TTTL No6 2015 qxd THÖNG TIN vaâ TÛ LIÏÅU 6/2015 3 Nghiïn cûáu Trao àöíi 1 Thû viïån söë trong möi trûúâng hoåc têåp trûåc tuyïën Thû viïån àaåi hoåc àang coá nhûäng chuyïín biïën tñch cûåc cuâng vúái sûå àöíi múái cuãa giaáo duåc àaåi hoåc vaâ sûå phaát triïín cuãa cöng nghïå Thû viïån àaåi hoåc cuãa thïë kyã 21 àaä vaâ àang bõ aãnh hûúãng búãi ba yïëu töë quan troång, àoá laâ sûå phaát triïín cuãa cöng nghïå, àöíi múái giaáo duåc vaâ sûå thay àöíi khöng ngûâng cuãa xaä höåi Ba yïëu töë naây taá[.]
Trang 11 Thû viïån sưë trong mưi trûúâng hổc têåp trûåc tuyïën
Thû viïån àẩi hổc àang cố
nhûäng chuyïín biïën tđch cûåc cuâng
vúái sûå àưíi múái cuãa giấo duåc àẩi
hổc vâ sûå phất triïín cuãa cưng
nghïå Thû viïån àẩi hổc cuãa thïë kyã
21 àậ vâ àang bõ ẫnh hûúãng búãi
ba yïëu tưë quan trổng, àố lâ: sûå
phất triïín cuãa cưng nghïå, àưíi múái
giấo duåc vâ sûå thay àưíi khưng
ngûâng cuãa xậ hưåi Ba yïëu tưë nây
tấc àưång àïën mư hịnh hoẩt àưång,
phûúng thûác tưí chûác, vai trô cuãa
thû viïån trong nhâ trûúâng vâ
ngoâi xậ hưåi Thû viïån sệ phẫi
thûúâng xuyïn thay àưíi àïí thđch
ûáng vúái nhûäng thay àưíi cuãa ba
yïëu tưë trïn [4]
TS Àưỵ Vùn Huâng
Trûúâng Àẩi hổc KHXH&NV Hâ Nưåi
Tốm tùỉt: Thẫo luêån vai trô cuãa thû viïån sưë vâ hổc liïåu sưë trong mưi trûúâng hổc têåp trûåc tuyïën
úã bêåc àẩi hổc Trong àố thû viïån sưë vâ hổc liïåu sưë thuác àêíy àưíi múái trong giấo duåc àưìng thúâi lâ yïëu tưë quan trổng àïí xêy dûång mưi trûúâng hổc têåp trûåc tuyïën Thû viïån sưë lâ phûúng thûác vâ lâ cưng cuå nïìn tẫng àïí cấc thû viïån àẩi hổc tẩo lêåp vâ chia sễ nguưìn hổc liïåu.
Tûâ khốa: Thû viïån sưë; hổc liïåu sưë; mưi trûúâng hổc têåp trûåc tuyïën; chia sễ hổc liïåu; giấo duåc
àẩi hổc
The role of digital library in eLearning and resource sharing
Abstract: Analyzing the role of digital library and digital learning resources in the eLearning
environment at universities Digital library and learning resources promote the innovation in education and play an important role in the creation of online learning environment Digital library is the fundamental method and tool for universities to create and share learning resources.
Keywords: Digital library; digital learning resource; eLearning environment; learning
resource sharing; higher education
Hịnh 1 Thû viïån àẩi hổc vúái nhûäng yïëu tưë tấc àưång
tûâ mưi trûúâng bïn ngoâi [4]
VAI TRÔ CUÃA THÛ VIÏÅN SƯË TRONG MƯI TRÛÚÂNG HỔC TÊÅP TRÛÅC TUYÏËN
VÂ CHIA SỄ HỔC LIÏÅU
Trang 2Trong mö hònh nađy ngûúđi duđng tin ặúơc xaâc
ắnh lađ trung tím hoaơt ăöơng cuêa thû viïơn Tíịt caê
caâc saên phíím vađ dõch vuơ thöng tin, cuông nhû caâc
hoaơt ăöơng nghiïơp vuơ khaâc ăïìu hûúâng túâi ngûúđi
duđng, vò ngûúđi duđng Caâc thû viïơn ăaơi hoơc líịy
giaêng viïn, sinh viïn vađ nhađ nghiïn cûâu ăïí xíy
dûơng caâc saên phíím vađ dõch vuơ phuđ húơp Tíịt caê
caâc thiïịt kïị saên phíím thöng tin vađ caâc dõch vuơ
ặúơc thiïịt kïị trong thû viïơn ăïìu phuơc vuơ cho
nhiïơm vuơ töịi cao cuêa ngûúđi daơy vađ ngûúđi hoơc, ăoâ
lađ ăađo taơo vađ nghiïn cûâu khoa hoơc Bïn caơnh ăoâ,
thû viïơn phaêi thûơc sûơ chuê ăöơng trong viïơc aâp
duơng cöng nghïơ múâi, thñch ûâng vúâi nhûông caêi
caâch trong giaâo giuơc ăaơi hoơc, vađ sùĩn sađng cho
viïơc thay ăöíi vađ ýu cíìu tûđ xaô höơi Caân böơ thû
viïơn phaêi tham gia tñch cûơc nhû lađ möơt nhín töị
kïịt nöịi giûôa ngûúđi duđng vúâi caâc saên phíím vađ
dõch vuơ thöng tin Bïn caơnh ăoâ, hoơ phaêi chuíín
bõ nhûông nùng lûơc cíìn thiïịt ăïí sûê duơng nhûông
cöng nghïơ múâi nhíịt möơt caâch hiïơu quaê
“Thû viïơn ặúơc xem lađ nhín töị quan troơng
trong giaâo duơc, do víơy, thû viïơn söị ặúơc kyđ
voơng seô mang laơi nhûông cú höơi cho sûơ ăöíi
múâi trong giaâo duơc” [11] Thû viïơn söị (TVS)
vađ hoơc liïơu söị ăang ăoâng vai trođ ngađy cađng
quan troơng giaâo duơc hiïơn ăaơi, khi mađ cöng
nghïơ ăang hiïơn diïơn ngađy cađng nhiïìu trong
hoaơt ăöơng daơy vađ hoơc Trong ăoâ, hoơc trûơc
tuýịn, giao tiïịp giûôa giaêng viïn vađ sinh viïn
thöng qua maơng lađ möơt trong nhûông phûúng
thûâc chuê ăaơo Ngûúđi hoơc coâ xu hûúâng sûê
duơng maây tñnh vađ thiïịt bõ di ăöơng cho hoơc tíơp
ngađy cađng nhiïìu, thúđi gian ăïịn thû viïơn ặúơc
ruât ngùưn, khai thaâc vađ sûê duơng hoơc liïơu trûơc
tuýịn ăang ặúơc ngûúđi hoơc ûu tiïn sûê duơng
Coâ thïí thíịy, caâc nhađ cung cíịp dûô liïơu cho
ăađo taơo vađ nghiïn cûâu nhû Thomson Reuters,
EBSCO, Elsevier hay IEEE ăang kinh doanh
khaâ töịt, bïn caơnh ăoâ caâc trûúđng ăaơi hoơc ûu
tiïn cho viïơc phaât triïín dûô liïơu söị vađ mua hoơc liïơu söị phuơc vuơ cho nhu cíìu ăang thay ăöíi cuêa giaêng viïn vađ sinh viïn
Möi trûúđng hoơc tíơp trûơc tuýịn (hay möi trûúđng hoơc tíơp aêo - virtual learning environment - VLE) lađ möơt tíơp húơp caâc cöng cuơ giaêng daơy vađ hoơc tíơp ặúơc thiïịt kïị ăïí níng cao khaê nùng hoơc tíơp cuêa sinh viïn bùìng viïơc ûâng duơng maây tñnh vađ Internet trong quaâ trònh hoơc tíơp Caâc ýịu töị cöịt loôi cuêa möơt möi trûúđng hoơc tíơp trûơc tuýịn bao göìm: baên sú ăöì hoâa vïì chûúng tònh ăađo taơo (phín roô khung chûúng trònh thađnh nhûông phíìn/nhoâm ăïí coâ thïí triïín khai vađ ăaânh giaâ), theo doôi vađ kiïím soaât sinh viïn, höî trúơ trûơc tuýịn dađnh cho caê sinh viïn vađ giaêng viïn, giao tiïịp ăiïơn tûê (thû viïơn tûê, diïîn ăađn, chat, xuíịt baên trûơc tuýịn), vađ caâc liïn kïịt ăïịn hoơc liïơu söị Phíìn mïìm quaên trõ möi trûúđng hoơc tíơp trûơc tuýịn lađ möơt trong nhûông ýu cíìu nïìn taêng cuêa hoơc tíơp trûơc tuýịn Hiïơn taơi coâ nhûông phíìn mïìm thûúng maơi phöí biïịn nhû: Blackboard, WebCT, Lotus LearningSpace vađ COSE; ăöìng thúđi cuông coâ caâc saên phíím nguöìn múê vađ miïîn phñ ặúơc nhiïìu cú súê ăađo taơo sûê duơng nhû Moodle, CourseSites, Sakai vađ Latitude Learning
Ăöi khi thuíơt ngûô möi trûúđng hoơc tíơp aêo (VLE) vađ möi trûúđng hoơc tíơp ặúơc quaên trõ (managed learning environment - MLE) ặúơc sûê duơng hoaân ăöíi cho nhau Khi möơt hïơ VLE tñch húơp vúâi caâc hïơ thöịng thöng tin (vñ duơ nhû cú súê dûô liïơu sinh viïn) vađ caâc cöng viïơc quaên trõ trong möơt cú súê ăađo taơo thò hïơ thöịng nađy thûúđng ặúơc coi lađ möơt MLE trûơc tuýịn (Hònh 2) Trong möi trûúđng hoơc tíơp trûơc tuýịn, hoơc liïơu söị ăoâng vai trođ quan troơng trong viïơc chuýín giao tri thûâc
ÚÊ ăoâ, ngûúđi hoơc vađ ngûúđi daơy tûúng taâc vúâi nhau thöng qua nguöìn hoơc liïơu ặúơc cung cíịp trûơc tuýịn
Trang 3Coâ hai víịn ăïì cú baên liïn quan ăïịn haơ tíìng
cuêa hoơc tíơp trûơc tuýịn, ăoâ lađ: sûơ giao thoa giûôa
möi trûúđng hoơc tíơp aêo vađ möi trûúđng hoơc tíơp
ặúơc quaên trõ; vađ sûơ triïín khai cuêa thû viïơn söị
vađ thû viïơn lai VLE lađ cöng cuơ ăïí höî trúơ hoơc
tíơp trûơc tuýịn thöng qua viïơc cung cíịp vađ tñch
húơp caâc nguöìn hoơc liïơu, caâc liïn kïịt ăïịn caâc
nguöìn bïn ngoađi, caâc cöng cuơ giao tiïịp trûơc
tuýịn, caâc cöng cuơ ăaânh giaâ Ăöịi vúâi caâc hïơ
thöịng VLE, möơt TVS thûơc sûơ lađ möơt thû viïơn
cung cíịp caâc nguöìn hoơc liïơu vađ caâc dõch vuơ
hoađn toađn trûơc tuýịn
Möơt trong nhûông ăùơc ăiïím quan troơng cuêa
ngûúđi hoơc trong möi trûúđng aêo vúâi sûơ höî trúơ
cuêa TVS ăoâ lađ tñnh ăa daơng Ríịt nhiïìu ngûúđi
seô hoơc tûđ nhađ, tûđ núi lađm viïơc, hoơc baân thúđi
gian, hoơc tûđ xa Hoơ ăïịn tûđ nhiïìu nhoâm tuöíi
khaâc nhau vađ hoơc trong suöịt cuöơc ăúđi cuêa hoơ
Hònh míîu vïì möơt ngûúđi hoơc ăaơi hoơc theo caâch
truýìn thöịng seô khöng cođn phuđ húơp nûôa Thay
vò thöng tin höî trúơ viïơc giaêng daơy vađ hoơc tíơp
bõ boâ heơp trong möơt tođa nhađ, thò hiïơn nay thöng tin bùưt buöơc phaêi cung cíịp cho ngûúđi hoơc úê bíịt kyđ möi trûúđng hoùơc ắa ăiïím hoơc tíơp nađo cuêa hoơ Coâ thïí thíịy, sûơ phaât triïín trong lônh vûơc truy cíơp vađ khai thaâc thöng tin ăaô ăùơt
ra möơt thaâch thûâc lúân vïì sûơ töìn taơi cuêa caâc thû viïơn Baên chíịt cuêa thöng tin khoa hoơc vađ caâch maơng trong giao tiïịp hoơc thuíơt cuđng vúâi cöng nghïơ mađ noâ aâp duơng ăang thay ăöíi ríịt nhanh choâng Ăiïìu ăoâ lađm cho caâc thû viïơn phaêi ăöịi mùơt vúâi thaâch thûâc khi tham gia nhû möơt thađnh phíìn khöng thïí thiïịu cuêa quaâ trònh ăađo taơo vađ nghiïn cûâu
Tíịt caê caâc hoaơt ăöơng taơo líơp vađ triïín khai ăađo taơo, cuông nhû nhûông kinh nghiïơm hoơc tíơp ăïìu coâ thïí ặúơc thûơc hiïơn trong lônh vûơc söị Ăiïìu nađy díîn ăïịn nhûông ýu cíìu cú baên cho viïơc aâp duơng TVS trong ăađo taơo Tuy nhiïn, chuýín ăöíi tûđ traơng thaâi tônh lađ caâc kho tađi liïơu
Hònh 2 Möi trûúđng hoơc tíơp aêo ặúơc quaên trõ vađ sûơ tham gia cuêa thû viïơn söị [8].
Trang 4cöị ắnh sang möi trûúđng söị, vađ tûđ nguöìn dûô
liïơu ăoâng sang khöng gian dûô liïơu múê, ýu
cíìu phaêi coâ chiïịn lûúơc múâi vađ suy nghô laơi vïì
vai trođ cuêa TVS trong giaâo duơc TVS coâ thïí coâ
ba vai trođ cú baên sau: lađ möơt nguöìn cho viïơc
giaêng daơy (phaât triïín vađ triïín khai nöơi dung
chûúng trònh ăađo taơo); lađ möơt möi trûúđng cho
hoơc tíơp (traêi nghiïơm cuêa sinh viïn); vađ lađ cöíng
thöng tin caâ nhín (liïn quan ăïịn tađi liïơu hoơc
thuíơt phuơc vuơ hoơc tíơp vađ nghiïn cûâu)
TVS höî trúơ hiïơu quaê phûúng thûâc ăađo taơo
trong thïị kyê 21 ăoâ lađ hoơc tíơp dûơa trïn maây
tñnh (computer-based learning)
Cho duđ lađ thû viïơn truýìn thöịng hay TVS,
giao dõch cú baên nhíịt trong möơt thû viïơn ăoâ lađ
ngûúđi duđng tûúng taâc vúâi nöơi dung thöng tin.
Nhûng trong möi trûúđng söị, ngûúđi duđng tûúng
taâc vúâi nöơi dung töịt hún vađ thuíơn tiïơn hún Ăoâ
khöng chó lađ viïơc ngûúđi duđng vúâi túâi nhiïìu nöơi
dung thöng tin hún, mađ thöng tin cođn cung
cíịp trûơc tiïịp ăïịn ngûúđi sûê duơng nhanh choâng
vađ úê moơi luâc moơi núi Sinh viïn, giaêng viïn
caâc khoa seô “kïịt nöịi ăïí hoơc tíơp” vađ “hoơc tíơp
ăïí kïịt nöịi” thöng qua viïơc thuâc ăííy sûơ tham
gia sûê duơng caâc nguöìn hoơc liïơu trong thû viïơn
Hoơ seô taơo thađnh möơt cöơng ăöìng sûê duơng nguöìn
hoơc liïơu theo nhoâm chuýn ngađnh hay lônh
vûơc Thöng qua maơng lûúâi ngûúđi duđng, nöơi
dung nguöìn hoơc liïơu vađ dõch vuơ, thû viïơn söị
taơo ra möơt möi trûúđng hoơc tíơp hiïơn ăaơi vađ múê
hún cho ngûúđi hoơc
TVS ăoâng vai trođ quan troơng trong giaâo
duơc thöng qua höî trúơ caâc muơc tiïu sau:
- Thuâc ăííy vađ höî trúơ viïơc hoơc tíơp suöịt ăúđi;
- Hoơc tíơp úê moơi núi moơi luâc;
- Höî trúơ triïín khai caâc chûúng trònh ăađo taơo
tûđ xa;
- Thuâc ăííy chûúng trònh ûâng duơng cöng
nghïơ vađo giaâo duơc vađ ăađo taơo cuêa chñnh phuê;
- Níng cao thađnh tñch vađ khaê nùng hoơc tíơp
cuêa sinh viïn;
- Thu huât cho sinh viïn tòm hiïíu, khaâm phaâ vađ hûâng thuâ hún vúâi khoa hoơc;
- Tùng cûúđng söị lûúơng, chíịt lûúơng, tñnh toađn diïơn cuêa nguöìn hoơc liïơu trûơc tuýịn;
- Lađm cho caâc nguöìn hoơc liïơu dïî dađng ặúơc tòm kiïịm vađ khai thaâc cho sinh viïn, giaêng viïn vađ nhađ nghiïn cûâu, cuông nhû nhûông ngûúđi coâ nhu cíìu vïì thöng tin;
- Ăaêm baêo caâc nguöìn thöng tin luön luön sùĩn sađng;
- Thuâc ăííy viïơc chia seê thöng tin vađ truýìn baâ tri thûâc
Thû viïơn ăaơi hoơc luön phaêi theo kõp sûơ phaât triïín cuêa trûúđng ăaơi hoơc vađ xaô höơi trong viïơc ûâng duơng nhûông cöng nghïơ múâi Trong ăoâ, xíy dûơng möi trûúđng aêo vađ khöng gian trûơc tuýịn ăang lađ chuê ăaơo Caâc thû viïơn ăaô tñch cûơc tñch húơp caâc saên phíím vađ dõch vuơ cuêa mònh trïn caâc maơng xaô höơi nhû: facebook, twitter, youtube vađ möơt söị maơng dõch vuơ tin nhùưn, cuông nhû nhûông nhađ cung cíịp kïịt nöịi ăiïơn thoaơi Viïơc tñch húơp vúâi caâc dõch vuơ maơng xaô höơi lađ möơt thñch ûâng kõp thúđi cuêa caâc thû viïơn ăaơi hoơc, vò sinh viïn vađ giaâo viïn lađ nhûông ăöịi tûúơng ngûúđi duđng sûê duơng maơng xaô höơi vađ caâc dõch vuơ trûơc tuýịn ríịt tñch cûơc Hoơc liïơu cuông ặúơc dïî dađng chia seê thöng qua caâc kïnh nađy
2 Thû viïơn söị vađ chia seê hoơc liïơu
2.1 Khaâi niïơm chia seê hoơc liïơu
Chia seê hoơc liïơu trong möi trûúđng söị ăang lađ möơt xu thïị chuê ăaơo hiïơn nay cuêa caâc thû viïơn hiïơn ăaơi Ăùơc biïơt lađ caâc thû viïơn ăang xíy dûơng mö hònh TVS vúâi viïơc tíơp trung phaât triïín böơ sûu tíơp söị Chia seê nguöìn hoơc liïơu bao göìm nhiïìu hoaơt ăöơng húơp taâc giûôa caâc thû viïơn Cöng nghïơ thöng tin vađ truýìn thöng ăaô múê ra nhûông cú höơi múâi cho sûơ húơp taâc hiïơu quaê vađ toađn diïơn giûôa caâc thû viïơn Sûơ tûúng taâc söị, caâc caâch tiïịp cíơn húơp taâc
Trang 5xíy dûơng kho thöng tin söị, thađnh líơp caâc liïn
minh nöơi dung (content consortiums) ăang lađ
nhûông xu hûúâng phaât triïín ăíìy hûâa heơn trong
nhûông nùm gíìn ăíy Caâc chñnh phuê trïn thïị
giúâi höî trúơ caâc thû viïơn tham gia vađo hiïơp
höơi, consortium, thöng qua ăoâ taơo ăiïìu kiïơn
vïì cú súê haơ tíìng, möi trûúđng ăïí giuâp caâc thû
viïơn chia seê vađ khai thaâc thöng tin söị úê nhiïìu
cíịp ăöơ khaâc nhau nhû nöơi böơ, quöịc gia vađ
quöịc tïị
Caâc thû viïơn ăang phaêi ăöịi mùơt vúâi sûơ
biïịn ăöíi nhanh choâng cuêa cöng nghïơ thöng
tin vađ truýìn thöng Nhûông biïịn ăöíi nađy taâc
ăöơng ăïịn phûúng thûâc giao dõch, caâch thûâc
giaêng daơy vađ hoơc tíơp trong trûúđng ăaơi hoơc,
caâch thûâc sûê duơng thû viïơn, cuông nhû viïơc
chia seê tađi nguýn cuêa caâc thû viïơn phuơc vuơ
cho ăađo taơo vađ nhûông tûúng taâc xaô höơi khaâc
Thû viïơn giöịng caâc töí chûâc kinh doanh khaâc,
hoơ phaêi tham gia vađo xu thïị taơo ra nhûông
dõch vuơ trûơc tuýịn khi mađ Internet ăang hiïơn
diïơn ngađy cađng síu vađo caâc lônh vûơc cuêa ăúđi
söịng xaô höơi
Khaâi niïơm vïì húơp taâc chia seê thöng tin
giûôa caâc thû viïơn ặúơc ăïì cíơp trong nhiïìu
thuíơt ngûô khaâc nhau Ăoâ coâ thïí lađ nhûông
thuíơt ngûô nhû: húơp taâc thû viïơn (library
cooperation), maơng lûúâi thû viïơn (library
networking), liïn kïịt thû viïơn (library
linkages), cöơng taâc thû viïơn (library
collaboration), liïn hiïơp thû viïơn (library
consortia), mûúơn liïn thû viïơn (interlibrary
loan), cung cíịp tađi liïơu (document supply),
phöí biïịn tađi liïơu (document delivery), vađ
dõch vuơ truy cíơp (access services) Nhûông
thuíơt ngûô nađy ặúơc sûê duơng ăïí mö taê vïì sûơ
húơp taâc, ăöịi taâc chñnh thûâc hoùơc phi chñnh
thûâc cuông nhû caâc hoaơt ăöơng chia seê thöng
tin giûôa caâc thû viïơn [3]
Walden ắnh nghôa chia seê nguöìn lûơc
thöng tin lađ möơt thuíơt ngûô ặúơc sûê duơng ăïí
mö taê nöî lûơc coâ töí chûâc cuêa caâc thû viïơn nhùìm chia seê tađi liïơu vađ caâc dõch vuơ húơp taâc, qua ăoâ cung cíịp cho ngûúđi duđng nhûông nguöìn thöng tin khöng coâ sùĩn trong möơt thû viïơn ăún leê Noâ thïí hiïơn möơt sûơ nöî lûơc cuêa thû viïơn nhùìm múê röơng khaê nùng ăaâp ûâng cuông nhû sûơ sùĩn sađng ăïí ăaâp ûâng thöng tin cuêa ngûúđi duđng, giuâp hoơ vúâi túâi nhûông thöng tin coâ tñnh ăùơc thuđ, ăùưt ăoê mađ thû viïơn khöng coâ khaê nùng böí sung [10]
Theo caâch tiïịp cíơn röơng hún, chia seê thöng tin/hoơc liïơu bao göìm nhiïìu nöơi dung húơp taâc khaâc nhau Maơng lûúâi chia seê thöng tin cuêa caâc thû viïơn cöng cöơng thuöơc Alberta (the Provincial Resource Sharing Network Policy for Alberta Public Library Boards) ắnh nghôa vïì chia seê thöng tin lađ viïơc sûê duơng chung búêi hai hoùơc nhiïìu thû viïơn vïì tađi saên cuêa nhau, chùỉng haơn nhû: trang thiïịt bõ, nhín viïn, kiïịn thûâc vađ chuýn mön, vađ nguöìn lûơc thöng tin [1] Mùơc duđ phíìn lúân viïơc chia seê thöng tin ặúơc diïîn ra úê hai hònh thûâc ăoâ lađ chia seê thöng tin thû muơc vađ trao ăöíi caâc tađi liïơu thöng qua mûúơn liïn thû viïơn, noâ cođn bao göìm caê nguöìn nhín lûơc, cöng taâc chuýn mön, cöng nghïơ vađ dõch vuơ ăïí biïịn viïơc chia seê thađnh hiïơn thûơc Coâ thïí noâi, viïơc chia seê thöng tin phaêi dûơa trïn möơt hïơ giaâ trõ cuđng nhûông quy ắnh ặúơc ăöìng thuíơn giûôa caâc thû viïơn trong hïơ thöịng Viïơc tuín thuê nhûông nguýn tùưc cú baên seô kïịt nöịi caâc thû viïơn vúâi nhau Nhûông nguýn tùưc nađy lađ cú súê cho viïơc phaât triïín ăöịi taâc, xíy dûơng caâc chó díîn, ặa ra caâc khuön khöí vađ tiïịn trònh cuêa viïơc húơp taâc Ăíy chñnh lađ nhûông ýịu töị thiïịt líơp nïìn moâng cho viïơc ăaơt ặúơc thoêa thuíơn vïì chia seê thöng tin giûôa caâc thû viïơn
Trang 6Chia seê thöng tin seô taơo ra cöơng ăöìng
ngûúđi duđng tin vađ nguöìn thöng tin ăa daơng
Ăíy cuông lađ hai muơc tiïu chñnh mađ húơp taâc
chia seê thöng tin giûôa caâc thû viïơn cíìn phaêi
ăaơt ặúơc Trïn danh nghôa ngûúđi duđng seô phaêi
ăùng kyâ sûê duơng taơi möơt thû viïơn, vađ thûơc tïị
hoơ seô ặúơc sûê duơng caâc dõch vuơ vađ nguöìn
thöng tin mađ thû viïơn ăoâ coâ húơp taâc vúâi caâc
thû viïơn khaâc trong hïơ thöịng Ăiïìu nađy seô taơo
ra möơt cöơng ăöìng ngûúđi duđng chung Vñ duơ,
ăoâ coâ thïí lađ cöơng ăöìng ngûúđi duđng tin cuêa caâc
thû viïơn nhoâm trûúđng kyô thuíơt hay nhoâm
trûúđng vïì kinh doanh vađ thûúng maơi Húơp taâc
chia seê thöng tin giûôa caâc caâc thû viïơn trong
nhoâm seô taơo ra möơt böơ sûu tíơp phong phuâ vađ
coâ ăöơ bao phuê röơng vïì nöơi dung chuýn
ngađnh mađ hoơ ăađo taơo, ăöìng thúđi taơo líơp möơt
cöíng thöng tin duđng chung cho cöơng ăöìng
ngûúđi duđng cuêa mònh Ăiïìu nađy möơt thû viïơn
ăún leê khöng thïí lađm ặúơc cho ngûúđi duđng
cuêa mònh Hònh 3 mö taê sûơ húơp taâc chia seê
thöng tin giûôa caâc thû viïơn thađnh viïn ăïí taơo
ra möơt cöíng thöng tin duđng chung vađ cöơng
ăöìng ngûúđi duđng tin
Nhòn tûđ khña caơnh khai thaâc hiïơu quaê thöng tin, Rahman nhíịn maơnh muơc tiïu cuêa viïơc kïịt nöịi vađ chia seê thöng tin lađ: thuâc ăííy vađ sûê duơng töịi ăa dung lûúơng miïîn phñ cuêa caâc nguöìn thöng tin; ăaêm baêo tiïịp cíơn töịt hún caâc nguöìn tađi nguýn thöng tin; ăaêm baêo töịi ăa hoâa vađ lađm phong phuâ caâc nguöìn thöng tin; tiïịt kiïơm tađi nguýn vađ traânh truđng lùơp; ăaêm baêo cung cíịp thöng tin nhanh hún cuông nhû höî trúơ ngûúđi duđng töịt hún; taơo ăiïìu kiïơn thuíơn lúơi cho viïơc trao ăöíi caâc xuíịt baên phíím [7]
Ngoađi nhûông muơc tiïu trïn, Vijayakumar vađ Shrikant böí sung thïm, chia seê thöng tin seô taâc ăöơng tñch cûơc vađo ngín saâch cuêa thû viïơn, giuâp sûê duơng ngín saâch hiïơu quaê; giuâp ngûúđi duđng nhíơn thûâc ặúơc lađ coâ thïí khai thaâc nguöìn thöng tin khaâc ngoađi thû viïơn mađ mònh ăang sûê duơng; ûâng duơng cöng nghïơ tiïn tiïịn vađo viïơc chuíín hoâa caâc muơc luơc ăiïơn tûê, ăaânh chó muơc caâc tađi liïơu in íịn trong thû viïơn; vađ tiïu chuíín hoâa caâc phíìn mïìm, phíìn cûâng, cú súê dûô liïơu, ăïì xuíịt chñnh saâch vađ triïín khai caâc quy ắnh, chuíín bõ tađi liïơu hûúâng díîn cho caâc
Hònh 3 Mö hònh chia seê vađ khai thaâc thöng tin giûôa caâc thû viïơn
Trang 7hoaơt ăöơng cuông nhû ăađo taơo caân böơ vađ ngûúđi
duđng [9]
Vijayakumar vađ Shrikant cuông chó ra nhûông
lúơi ñch mađ chia seê thöng tin mang laơi, ăoâ lađ:
níng cao dõch vuơ thöng qua viïơc truy cíơp
thöng tin sùĩn coâ trong caâc thû viïơn thađnh viïn
trong hïơ thöịng; giaêm chi phñ vađ hiïơu quaê trong
ăíìu tû; thuâc ăííy dõch vuơ chuýín phaât tađi liïơu;
phöí biïịn thöng tin coâ choơn loơc cuông nhû níng
cao nhíơn thûâc vïì caâc dõch vuơ hiïơn coâ; tùng
cûúđng sûơ húơp taâc giûôa caâc töí chûâc vúâi töí chûâc,
caâ nhín vúâi caâ nhín, qua ăoâ thuâc ăííy viïơc chia
seê tađi liïơu; níng cao chíịt lûúơng cöng taâc böí
sung caâc nguöìn thöng tin ăiïơn tûê vađ chíịt lûúơng
quaên lyâ tađi liïơu trong thû viïơn; cung cíịp caâc
dõch vuơ thû viïơn vađ giaâo duơc; tùng cûúđng giaâ trõ
(chíịt vađ lûúơng) cuêa thöng tin cho giaêng viïn vađ
sinh viïn, thöng qua ăoâ höî trúơ sûâ mïơnh cuêa caâc
trûúđng ăaơi hoơc; vađ chuíín hoâa caâc dõch vuơ thû
viïơn trïn toađn quöịc [9]
2.2 Vai trođ cuêa thû viïơn söị trong chia seê
hoơc liïơu
TVS vađ chia seê hoơc liïơu lađ hai víịn ăïì luön
ăi liïìn vúâi nhau TVS hûúâng túâi sûơ thuíơn lúơi
trong khai thaâc thöng tin: moơi luâc, moơi núi
Trong khi ăoâ, chia seê hoơc liïơu vađ truy cíơp múê
hûúâng túâi möơt cöơng ăöìng chia seê thöng tin
khöng bõ rađo caên búêi víịn ăïì baên quýìn Trong
möi trûúđng hoơc thuíơt, caâc hoơc giaê uêng höơ viïơc
truy cíơp miïîn phñ ăïịn caâc nguöìn tađi liïơu hoơc
thuíơt Tuy nhiïn, quýìn taâc giaê vađ súê hûôu trñ
túơ (SHTT) ặúơc baêo vïơ búêi luíơt phaâp Ăiïìu
nađy quan troơng búêi SHTT lađ nhûông quýìn cú
baên nhíịt cuêa dín chuê vađ lađ ăöơng lûơc ăïí kñch
thñch sûơ saâng taơo Thûơc tïị, caâc taâc giaê muöịn
chia seê kïịt quaê nghiïn cûâu cuêa hoơ, ăùơc biïơt lađ
trong möi trûúđng hoơc thuíơt, trong khi ăoâ caâc
nhađ xuíịt baên muöịn thu phñ ăöịi vúâi íịn phíím
khoa hoơc [5] Creative Commons lađ möơt trong
nhûông töí chûâc phi chñnh phuê ăang coâ nhûông
höî trúơ cho caâc taâc giaê chia seê kïịt quaê nghiïn
cûâu cuêa mònh vúâi yâ tûúêng lađ thay vò ghi “tíịt caê caâc quýìn ặúơc baêo höơ” seô lađ “möơt söị quýìn ặúơc baêo höơ” hoùơc “ặúơc taâi sûê duơng vađo moơi muơc ăñch vúâi ýu cíìu duy nhíịt lađ ghi nhíơn quýìn taâc giaê” Hoơ cho rùìng baên quýìn taâc giaê khöng bõ xím phaơm hay boê rúi, mađ caâc cöng trònh ặúơc chia seê trong phaơm vi/lônh vûơc mađ taâc giaê thíịy phuđ húơp Cađng chia seê thò cađng mang laơi lúơi ñch cho chñnh taâc giaê - ăoâ lađ sûơ cöng nhíơn cuêa cöơng ăöìng vïì kïịt quaê nghiïn cûâu cuêa hoơ Phûúng chím cuêa hoơ lađ chia seê, taâi sûê duơng möơt caâch húơp phaâp Phûúng chím nađy dûơa trïn cú súê cho rùìng coâ thïí dïî dađng chia seê vađ sûê duơng thöng tin/tri thûâc nïịu TVS ặúơc sûê duơng ăïí quaên lyâ nöơi dung söị [2] TVS coâ vai trođ trong viïơc thuâc ăííy chia seê hoơc liïơu giûôa caâc thû viïơn thöng qua viïơc taơo ra nïìn taêng cho hoaơt ăöơng chia seê
TVS phuđ húơp cho viïơc lûu giûô vađ phín phöịi caâc tađi nguýn hoơc liïơu múê TVS coâ thïí quaên lyâ nöơi dung söị theo chuíín dûô liïơu söị OAIPMH (Open Archives Initiative Protocol for Metadata Harvesting), ăiïìu nađy taơo thuíơn lúơi cho viïơc ăaânh chó muơc (thöng qua caâc siïu dûô liïơu) vađ xíy dûơng caâc muơc luơc liïn húơp TVS cung cíịp ăa truy cíơp búêi khaê nùng tûúng taâc cuông nhû dïî dađng kïịt nöịi cöơng ăöìng TVS toađn cíìu Hoơc liïơu söị quan troơng ăöịi vúâi giaâo duơc ăaơi hoơc hiïơn ăaơi Hoơc liïơu söị lađ cú súê ăïí triïín khai caâc hònh thûâc ăađo taơo coâ ûâng duơng cöng nghïơ Vïì baên chíịt, sinh viïn vađ nhađ nghiïn cûâu khi tòm kiïịm tađi liïơu tham khaêo cíìn phaêi nhíơn thûâc roô lađ cađng nhiïìu nöơi dung ặúơc múê, nhiïìu nöơi dung ặúơc cung cíịp vađ dïî dađng truy cíơp thò cađng höî trúơ töịt cho hoaơt ăöơng giaêng daơy, hoơc tíơp vađ nghiïn cûâu Hoơ biïịt ặúơc nhûông kïịt quaê nghiïn cûâu trûúâc ăoâ ăïí traânh triïín khai nhûông nghiïn cûâu truđng lùơp lađm míịt thúđi gian vađ kinh phñ Ăïí lađm ặúơc ăiïìu ăoâ thò caâc cöng cuơ tòm kiïịm phaêi hiïơu quaê vađ ặúơc thûơc hiïơn búêi TVS vúâi dûô liïơu ăaô
Trang 8ặúơc tuín thuê theo caâc tiïu chuíín hiïơn hađnh.
Thûơc tïị lađ khöng möơt thû viïơn ăaơi hoơc nađo
coâ ăuê tiïìm lûơc tađi chñnh ăïí ăaâp ûâng toađn böơ
nhu cíìu vïì thöng tin trong trûúđng ăaơi hoơc chuê
quaên, víîn coâ nhûông khoaêng tröịng vïì nhu cíìu
khöng ặúơc ăaâp ûâng ăïí ûu tiïn cho nhûông
nhûông lônh vûơc coâ nhu cíìu vûúơt tröơi Kïí caê
nhoâm coâ nhu cíìu cao hún nađy thò mûâc ăöơ baêo
ăaêm thöng tin cuông khöng ặúơc 100% so vúâi
nhu cíìu Ăiïìu nađy díîn ăïịn caâc thû viïơn tòm
kiïịm sûơ höî trúơ tûđ bïn ngoađi thû viïơn ăïí buđ vađo
phíìn thiïịu huơt nađy Vađ leô dô nhiïn ăöịi taâc mađ
caâc thû viïơn nghô ăïịn lađ caâc thû viïơn trong
cuđng hïơ thöịng hoùơc cuđng lônh vûơc Vúâi sûơ xuíịt
hiïơn cuêa TVS, húơp taâc giûôa caâc thû viïơn seô dïî
dađng hún, vađ chia seê hoơc liïơu seô thuíơn lúơi hún
khi caâc nguöìn lûơc ăaô ặúơc söị hoâa vađ tuín theo
caâc chuíín nhíịt ắnh
3 Nhûông thaâch thûâc cho thû viïơn söị vađ
chia seê hoơc liïơu trong möi trûúđng söị
Phaât triïín TVS vađ thuâc ăííy chia seê hoơc
liïơu ăang ăöịi mùơt vúâi nhûông thaâch thûâc
khöng hïì nhoê trong thïị giúâi söị vađ Internet, ăoâ
lađ: khaê nùng tûúng taâc giûôa ngûúđi duđng vađ
nguöìn thöng tin söị; khaê nùng hoaơt ăöơng liïn
tuơc 24/7; víịn ăïì ăa ngön ngûô vađ ăa vùn hoâa;
sûơ ăa daơng cuêa thöng tin cuđng nhûông sûơ thay
ăöíi vïì ắnh daơng söị; an toađn baêo míơt thöng
tin; baêo quaên söị; vađ quýìn SHTT Trong ăoâ,
baêo quaên söị vađ quýìn SHTT lađ víịn ăïì ăaâng
quan tím nhíịt trong viïơc phaât triïín TVS vađ
chia seê thöng tin
Nghiïn cûâu vađ tòm giaêi phaâp cho nhûông
víịn ăïì liïn quan ăïịn quaên trõ nöơi dung söị
ăang lađ ýu cíìu ăùơt ra hiïơn nay Trong ăoâ, baêo
quaên lađ möơt víịn ăïì quan troơng cuêa quaên trõ nöơi
dung söị Baêo quaên tađi liïơu söị coâ thïí ặúơc nhòn
nhíơn tûđ ba khña caơnh khaâc nhau: baêo quaên vïì
mùơt víơt lyâ caâc víơt mang tin ăa phûúng tiïơn
nhû HDs, CDs, DVDs; cöng nghïơ lûu trûô ăïí
traânh caâc cöng nghïơ löîi thúđi; vađ baêo quaên duy trò truy cíơp Hiïơn nay, giaâo duơc ăaơi hoơc ăang chuýín díìn tûđ sûê duơng caâc phûúng tiïơn truýìn thöịng sang ắnh daơng söị, nhû víơy caâc trûúđng ăaơi hoơc seô ăöịi mùơt vúâi nhûông thaâch thûâc nađy
Vñ duơ, khi caâc luíơn vùn, luíơn aân bùìng giíịy seô khöng ặúơc sûê duơng nûôa, thay vađo ăoâ ặúơc lûu trûô dûúâi ắnh daơng söị ETDS (Electronic Theses and Dissertations Service) Luâc nađy, víịn ăïì ăùơt ra cho viïơc lûu trûô söị lađ lađm sao baêo quaên ặúơc nhûông tađi liïơu nađy möơt caâch líu dađi vađ khai thaâc töịt nhíịt
Thaâch thûâc thûâ hai lađ víịn ăïì SHTT trong thïị giúâi söị - ăíy lađ möơt víịn ăïì cíìn ặúơc ăùơc biïơt quan tím Thïị giúâi söị ăaô thay ăöíi caâch thöng tin ặúơc ghi laơi vađ phín phöịi, cuông nhû vai trođ cuêa nhûông ngûúđi tham gia trong tiïịn trònh nađy Bíịt kyđ möơt ngûúđi nađo cuông ăïìu coâ thïị xuíịt baên möơt cuöịn saâch lïn web hoùơc tûơ lađm phim vađ ặa lïn maơng xaô höơi nhû youtube, hoùơc chuơp aênh vađ chia seê trïn maơng Trong khi ăoâ, phaâp luíơt vïì SHTT ặúơc taơo ra trûúâc khi cuöơc caâch maơng thöng tin nöí ra Ăiïìu nađy coâ thïí díîn ăïịn sûơ xung ăöơt vïì quýìn SHTT trong thïị giúâi söị Nhòn chung luíơt SHTT muöịn baêo vïì quýìn SHTT, quýìn taâc giaê, haơn chïị viïơc chia seê möơt caâch tûơ
do, vađ trong híìu hïịt trûúđng húơp phaêi traê möơt khoaên kinh phñ ăïí sûê duơng Trong khi ăoâ, hoaơt ăöơng chia seê vađ hoơc liïơu múê hûúâng túâi viïơc ặa thöng tin, tri thûâc ăïịn ngûúđi duđng hoađn toađn miïîn phñ, khuýịn khñch sûơ phaât taân tri thûâc trong cöơng ăöìng Ăöịi vúâi thû viïơn, víịn ăïì ăùơt ra lađ phaêi vûđa ăaêm baêo quýìn lúơi cuêa taâc giaê vađ ngûúđi nùưm giûô quýìn SHTT, ăöìng thúđi coâ thïí chia seê thöng tin möơt caâch röơng raôi ăïịn ngûúđi duđng Ăíy lađ möơt víịn ăïì khoâ vađ cíìn coâ sûơ phöịi húơp ăöìng böơ Trong ăoâ, tham gia phaât triïín nguöìn hoơc liïơu múê lađ möơt
Trang 9trong nhûông giaêi phaâp líu dađi cho caâc thû
viïơn ăaơi hoơc
Toâm laơi, möi trûúđng hoơc tíơp ăang thay
ăöíi, chuýín tûđ chuê ýịu hoơc tíơp trïn giaêng
ặúđng vađ trong tođa nhađ thû viïơn sang möi
trûúđng hoơc tíơp trûơc tuýịn mađ úê ăoâ ngûúđi hoơc
coâ thïí hoơc tíơp úê moơi luâc, moơi núi dûơa trïn
cöng nghïơ söị vađ Internet Ngûúđi daơy vađ
ngûúđi hoơc tûúng taâc qua caâc phíìn mïìm quaên
trõ hoơc tíơp thöng qua Internet Tađi liïơu hoơc
tíơp ặúơc cung cíịp vađ chia seê dûúâi daơng söị
vađ tûđ nhiïìu nguöìn khaâc nhau TVS ăoâng vai trođ quan troơng trong tiïịn trònh ăöíi múâi giaâo duơc vađ phûúng phaâp tiïịp cíơn thöng tin, tri thûâc Trong ăoâ khaâi niïơm vïì TVS khöng cođn nùìm trong khuön khöí möơt thû viïơn, mađ ặúơc hiïíu nhû möơt phûúng thûâc thu thíơp, xûê lyâ, lûu trûô, baêo quaên vađ cung cíịp thöng tin theo phûúng thûâc múâi - phûúng thûâc trûơc tuýịn TVS lađ phûúng thûâc, cöng cuơ vađ lađ nïìn taêng ăïí caâc caâc trûúđng ăaơi hoơc taơo líơp vađ chia seê thöng tin
(Ngăy Tòa so n nh n đư c băi: 24-6-2015; Ngăy ph n bi n đânh giâ
12-8-2015; Ngăy ch p nh n đăng: 18-10-2015).
1 Alberta (2009), Provincial Resource Sharing
Network Policy for Alberta Public Library Boards
Truy cíơp tûđ http://open.alberta.ca/publica
-tions/6554304
2 Creative Commons (2015), Giúâi thiïơu vïì töí
chûâc Creative Commons Truy cíơp tûđ http://cre
-ativecommons.org/about
3 Hussaini, A., Owoeye, J.E & Anasi , S.N.I
(2010), Resource sharing among law libraries: An
imperative for legal research and the administration
of justice in Nigeria Library Philosophy and Practice
Truy cíơp tûđ http://www.webpages.uidaho.edu/
~mbolin/ali-owoeye-anasi.htm
4 Matthews S (2011), Perpetual beta – The
real 21st century library model? Truy cíơp tûđ
http://21stcenturylibrary.com/2011/08/10/perpetual-beta-real-21st-century-library-model/
5 Pavani, A.M.B (2007), The role of digital
libraries in higher education International
Confer-ence on Engineering Education – ICEE Truy cíơp tûđ
http://ineerweb.osanet.cz/Events/ICEE2007/papers/
637.pdf
6 Rabiu, A M & Obaje , A (2012), The roles
of library and librarian in information resource sharing
in the emerging information society Information and Knowledge Management 2 (7), pp 79-85
7 Rahman, L (2006), Resource Sharing: Management of Information In Ikpahindi (2006) Resource sharing in cataloguing, bibliographic, and indexing services in an Information and Communica-tion Technology (ICT) age Paper presented at the 26th Annual Cataloguing, Classification and Indexing Seminar/Workshop, Abeokuta
8 UNESCO (2003), Digital Libraries in Educa-tion - Analytical Survey Truy cíơp tûđ http://iite.unesco.org/pics/publications/en/files/32146 09.pdf
9 Vijayakumar Y.J & Shrikant G K (2014), Resource sharing in e-environment: A Study of P.M.N.M Dental College and Hospital Library, Bagalkot (tađi liïơu trûơc tuýịn)
10 Walden, B.L (1999), Resource sharing among North American libraries, past, present and future: A model for experts? Truy cíơp: http://www.stub.uni.frankfurt.de/messe/proceed-ings/Walden.htm
11 Witten, I H & Bainbridge, D (2005), How to build a digital library San Francisco: Morgan Kauf-mann
Tađi liïơu tham khaêo
Đ i h c Qu c gia Hă N i tăi tr cho nghiín c u năy Mê s : QG.15.49