Một khía cạnh của chủ nghĩa anh hùng cách mạng: Anh hừng tạo thời thế hay thời thế tạo anh hùng

Trải lại, dưới chế độ đân chủ nhân dân và xã hội chủ nghĩa, anh hùng là những người từ trong nhân dân mà ra và một lòng một dạ phục vụ nhân dân, Thực ra, ngày trước người ta cũng có p

Một khía cạnh của chủ nghĩa anh hùng cách mạng

ANH HÙNG TẠO THỜI THẾ

hay

THOI THE TAO ANH HUNG

COrong cuộc đánh Mỹ cứu nước, các anh

hùng cách mạng của chúng ta trên mọi lãnh

vực trong Nam ngoài Bắc đương xuất hiện

như măng mọc mùa xuân Chưa nói đến những

đoàn đũng sĩ diệt Mỹ ở trong Nam, chúng ta

nhìn vào hội nghị anh hùng chiến sĩ thi đua

chống Mỹ cứu nước tại thủ đô Hà-nội vừa

qua càng thấy rõ cải cảnh sản lạn của trắm

hoa đua nở, muôn tia nghìn hồng Vấn đề đề

ra là : theo câu thành ngữ mà chúng ta thường

nói anh hùng và thời thể thì đây là anh hủng

dựng nên thời thế hay thời thể dựng nên anh

hùng?

Trước khi giải đáp câu hỏi trên, chúng

ta häy phân biệt bẳn chất khác nhau của những

người anh hùng xưa và nay Dưới thời phong

kiến hay tư bản, người ta quan niệm anh hùng

là những nhà kinh bang tế thế, những người

«được làm na thua làm giặc », «dọc ngang

nào biết trên đầu có ai»; hơn nữa, anh hùng

còn là những người «một giận mà thiên hụ

đều sợ, yên ở thì mọi người được nghỉ» (1)

hay « khí hùng muốn nuối cả năm châu 2» (2)

Trải lại, dưới chế độ đân chủ nhân dân và xã

hội chủ nghĩa, anh hùng là những người từ

trong nhân dân mà ra và một lòng một dạ phục

vụ nhân dân, Thực ra, ngày trước người ta

cũng có phân biệt anh hùng với gian hùng, hào

kiệt với quải kiệt, nhưng nói chung, anh

hùng đều thuộc loại siêu nhân, ở trên quần

chúng và ngoài quần chúng Do đó, anh hùng

là xuất chúng, là độc đáo, «ở đời được mấy

anh hùng !»,

Bên chỗ phân biệt bản chất anh hùng xưa và

nay, chúng ta còn phải nhận rõ những anh

TRAN-HUY-LIEU

hùng đã được ghi trong lịch sử nước ta : hoặc

có công lớn trong việc chống ngoại xâm,

hoặc nồi bật lên trong cuộc nông dân khởi nghĩa, hoặc tổ tinh thần bất khuất trước quân thù Họ đều là những người đứng về phía chinh nghĩa và gần với nhân dân, do đó, nếu

chúng ta không liệt họ vào những anh hùng

mới thì cũng phải đánh giá họ một cách xứng

đáng

Trở lại câu hỏi: vậy thì anh hùng tạo ra

thời thế hay thời thế tạo ra anh hùng? Điều này có quan hệ với kiến giải ở trên Nếu ai nhận anh hùng có tính cách cá nhân thi sé dé

đi tới chỗ khẳng định anh hùng tạo ra thời

thể Nếu ai nhận anh hùng có tính cách tập

thể thì tất nhiên phải nhận thời thể tạo ra anh hùng Theo sự nghiên cứu của chúng tôi,

thì, hai điểm này không tách rời nhau và còn

làm nhân quả cho nhau Vì bất kỳ một anh hùng nào, dù là anh hùng cá nhân, cũng phải được tạo ra trong một bối cảnh lịch sử nào, rồi với tác dụng ngược lại, người anh hùng

lại tạo ra hay góp phần tạo ra thời thế mới

Như vậy, thời thế tạo anh hùng vẫn là điểm xuất phát Có điều là : dưới chế độ cũ, thường nỗi bật lên những anh hùng tạo ra thời thể ; còn dưới chế độ của ta ngày nay, anh hùng tạo thời thể cũng như thời thể tạo anh hùng

(1) Nhất nộ nhị thiên hạ cụ, an cư nhị thiên hạ tức

(2) Câu thơ của Tây-hương long-thịnh, một quan phiét Nhat: « Hùng khí dục thôn ngũ đại chau »

thưởng hòa nhịp với nhau và tăng cường lẫn

cho nhau,

Chúng ta hãy dở lại một vài trang lịch sử

dân tộc ta

Lê Lợi, một anh hùng dân tộc của ta, khi

còn ở Lam-sơn, thì « Chính lúc nghĩa bình mởi

nỗi là lúc thể giặc đương hăng Mà nhân lài

lắc đúc như là mùa thu, triển kiệt lưa thưa như

sao budi som Chạy chọt trước sau đành đã

thiểu người, oạch kể bàu mưu lại càng thiểu

kẻ » (1) Có những lúc « Khi Lùth-sơn lương cụn

mẩu tuần ; lúc Khôi huyện quân không một

lữ »(2) Thời thể như thể quả là khó khan,

nhưng Lê Lợi và những chiến hữu của mình

di tao nén thời thể, « đau lòng nhức óc kề đã

mười năm ; nếm mật nằm gai phải đâu một

buồi » (3) Kết quả là từ yếu đến mạnh, chuyền

bại thành thắng, «ấy đựi nghĩa mà thẳng hung

tàn, lấu chí nhân mà thay cuong buo», Nhu

vậy, nhìn vào Lê Lợi, những chữ anh hùng

tạo thời thế quả có đậm nét hơn Nhưng vÌ

đâu có Lê Lợi, có cuộc khởi nghĩa Lam-sơn

và đi đến khởi nghĩa thẳng lợi, chúng ta cũng

không nên nhìn những chữ thời thé tao anh

hùng mội cách mờ nhạt quả Ấy là chưa nói

đến Lam-sơn khởi nghĩa là một tập đoàn

cũng như anh hùng Lê Lợi tạo nên được thời

thể còn đo ở nhiều điều kiện khác

Một ví dụ khác, cuộc khởi nghĩa Tây-sơn

mà vai trò chủ yếu là Nguyễn Huệ, nỗi lên

trong lúc bọn phong kiến cát cử từng địa

phương, người lãnh tụ nông dân ấy đã gây

được phong trào và đưa phong trào lên tới

đỉnh cao chót của nó, điệt Trịnh ở miền Bắc,

đánh bại Nguyễn ở miền Nam, tiến lên đánh

tan quân xâm lược Mãn Thanh và trước đó

là quân xâm lược Xiêm-la, chỗ dựa của bọn

phong kién phan động ở trong nước Như vậy,

ai dam phủ nhận người trượng phu «áo vải

cy dao» ấy là một anh hùng đã tạo nên thời

thể Nhưng một điều nữa cũng không ai đám

phủ nhận là Nguyễn Huệ nỗi lên từ một phong

trào nông dân rộng lớn chống bọn phong kiến

thối nát, vậy thì làm sao nói anh hùng Nguyễn

Huệ lại có thể tách Nguyễn Huệ ra khỏi thời

thế đã tạo ra anh hùng? ở đây, tôi không

nhắc đến những vị anh hùng khác như Trằn-

quốc-Tuấn, Trằn-thủ-Độ, Lý-thường-Kiệt v.v

trong khi chống ngoại xâm đã có một chính

quyền tương đối vững vàng, một quân đội

tương đối hùng mạnh nên thời thể có gặp khó

khăn cũng vẫn có thể đạp mọi trở lực đề dung

nên sự nghiệp lớn, do đó, vai trò của người

anh hùng tạo thời thể chưa thật nỏi bật

lên

Như vậy, nói anh hùng tạo thời thể hay thời

thể tạo anh hùng đều không có nghĩa tuyệt

đối Vai trò anh hùng có giữ phần quan trọng trong việc tạo thời thế nhưng cũng chính thòi thế đã tạo nên ho với sự nghiêp của họ

Chúng ta cũng chưa nói đến những người anh

hùng vô đanh, đến đông đảo nhân dân làm ra

lịch sử có:nghĩa tạo ra thời thế, mà chỉ hạn chế ở chỗ vai trò cá nhân anh hùng đối với thời thế thôi,

Trở lên trên, chúng tôi mới nhắc một vài vị

anh hùng dân tộc của ta đã tạo nên thời thể trong một mức độ nhất định Nhưng khi nói

đến chủ nghĩa anh hùng cách mạng và những anh hùng mới ngày nay đồi hỏi chúng ta phải

có một kiến giải mới Chủ nghĩa anh hùng cách mạng đã nói lên nội dung của nó, rằng

nó không phải bao gồm những anh hùng chung

chung, mà là những người phần đấu cho sự nghiệp cách mạng Trong một bài trước, tôi

đã trình bày những điều kiện đề phát sinh và

phát triển chủ nghĩa anh hùng cách mạng, có nghĩa là những điều kiện đề xuất hiện vô số những anh bùng mới Cái gọi là «thời thế» ở

đây gắn liền với chế độ ưu việt của ta hiện nay, vì chỉ có chế độ ta mới có thể sẵn xuất ra

những anh hùng về mọi phương diện từ nhân

đân mà ra và mới có thề có tập thề anh hùng

Trong buồi tiếp đại biều các đơn vị anh hùng

và các anh hùng, Hồ Chả tịch đã nói : « Có anh

hùng là ì có tập thề anh hùng Có tập thề anh

hùng là 0Ì có nhân dân anh hùng, dân tộc anh

hùng, Đẳng anh hùng » Như vậy, rö ràng là anh hùng của ta ngày nay không phải là cá nhân anh hùng, mà gắn liền với tập thề, với nhân dân, với dân tộc, với Đẳng lãnh đạo

Nhìn vào những anh hùng ngày nay trên mọi lãnh vực trong cuộc đánh Mỹ cứu nước, chúng

ta có thể khẳng định rằng: nó không thề có được dưới chế độ cũ hay nói một cách khác,

thời thế cũ không tạo được những anh hùng mới Tuy vậy, nếu chỉ thấy một mặt là thời

thể tạo anh hùng mà không thấy một mặt

khác, anh hủng tạo thời thế thì cũng không đúng Thật thể, chủng ta nghiên cứu sự nghiệp của mỗi anh hing mặc đầu có những nét khắc

nhau nhưng đều góp phần vào việc tạo thời thể, vượt mọi khó khăn và chiến thắng mọi kẻ

thù Có chăng, những anh hùng tập thể, những

người góp phần vào việc tạo thời thể ngày nay

không nỗi bật lên như những anh hùng cá nhân ngày trước với sự nghiệp chính trị hay quân sự của họ Chỉnh vì những anh hùng đã góp sức tạo ra thời thế, tạo những điều kiện

(1) @) (3) «Bình Ngô đại cdo».

thắng lợi cho cách mạng nên thời thế cảng sản

ra nhiều anh hùng

Có người đặt ra vẫn đề: trong khi chúng ta

công nhận một chân lý rằng dân tộc ta là một

dân tộc anh hùng, nhân dân ta rất anh hùng,

Đẳng lĩnh đạo của ta rất anh hùng, anh hùng

của ta là anh hùng tập thề, chưa kề còn có

những người anh hùng mà không biết là anh

hùng, vậy thì chúng ta phải quan niệm anh

hùng như thể nào cho thích đáng? Trong một

bài trước, chúng tôi đã trình bày ÿ kiến là chủ

nghĩa anh hùng cách mạng khi còn rải rác ở

từng cá nhân thì nó còn có tỉnh cách cá nhân ;

nhưng khi chủ nghĩa anh hùng cách mạng đã

đi sâu đi rộng vào nhân dân thì nó trở nên

có tỉnh cách tập thề Như vậy, những cái trước

kia là «phi thường » cũng không phải mãi mãi

là phi thường, rồi từ những cái phi thường trở

nên bình thường sẽ xuất hiện những cái phi

thường khác đột xuất hơn, đầy mạnh chủ nghĩa

anh hùng cách mạng tới một mức độ cao hơn,

tiến lên không ngừng Thời thể lúc này là một

cao trào đánh Mỹ cứu nước Anh hùng tạo ra

thời thế và thời thể tạo ra anh hùng, cứ như

thế đầy mạnh và tắng cường cho nhau mãi

lên

Nhưng khi nói đân tộc ta anh hùng, nhân dân

ta anh hùng, anh hùng của ta là anh hùng tập

thể, chúng ta trước hết phải nói vi ta có Đẳng vn

lãnh đạo anh hùng, có lãnh tụ tốt cao là mét dai

anh hing: Gy la Dang Lao động Việt-nam, là Chủ tịch Hồ-chi-Minh Chính vì chúng ta có Đảng lãnh đạo anh hùng, có lãnh tụ đại anh hùng nên đã tạo nên thòi thể, đưa một nước thuộc địa nửa phong kiến giành được quyền

độc lập trong Cách mạng tháng Tám, chiến

thing hai cường quốc Pháp, Nhật và ngày nay đương đánh bại đế quốc Mỹ đề bảo vệ miền Bắc, giải phóng miền Nam Có nhân mạnh vào điểm này thì mới thấy rõ vai trò anh hùng trong lịch sử, trong việc tạo thời thể Cũng có nhấn mạnh vào điềm này thì mới thấy thời thế

ngày nay đương tạo ra anh hùng và không lúc

nào bằng lúc này, dân tộc ta sản xuất nhiều anh hùng đến thể

Chủ nghĩa anh hùng cách mạng đương phát triển đến cao độ trong cuộc đánh Mỹ cứu

nước của chúng ta, trong đó anh hủng tạo

thời thể và thời thế tạo anh hùng cũng đương nhịp nhàng phối hợp với nhau Chúng ta đã

và đương sản ra vô số anh hùng Chúng ta nắm vững thời thể và tạo ra thời thế thuận lợi cho cách mạng Chúng ta nhất định chiến thẳng

đế quốc Mỹ

20-1-1967