TTTL No4 2009 qxd NNNNghiïn cûáu TTTTrao àöíi THÖNG TIN vaâ TÛ LIÏÅU 4/2009 21 Cuâng vúái chñnh saách múã cûãa vaâ xuhûúáng hiïån àaåi hoaá caác thû viïånúã Viïåt Nam, àõnh chuã àïì taâi liïåu àaä àûúåc nhiïìu thû viïån vaâ cú quan thöng tin quan têm vaâ triïín khai vúái nhiïìu muåc àñch khaác nhau töí chûáa caác muåc luåc chuã àïì, ö tra chuã àïì chûä caái, höåp phiïëu chuyïn àïì vaâ hònh thaânh caác dêëu hiïåu tòm kiïëm trong caác CSDL àïí phuåc vuå viïåc tòm tin theo chuã àïì Vïì baãn chêët,[.]
Trang 1THÖNG TIN vađ TÛ LIÏƠU - 4/2009 21
Cuđng vúâi chñnh saâch múê cûêa vađ xu
hûúâng hiïơn ăaơi hoaâ caâc thû viïơn
úê Viïơt Nam, ắnh chuê ăïì tađi liïơu
ăaô ặúơc nhiïìu thû viïơn vađ cú quan thöng
tin quan tím vađ triïín khai vúâi nhiïìu muơc
ăñch khaâc nhau: töí chûâa caâc muơc luơc chuê
ăïì, ö tra chuê ăïì chûô caâi, höơp phiïịu
chuýn ăïì vađ hònh thađnh caâc díịu hiïơu
tòm kiïịm trong caâc CSDL ăïí phuơc vuơ
viïơc tòm tin theo chuê ăïì Vïì baên chíịt,
ắnh chuê ăïì tađi liïơu lađ quaâ trònh xûê lyâ nöơi
dung tađi liïơu mađ kïịt quaê ặúơc thïí hiïơn
dûúâi daơng ăïì muơc chuê ăïì Cöng cuơ ăïí
kiïím soaât viïơc ắnh chuê ăïì ăaêm baêo tñnh
khoa hoơc vađ thöịng nhíịt lađ caâc baêng ăïì
muơc chuê ăïì Trong ăiïìu kiïơn ắnh chuê ăïì
tûơ do, möơt söị thû viïơn ăaô xíy dûơng höơp
phiïịu chuê ăïì cöng vuơ
Hiïơn nay, trong thûơc tiïîn hoaơt ăöơng
thû viïơn úê Viïơt Nam cöng taâc xûê lyâ tađi
liïơu coâ möơt söị ăiïím ăaâng chuâ yâ: caâc thû
viïơn lúân, thû viïơn tónh vađ thađnh phöị coâ
xu thïị chuâ troơng viïơc phín loaơi tađi liïơu
vađ töí chûâc muơc luơc phín loaơi, trong khi
caâc thû viïơn chuýn ngađnh laơi chuâ troơng
cöng taâc ắnh chuê ăïì vađ töí chûâc muơc luơc
chuê ăïì vađ muơc luơc chuê ăïì ặúơc xíy dûơng
lađm loaơi muơc luơc chñnh Ngoađi ra, möơt söị
thû viïơn cođn töí chûâc caâc höơp phiïịu
chuýn ăïì mađ trong ăoâ tû liïơu ặúơc phaên aânh theo caâc chuê ăïì Höơp phiïịu chuýn ăïì tuy víơy khöng phaên aânh toađn böơ nöơi dung vöịn tađi liïơu cuêa thû viïơn mađ chó tíơp trung vađo möơt söị víịn ăïì ặúơc ngûúđi ăoơc taơi caâc thû viïơn ăoâ quan tím
ÚÊ caâc thû viïơn chuýn ngađnh do tñnh chíịt ăùơc thuđ vađ muơc ăñch phuơc vuơ cho caâc caân böơ nghiïn cûâu thuöơc caâc ngađnh chuýn mön khaâc nhau, viïơc sûê duơng ngön ngûô tòm tin theo chuê ăïì cuông khöng thïí hoađn toađn thöịng nhíịt Möơt söị thû viïơn tûơ biïn soaơn baêng danh muơc chuê ăïì cho thû viïơn mònh, vñ duơ nhû thû viïơn trûúđng Ăaơi hoơc Y vađ trûúđng Ăaơi hoơc Dûúơc (trûúâc ăíy) Möơt söị thû viïơn khaâc laơi sûê duơng caâc baêng ăïì muơc chuê ăïì cuêa nûúâc ngoađi vađ duđng luön thuíơt ngûô bùìng tiïịng nûúâc ngoađi ăoâ mađ khöng chuýín dõch sang tiïịng Viïơt Vñ duơ nhû: Thû viïơn Y hoơc Trung ûúng sûê duơng baêng ăïì muơc chuê ăïì y hoơc (medical subject headings - viïịt tùưt lađ me.s.h.) do Thû viïơn Y hoơc Quöịc gia Myô biïn soaơn; Trung tím Thöng tin Böơ Nöng nghiïơp vađ Cöng nghiïơp Thûơc phíím ăang sûê duơng nguýn baên baêng danh muơc chuê ăïì cuêa hïơ thöịng thöng tin quöịc tïị vïì khoa hoơc vađ kyô thuíơt nöng nghiïơp cuêa töí chûâc
ẮNH CHUÊ ĂÏÌ TAĐI LIÏƠU ÚÊ VIÏƠT NAM: CAÂC ÝỊU TÖỊ
ĂAÊM BAÊO SÛƠ CHUÍÍN HOAÂ
ThS Vuô Dûúng Thuyâ Ngađ
Ăaơi hoơc Vùn hoaâ Hađ Nöơi
Xem xeât viïơc ắnh chuê ăïì tađi liïơu dûúâi hai goâc ăöơ: quy trònh thöịng nhíịt vađ baêng tiïu ăïì chuê ăïì Ăïì xuíịt 4 biïơn phaâp nhùìm chuíín hoâa viïơc ắnh chuê ăïì tađi liïơu úê Viïơt Nam.
Trang 222 THÖNG TIN vađ TÛ LIÏƠU - 4/2009
Fao; thû viïơn viïơn triïịt hoơc vađ möơt söị
viïơn nghiïn cûâu, thû viïơn trûúđng ăaơi
hoơc- ắnh chuê ăïì tûơ do,…
Cuđng vúâi viïơc ắnh chuê ăïì tađi liïơu,
thuíơt ngûô ăïì muơc chuê ăïì ăaô ặúơc sûê
duơng thõnh hađnh úê miïìn Bùưc Trong
caâc tûđ ăiïín thuíơt ngûô thû viïơn hoơc nhû
Tûđ ăiïín thuíơt ngûô thû viïơn hoơc
Anh- Nga- Phaâp- Viïơt, Tûđ ăiïín tû liïơu
vađ thû viïơn hoơc phaâp viïơt, Dûơ thaêo tûđ
ăiïín giaêi nghôa thuíơt ngûô thû viïơn hoơc
cuêa Thû viïơn Quöịc gia Viïơt Nam, thuíơt
ngûô ăïì muơc chuê ăïì ăaô ặúơc sûê duơng.
Thñ duơ, Theo tûđ ăiïín thuíơt ngûô thû
viïơn hoơc Anh- Nga- Phaâp- Viïơt, ăïì muơc
chuê ăïì ặúơc sûê duơng tûúng ặúng
vúâi thuíơt ngûô tiïịng Anh: subject
heading, tiïịng Phaâp: vedette matieđre,
vađ tiïịng Nga:
Trong nhûông nùm gíìn ăíy, thuíơt ngûô
ăïì muơc chuê ăïì cođn ặúơc möơt söị nhađ thû
viïơn hoơc cuêa möơt söị thû viïơn miïìn Nam
sûê duơng lađ tiïu ăïì ăïì muơc Hiïơn töìn taơi
möơt söị yâ kiïịn tranh luíơn xoay quanh víịn
ăïì sûê duơng thuíơt ngûô nađy Xeât trïn giaâc
ăöơ quen duđng, coâ thïí noâi thuíơt ngûô ăïì
muơc chuê ăïì ăaô trúê nïn thöng duơng Ăïí
hûúâng túâi sûơ thöịng nhíịt trong phaơm vi
toađn quöịc trong viïơc sûê duơng thuíơt ngûô,
taơi Höơi thaêo “Xíy dûơng vađ aâp duơng
subject headings” diïîn ra ngađy 5 thaâng
1 nùm 2009 taơi Tp Höì Chñ Minh, theo
sûơ trûng cíìu yâ kiïịn, thuíơt ngûô tiïu ăïì
chuê ăïì ăaô chñnh thûâc ặúơc lûơa choơn thay
thïị cho caâc thuíơt ngûô kïí trïn Viïơc thöịng
nhíịt trong sûê duơng thuíơt ngûô lađ tñn hiïơu
bûúâc ăíìu cho thíịy, cöơng ăöìng thû viïơn
Viïơt Nam ăaô thûơc sûơ quan tím ăïịn viïơc
ặa ắnh chuê ăïì tađi liïơu vađo aâp duơng röơng raôi trong tûúng lai
Ăïí triïín khai cöng taâc ắnh chuê ăïì tađi liïơu vađo thûơc tiïîn, viïơc thöịng nhíịt nöơi hađm khaâi niïơm vađ quy trònh xûê lyâ lađ víịn ăïì cíìn phaêi ặúơc quan tím hađng ăíìu Vađ ăïí ăaêm baêo cho viïơc ắnh chuê ăïì tađi liïơu ăaơt chíịt lûúơng khöng thïí thiïịu cöng cuơ lađ baêng ăïì muơc chuê ăïì Vúâi nhíơn thûâc nhû víơy, theo chuâng töi coâ hai víịn ăïì ăođi hoêi ngađnh thû viïơn Viïơt Nam phaêi quan tím lađ:
- Thöịng nhíịt vïì quy trònh ắnh chuê ăïì tađi liïơu;
- Xíy dûơng baêng tiïu ăïì chuê ăïì Víịn ăïì thûâ nhíịt coâ thïí giaêi quýịt thöng qua caâc chûúng trònh giaêng daơy, tíơp huíịn taơi caâc cú súê ăađo taơo ngađnh thû viïơn vađ taơi caâc thû viïơn lúân, thû viïơn ăíìu ngađnh Víịn ăïì thûâ hai ăang cođn nan giaêi, khöng thïí giaêi quýịt möơt súâm möơt chiïìu Khaâc vúâi caâc khung phín loaơi sûê duơng ngön ngûô kyâ hiïơu, möơt daơng ngön ngûô nhín taơo ăïí biïíu ăaơt khaâi niïơm vađ mö taê nöơi dung tađi liïơu (vò thïị Viïơt Nam coâ thïí choơn vađ dõch caâc baêng phín loaơi cuêa nûúâc ngoađi, chùỉng haơn nhû trûúâc ăíy ăaô dõch UDC, BBK, baêng phín loaơi 17 lúâp cuêa Liïn Xö, hay vûđa qua, ăaô dõch DDC ruât goơn 14 sang tiïịng Viïơt ăïí hònh thađnh caâc cöng cuơ phín loaơi tađi liïơu), baêng tiïu ăïì chuê ăïì sûê duơng ngön ngûô tûơ nhiïn vađ lađ cöng cuơ ăïí kiïím soaât tûđ vûơng, vađ diïîn ăaơt tiïu ăïì chuê ăïì khi xûê lyâ tađi liïơu Möơt ýịu töị quan troơng liïn quan ăïịn baêng tiïu ăïì chuê ăïì lađ chuíín ngön ngûô Vò thïị khöng thïí xíy dûơng möơt baêng tiïu ăïì chuê ăïì ăún thuíìn dûơa trïn viïơc dõch möơt
Trang 3THÖNG TIN vađ TÛ LIÏƠU - 4/2009 23
baêng tiïu ăïì chuê ăïì cuêa nûúâc ngoađi
Trong thúđi gian vûđa qua, coâ möơt söị thû
viïơn ăaô tiïịn hađnh nhûông viïơc lađm thiïịt
thûơc ăïí hûúâng túâi xíy dûơng möơt baêng
tiïu ăïì chuê ăïì coâ khaê nùng ặa ra aâp
duơng röơng raôi Thû viïơn Quöịc gia Viïơt
Nam ăaô cho trñch dõch baêng danh muơc
chuê ăïì cuêa Thû viïơn Quöịc höơi Myô Baêng
dûơ thaêo caâc ăïì muơc chuê ăïì göìm trïn
5000 khaâi niïơm, thuíơt ngûô bûúâc ăíìu
ặúơc coi lađ tađi liïơu tham khaêo trong cöng
taâc ắnh chuê ăïì Tuy nhiïn, do ăiïìu kiïơn
coâ haơn, Thû viïơn Quöịc gia múâi chó tiïịn
hađnh dõch tïn cuêa chuê ăïì chûâ chûa dõch
ăíìy ăuê caâc tham chiïịu vađ phuơ ăïì cho caâc
chuê ăïì Bïn Baêng Ăïì muơc chuê ăïì dûơ
thaêo cuêa Thû viïơn Quöịc gia, cíu laơc böơ
thû viïơn vúâi sûơ höî trúơ cuêa ĂHQG Tp Höì
Chñ Minh cuông ăaô ăaô tiïịn hađnh biïn soaơn
cuöịn choơn tiïu ăïì ăïì muơc cho thû viïơn
Tòm hiïíu, khaêo cûâu caâc baêng ăïì muơc
chuê ăïì cuêa Viïơt Nam ăaô ặúơc biïn dõch
hiïơn hađnh, chuâng ta seô thíịy coâ möơt söị
ăiïím ăaâng chuâ yâ sau:
Thûâ nhíịt: Söị lûúơng caâc tiïu ăïì chuê ăïì
cođn haơn chïị Trong caâc baêng tiïu ăïì chuê
ăïì cuêa Viïơt Nam biïn dõch hiïơn nay chuê
ýịu múâi chó thiïịt líơp caâc tham chiïịu thïí
hiïơn möịi quan hïơ ngûô nghôa tûúng
ặúng vađ quan hïơ liïn ăúâi mađ chûa thiïịt
líơp ặúơc caâc tham chiïịu thïí hiïơn möịi
quan hïơ thûâ bíơc (bao göìm tûđ röơng (tr), tûđ
heơp (th) nhû trong caâc baêng tiïu ăïì chuê
ăïì chuíín cuêa möơt söị nûúâc ngoađi vađ töí
chûâc quöịc tïị
Thûâ hai: Viïơc diïîn ăaơt tiïu ăïì chuê ăïì
cođn chûa thíơt khoa hoơc, hiïơn tûúơng duđng
tûđ Haân Viïơt víîn töìn taơi, möơt söị thuíơt ngûô
ặúơc sûê duơng theo ím cuêa ắa phûúng, phuơ thuöơc vađo caâch duđng tûđ cuêa ngûúđi dõch Viïơc thïí hiïơn caâc ắa danh vađ tïn ngûúđi, ăùơc biïơt lađ ngûúđi nûúâc ngoađi chûa ặúơc quan tím ăuâng mûâc
Thûâ ba: Caâc baêng tiïu ăïì chuê ăïì nađy ăïìu chûa ặúơc böí sung caâc ăïì muơc chuê ăïì phaên aânh nhûông víịn ăïì ặúơc ăïì cíơp trong nöơi dung tađi liïơu cuêa caâc thû viïơn
úê Viïơt Nam
Trong thûơc tïị nhûông nùm vûđa qua, taơi nhiïìu thû viïơn, viïơc xûê lyâ tađi liïơu theo tûđ khoaâ ặúơc aâp duơng phöí biïịn hún viïơc ắnh chuê ăïì Khöịi trûúđng 6XX trong MARC21 ăaô ặúơc nhiïìu thû viïơn biïịn baâo sang ăiïìn tûđ khoaâ Vađ tûđ thûơc tiïîn, qua viïơc tra cûâu tòm tin, hiïơn tûúơng nhiïîu tin khi tòm bùìng tûđ khoaâ ăaô trúê nïn khaâ phöí biïịn Nhiïìu thû viïơn ăaô coâ hûúâng chuýín sang ắnh chuê ăïì, nhûng
do cho ăïịn nay úê Viïơt Nam chûa hònh thađnh möơt baêng tiïu ăïì chuê ăïì chuíín coâ thïí sûê duơng thöịng nhíịt, röơng raôi trong phaơm vi caê nûúâc nïn viïơc ắnh chuê ăïì nhòn chung cođn tuyđ tiïơn
Ăïí hûúâng túâi sûơ chuíín hoaâ cöng taâc ắnh chuê ăïì tađi liïơu, chuâng töi xin ăïì xuíịt möơt söị biïơn phaâp sau:
- Vúâi tû caâch lađ trung tím chó ăaơo nghiïơp vuơ trong caê nûúâc, Thû viïơn Quöịc gia Viïơt Nam cíìn biïn soaơn caâc tađi liïơu nghiïơp vuơ trong ăoâ coâ ặa ra nhûông quy ắnh cuơ thïí vïì quy trònh ắnh chuê ăïì tađi liïơu
- Thû viïơn Quöịc gia Viïơt Nam vađ caâc thû viïơn lúân cíìn súâm bùưt tay vađo xíy dûơng möơt baêng tiïu ăïì chuê ăïì trïn cú súê rađ soaât laơi caâc tiïu ăïì chuê ăïì ăaô ặúơc sûê
Trang 424 THÖNG TIN vađ TÛ LIÏƠU - 4/2009
duơng trong cöng taâc xûê lyâ tađi liïơu taơi caâc
thû viïơn qua hïơ thöịng muơc luơc chuê ăïì vađ
coâ thïí tham khaêo thïm möơt söị baêng tiïu
ăïì chuê ăïì cuêa nûúâc ngoađi nhû Tiïu ăïì
chuê ăïì cuêa Thû viïơn Quöịc höơi, Tiïu ăïì
chuê ăïì Sears, baêng Rameau cuêa Thû
viïơn Quöịc gia Phaâp
Khi biïn soaơn baêng tiïu ăïì chuê ăïì,
cíìn tham khaêo ISO 2788-1986, möơt tiïu
chuíín quöịc tïị hûúâng díîn biïn soaơn vađ
phaât triïín thesauri ăún ngûô Ăïí ruât ngùưn
thúđi gian biïn soaơn baêng tiïu ăïì chuê ăïì,
coâ thïí trñch dõch nhûông thuíơt ngûô cú baên
cuêa baêng tiïu ăïì chuê ăïì sears kïịt húơp vúâi
viïơc töíng húơp caâc chuê ăïì ăaô ặúơc möơt söị
thû viïơn sûê duơng vađ ruât möơt söị caâc tûđ
khoaâ chuê ăïì ặúơc sûê duơng nhiïìu tûđ caâc
böơ tûđ khoaâ hiïơn hađnh Xaâc ắnh caâc tûđ
ăöìng nghôa, quy ắnh caâc tûđ ăïí diïîn ăaơt
tiïu ăïì chuê ăïì Thiïịt líơp caâc tham chiïịu
vađ caâc phuơ ăïì cho caâc tiïu ăïì chuê ăïì Coâ
thïí tham khaêo thïm caâc baêng tra cûâu chuê
ăïì vađ baêng chó muơc quan hïơ cuêa caâc
baêng phín loaơi
- Cöơng ăöìng thû viïơn Viïơt Nam cíìn coâ nhíơn thûâc ăuâng mûâc vïì vai trođ cuêa biïn muơc tíơp trung vađ biïn muơc taơi nguöìn Cíìn ăííy maơnh hún nûôa cöng taâc biïn muơc tíơp trung vađ biïn muơc trong íịn phíím ăïí caâc thû viïơn coâ ăiïìu kiïơn sûê duơng caâc saên phíím biïn muơc coâ sùĩn, vûđa tiïịt kiïơm ặúơc thúđi gian cöng sûâc, vûđa ăaêm baêo tñnh chñnh xaâc vađ thöịng nhíịt trong biïn muơc
- Caâc cú quan chûâc nùng tûđng bûúâc xíy dûơng vađ thöng qua tiïu chuíín Viïơt Nam vïì xûê lyâ tađi liïơu theo chuê ăïì trïn cú súê tham khaêo thïm ISO 5963
1 Baêng ăïì muơc chuê ăïì dûơ thaêo – H.: Thû viïơn Quöịc gia, 1991
2 Cíu laơc böơ thû viïơn Choơn tiïu ăïì ăïì muơc.- Tp.Höì Chñ Minh : 1999
3 Vuô Dûúng Thuyâ Ngađ Ăõnh chuê ăïì vađ ắnh tûđ khoaâ tađi liïơu.- H : Ăaơi hoơc Quöịc gia Hađ Nöơi, 2008.
Tađi liïơu tham khaêo
Nïịu baơn muöịn
Thûơc hiïơn caâc dõch vuơ tû víịn vïì thöng tin vađ nghiïn cûâu thöng tin;
Thiïịt kïị vađ xíy dûơng caâc hïơ thöịng phuơc vuơ vađ trúơ giuâp thöng tin trong caâc lônh vûơc Khoa hoơc, Cöng nghiïơp, Thûúng maơi, Dõch vuơ, Ăađo taơo;
Múê caâc lúâp tíơp huíịn vïì nghiïơp vuơ thöng tin, tû liïơu, thû viïơn vađ tin hoơc tû liïơu;
Biïn soaơn caâc tađi liïơu vïì phûúng phaâp vađ nghiïơp vuơ trong caâc lônh vûơc thöng tin, tû liïơu, thû viïơn,
Xin liïn hïơ vúâi chuâng töi theo ắa chó:
PHOĐNG PHAÂT TRIÏÍN HOAƠT ĂÖƠNG THÖNG TIN KH&CN TRUNG TÍM THÖNG TIN KH&CN QUÖỊC GIA
24 Lyâ Thûúđng Kiïơt, Hađ Nöơi - Ăiïơn thoaơi: 04.38257039