TTTL No4 2010 qxd NNNNghiïn cûáu TTTTrao àöíi 8 THÖNG TIN vaâ TÛ LIÏÅU 4/2010 Tiïu chuêín hoaá laâ möåt trongnhûäng hoaåt àöång liïn quankhöng chó àïën nhûäng vêën àïì thûåc tiïîn maâ caã nhûäng vêën àïì tiïìm êín mang tñnh àõnh hûúáng phaát triïín cuãa tûúng lai Hoaåt àöång tiïu chuêín hoaá giuáp caác hoaåt àöång kinh tïë xaä höåi àûúåc tiïën haânh nïìn nïëp, hiïåu quaã vaâ taåo tiïìn àïì cho sûå phaát triïín haâi hoâa vaâ húåp taác trong moåi lônh vûåc cuãa àúâi söëng kinh tïë xaä höåi Trong l[.]
Trang 1Tiïu chuíín hoaâ lađ möơt trong
nhûông hoaơt ăöơng liïn quan
khöng chó ăïịn nhûông víịn ăïì
thûơc tiïîn mađ caê nhûông víịn ăïì tiïìm íín
mang tñnh ắnh hûúâng phaât triïín cuêa
tûúng lai Hoaơt ăöơng tiïu chuíín hoaâ
giuâp caâc hoaơt ăöơng kinh tïị-xaô höơi
ặúơc tiïịn hađnh nïìn nïịp, hiïơu quaê vađ
taơo tiïìn ăïì cho sûơ phaât triïín hađi hođa
vađ húơp taâc trong moơi lônh vûơc cuêa ăúđi
söịng kinh tïị-xaô höơi Trong lônh vûơc
thöng tin vađ tû liïơu (TTTL), tiïu
chuíín hoaâ goâp phíìn níng cao hiïơu
quaê hoaơt ăöơng TTTL trïn cú súê thöịng
nhíịt vađ húơp lyâ hoaâ quy trònh, saên
phíím cuêa díy chuýìn hoaơt ăöơng,
níng cao hiïơu suíịt lao ăöơng cuêa caân
böơ thöng tin-thû viïơn, baêo ăaêm chíịt
lûúơng lao ăöơng bùìng caâch thiïịt líơp
caâc ắnh mûâc húơp lyâ, caâc ýu cíìu vađ
phûúng phaâp ăöịi vúâi lao ăöơng thöng tin; hoađn thiïơn viïơc töí chûâc quaên lyâ hoaơt ăöơng TTTL; baêo ăaêm möịi liïn hïơ tûúng taâc giûôa caâc cú quan TTTL tíịt caê caâc cíịp trong phaơm vi quöịc gia vađ quöịc tïị Tiïu chuíín hoâa ngađy cađng trúê nïn quan troơng trong ăiïìu kiïơn hoaơt ăöơng TTTL ăang tûđng bûúâc ặúơc tin hoơc hoaâ, hiïơn ăaơi hoaâ vađ nhu cíìu chia seê nguöìn thöng tin giûôa caâc
cú quan TTTL trong nûúâc vađ quöịc tïị ngađy cađng trúê nïn cíịp thiïịt
Vúâi vai trođ quan troơng nhû víơy, nhûông nùm gíìn ăíy, hoaơt ăöơng tiïu chuíín hoaâ trong lônh vûơc TTTL ăaô ặúơc chuâ troơng phaât triïín tûúng ăöịi toađn diïơn Cuđng vúâi viïơc xíy dûơng vađ cöng böị tiïu chuíín, cöng taâc ăađo taơo-böìi dûúông kiïịn thûâc vađ caâc cöng trònh nghiïn cûâu vïì tiïu
TIÏỊP CÍƠN HOAƠT ĂÖƠNG TIÏU CHUÍÍN HOÂA TRONG LÔNH VÛƠC THÖNG TIN VAĐ TÛ LIÏƠU (*)
THEO LUÍƠT TIÏU CHUÍÍN VAĐ QUY CHUÍÍN KYÔ THUÍƠT
ThS Phan Huy Qúị
Cuơc Thöng tin KH&CN Quöịc gia
Giúâi thiïơu khaâi quaât vïì Luíơt Tiïu chuíín vađ Quy chuíín kyô thuíơt Nïu caâc lyâ do cuêa viïơc tiïịp cíơn hoaơt ăöơng tiïu chuíín hoâa trong lônh vûơc thöng tin vađ tû liïơu theo Luíơt nađy vađ caâc nöơi dung cíìn ặúơc triïín khai Ăûa ra caâc ăïì nghõ cuơ thïí nhùìm hoađn thiïơn hoaơt ăöơng noâi trïn.
(*) “Lônh vûơc thöng tin vađ tû liïơu” ặúơc sûê duơng vò thöng tin vađ tû liïơu lađ möơt lônh vûơc tiïu chuíín hoaâ, phuđ húơp vúâi tïn goơi cuêa Ban kyô thuíơt tiïu chuíín vïì thöng tin vađ tû liïơu (TCVN/TC46 Information and Documentation) Theo thöng lïơ, ngoađi hoaơt ăöơng thöng tin vađ thû viïơn, tiïu chuíín hoaâ lônh vûơc thöng tin vađ tû liïơu cođn bao göìm caê hoaơt ăöơng lûu trûô vađ xuíịt baên.
Trang 2chuíín cuông dađnh ặúơc sûơ quan tím
thñch ăaâng Tuy nhiïn, ăang töìn taơi
nhûông caâch tiïịp cíơn khaâc nhau vïì
möơt söị víịn ăïì cuêa hoaơt ăöơng tiïu
chuíín hoaâ trong lônh vûơc TTTL nhû
thuíơt ngûô, tñnh chíịt vađ hiïơu lûơc cuêa
caâc tiïu chuíín, xíy dûơng vađ aâp
duơng tiïu chuíín, v.v gíy trúê ngaơi
nhíịt ắnh trong viïơc phaât triïín vađ
hoađn thiïơn cöng taâc tiïu chuíín hoaâ
trong lônh vûơc TTTL nûúâc nhađ, ăùơc
biïơt lađ trong hoaơt ăöơng nghiïn cûâu,
giaêng daơy vïì tiïu chuíín hoaâ Möơt
trong nhûông nguýn nhín lađ do tiïu
chuíín hoaâ víîn ăang lađ hoaơt ăöơng
múâi meê trong caâc cú quan TTTL
nûúâc ta Caâc caâch tiïịp cíơn khaâc
nhau bùưt nguöìn tûđ nhûông thöng tin
ặúơc cíơp nhíơt tûđ caâc quöịc gia, töí
chûâc quöịc tïị coâ trònh ăöơ vađ caâch
thûâc töí chûâc hoaơt ăöơng tiïu chuíín
hoaâ khaâc nhau Theo töi, ăïí giaêi
quýịt töìn taơi nađy, cíìn dûơa trïn cú
súê phaâp lyâ ăïí tiïịp cíơn hoaơt ăöơng
tiïu chuíín hoaâ trong lônh vûơc
TTTL, trûúâc mùưt nhùìm thöịng nhíịt
vïì möơt söị víịn ăïì cú baên cuêa hoaơt
ăöơng tiïu chuíín hoaâ, goâp phíìn tûđng
bûúâc níng cao hiïơu quaê cuêa tiïu
chuíín hoaâ trong hoaơt ăöơng TTTL
Cú súê phaâp lyâ nađy lađ Luíơt Tiïu
chuíín vađ Quy chuíín kyô thuíơt
1 Lyâ do tiïịp cíơn hoaơt ăöơng tiïu chuíín hoaâ lônh vûơc thöng tin vađ tû liïơu theo Luíơt Tiïu chuíín vađ Quy chuíín kyô thuíơt
1.1 Sú lûúơc vïì Luíơt Tiïu chuíín vađ Quy chuíín kyô thuíơt
Luíơt Tiïu chuíín vađ Quy chuíín kyô thuíơt (Luíơt TCQCKT) ặúơc Quöịc höơi thöng qua taơi kyđ hoơp thûâ 9, Khoâa
XI, ngađy 29 thaâng 6 nùm 2006 vađ chñnh thûâc coâ hiïơu lûơc tûđ 01/01/2007 Luíơt bao göìm 7 chûúng, 71 ăiïìu vúâi nhûông nöơi dung chñnh nhû sau:
- Chûúng I: Nhûông quy ắnh chung, bao göìm caâc quy ắnh vïì phaơm vi ăiïìu chónh; ăöịi tûúơng aâp duơng; giaêi thñch tûđ ngûô; nguýn tùưc
cú baên cuêa hoaơt ăöơng trong lônh vûơc TCQCKT; chñnh saâch cuêa Nhađ nûúâc; húơp taâc quöịc tïị; nhûông hađnh vi bõ nghiïm cíịm trong hoaơt ăöơng trong lônh vûơc TCQCKT
- Chûúng II: Xíy dûơng, cöng böị vađ aâp duơng tiïu chuíín, bao göìm caâc quy ắnh vïì hïơ thöịng tiïu chuíín quöịc gia; traâch nhiïơm xíy dûơng, thíím ắnh, cöng böị tiïu chuíín; loaơi tiïu chuíín; cùn cûâ xíy dûơng tiïu chuíín; quy hoaơch, kïị hoaơch xíy dûơng tiïu chuíín quöịc gia; quýìn cuêa töí chûâc, caâ nhín tham gia xíy dûơng tiïu chuíín quöịc gia; Ban kyô thuíơt tiïu chuíín quöịc gia; trònh tûơ, thuê tuơc xíy dûơng, thíím ắnh, cöng böị tiïu chuíín quöịc gia; nöơi dung thíím ắnh dûơ thaêo tiïu
Trang 3chuíín quöịc gia; rađ soaât, sûêa ăöíi, böí
sung, thay thïị, huyê boê tiïu chuíín
quöịc gia; xíy dûơng vađ cöng böị tiïu
chuíín cú súê; xuíịt baên vađ phaât hađnh
tiïu chuíín; thöng baâo, phöí biïịn tiïu
chuíín quöịc gia; nguýn tùưc aâp duơng
tiïu chuíín; nguöìn kinh phñ xíy dûơng
tiïu chuíín
- Chûúng III: Xíy dûơng, ban hađnh
vađ aâp duơng quy chuíín kyô thuíơt, bao
göìm caâc quy ắnh vïì hïơ thöịng quy
chuíín kyô thuíơt vađ kyâ hiïơu quy chuíín
kyô thuíơt; traâch nhiïơm xíy dûơng, thíím
ắnh, ban hađnh quy chuíín kyô thuíơt;
loaơi quy chuíín kyô thuíơt; quy hoaơch,
kïị hoaơch xíy dûơng quy chuíín kyô
thuíơt; cùn cûâ xíy dûơng quy chuíín kyô
thuíơt; quýìn cuêa töí chûâc, caâ nhín
tham gia xíy dûơng quy chuíín kyô
thuíơt; trònh tûơ, thuê tuơc xíy dûơng,
thíím ắnh, ban hađnh quy chuíín kyô
thuíơt; nöơi dung thíím ắnh, hiïơu lûơc
thi hađnh quy chuíín kyô thuíơt; rađ soaât,
sûêa ăöíi, böí sung, thay thïị, huyê boê
quy chuíín kyô thuíơt; thöng baâo, phöí
biïịn, ăùng kyâ, xuíịt baên, phaât hađnh
quy chuíín kyô thuíơt; traâch nhiïơm,
nguýn tùưc, phûúng thûâc aâp duơng quy
chuíín kyô thuíơt; nguöìn kinh phñ xíy
dûơng quy chuíín kyô thuíơt
- Chûúng IV: Ăaânh giaâ sûơ phuđ húơp
vúâi TCQCKT, bao göìm caâc quy ắnh
vïì ýu cíìu, hònh thûâc ăaânh giaâ;
chûâng nhíơn, cöng böị húơp chuíín vađ
húơp quy; töí chûâc chûâng nhíơn sûơ phuđ
húơp; hoaơt ăöơng cöng nhíơn vađ thûđa
nhíơn líîn nhau
- Chûúng V: Traâch nhiïơm cuêa cú quan, töí chûâc, caâ nhín hoaơt ăöơng trong lônh vûơc tiïu chuíín vađ lônh vûơc quy chuíín kyô thuíơt, bao göìm caâc quy ắnh vïì traâch nhiïơm cuêa Chñnh phuê; traâch nhiïơm cuêa Böơ KH&CN; traâch nhiïơm cuêa Böơ, cú quan ngang Böơ, cú quan thuöơc Chñnh phuê; traâch nhiïơm cuêa UBND tónh, thađnh phöị trûơc thuöơc Trung ûúng; traâch nhiïơm cuêa töí chûâc, caâ nhín saên xuíịt, kinh doanh; traâch nhiïơm cuêa höơi, hiïơp höơi trong hoaơt ăöơng TCQCKT
- Chûúng VI: Thanh tra, xûê lyâ vi phaơm, giaêi quýịt khiïịu naơi, töị caâo vađ tranh chíịp vïì hoaơt ăöơng trong lônh vûơc TCQCKT
- Chûúng VII: Ăiïìu khoaên thi hađnh
Ngađy 01/8/2007 Chñnh phuê ăaô ban hađnh Nghõ ắnh söị 127/2007/NĂ-CP quy ắnh chi tiïịt thi hađnh möơt söị ăiïìu cuêa Luíơt Tiïu chuíín vađ Quy chuíín kyô thuíơt
1.2 Lyâ do tiïịp cíơn hoaơt ăöơng tiïu chuíín hoaâ lônh vûơc thöng tin vađ tû liïơu theo Luíơt Tiïu chuíín vađ Quy chuíín kyô thuíơt
- Luíơt TCQCKT lađ cú súê phaâp lyâ cao nhíịt cho hoaơt ăöơng tiïu chuíín hoaâ cuêa caâc lônh vûơc:
Tiïu chuíín hoaâ lađ hoaơt ăöơng chung, bao truđm toađn böơ caâc ngađnh kinh tïị-xaô höơi Trong phaơm vi quöịc
Trang 4gia, hoaơt ăöơng tiïu chuíín hoaâ caâc
ngađnh (lônh vûơc) chõu sûơ ăiïìu phöịi
cuêa caâc cú quan coâ thíím quýìn
(cú quan tiïu chuíín quöịc gia)
nhùìm baêo ăaêm sûơ thöịng nhíịt
vïì cú súê lyâ luíơn vađ phûúng phaâp
luíơn trong quöịc gia, phuđ húơp vúâi
thöng lïơ quöịc tïị Cú quan tiïu
chuíín quöịc gia cuêa Viïơt Nam lađ
Töíng cuơc Tiïu chuíín-Ăo lûúđng-Chíịt
lûúơng (thuöơc Böơ KH&CN) Hiïơn
nay, cú quan nađy ăiïìu phöịi hoaơt
ăöơng tiïu chuíín hoaâ quöịc gia bùìng
cöng cuơ phaâp luíơt lađ Luíơt TCQCKT
Hoaơt ăöơng tiïu chuíín hoaâ caâc lônh
vûơc phaêi tuín thuê caâc quy ắnh cuêa
Luíơt TCQCKT Hoaơt ăöơng tiïu
chuíín hoaâ lônh vûơc TTTL cuông
khöng lađ ngoaơi lïơ
- Luíơt TCQCKT ăaêm baêo sûơ thöịng
nhíịt trong hoaơt ăöơng tiïu chuíín hoaâ
cuêa caâc lônh vûơc:
Sûơ khaâc nhau duy nhíịt trong hoaơt
ăöơng tiïu chuíín hoaâ cuêa möîi lônh vûơc
chó lađ ăöịi tûúơng tiïu chuíín hoaâ
Nhûông víịn ăïì khaâc nhû khaâi niïơm
chung, loaơi hònh tiïu chuíín, hiïơu lûơc
tiïu chuíín, quy trònh xíy dûơng vađ ban
hađnh tiïu chuíín, nguýn tùưc aâp duơng
tiïu chuíín, v.v ăïìu ặúơc quy ắnh
thöịng nhíịt trong Luíơt TCQCKT
Ăiïìu nađy ăaêm baêo sûơ thöịng nhíịt
trong hoaơt ăöơng tiïu chuíín hoaâ cuêa
caâc lônh vûơc, trïn cú súê ăoâ, ăaêm baêo
sûơ thöịng nhíịt cuêa hoaơt ăöơng tiïu
chuíín hoaâ quöịc gia Seô khöng töìn taơi
nhûông caâch hiïíu khaâc nhau vïì khaâi niïơm tiïu chuíín, hoaơt ăöơng lônh vûơc tiïu chuíín, loaơi hònh tiïu chuíín, hiïơu lûơc tiïu chuíín, v.v giûôa nhûông ngûúđi tham gia hoaơt ăöơng tiïu chuíín trong ngađnh TTTL, cuông nhû giûôa ngađnh TTTL vúâi caâc ngađnh khaâc
2 Möơt söị nöơi dung cuêa hoaơt ăöơng tiïu chuíín hoaâ lônh vûơc thöng tin vađ tû liïơu cíìn tiïịp cíơn theo Luíơt Tiïu chuíín vađ Quy chuíín kyô thuíơt
Nhû ăaô trònh bađy úê trïn, Luíơt TCQCKT quy ắnh thöịng nhíịt nhûông nöơi dung chuê ýịu trong hoaơt ăöơng TCQCKT nhû: khaâi niïơm chung; hïơ thöịng tiïu chuíín vađ quy chuíín kyô thuíơt; nguýn tùưc xíy dûơng; thíím quýìn xíy dûơng, thíím ắnh, cöng böị vađ ban hađnh; quy trònh xíy dûơng vađ ban hađnh; nguýn tùưc aâp duơng; ăaânh giaâ sûơ phuđ húơp, v.v Bađi viïịt nađy chó ăïì cíơp ăïịn möơt söị víịn ăïì ăang nöíi cöơm trong hoaơt ăöơng tiïu chuíín hoaâ lônh vûơc TTTL, cuơ thïí lađ: thuíơt ngûô; hïơ thöịng TCQCKT; rađ soaât, sûêa ăöíi, böí sung, thay thïị, huêy boê TCQCKT; nguýn tùưc aâp duơng TCQCKT
2.1 Thuíơt ngûô
Möơt söị thuíơt ngûô cú baên sau ăíy trong Luíơt TCQCKT cíìn ặúơc xem xeât ăïí aâp duơng thöịng nhíịt trong hoaơt ăöơng tiïu chuíín hoaâ lônh vûơc TTTL: a) Tiïu chuíín: theo Khoaên 1 Ăiïìu 3
Luíơt TCQCKT, “Tiïu chuíín lađ quy
Trang 5ắnh vïì ăùơc tñnh kyô thuíơt vađ ýu cíìu
quaên lyâ duđng lađm chuíín ăïí phín
loaơi, ăaânh giaâ saên phíím, hađng hoaâ,
dõch vuơ, quaâ trònh, möi trûúđng vađ caâc
ăöịi tûúơng khaâc trong hoaơt ăöơng kinh
tïị-xaô höơi nhùìm níng cao chíịt lûúơng
vađ hiïơu quaê cuêa caâc ăöịi tûúơng nađy”
vađ “Tiïu chuíín do möơt töí chûâc cöng
böị dûúâi daơng vùn baên ăïí tûơ nguýơn
aâp duơng”.
Nhû víơy, tiïu chuíín coâ thïí ặúơc
nhíơn daơng nhû sau:
- Lađ vùn baên quy ắnh ăùơc tñnh kyô
thuíơt vađ ýu cíìu quaên lyâ ăöịi vúâi saên
phíím, hađng hoaâ, dõch vuơ, quaâ trònh,
möi trûúđng vađ caâc ăöịi tûúơng khaâc
trong hoaơt ăöơng kinh tïị-xaô höơi;
- Do möơt töí chûâc cöng böị
Trong möơt quöịc gia, coâ thïí coâ nhiïìu
töí chûâc - do Chñnh phuê hoùơc caâc hiïơp
höơi, doanh nghiïơp, caâ nhín thađnh
líơp - cuđng tiïịn hađnh hoaơt ăöơng tiïu
chuíín Tuy nhiïn, chó möơt töí chûâc
duy nhíịt trong söị nađy ặúơc cöng
nhíơn lađ töí chûâc tiïu chuíín quöịc gia
ÚÊ Viïơt Nam, nhû ăaô noâi úê trïn, töí
chûâc tiïu chuíín quöịc gia lađ Töíng cuơc
Tiïu chuíín-Ăo lûúđng-Chíịt lûúơng,
trûơc thuöơc Böơ KH&CN
- Tiïu chuíín ặúơc aâp duơng tûơ
nguýơn, khöng bùưt buöơc
Trûúâc khi coâ Luíơt TCQCKT, caâc
nhađ nghiïn cûâu vađ giaêng daơy vïì tiïu
chuíín trong lônh vûơc TTTL thûúđng
sûê duơng ắnh nghôa vïì tiïu chuíín
trong TCVN 6450:1998 (ăaô ặúơc thay thïị bùìng TCVN 6450:2007, tûúng ặúng vúâi ISO/IEC Guide 2:1996) Vïì baên chíịt, ắnh nghôa nađy khöng khaâc so vúâi ắnh nghôa ghi trong Luíơt TCQCKT Tuy nhiïn, do caâch thïí hiïơn khaâc nhau nïn ăaô gíy
ra möơt söị hiïíu líìm vïì khaâi niïơm tiïu chuíín Möơt söị ngûúđi cho rùìng, tiïu chuíín lađ do cú quan coâ thíím quýìn (ặúơc hiïíu lađ cú quan nhađ nûúâc) ban hađnh, vađ vò thïị, tiïu chuíín hađm nghôa bùưt buöơc aâp duơng Ăöìng thúđi vúâi thuíơt ngûô tiïu chuíín, cođn xuíịt hiïơn möơt söị thuíơt ngûô khaâc, vñ duơ: “chuíín nghiïơp vuơ” Thuíơt ngûô nađy khöng coâ trong Luíơt TCQCKT cuông nhû trong TCVN 6450:2007 Ríịt khoâ ặa ra giaêi thñch “chuíín nghiïơp vuơ” lađ thïị nađo, vò noâi theo caâch thöng thûúđng (khííu ngûô) thò ăöịi vúâi lônh vûơc TTTL, tiïu chuíín cuông chñnh lađ
“chuíín nghiïơp vuơ” cuêa lônh vûơc nađy b) Quy chuíín kyô thuíơt: theo Khoaên 2 Ăiïìu 3 Luíơt TCQCKT,
“Quy chuíín kyô thuíơt lađ quy ắnh vïì mûâc giúâi haơn cuêa ăùơc tñnh kyô thuíơt vađ ýu cíìu quaên lyâ mađ saên phíím, hađng hoaâ, dõch vuơ, quaâ trònh, möi trûúđng vađ caâc ăöịi tûúơng khaâc trong hoaơt ăöơng kinh tïị-xaô höơi phaêi tuín thuê ăïí baêo ăaêm an toađn, vïơ sinh, sûâc khoeê con ngûúđi; baêo vïơ ăöơng víơt, thûơc víơt, möi trûúđng; baêo vïơ lúơi ñch vađ an ninh quöịc gia, quýìn lúơi cuêa ngûúđi tiïu duđng vađ caâc ýu cíìu thiïịt
Trang 6ýịu khaâc” vađ “Quy chuíín kyô thuíơt
do cú quan nhađ nûúâc coâ thíím quýìn
ban hađnh dûúâi daơng vùn baên ăïí bùưt
buöơc aâp duơng”.
Quy chuíín kyô thuíơt lađ khaâi niïơm ñt
ặúơc ăïì cíơp trong hoaơt ăöơng tiïu
chuíín hoaâ lônh vûơc TTTL Tûđ ắnh
nghôa trïn, quy chuíín kyô thuíơt khaâc
vúâi tiïu chuíín úê caâc khña caơnh nhû
sau:
- Quy chuíín kyô thuíơt quy ắnh vïì
mûâc giúâi haơn cuêa ăùơc tñnh kyô thuíơt vađ
ýu cíìu quaên lyâ mađ saên phíím, hađng
hoaâ, dõch vuơ, quaâ trònh, möi trûúđng
vađ caâc ăöịi tûúơng khaâc trong hoaơt
ăöơng kinh tïị-xaô höơi phaêi tuín thuê;
- Quy chuíín kyô thuíơt do cú quan
nhađ nûúâc coâ thíím quýìn ban hađnh;
- Quy chuíín kyô thuíơt coâ hiïơu lûơc
bùưt buöơc aâp duơng
c) Hoaơt ăöơng trong lônh vûơc tiïu
chuíín: theo Khoaên 3 Ăiïìu 3 Luíơt
TCQCKT, “Hoaơt ăöơng trong lônh
vûơc tiïu chuíín lađ viïơc xíy dûơng, cöng
böị vađ aâp duơng tiïu chuíín, ăaânh giaâ
sûơ phuđ húơp vúâi tiïu chuíín”.
Nhû víơy, hoaơt ăöơng trong lônh vûơc
tiïu chuíín (thûúđng goơi lađ hoaơt ăöơng
tiïu chuíín hoaâ) bao göìm 4 nöơi dung:
xíy dûơng tiïu chuíín, cöng böị tiïu
chuíín, aâp duơng tiïu chuíín vađ ăaânh
giaâ sûơ phuđ húơp vúâi tiïu chuíín Tûđ
trûúâc ăïịn nay trong lônh vûơc TTTL,
hoaơt ăöơng tiïu chuíín hoaâ thûúđng chó
ặúơc coi lađ bao göìm 3 nöơi dung: xíy
dûơng, cöng böị vađ aâp duơng tiïu chuíín d) Hoaơt ăöơng trong lônh vûơc quy chuíín kyô thuíơt: theo Khoaên 4 Ăiïìu 3
Luíơt TCQCKT, “Hoaơt ăöơng trong
lônh vûơc quy chuíín kyô thuíơt lađ viïơc xíy dûơng, ban hađnh vađ aâp duơng quy chuíín kyô thuíơt, ăaânh giaâ sûơ phuđ húơp vúâi quy chuíín kyô thuíơt”.
ă) Ăaânh giaâ sûơ phuđ húơp: theo Khoaên 5 Ăiïìu 3 Luíơt TCQCKT,
“Ăaânh giaâ sûơ phuđ húơp lađ viïơc xaâc ắnh ăöịi tûúơng cuêa hoaơt ăöơng trong lônh vûơc tiïu chuíín vađ ăöịi tûúơng cuêa hoaơt ăöơng trong lônh vûơc quy chuíín kyô thuíơt phuđ húơp vúâi ăùơc tñnh kyô thuíơt vađ ýu cíìu quaên lyâ quy ắnh trong tiïu chuíín tûúng ûâng vađ quy chuíín kyô thuíơt tûúng ûâng ”.
Ăaânh giaâ sûơ phuđ húơp lađ khaâi niïơm cođn múâi meê ăöịi vúâi hoaơt ăöơng tiïu chuíín hoaâ lônh vûơc TTTL, búêi tûđ trûúâc ăïịn nay, hoaơt ăöơng nađy ặúơc coi lađ bùưt ăíìu tûđ viïơc xíy dûơng tiïu chuíín vađ kïịt thuâc bùìng viïơc aâp duơng chuâng Ríịt coâ thïí, khi möơt vađi cú quan thöng tin-thû viïơn, vñ duơ nhû Thû viïơn Ăaơi hoơc Baâch khoa Hađ Nöơi, thađnh cöng trong viïơc nghiïn cûâu aâp duơng hïơ thöịng tiïu chuíín quaên lyâ chíịt lûúơng (TCVN ISO 9001:2000), víịn ăïì ăaânh giaâ sûơ phuđ húơp seô ặúơc ăïì cíơp nhiïìu hún
2.2 Hïơ thöịng, kyâ hiïơu tiïu chuíín vađ quy chuíín kyô thuíơt
Hïơ thöịng, kyâ hiïơu TCQCKT ặúơc
Trang 7quy ắnh taơi Ăiïìu 10 vađ Ăiïìu 11 Luíơt
TCQCKT nhû sau:
- Hïơ thöịng tiïu chuíín vađ kyâ hiïơu
tiïu chuíín cuêa Viïơt Nam bao göìm:
+ Tiïu chuíín quöịc gia, kyâ hiïơu lađ
TCVN;
+ Tiïu chuíín cú súê, kyâ hiïơu lađ
TCCS
- Hïơ thöịng quy chuíín kyô thuíơt vađ
kyâ hiïơu quy chuíín kyô thuíơt cuêa Viïơt
Nam bao göìm:
+ Quy chuíín kyô thuíơt quöịc gia,
kyâ hiïơu lađ QCVN;
+ Quy chuíín kyô thuíơt ắa
phûúng, kyâ hiïơu lađ QCĂP
Nhû víơy, trong tíịt caê caâc lônh vûơc
kinh tïị-xaô höơi, trong ăoâ coâ lônh vûơc
TTTL, chó töìn taơi 4 loaơi TC vađ
QCKT, ăoâ lađ: Tiïu chuíín quöịc gia
(TCVN), Tiïu chuíín cú súê (TCCS),
Quy chuíín kyô thuíơt quöịc gia
(QCVN) vađ Quy chuíín kyô thuíơt ắa
phûúng (QCĂP)
2.3 Rađ soaât, sûêa ăöíi, böí sung,
thay thïị, huêy boê tiïu chuíín vađ quy
chuíín kyô thuíơt
Tiïu chuíín (TC) vađ Quy chuíín kyô
thuíơt (QCKT) khöng phaêi lađ bíịt biïịn,
búêi leô caâc ăöịi tûúơng cuêa TC vađ
QCKT khöng ngûđng phaât triïín vađ
hoađn thiïơn Ăiïìu nađy ăođi hoêi TC vađ
QCKT ăaô ban hađnh phaêi ặúơc ắnh
kyđ xem xeât, rađ soaât ăïí sûêa ăöíi, böí
sung, thay thïị, huyê boê khi cíìn cho
phuđ húơp vúâi sûơ thay ăöíi caâc ăöịi tûúơng cuêa TC vađ QCKT
Luíơt TCQCKT quy ắnh vïì víịn ăïì nađy nhû sau:
a) Ăöịi vúâi tiïu chuíín quöịc gia:
“Böơ Khoa hoơc vađ Cöng nghïơ chuê trò, phöịi húơp vúâi Böơ, cú quan ngang Böơ,
cú quan thuöơc Chñnh phuê töí chûâc rađ soaât tiïu chuíín quöịc gia ắnh kyđ 3 nùm möơt líìn hoùơc súâm hún khi cíìn thiïịt, kïí tûđ ngađy tiïu chuíín ặúơc cöng böị” (Khoaên 1 Ăiïìu 19 Luíơt
TCQCKT) Kïịt quaê rađ soaât seô quýịt ắnh viïơc giûô nguýn, sûêa ăöíi, thay thïị hoùơc huyê boê tiïu chuíín quöịc gia Nhû víơy, viïơc rađ soaât, sûêa ăöíi, böí sung, thay thïị vađ huyê boê ặúơc quy ắnh trong Luíơt TCQCKT chó cho tiïu chuíín quöịc gia (TCVN), khöng aâp duơng cho tiïu chuíín cú súê Lyâ do, coâ leô tûđ nguýn tùưc aâp duơng tiïu chuíín cú súê, seô ặúơc trònh bađy úê phíìn sau
b) Ăöịi vúâi quy chuíín kyô thuíơt:
“Cú quan ban hađnh quy chuíín kyô thuíơt töí chûâc rađ soaât quy chuíín kyô thuíơt ắnh kyđ 5 nùm möơt líìn hoùơc súâm hún khi cíìn thiïịt, kïí tûđ ngađy ban hađnh” (Khoaên 1 Ăiïìu 35 Luíơt
TCQCKT)
Nhû víơy, quy ắnh vïì rađ soaât, sûêa ăöíi, böí sung, thay thïị vađ huyê boê ặúơc aâp duơng cho caê hai loaơi quy chuíín kyô thuíơt lađ QCVN vađ QCĂP
Trang 8Viïơc rađ soaât, sûêa ăöíi, böí sung, thay
thïị vađ huyê boê tiïu chuíín híìu nhû
chûa ặúơc quan tím trong hoaơt ăöơng
tiïu chuíín hoaâ lônh vûơc TTTL Híìu
hïịt caâc TCVN vïì TTTL ặúơc cöng
böị tûđ nhûông nùm 90 thïị kyê XX nhûng
chûa möơt líìn ặúơc rađ soaât (Vñ duơ:
TCVN 4523-88, TCVN 4524-88,
TCVN 4743-89, TCVN 5453-1991,
TCVN 5697-1992, TCVN
5698-1992, TCVN 7539: 2005)
2.4 Nguýn tùưc aâp duơng tiïu
chuíín vađ quy chuíín kyô thuíơt
a) Ăöịi vúâi tiïu chuíín:
•“Tiïu chuíín ặúơc aâp duơng trïn
nguýn tùưc tûơ nguýơn Toađn böơ hoùơc
möơt phíìn tiïu chuíín cuơ thïí trúê thađnh
bùưt buöơc aâp duơng khi ặúơc viïơn díîn
trong vùn baên quy phaơm phaâp luíơt,
quy chuíín kyô thuíơt” (Khoaên 1 Ăiïìu 23
Luíơt TCQCKT)
Theo quy ắnh trïn, nïịu muöịn toađn
böơ hoùơc möơt phíìn TCVN hoùơc TCCS
trúê thađnh bùưt buöơc aâp duơng trong lônh
vûơc TTTL thò coâ hai caâch lađ:
- Viïơn díîn TCVN hoùơc TCCS vađo
möơt vùn baên quy phaơm phaâp luíơt lônh
vûơc TTTL Vñ duơ: Quýịt ắnh, Thöng
tû, cuêa Böơ trûúêng caâc Böơ: Khoa hoơc
vađ Cöng nghïơ (quaên lyâ nhađ nûúâc hoaơt
ăöơng thöng tin); Vùn hoaâ-Thïí thao vađ
Du lõch (quaên lyâ nhađ nûúâc hoaơt ăöơng
thû viïơn, xuíịt baên); Nöơi vuơ (quaên lyâ
nhađ nûúâc hoaơt ăöơng lûu trûô), v.v
- Viïơn díîn TCVN hoùơc TCCS trong möơt quy chuíín kyô thuíơt lônh vûơc TTTL
• “Tiïu chuíín cú súê ặúơc aâp duơng
trong phaơm vi quaên lyâ cuêa töí chûâc cöng böị tiïu chuíín” (Khoaên 2 Ăiïìu 23
Luíơt TCQCKT) Theo Luíơt TCQCKT, töí chûâc cöng böị TCCS (chûa ặúơc xem xeât cuơ thïí trong bađi viïịt nađy) lađ: töí chûâc kinh tïị; cú quan nhađ nûúâc, ăún võ sûơ nghiïơp vađ töí chûâc xaô höơi-nghïì nghiïơp Nhûông töí chûâc nađy coâ thíím quýìn xíy dûơng vađ cöng böị TCCS thuöơc lônh vûơc hoaơt ăöơng cuêa mònh vađ caâc TCCS nađy chó ặúơc aâp duơng trong phaơm vi quaên lyâ cuêa töí chûâc Nhû víơy, theo quy ắnh, ăïí coâ nhûông TCCS aâp duơng röơng raôi trong lônh vûơc TTTL, caâc töí chûâc sau ăíy nïn xíy dûơng vađ cöng böị TCCS: Cuơc Thöng tin KH&CN Quöịc gia (Böơ KH&CN); Vuơ Thû viïơn, Cuơc Xuíịt baên (Böơ VH-TT-DL) vađ Cuơc Lûu trûô Nhađ nûúâc (Böơ Nöơi vuơ)
b) Ăöịi vúâi quy chuíín kyô thuíơt:
“Quy chuíín kyô thuíơt ặúơc aâp duơng bùưt buöơc trong hoaơt ăöơng saên xuíịt, kinh doanh vađ caâc hoaơt ăöơng kinh tïị-xaô höơi khaâc” (Khoaên 1 Ăiïìu 38
Luíơt TCQCKT)
Nhû víơy, ăïí ăaơt ặúơc sûơ thöịng nhíịt cao trong hoaơt ăöơng TTTL, cíìn xíy dûơng vađ ban hađnh quy chuíín kyô thuíơt Tuy nhiïn, theo quy ắnh cuêa Luíơt TCQCKT, thíím quýìn ban
Trang 9hađnh QCVN thuöơc caâc Böơ trûúêng,
thuê trûúêng cú quan ngang Böơ, thuê
trûúêng cú quan thuöơc Chñnh phuê;
thíím quýìn ban hađnh QCĂP thuöơc
chuê tõch UBND tónh, thađnh phöị trûơc
thuöơc Trung ûúng Trong lônh vûơc
TTTL, quy chuíín kyô thuíơt thuöơc
thíím quýìn ban hađnh cuêa Böơ trûúêng
caâc Böơ: Khoa hoơc vađ Cöng nghïơ; Vùn
hoaâ, Thïí thao vađ Du lõch; Nöơi vuơ
3 Ăïì nghõ
Ăïí tûđng bûúâc thöịng nhíịt, phaât
triïín vađ hoađn thiïơn hoaơt ăöơng tiïu
chuíín trong lônh vûơc TTTL theo Luíơt
TCQCKT, ngûúđi viïịt bađi nađy coâ möơt
vađi ăïì nghõ nhû sau:
- Thöịng nhíịt trong sûê duơng caâc
khaâi niïơm cú baên: tiïu chuíín; quy
chuíín kyô thuíơt; hoaơt ăöơng tiïu chuíín
hoaâ theo Luíơt TCQCKT Nhûông khaâi
niïơm khöng coâ trong Luíơt TCQCKT,
ăïì nghõ sûê duơng theo TCVN
6450:2007;
- Trïn cú súê quy ắnh cuêa Luíơt TCQCKT vïì ăùơc ăiïím hònh thûâc, xuíịt xûâ vađ quaâ trònh hònh thađnh TCQCKT, cíìn nhíơn daơng laơi vađ “ăùơt tïn” cho ăuâng möơt söị ăöịi tûúơng tûđ trûúâc ăïịn nay víîn ặúơc goơi lađ caâc tiïu chuíín Vñ duơ: caâc khung phín loaơi, tûđ ăiïín tûđ khoâa, thesaurus, v.v ;
- Hoaơt ăöơng TTTL nûúâc ta ăang trong quaâ trònh phaât triïín vađ höơi nhíơp Trong khi ăoâ, cöng taâc tiïu chuíín hoaâ lônh vûơc TTTL cođn ríịt múâi meê Ăïí nhanh choâng ăaơt ặúơc sûơ thöịng nhíịt vađ húơp lyâ cuêa hoaơt ăöơng TTTL, trûúâc mùưt cíìn ûu tiïn nhûông tiïu chuíín coâ hiïơu lûơc bùưt buöơc aâp duơng bùìng caâch viïơn díîn trong caâc vùn baên quy phaơm phaâp luíơt hoùơc viïơn díîn trong caâc quy chuíín kyô thuíơt;
- Töí chûâc rađ soaât caâc TCVN vïì TTTL ăaô ban hađnh ăïí quýịt ắnh sûêa ăöíi, böí sung, thay thïị hoùơc huyê boê theo quy ắnh cuêa Luíơt TCQCKT
6 Phan Huy Qúị Hoaơt ăöơng Tiïu chuíín hoâa trong lônh vûơc thöng tin tû liïơu /TC Thöng tin &
Tû liïơu, söị 4/2000.-tr.19-22.
7 Phan Huy Qúị Chiïịn lûúơc nađo cho cöng taâc tiïu chuíín hoaâ trong hoaơt ăöơng thöng tin
tû liïơu ? /TC Thöng tin & Tû liïơu, söị 3/2003.-tr.9-14.
8 Phan Huy Qúị Víịn ăïì aâp duơng tiïu chuíín quöịc tïị, tiïu thuíín nûúâc ngoađi lônh vûơc thöng tin tû liïơu thađnh TCVN/ Baâo caâo taơi “Höơi thaêo vïì tùng cûúđng cöng taâc tiïu chuíín hoâa trong hoaơt ăöơng thöng tin tû liïơu” töí chûâc taơi Hađ Nöơi 16-17/11/2006.
9 Tû liïơu khai thaâc trïn Internet theo ắa chó: http:/www.iso.ch/; http:/www.tcvn.gov.vn/; http:/www.tcvninfo.gov.vn/
1 Luíơt Tiïu chuíín vađ Quy chuíín kyô thuíơt
(hiïơu lûơc tûđ 01/01/2007)
2 Nghõ ắnh söị 127/2007/NĂ-CP quy ắnh chi
tiïịt thi hađnh möơt söị ăiïìu cuêa Luíơt Tiïu chuíín vađ
Quy chuíín kyô thuíơt
3 Cú súê tiïu chuíín hoâa/ Töíng cuơc Tiïu
chuíín-Ăo lûúđng-Chíịt lûúơng -Hađ Nöơi, 1999.-123 tr.
4 TCVN 6450:1998 (ISO/IEC Guide 2:1996)
Tiïu chuíín hoaâ vađ caâc hoaơt ăöơng coâ liïn quan.
Thuíơt ngûô chung vađ ắnh nghôa.
5 Böơ TCVN vïì thöng tin tû liïơu/Töíng cuơc
TC-ĂL-CL.-1995
(Bao göìm: TCVN 4523-88, TCVN 4524-88,
TCVN 4743-89, TCVN 5453-1991, TCVN
5697-1992 , TCVN 5698-5697-1992)
Tađi liïơu tham khaêo