua Vũ Nguyên thựa: €Việc hành quân

là việc trọng đại của nhà nước có khi tiếp điển hàng tháng Tôi nghỉ làm buồi nào thì không có tiền dong gio nuôi mẹ giả, chứ không

có ý gìÌ khác ø Hưng Đạo vương khen l: người con có hiếu và cho Vũ Nguyễn I0 nén bạc về nuôi mẹ già

sau đó Hưng Dạo vương lại biế Vũ Nguyên

là người tài giói,nên khuyên ônu tòng quản

- dãnh giặc, cúu nước: Dược mẹ khuyến khích

Vù Nguyên xin di theo Hung Dao vưong, Tro g tran Bach DAng nam 1288, Vũ Nguyên chiến đấu rất anh đùng và lập được nhiều chiến công

Sau chiến thắng, Va Nguyên được gặp vua Trần, rồi được cử và trấn thủ ở vùng của biền Trên đường về quê thấm mẹ giả, không may

thuyền đám, ông bị chết, Nhân dan vot thi

hài ông chôn cất chủ đáo và lập định thờ ông Nhân dân địa phương thưởng !tồ chức giỗ Ông vào ngày 9 thang 11 àm lịch hàng năm,

Miếu thờ ba anh em họ Nguyễn (Xã Tân Tiến, huyệu “An lilẫi)

Vào thời nhà Trần, tai trang Miéu Nha (ngày nay là thôn Do Nha, xã Tân Tiến huyện

An HẢI có ba anh em họ Nguyễn sống với nhau rất hỏa thuận Người anh cả tên là Nguyễn Đống người em thứ tên là Nguyễn ` Cây và người em thứ ba tín là Nuuyễn Bến Thuở nhỏ ba' nh em đều rãi thông minh Khi đến tuồi trưởng thành cả ha anh em đều học giỏi và văn vô hơn người

Nguyễn Dống đã từng làm quan trong triều đình và được phong đến chức Đô đốc Khi giác Nguyên xâm lược nước ta lần thứ hàoS (I:88, Nguyễn Đống duoc cir lam trong (tiên phong gfùp Trần llưng Đạo đốc xuít một bộ phan quân đội đănh giặc '

Trong thời gian người anh cả làm quan

trong triều định thì @ quê nhà Nguyễn Cây,

Ng.\vễn én cham chf làm ăn và hết lòng g úp

đĐ bù con xóm tâng Hay tin giặc Nguyên xâm

lược nước !n, tà hai anh em Nguyễn CẤY,

Nguyễn Bến đều hãng hái lên đường giết giặc,

cứu nước, Nguyễn Cây, Nguyễn Bên được bồ sung vào đội quân do nuười anh cả Nguyễn Đống chỉ huy và đã anh dũng chiến đảu, góp

, đơ trung, lang” lướng,

Trần, " Quang Khải chặn đường tiến của 'Toa -

Đơ từ Chiêm Thành đính vào Nghệ An sau

đĩ ơng được phonz chức « Tả tham nghị ? và

củng Chiêu văn vương Trần Nhật Duạt đánh

_~ Than Ơng chọn '40 trai trắng ở

boi loi bầ:sung vào đội quân của minh Trong

phần.đánh tan quan Nguyén trong tran phục

kích ở sơng Bạch Đằng năm 1288 Ngày nay,

tại xã Tân, Tiến, “huyện An Hai cịn miéu tho

“ba ‘anh em Nguyễn Đống, Nguyễn Cây,

Miếu the Vũ Hải (Xã Kiến Quốc,

huyé én DS Sơn)

Nhân, dân thơn Du lễ, xã Kiến Quốc, huyện

Đồ Sơn tư hào về Vũ Hải, một danh tướng

dong khang’ chiến chống, quân xâm, lược

Moe 'ø Nguyên ở thế kỷ thử 13 Thuở du thợ,

ne Hải là một cậu bé khơi neơ, tuấn tú, Lon

en, Vii Hai la người (Ĩ sức khỏe, tính tỉnh

hiện hịa, biết: kinh trên nhường đưới, lại

hay làm việc thiện giúp đỡ mọi người op

Duoe tin vua Trần lựa chọn người tài giỏi

đà đánh giặc, cứu nước, Vũ Hải rời quê hương

lên kinh đỏ ứng tuyển, Ngay sau khi khão sát,

Vũ Hai được nhà vừa phong cho chtre ©Phé

-Vũ Hải theo thái sư

tan quan Nguyên Ở sơng Nhị Hà (sơng lỡng)

-Đặc biệt trong tran Tây Kết, dưới sự chỉ

"huy trực tiếp của vua Trần, Vũ Hải da cling

các tướng sĩ giết chết và bit song nhiều quân :

giật, chtm được dầu Toa Đơ r

Cuộc khẳng chiến chống andh Nguyên ‘inn

thứ hai (1245), kết thúc "thẳng lợi, vũ, Hải

được - "phong | làm « Phĩ đơ.Nsự sử? va được

Nhà vua cho về quê nhà Vào những năm

1287 - 1288, riặc - Nguyên: đem quân xâm lược

nước 1a lần thử”3'Vũ Hải lại được nhà vua

phon: ; làn se Bạt hải hữu tưởng quân ? và cho

đc thủoa một đạo quân thủy trấn giữ ở của

số những người đỏ e6 VĐ Định là người øiúp

Việc cần: gũi ơng trong quân ngũ, Trong một

trận chiến đấu, Vũ Mai dt bi thương vẫn gan

da tham gia chiến đấu Ơng đã hy xinh ở cửa

hiền Dai “Bang (cha bien thude Thuy: Anh

Thái Bình), Vũ Hải được nhà vua \ phong ! làm

-_ Bạt hải dại vương

Đền thờ Trần Quốc Thành (xa Ha

Đới, huyện Tiên Lãng) oe t 1

Tran, Quốc Thành ,thuộc dong doi, ton a

“Năm 1283, khi gine Aguyén sane xÂ1n, qược

nước In, Trần Quốc Thanh được cứ làm lướng

củi, huy một đạo quân và được giao nhiệm vụ

về vùng hia: Đẳng xây dựng trạm quân lương

cảng eố miễn bậu.ecứ lrần Quốc Pbành đã

sùng quân đội về xây dựng kho quân lương

quê giổi nghề

ởxã Hà Đới huyện Tiên Minh (nay là xã

Hà Dới, huyện Tiên Lãng), - Tháng 6 năm 1285 quan dan nhà Trần bắt

“dan phan cong quân Nguyên ở khắp mọi nơi

Trần Quốc Thanh đã tham gia các cuộc tấn

cơng quân địch ở [làm Tử và Chương Dương; _gốp p›ần vào việc giải phĩn.: kinh đơ Thăng Long và đánh đuồi đội quân dé quốc Mơng

Nguyên ra khỏi bờ cồi Dai Việt ` ru

Đến năm 1288, quân Nguyên lại sang xâm: lươc nước 1a Dưới: sự chỉ đạo của Trần Hưng Đạo, Trần Quốc Thành cùng quân đội của mình tham gia trận Bạch Đằng

Thành lich của Trần Qu6ée Thành gắn liền với sự đĩng gĩp của nhân dân xã' Hà Đới;

h yên Tiên Minh (nay là xà Hà Đới, huyện Tiên Lãng! Khi ơng mất, : hân đâ ¡ đã !ập dên thờ ở ngày nền kho: quân lương mà ơng xây

dụng

Đền thờ Lường Tồn, (Xã Giang Biên,

huyện Vĩnh Bảo),

Lương Tồn vốn là người trang An Dịnh, huyện Thiệu Thiên, châu Ấi Mẹ mất sớm; ơng buần phién bd én ‘trang Riu Xuyên, -

huyện Tử Kỳ (nay 1A thon Quý Xuyêu nội,

xã Giang B.ên, Vĩnh Bảo) ©

Nam 1288, giac Nguvén xâm lược nước ta lan thir 3, Luong ‘Toan đã hỗ 'iền của mình mua sắm vũ khi và luyên l5 người t ong trang

củng lên đưởng giết giặt Ơng đươc phong

chức cđiều hộ q An? và thưm gia chiến đấu - trận Bạch Đằng Giặc tan, đất nước thanh bình, ơng trở về trang: Rậu Xuyên, xà mất ở

đĩ lliện nay tại xã G ang Biên, huyệu Vĩnh Bảo văn cịn: đến thờ ơng

Miếu' thờ Nguyễn Hồng đã Hồng Phong, huyện An Hải),

Ở thơ» Hà Dậu xđ Hồng Phong, huyện An Hãi ngày nay cịn miền thờ Nguyễn Hồng, một đanh tướng thời T‹ầt, Mơ cơi che mẹilừ, sớm,:5 a.h chị em Nguyễn Tiồng thường vên

` đàm bọc nuơi nấng "han, lLêng Nguyễn Hoa ng

là người cĩ chí lại trắng kiện khác thường,

"Khi giặc Ng yên xâm tứcc nước !a lần thứ 3, Nguyễn llơàng rời quê hương, tến đường giết giặc, cứu nước Do cĩ tài, Nguyễn Hồng đượcnhÀ vua cho lam quan trong triều, đính với chức eCni tham tổng, quốo chinks thượng thư »

Nguyễn Ilộng Di -huy THƠI Mao quan tham

đự vào trận ; hye kích Bạch Dang năm 1288, Trong liận giao chiến quyết Hệt này, Nguyễn Hồng dã chiến đấu anh đũng nĩp phần vào việc bắt tướng giặc là Ơ Mã Nhi

91

Một số di tích

_ §au' chiến thắng Neuyén Hoàng được nhà

_ vua : ban thưởng - và

+ nen) ên soái đại tướng quả n %.-

“Hang nam nhân dan kỷ niệm ông vào các

ngày I3 thang: giêng và - NÀY 10 _thắng 4

ẩm' lịch ⁄

- Miễn thờ Nguyễn Chính (XA Việt Tiến,

huyện VT nh- Bảo) Si

Quê hương

(ina Bac Ay ney}, Nhung ông sinh ra và

lén-lén & trang Lieu Kinh: (nay, là thôn Liễu

Rinh,: xã Việt Tiến, huyện Vinh Rao

Là người'có' hoe hành iử nhỏ, nên chẳng

chao lau Nguyễn:Chính đã trở thành người: giỏi

cả văn chương-lẫần vỡ nghệ Khi nhà Trần

mở, khoa thi chọn người tài giỏi, ông đã «tray

-kinh ứng thì* ông đượ^ bồ làm quan trang

triều đình “với chức «Chính tín triều chương

chỉnh SỰ,

Lúc quân Nguyên sang: xam Tược nướn ta

lần the ba (1287-1288 Nguyễn Chính đã

tham gìn cuộc - khẳng chiến Teng trận mai

phục quân Nguyên ở -ônư Bach Dang van 1288;

đưởi,sự chỉ huy cia Tian Hung Dio ông đã

cùng VO các ông Hoa Duy Th oh, Vũng Đăng

Dũng và nhiều tướng lĩnh khác chiến đấu

anh dũng, đánh tan- quân: Nguyên và tham

gia vào việc hi tướng :giặc Ô Mã Nhi

Sau chiến thẳng, Nguyễn Chính - được ‘nha

vua ban thưởng và phong thêm chức tước,

_ Được phép nhà vưa, “Ong trở về nơi mình sinh

trưởng tại trang Liễu Kinh Tại đây ông cùng

_ nhân đân chăm lo việc sản xuất Ô ‹ø thọ trên

100 tuồi Ngày nay tại thôn Liễu: Kinh còn có

Miếu thờ Hoàng Công Thân | |

(XB Hồng Thái, huyện An Hai)

: Sinh ra và lớn lên ở thôn Đảo Yên Đông:

(nay là thôn Kiều Trung: xã Hồng l Lái, huyện

An tai), Hoang Cong Than da ted thash mot

đanh tướng thời Trần trong cuộc khâng chiến

chống: quân Nguyên

Hoàng Cong Than hoe rat thông mình, chọc

một biết hai» năm lỗ, 16 tuôi Hoàng Công

Thắn đã trở nên ngưởi văn võ kiêm toàn,

học rộng hiều nhiều, Trong thoi pian học tập

ở kinh dô Hoàng Công, Than, đã có nhị iều bạn

học như Phạm Nef Lao “Tran Khánh "Dư, Lê

Mục, †1.¿ Quản

tử, Hoang Cong ‘than được 1am

tribe Ong lam viée cA: man, II op th Bn,

thanh liêm nên mọi người đều kinh nề Tưởng -

truyền, Hoang Cong Thin 1à người đầu/ tiên

giữ chức “ quản -ca công, sự vụ của ¡ngạch

quan ca nước ta

_phong chức Phd: đó

‘Toa: Do ở"

4.Nguyễn Chinh ở đạo Kinh Bắc

Được Trần Quang Khai tiến

Han rong

Khi giấc Nguyên sang xâm lược nước ta (nim 1288) Hoàng Công Thản dược giữ chức

«hành khiền * và nhận: nhiệm \ vụ chặn đường

Nghệ An

“Trong trận Tây Kết lần thử hai đo vua Trần

trực tiếp chỉ huy, Hoàng tông lhắn cùng các -

tướng Vũ Hải và quân lính chiến đấu anh dũng giết được nhiều giặc Toa Đô bị chém đầu Trương Hiển phải đầu hàng - _ Cuộc kháng chiến' lần thứ 2 chống quản Nguyên của quản dân nhà Trần thắng lợi:., Hoàng Công Thần được vua ban: thưởng và phony chire Pho đô -

Khi quần giác sang xâm lược nước ta lần thứ 3 (1287 - 1284), Hoang Cong Than được lệnh chặn giặc 6 eta bén Linh Kênh (lức là vùng biền Dong Kénh san Vân Đồn), Ông Tà

"một trong những tướng lĩnh hiến kế diệt thuyều lưỡng của quản Nguyên do Truong - Vău HỒ phụ Trách: Hoàng Công Thần còn tham gia đánh quản Ô Mã Nhỉ ở trại Yêu Hưng, Sau chiến thẳng, Ông xin về quê vị yếu sức rồi mất !ại quê nhà: Nhân dân Dào Yên Đông

an tầng Ông và lặp miễu thờ ông ngay trên

mộ đề tung nhớ công lao Dinh tho Tran Nhội, Trần Phương (Xã Hà Bac, huyện Kiến An)

"Trần Nhội và ‘Tran Phuong IA 2 anh em sinh đôi người trang Văn Dầu xã Đắc là, thị

xã Kiến An) Nam U1 tudi, cha mẹ đều qua đời Nhéi cùng ern:ở với người chú ruội Sau độ Nhội lại ở rề nhà họ Nguyễn ở thôn Nha L âm (nay là xã /Nau Hả) Khi triều đình nhà Trần

mở khoa thi đề chọn người tài Nhội cùng em

đi thi Nhội ud thải học sinh còn người em

đỗ cử võ Do cỏ học vấn rong Tran Nhéi được bồ nhiệm làm học sĩ Việu hàn làm, Còn Trần Phương được sung chủc quản vệ, sau thăng đến chức Phó Chánh quản thuée Quân Nguyên sang xâm lược nước ta lần

thứ hai (1285), Tran Nhdi vat ran Phuong, đã

shang Nái' tham gia’ kháng chiến giết giặc và được phong chức tả hữu qiản bình, -

Dưới sự chỉ huy của Chiêu Văn vương Trần Nhạt Duật, Trần: hội, Trần Phương đã đánh thing giặc Nguyên ở trậu làn: Tử‹

“Trong cube: kháng chiến chống quận Nguy ên lần thứ ha? này Trần Nhội đã tiến CỬ ©I9 VỢ

là Nguyễn Thiên Lộc và Nguyễn Hinh dễ giúp nhà vua đẹp giác cửu nước,

Hat anh em Trần: Nhội và Trần Phương cũng tham gia trận Bạch Đăng năm 12:8 và

Đất nước thanh | bình," Trần Nhội' về quê

tồi ‘mal dé.

_ Tay Kết (Khoái Châu,

92

Ngày sinh: ngày 3 tháng giêng âm lịch,

Ngày mất: ngày 30 tháng chap âm lịch:

Đinh thờ Nguyễn Chính và Tô Phong

(Xã Bắc Hà huyện Kiến An)

Nguyễn Chính quê ở trang Văn Dầu @ay là

thôn Văn Đầu, xA Bác Hà thị xã Kiến An):

vốn giầu nghị lực và chịu khó học hành,

Nguyễn Chính thường giúp đỡ bà con %6m

giềng nên được mọi người yên" mến Một ngày

kia nghe tin ở huyện Chí Linh, phủ Nam Sách

eó người thày thuốc giỗi tên là Tỏ Phong đã

chữa cho nhiều người qua những cơn bệnh

hiềm nghèo Nguyễn:-Chính đã tìm đến nơi xin

học nghề Chẳng bao lâu, Nguyễn Chính trở

thành ngưởi thay thuốc giỗi Chính nhận Tô

Phong, người dạy mình thành tài làm cha

nuôi,

Vua Trần Thánh Tông bị bệnh nặng Nhiều

thâv thuố» đạo sĩ đã được triệu vẻ triều đỉnh

chữa hệnh cho vu^, nhưng bénh tinh eda vua

văn không thuyền sim Cha con Nguyễn Chính

cũng được lệnh về kinh vì đã chữa cho vua

khỏi bệnh Sau đó cha con Nguyễn Chính được

giữ lại làm quan trong triều,

Khi giặc Nguyên xâm lược nước la lần thử

"hai (1285! cha eon Nguyễn Chính đã hững hái

tham gia vào cuộc kiáng chiến, trong tran

Hải Hưng) cha con Nguyễn Chính chiến đấu rất anh đũng và đã

phá tan quản Bite \

Trong tran thủy chiến Bạch Đằng 1288,

đưới sự chỉ huy của Trần Hưng Dao, cha con

Nguyễn Chính đã tham gia chiến đấu ding cam,

Quân xâm lược bị quét khỏi đất nước,

Nguyễn Chíuh đưa cha nuôi về: quê nhà Tô

Phong mất ngày {0 thang 10 am lich Nguyén

Chinh maf ngay 20 thang 10° am lich, |

Để tưởng nhớ công lao của Nguyễn Chính

và noười cha nuôi, người thày của ông là Tô

Phong nhan dan qué hương đã) lập đỉnh thờ

Từ Vũ nơi thờ Vũ Chí Thắng (Phường

Hàng Kênh quận Lê Chân)

VQ Chi Thing sinh ra và lớn lên ở làng

Hàng Kênh huyện An Dương (uay thuộc quận

Lê thân) Vũ Clú Thắng ,khôi ngô tuấn tú,

khẳng khái khác thường có chí lớn, lại ham

mẻ đọc sách, học tập bỉnh pháp, sức khốc

khác người nên tỉnh thông cả văn chương

lần võ nghệ Ông thường đi khắp nơi trong

nước, vẽ địa đồ, ghỉ đủ tên núi, tên sông, chú

thieh ‹ả đường thủy, đưỡng bọ, đường cải

- đường tắt trên địa đồ rồi treo lên tường đề

hàng ngày nghiên cứu, ghỉ nhớ

Khi quân Nguyên sang xâm lược nước la

ông bàn với bạn bè cùng chí hướng nên ra

Nghiên cửu lịchyaltwð8X+xýM

gánh vác việc đời, cứu nước: Thud by Tek’ Quốc Tuấn được cử làm tồng chỉ huy quận ˆ đải thủy bỏ Vũ Chỉ thắng đến yết kiến Tsần Quốc Tuần và được Quốc Tuấn tin dùng Mỏi khi bàn việc quân, ông đều tham gia nhiều

ý kiến bay đươc Trần Quốc Tuấn khen ngợi Trần Quốc Tuấn tâu lên vua và vea Trần

- phong cho ông chức chỈ huy sử Hết thầy các việc bố !rí doanh' trại, đồn lũy quân đội ở miền Đông đều ủy thác chò ông trông nom

đã có lần Vũ Chí Thắng chơ quân mặc giả quân Nguyên ban đêm vào trại giặc rồi đốt ira lam hiệu, đề trong đánh ra, ngaài đánh vào tiêu diệt địch Ông còn tham gia vào các trận phục kích diệt được nhiều giặc

Trong cuộc kháng' chiến chống quân xâm lược Nguyên lần thứ ba (1288), Va Chi Thang

đã có những dự đoán tài tỉnh về tình hình

di chuyển quâ¡ của dịch, Ong hiến kế đánh giñc trên sông Giá đề buộc Ô Mã Nhi phải theo sông Dá Bạc vào bảy của ta ở sông Bạch Đẳng:

Vũ Chí Thắng là mot người eó tài lại có đức trong hậu trường ông làm trồn nhiệm vụ của một người tham mưu nơi trận mạc ông bao giờ cũng đứng đầu hàng quân chiến đấu mưu tif và anh dũng; lần nào thắng trận Ông cũng nhường công cho tướng lĩnh và quàn linh nên

ai cũng tin yêu, mến phục ông Ông được cử làm ®Điên tiền Đô chỉ huy sứ» kiêm « trưởng cấm bình » và tham dự tiiều chính

Ông tho 72 tdi Ngày nay Từ Vũ là nơi nhân đân Hang Kênh lập lên đề tưởng nhớ công lao của Ông

Mộ và miếu thờ Mai Đình Nghiễm (xã Phục Lễ, huyện Thủy Nguyên) - Trên bờ đê làng Phục Lễ (Thủy Nguyên)

hiện còn phần hậu cung của ngôi miều nhỏ,

'lọp ngói, tường xây bằng đá trước kia ngôi

miều này lợp cở gianh)

Nhân dân 2 lãng Phả Lễ và Phục Lễ dựng miếu này đề tưởng nhớ công lao của một người họ Mai đã tham gia chiến thắng Bach Ding do Hung Đạo vương chỉ huy

Theo nhân dân Phả Lễ và Phục Lễ, Mai Dinh Nghiễm là một trong những tướng đã chỉ huy nhân đân vùng sÕng Chanh vào rừng đẫn

_gỗ và đão coc Gig chu được giao nhiệm vụ

đi đò xét tình hình quân giặc và chỉ huy một đội quản dũng cẩm, giỏi bơi lội, thường lặn xuống sÐng đục thuyền giặc

Mai- Dinh Nghiễm đã by sinh trong khi làm nhiệm vụ Nhàn đân đã chôn cất cần thận,

mộ Mai Định Nghiêm là chỗ có hai tảng đá

Mgr s6ditichn ẻẽd $8

Đền thờ hai anh em'Traén lộ và trần Khi quân Nguyên vào xâm lược nước ta _ Độ (xã Phả Íễ!'Huyệến Thủy Nguyên), ` lân thứ ba (1288), hai em đã tuyền mộ quân

mm " giúp Hưng Đạo vương Cả hai đều tham gia { Quê hãi anh ent sith đôi “Họ: Trần này & vEtfah aan | ¬ "mm hau Ai (Thanh Hoa) mbungacd hai déu sinh trận phục :kích đoàn thuyên rút lui của O Ma Nhi ở sô ng

a và lớn lên ở Phã Lễ, huyện lhủy Dường Nhớ công đức pang Trần Hộ và Trần Độ nay lũ huyện Thủ Nguyên) Hai ngudi déu ; nhân dân Phả Lễ lập đền thờ và suy tôu hai XS aS

ăn VÕ toàu ! tad VQ Lath quan: ‘Aoivnba Trap - ông làm phúc thần,

ws UG 1" se .*

Những di tích lịch sử thờ các vị có công trong chiến thang Bach Dang (1288)

1— Đền Phú Xá, xã Đông TH, huyện An Hải thờ Trần Hưng Đạo và Bà Bùi Thị

2— Dén “Trần Quốc Bao, thi tan Minh Đức, huyện Thủy Nguyên, thờ Trần Quốc Bảo

3 — Miéu Pong Giang hầu Vũ, lưỡng quản, thị trấn Minh Đức, huyện Thủy Nguyên thờ

Vũ Đại eRe a SD ad Be Sd ene

4 ~ Miễn ray Giaag, haa, thy Trấn Mini Đức huyện Thủy Nguyên

5 — Aiiễu Thải Giám hau Pham tướng quản, thị tràn Minh Đức, huyện Thủy Nguyên

tho Phạm lHiữu Điều“ WAT tà dị con i82 nàn d

6 — Miễu thờ đống ©húù “Le, ediig chúa Nụ, thị trấn Minh Đức, huyện Thủy Nguyên

7 — Đình thờ Vũ Nguyên; xã Tam Hưng, huyện ' Thủy Nguy én

8 — MiÊu-thớ Lý Hồng, xã Tam Hưng, huyện Thủy Nguyên

9— Làng mộ vd miéu tho Mai Đình Nghiễm, xã Phục-Lễ, huyện Thủy Nguyên

40 — Đình thờ hat anh em Trồn Hộ oà Trần Độ xã Phả Lễ, huyện Thủy Nguyên

11 — Den Deo, tho Lai Van Thanh, thị trấn núi Đèo, 'huyện Thủy Nguyên

12 — Miễu thờ Hoàng Minh !lộ oà Hoàng Minh Thông, xã Hợp Thành, huyện Thủy Nguyên:

13 — Miếu thờ Trần Quý Đối, xã Thiên Hương, huyện Thủy Nguyên:

HH — Từ Vũ thờ Vũ GhL Thẳng, phương Hàng Kênh, quận Lẻ Chân

1Š — Đình thờ Phạm Hoàng (hay Nguyễn Hoàng) xã Hồng Phong, huyện An Hai

16 — Đình thờ Hoàng Cỏng Thản, xã Hồng Thái, huyện An Hải

1? ~, Đình thờ Nguyễn Xuân Kiều, xã Đại Bản, huyện An Hải

18 —-ĐÌnh thờ Hoàng Công Hảo, xã Đồng Thái, huyện An Hải

19 — Aflễu thờ 3 anh em Nguyễn Dong, Nguyễn Câu, Nguyễn Bến, xã Tân Tién,

20 —= Đền tho Nguyén Lang, xã Nam Sơn, "huyện An Hải

21 — Từ Đường vad đỉnh Từ Lam thờ Hoa tuy Thanh, xã Đồng Minh, huyện Vĩnh Bảo

22 - Đình thờ Vũ Đăng Dũng, xã Dũng Tiến, huyện Vĩnh Bảo

- 33 ~ Đền thở Lương Toủn xã Giang Biên, huyện Vĩnh Bão,

81 — Miễu thờ Nguyễn,Chính, xã Việt Tiến, huyện Vĩnh Hảo,

3ã — Đình (miếu) rã Bác Hà, huyện Kiến An, thờ Trần Nhội, Trần Phương, Trần Vân

'36 — Định xä Nam Hd, huy¢n Kién An, thờ Nguyễn Thiên tên “Nguyễn Binh,

/27 — Migu tho Va Hat, xã Kiến Quốc, huyện Đồ Sơn

28 — Dén vd chia MO, thd Trần Quỳnh Chân, xã Ngũ Phúc huyện Đồ Sơn

Những di tích lịch sử nói trên, dù.quy mô Thực tiga, gho biết, mợi ‹ nio di tích được

to nhỏ khác nhau, được bảo quản, giữ gin quan tam thi noi dé dứợc bảo vệ và phái huy không giống nhau, nhưng hầu: hết còn tồn tại tác dụng giáo dục truyền thòng yêu nước cho

Nghten cứu lịch sử số j+4/88

DANH SÁCH CÁC VỊ CÓ CÔNG VÀ CÁC TƯỞNG LĨNH THAM GIÁ ‘TRAN BACH DANG 1238 DYOC THO ở HA! PHONG

"py!

TT

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

41

42

43

41

Ilo va tin Tran ‘Hung Dao

Trần Quốc Bảo

Vũ Dại

_ Đỗ Hành

Ong 1.0i |

_- Bà LI:

~ Cong chia Nụ

“ Gâng chúa Lê

“Vũ Nguyên

“Ly Hong

Mai Dinh Nghiém

_ trần Hộ

Tran DO |

Lai Van Thanh

.;_ Hoàng Minh Hộ

- Hoàng Minh Thống

Trần Qui Đối

Phạm Hữu Diéu

Va Chi Thang,

Nguy ăn Hoàng -

Hoàng Công Thân Ở)

Nguyễn Xuân Riều

lioàng Công Hảo

Nguyễn Dống

Nguyễn Cây

Nguyễn Bến-

Koi Thi Tr Nhién

Nguyén Lang |

— Hoa Duy Thanh

“Và Đăng Dũng

Luong Toan

Nguyễn Chính

Trầu Nhội -

Trần Phương

Trần Văn Bích

Tô Phong:

Nguyễn Chính -

Nguyễn Thiện Lộc

N,uyén Binhy

Nguyễn Mắn

- Vũ Hải

Công chúa Quỳnh Chân

- Trần Quốc Thành

Trần Quốc Diên -

Dòng Uyên

48) Có tài liệu ghỉ là Hoàng Din

{ xn Thiên: Hương

“Nơi được thở hiện nay ˆ- Xã” Đảng Hải, Huyện An Hải và nhiều nơi khác ở Hải Phòng

Thị trấn Minh Đức, huyện Thủy Nguyên, ,

nl—

mnt

“nt~

—nt—_

~nt~

_Xã Tam Hung, huyện - Thủy Nguyên

Xã Phục l.ễ và Phả Lễ, Thủy Ì 'guyên -

Xã Phả Lễ, huyện “Thủy Nguyêu Thị trấn Núi Dèo, huyện Thủy Nguyên

_ Xã Jlợp.Thành, buyẹn Thủy Nguy én

anh

huyện Thủy Nguyên Thi ‘ran Minh Dire, huyện Thủy Nguyên:

Xã Hang Kênh, huyện An Hải (nay thuộc phường Hàng, Kênh, quận Lê Chân) —

Xã lồng Phong huyện An Hai

Xũ Hộng Thái, huyện An Hải

Xã Đại Bản, huyện Aw Tai

ÀA “Đồng Thái, huyicn An HÃI

NE Tân: Tiến, huyện An Hải

ne

Xi Ding Wi, huyện Án Hải

Xã Nam Sơn, huyện An Hải ˆ

Xã Đồng Minh; thị trấn Vinh: Bảo, huyện Vĩnh Bảo ©

Xã Dông Tiến, hoyện Vinh Bảo

Xã Giang Biên, huyện Vĩnh Bảo

Xã Việt Tiến, huyện Vinh Bảo

Xã Bắc Ha và Nam la, huyện Kiến An _ Xã bắc Hã, huyện Kiến An

“nL~

Xa Nau Ha "huyện Kiến An 7

~nt-

ee ee

Xa Kiến Quốc; huyện Đồ Sơn - Aã Nei: ‘Phie, huyén Do Son ' Xã ĩ lên Thanh, huyện Tiên Lãng

“nt~—

Thôn Lộc Tra, huyện Tiên Tang

4

BẠN QUẦN LÝ ,D† TÍCH vA

- DANH THẮNG HẢI PHÒNG

Van bia

viên khdng được phiền nhiều điều gì khác,

người (nào) lam sai sẽ xử tội theo lệnh này

Kè tên :

Điều I : Chuần cấp cho đền Thượng đẳng

thần 18 người quét dọn trông nom tại đền,

.Lê Phú Thọ người xã Tràng Kênh gồm l§'

người hạng dàn 1š tuồi trở lên,

Lé Pang Triều - — Lê Phú Lộc

Phạm Ván Tiến Bùi Luân

Trịnh Tử Khanh Trịnh Bách Niên

xBủi Nhân Dũng Bùi Viết Tri

- Nguyéa Nhe Trinh - Trịnh Tử Chan

Bùi Nhân Đức Nguyễn Hữu Phúc

Trinh Van Bằng Vũ thế Vật

- Nguyễn Lam

Nay lệnh chỉ

97

Ngày Mông một tháng giêng Vĩnh Tộ năm

thứ 8 (1626)

Bắn xã Nguyễn-Ïlữu Dong

Soạn tả

Năm Nhàm dần viết lại

| lần thứ hai (2)

BÙI VĂN ĐẠO, sưu tầm và ghi chép BÙI ĐÚC KHÔI, dịch nghĩa

sa

Chú thích

( Nguyên soúi Thống quốc chính Thanh

Dô vương là chức vụ của Trịnh Tráng (1623~ 1637) ra lệnh này '

(3) Năm Nhâm đần tương ứng với niên hiệu Vĩnh Tộ thứ 13 của Lê Thân Tông (1626)

MỘT SỐ DI TÍCH,

(Tiếp theo trang 94) các thể hệ sau Ngược lại, nếu thiểu sự giữ

gìn và không biết khai thắc, phát huy tác đụng

tích cực của: di tích thì những đi tích đ°: cà tỷ

ngày cảng xuống cấp nặng đi đến sụp đồ,

mai mdf

Nhân làn vẫn là người bảo vệ, giữ gin các

-đi tích lịch sử, văn hóa và danh lam thắng

cảnh tốt nhất, Dà ghí nhớ côn/ ơn các vị có

công với đàn với nước, nhân dân thường tự

nguyện bổ tiền của¿công sứ› !u bồ, gin giữ

eho dị tính được bền vững lâu dài Có thê kề

một vai ví dụ điền hinh như nhân dàn xã

Hồng Phong, huyện An Hải đã tu bồ định

Hì Đìu: nhân dân thị trấn núi Dèo, huyện

Thủy nguyên tu bồ đền Dẹo; đỏng họ Vũ đã

tu bồ mieu thờ Dông Giang bầu Vũ Tướng quân, ở thị trấn Minh Dức, huyện Thủy Nguyễn v.v

Những di tích lịch sử ấy là niềm tự hào chỉnh đáng của nhàn đàn Hải Phòng và là một bảng chứng nói lên truyền thống yêu nước nồng nàn của nhân dàn Việt Nam noi chung

và nhàn dàn liải Phòng nói riêng

“