ScanGate document diỊn t r ư ờ n g Bít t r a i ỉ ổ n g f>ftc TRƯNG DI TÍCH vfl lễ HÔI • • Nguyễn Đăng Vu Đi dọc miền Trung, đặc biệt ở vùng ven biển, nhiều nơi còn thờ Bà một cách gọi chung cho tất cả những nữ thần mà trong tâm thức dân gian, những nữ thần này đầy quyền năng, cai quản cả trời cao, đất dày, núi cao, sông sâu, biển cả , đó là Thiên Y A Na, Ngũ Hành thượng giới, Tứ vị Thánh nưcmg, Thủy Long thần nữ, Thiên Hậu thánh mẫu, Ngung Man nương, Ư Linh xà nữ Nằm ở giữa vùng đất Nam Trung Bộ[.]
Trang 1diỊn t r ư ờ n g Bít - t r a iỉổ n g f>ftc TRƯNG DI TÍCH • vfl lễ HÔI•
Nguyễn Đăng Vu
Đ- i dọc miền Trung, đặc biệt ở vùng ven biển, nhiều nơi còn thờ Bàmột cách gọi chung cho tất cả những nữ thần mà trong tâm thức dân gian, những nữ thần này đầy quyền năng, cai quản cả trời cao, đất dày,
núi cao, sông sâu, biển cả , đó là Thiên Y A Na, Ngũ Hành thượng giới, Tứ
vị Thánh nưcmg, Thủy Long thần nữ, Thiên Hậu thánh mẫu, Ngung Man
nương, Ư Linh xà nữ Nằm ở giữa vùng đất Nam Trung Bộ, Quảng Ngãi
cũng có hàng trăm dinh miếu thờ các vị nữ thần đó, cũng gọi chung là Bà và
hầu hết những nơi thờ Bà trong tinh đều ở vùng ven biển và trên đất đảo Lý
Sơn Tuy nhiên, có một nơi thờ Bà khá độc đáo, không phải dọc ven biển,
mà ở trên thượng nguồn - nguồn Thanh Bồng xưa kia, nay là huyện Trà
Bồng nổi tiếng với quế thơm, đó là Điện Trường Bà, tọa lạc tại thị trấn Trà
Xuân, cách trung tâm huyện lỵ chừng lkm, tọa lạc trong khuôn viên gần
1.500m2 Hằng năm nơi đây còn tổ chức lễ hội cổ truyền khá quy mô, vào
các ngày 15, 16 và 17 tháng 4 âm lịch với hàng vạn lượt người tham dự, là
một trong những lễ hội tiêu biểu trên vùng đất núi Ẩn - sông Trà nói riêng,
vùng đất Nam Trung Bộ nói chung
1 Xác định niên đại và một vài giả thiết
Mấy dòng ghi chép sơ lược trong “Đại Nam nhất thống chí” (biên
soạn từ 1865 - 1875, hoàn thành năm 1882), và trong “Quảng Ngãi tình chí”
(1933) về ngôi miếu thờ Thái Dương công chúa ở nguồn Thanh Bồng (thuộc
* TS., Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Quàng Ngai
Trang 2ghi chép bằng chữ Hán cũng như sắc phong của các triều vua nhà Nguyễn cho nơi thờ tự này đã bị đốt cháy trong thời bài xích phong kiến cách đây hơn nửa thế kỷ trước Giờ đây, vào những dịp lễ hội, để các con cháu nhớ đến lai lịch của Điện Trường Bà, các bô lão vẫn cứ phải ôn lại truyền thuyết
về Bà, về Điện Trường Bà bằng ký ức được trao truyền, rằng: ông bà họ đã xây dựng ngôi miếu này khá lâu, bằng gỗ rừng và tre nứa Trà Bồng, nhưng
để có được ngôi miếu khang trang như hiện nay, chủ yếu là nhờ công lao của các dòng họ tiền hiền, hậu hiền, người Việt, người Hoa, người Kinh cùng chung tay xây dựng từ thời Cảnh Hưng, năm 1778, rồi trùng tu năm 1780, sau đó còn hàng chục lần trùng tu khác, nhất là vào các năm 1971, 1973,
1999, và mới đây, là năm 2011 với cổng tam quan bế thế và một số hạng mục khác bằng nguồn kinh phí khoảng 2,1 tỷ đồng, do chính quyền ở địa phương và nhân dân khắp nơi đóng góp xây dựng Nhìn vào các thành phần kiến trúc, có thể nhận ra, phần cơ bản vẫn là kiến trúc thời nhà Nguyễn, mang đậm dấu ấn Việt - Hoa, nhất là phần kết cấu gỗ chồng rường giả thủ và các hoa văủ trang trí trên các vì kèo, cột, mái hiên, cũng như cổng nội còn được cây đa đá, phủ cả cành rễ ngoằn ngoèo lên trên, chừng vài trăm năm tuổi
Nhưng đó chỉ là phỏng đoán niên đại qua phần bao che thờ tự và ký
ức Còn tượng Bà và những gì còn ở bên trong lẫn bên ngoài nữa, bởi những thứ đó có thể giúp suy luận thêm về niên đại
Có thể khảo tả khái lược:
- Bên trong điện thờ: Chính điện đặt tượng Bà xiêm, mão màu đỏ, bên cạnh là một người hầu (hay đồng cậu); tả ban (thờ những người có công khai
mở vùng đất); hữu ban thờ Quan Công; đông phối, tây phối thờ tiền hiền, hậu hiền Giữa điện phía trước là hương án
- Bên ngoài sân: Tả ban thờ thần Lốt (nay phối thờ Thổ địa); hữu ban thờ thần Bạch Hổ (Ngoài việc thờ thần Bạch Hổ ở đây, tại Trà Bồng còn có miếu thờ, mộ lẫn tượng Bạch Hổ, cách Điện Trường Bà chừng hơn lkm,
Trang 3tương truyền thần Bạch Hổ là bộ hạ của Bà Trong “Đại Nam nhất thống chí” có ghi chép về miếu và lăng Bạch Hổ)
Dù là các tác giả “Đại Nam nhất thống chí”, cũng như “Quảng Ngãi tỉnh chí” nói đây là ngôi đền thờ Thái Dương công chúa, nhưng qua bài văn
tế bằng chữ Hán còn lưu truyền và tâm thức nhân dân địa phương nhiều thế
hệ, thì đối tượng thờ phụng chính trong điện là nữ thần Thiên Y A Na và được biểu thị bằng pho tượng bằng đá nguyên vẹn, cao chừng gần lm, với
áo mão rực rỡ, thay đổi theo từng năm sau nghi lễ mộc dục, tức lễ tắm tượng
Bà như ờ nhiều nơi thờ Mầu, thờ Bà nghi lễ này vẫn còn thực hiện mỗi lần vào hội Rất tiếc là hiện nay pho tượng Thiên Y ở Trà Bồng đã được sơn vẽ lại, dù khá đẹp, tinh tế, nhưng rất khó nhận diện ra màu sắc nguyên gốc của pho tượng Khi quan sát lúc người địa phương làm lễ mộc dục, chúng tôi cũng nhận ra đó là pho tượng nữ thần, chứ không phải là vốn là nam thần, sau đó lại được người đời sau cải biến thành nữ thần, như pho tượng bà chúa
Xứ núi Sam Theo một vài nhà khảo cổ thì đó chính là tượng Pô Inư Nagar của người Chăm Vậy pho tượng này từ đâu có? Cho đến nay chưa ai giải thích rõ điều này Có thuyết nói rằng, tượng Bà vốn ở trong hang đá thuộc thôn 2 xã Trà Thủy (nay hang đá vẫn còn, và người dân địa phương thờ cúng Bà tại đây) Sau đó, chừng vài trăm năm trước, người dân địa phương rước Bà về thờ tại địa điểm thờ tự hiện nay Nếu đây đúng là pho tượng thần
Pô Inư Naga của Chăm pa, được Việt hóa là Thiên Y A Na, thì ắt hẳn lịch sử của ngôi miếu thờ phải được đẩy lùi xa hơn về phía trước Bởi người Việt mới chính thức định cư yên ổn trên cùng đất Nam Trung Bộ sau thời gian vua Lê Thánh Tông thân chinh mở cõi về phía Nam từ năm 1471 Phải chăng ngôi miếu cổ này vốn có nguồn gốc là từ một ngôi miếu cổ Chăm pa, thờ nữ thần Pô Inư Nagar trước đó khá lâu? Nếu như vậy thỉ ít nhất tại Trà Bồng đã có thờ nữ thần Chăm cách đây hơn 6 thế kỷ trước
Nhưng phải chăng chỉ là như vậy? Vào năm 1985, trong một đợt điền
dã lên Trà Bồng Tại đống gạch đổ nát trước ngôi chánh điện Điện Trường
Bà, tôi có nhặt được phần đầu một pho tượng gốm màu xanh lục, cao chừng 8cm Khuôn mặt pho tượng không giống người vùng Đông Nam Á, cũng không giống ngirời Hoa; mũi cao, hơi khoằm phía trước, mày rậm, mắt hoi trễ xuống, ria mép hơi vễnh lên, đầu vấn khăn xếp, tựa như người vùng Trung Đông Sau đó ít lâu một nhà khảo cổ đã giải thích cho tôi là đó là một pho tượng Chăm Tôi không rành khảo cổ nhưng cứ thấy ngờ ngợ Vào cuối năm 2007, chúng tôi lại có dịp đi cùng Giáo sư G Condominas - một nhà
Trang 4Trà Mi từ thế kỳ thứ VI Quế Trà Bồng, Trà My, qua thương nhân người Ả Rập và thương nhân người Hoa, đã sớm có mặt ờ các nước trên thế giới hàng chục thế kỷ trước Khi tôi đưa cho ông xem pho tượng giống người Trung Đông mà tôi đã cất giữ suốt hơn mười năm trước, GS G Condominas có nhận định rằng: Đó là tượng của người Ả Rập; khi đến buôn bán quế ờ Trà Bồng, có thể người Ả Rập đã mang đến nơi này, và cũng đã lập nên một nơi thờ tự Nếu nhận định này là đúng, thì một lần nữa, có thể thêm một giả thiết, ngôi thờ tự này có lai lịch gắn liền với người Chăm, người Cor, người
Ả Rập tại nguồn Trà Bồng ít nhất đã là 16 thế kỷ!
Tuy nhiên, tất cả những điều suy luận ờ trên cũng chỉ là giả thiết bước đầu về xuất xứ cùa Điện Trường Bà Trà Bồng Để góp phần hiểu thêm về xuất xứ về nơi thờ tự này, chúng tôi phải tìm về những yếu tố khác nữa
Lại thêm những giả thiết đặt ra Già thiết tiếp theo, đó là ý chí của những người có công khai mở vùng đất này cộng với niềm tin dân dã và truyền thuyết về cái chợ Có lẽ nhờ những dữ kiện này mà Điện Trường Bà trờ thành một nơi hành lễ tâm linh độc đáo từ nhiều thế kỷ và sẽ góp phần giải mã, tại sao Điện Trường Bà lại tọa lạc tại đây
2 Tại sao Điện Trường Bà lại tọa lạc ở đây?
Những trang lịch sử ghi chép về việc lập Trường Lũy và đồn bảo trên vùng đất phía tây tinh Quảng Nam, qua Quảng Ngãi đến Bình Định để vỗ yên vùng đất phía Tây đều có nói đến công lao của những nhân vật lịch sử quan trọng của nhiều ữiều đại Đầu tiên là Bùi Tá Hán, người được các triều nhà Nguyễn phong thần, thời Minh Mạnh tấn phong là Thượng đẳng thần Quốc sừ quán triều Nguyễn, khi ghi chép về Bùi Tá Hán trong “Đại Nam nhất thống chí” có nói rằng: Lúc Bùi Tá Hán trấn nhậm vùng đất Quảng Nam xưa (tương đương vùng đất từ đèo Hải Vân đến đèo Cả) có đắp nhiều đồn lũy theo ven núi để ngăn người Thượng, nhờ ông mà dân chúng được an
Trang 5Đ iện Trường Bà - Trà Bồng đặc trưng di tích và lễ hội 655
cư Khi ông mất dân ở nơi ấy lập đền thờ1 Bùi Tá Hán mất năm 1568 Sau Bùi Tá Hán là Quan Chiếu Vương Mai Đình Dõng/Dũng (trấn nhậm vùng đất này từ 1571 đến 1600, cũng được sắc phong là Trung đẳng thần) và nhiều người khác nữa, đặc biệt là Lê Văn Duyệt Năm 1819, chính Lê Văn Duyệt là người có công trong việc hoàn thành Trường Lũy dài 117 dặm, từ miền tây Quảng Nam, qua Quảng Ngãi, tới Bình Định Gần ngay tại địa điểm mà Điện Trường Bà tọa lạc hiện nay, còn di tích Trường Lũy, là đoạn khởi đầu của Trường Lũy 113km (chạy qua 32 xã với hơn 70 đồn bảo) vừa tỉm thấy trong tỉnh Quảng Ngãi Đây là nơi rất hiểm yếu, lại ngay ngã ba sông, có đường rừng và đường nước, là cửa ngõ đi vào rừng cao, núi sâu Phải chăng, các bậc công thần khi củng cố Điện Trường Bà là một lần ngoài việc làm thiêng hóa thêm vùng đất còn có ý đồ muốn biến nơi thờ tự này thành biểu tượng thiêng liêng chung cho cộng đồng các dân tộc bản địa để nhằm góp phần vỗ yên dân chúng ở nơi cửa ngõ vào rừng Tây Nguyên? Người Việt, người Chăm, người Hoa, người Cor đều có thờ Mầu, thờ Mẹ, duới nhiều tên gọi khác nhau, vậy tại sao lại không có một nơi để cùng thờ một Mẹ, một Bà? Vùng đất Trà Bồng ngày nay có người Cor, bộ phận cư dân chính, người Kinh, người Hoa (hiện vẫn còn hơn 20 hộ), và trước đây còn có người Chăm thì việc thờ phụng chung một Mẹ, một Bà quả là một điều thuận tình, hợp lý
Ở một khía cạnh khác, thường là khi một công trình hoàn thành, thuở trước bao giờ cũng có xây dựng mới hoặc trùng tu một nơi thờ tự gần đó Khi Trường Lũy được hoàn thành, nhiều nơi có thêm miếu thờ dọc lũy, đặc biệt là các miếu thờ Thiên Y A Na, Bùi Tá Hán Điện Trường Bà là một hiện tượng tiêu biểu Có thể miếu Bà Thiên Y A Na ở đây đã được trùng tu có quy mô vào năm 1819 trên một cơ sở thờ tự trước đó, tức khi Trường Lũy được Lê Văn Duyệt chi huy hoàn tất Nếu đúng như vậy, ta cũng có thể xem xét đến niên đại xây dựng miếu Bà Chúa Xứ núi Sam ở Châu Đốc, An Giang Bởi theo cách suy luận tương tự, phải chăng miếu Bà Chúa Xứ núi Sam, cũng là một thiết chế tín ngưỡng sau khi kênh Vĩnh Tế đã hoàn thành năm 1824, gắn với công lao Thoại Ngọc Hầu, Lê Văn Duyệt, Trương Tấn Bửu (và cả bà vợ ông Thoại Ngọc Hầu là Châu Thị Tế)? Chắc hẳn, dưới ý chí của các công thần thuở ấy, Bà - nữ thần Chúa Xứ hay Thiên Y A Na còn
1 Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam nhất thống chí, Quyến 6, Tinh Quàng Ngãi, Cao
Xuân Dục, Lưu Đức Xứng, Trần Xán, 1909, bản dịch của Nguyễn Tạo, Văn hóa tùng thư, Nha Văn hóa - Bộ Quốc gia Giáo dục, Sài Gòn, 1964, tr 69.
Trang 6Lại có truyền thuyết về nữ thần Thiên Y A Na ở Trà Bồng gắn liền vói việc giải thích vì sao lại phải lập nơi thờ tự này Chuyện kể rằng: Trong một trận đại hồng thủy, tượng bà Thiên Y trôi xuống tận Bình Mỹ, cách địa điểm hiện nay chừng lOkm, bên cái chợ Thạch An Các bô lão, già làng người Việt, người Hoa, người Cor xuống Thạch An xin rước Bà về Nhưng rồi Bà nhập xác đồng và nói rằng, Bà nhất quyết không về, vì ở Thạch An có chợ buôn bán vui vẻ Nếu tại gần nơi thờ Bà tại Trà Bồng mà xây được một cái chợ thì Bà sẽ “vui” mà về Các bô lão, già làng bèn về lập cái chợ gần nơi thờ Bà hiện nay tại Trà Bồng Khi chợ lập xong, Bà bèn nhập xác đồng và vui mừng đồng ý theo về Thoạt nghe câu chuyện: phải làm cái chợ bên cái miếu, Bà mới “vui” mà về, có vẻ hài hước, nhưng phía sau câu chuyện này,
có lẽ là câu chuyện của lịch sử giao thương giữa miền xuôi và miền ngược Khi Bùi Tá Hán và các vị quan khai mở vùng đất này đều có chù trương là lập nên các chợ phiên ở trên các nguồn, dọc vùng núi Quảng Ngãi thuở đó còn hàng chục chợ phiên1 Trà Bồng là một vùng đất cửa ngõ vào phía tây, phía của cộng động các dân tộc Cor, Ca dong, và xa hơn nữa, còn nhiều dân tộc bản địa khác Nơi đây có truyền thống ừồng quế từ lâu đời Sản vật trên rừng thuở xưa nhiều vô kể, ngoài quế, còn có mật ong, trầu không, dó bầu, trầm hương Ước muốn có một cải chợ để trao đổi hàng hóa, từ miền xuôi lên miền ngược, qua con sông Trà Bồng sau lưng miếu Bà, và cả qua đường
bộ trước mặt miếu Bà nữa là một ước muốn có thật Có lẽ ước muốn giao thương của người dân nơi đây đã được thiêng hóa thành ước muốn của bà Thiên Y Mà khi ước muốn của người dân chuyển hóa thành ước muốn của thần thánh bao giờ cũng dễ ữở thành hiện thực Quả là sau đó, cái chợ đã hiện hữu bên cạnh miếu Bà hàng thể kỷ, và là nơi buôn bán khá thịnh vượng giữa người Việt, người Hoa, người Cor và các dân tộc thiểu số khác
1 Xin đọc thêm: Nguyễn Đăng Vù, “Phủ tập Quảng Nam kỳ sự ” - giá trị tư liệu và một vài
suy luận (hay giải mã về một số hiện tượng văn hóa ở phía Nam qua một tư liệu), Tạp chí
Trang 7Đ iện Trường Bà - Trà Bồng đặc trưng di tích và lễ hội 657
Câu chuyện hình thành nên miếu Bà Thiên Y A Na ở Trà Xuân, Trà Bồng là câu chuyện khá dài, khá đặc trưng, dù đây là một ngôi miếu thờ không quy mô, bề thế như miếu Bà chúa Xứ núi Sam ở An Giang), và cũng chỉ tương đương với miếu Bà Linh Sơn thánh mẫu ở Tây Ninh, nhưng lại
có những điểm tương đồng Những giả thiết và suy luận trên đây chỉ là để góp phần giải mã về một nơi thờ tự khá độc đáo trên vùng núi cao Quảng Ngãi này
3 Lễ hội Điện Trường Bà - những giá trị đặc trưng
Từ những diễn giải trên, phần nào có thể hình dung được, di tích Điện Trường Bà Trà Bồng là nơi tích hợp nhiều lớp văn hóa của các thành phần
cư dân, dân tộc, có chiều sâu cội nguồn lịch sử, và lễ hội Điện Trường Bà cũng mang những giá trị văn hóa đặc trưng
Có thể khái lược về diễn trình lễ hội trong ba ngày 15, 16, 17 tháng 4
âm lịch năm Nhâm Thìn - 2012 như sau:
- Ngày thứ nhất (15 âm lịch):
+ 17h: Lễ túc yết (theo các bước sơ hiến, á hiến, chung hiến)
+ 22h: Lễ mộc dục
- Ngày thứ 2 (16 âm lịch) :
+ 02h đến 05h: Lễ tế Ngoại đàn (hiến sinh bò, heo)
+ 06h đến 07h: Lễ hiến sinh trâu (có trồng nêu, múa chiêng, múa cà đáu và các nghi lễ đâm trâu khác của người Cor)
+ 07 đến 09h: Lễ chánh tế (theo các bước sơ hiến, á hiến, chung hiến;
có múa lân, múa chiêng, múa cà đáo, múa gươm)
+ 09h đến 09h30: Lễ dâng hương
+ 09h đến 11 g: Tọa đàm về truyền thuyết thánh Mầu Thiên Y A Na và
di tích điện Trường Bà (và các di tích khác ở Trà Bồng liên quan)
+ 1 lh đến 13h: Thiết đãi hường lộc Bà (cho khoảng 3.000 người tham
dự hội)
+ 14h đến 16 h: Thi đấu cờ người
+ 18h đến 19h: Lễ rước bà đi xem hát bộ (có múa lân, cồng chiêng, cà đáu) + 20h đến 22 giờ: Hát bộ (tuồng)
Trang 8lễ hội Điện Trường Bà là một lễ hội tích hợp văn hóa từ đa nguồn và có giá trị bào tồn di sản văn hóa. Đó là văn hóa Việt- là cốt lõi, qua các cách thức
tế lễ theo truyền thống, có múa gươm hầu thần, hát b ộ ; là văn hóa Cor qua nghi lễ hiến sinh trâu, múa cà đáu, múa chiêng, hát xà ru, agiới, ca lu trong lễ hội; là văn hóa Hoa trong qua việc thờ cúng Quan Công, xem Bà như Bà Thiên Hậu thánh mẫu, qua nghi lễ mà người Hoa ở Trà Bồng lẫn ở Hội An vào tham gia tế tự; là văn hóa Chăm qua việc thờ cúng Thiên Y A
Na và những nghi lễ của người Chăm từ Châu Đốc, Tây Ninh, Khánh Hòa
về tham gia dự hội Lễ hội đã góp phần bảo tồn và trao truyền những di sản văn hóa của cộng đồng các dân tộc Việt (Kinh), Cor, Hoa, Chăm và các dân tộc bản địa khác
Cũng từ việc tham gia thực hành lễ hội của cộng đồng các dân tộc, mà
lễ hội Điện Trường Bà, trên hết, có giả trị cố kết cộng đồng và mang tính nhân văn sâu sắc. Khi đến với lễ hội, tất cả mọi thành phần, dân tộc đều xem
Bà là Mẹ, là Mầu, là nữ thần chung Ngoài việc mang những loại hình văn hóa, văn nghệ đến với lễ hội, người Cor Trà Bồng, Tây Trà (Quảng Ngãi), Trà My (Quảng Nam) còn mang trầu, cau, quế, mật ong, thịt thú rừng - những sản vật có săn của dân tộc mình để làm lễ vật hiến tế cùng với người Kinh, người Hoa Thông thường những nơi đền miếu, chỉ có đàn ông mới được tế tự, nhưng tại Điện Trường Bà, phụ nữ và dân ngụ cư trước đây đều được tham dự Điện Trường Bà và lễ hội đã thực sự là nơi hóa giải những bất đồng, xung đột dân tộc, đoàn kết các thành phần dân cư trong nhiều thời
kỳ lịch sử khác nhau
Lễ hội Điện Trường Bà còn là lễ hội thể hiện đạo lý uống nước nhở nguồn, tri ân đến các đến các bậc công thần và những đã có công trong buổi đầu khai phá vùng đất Trà Bồng nói riêng, vùng đất miền tây Quảng Ngãi, Quảng Nam nói chung. Lễ tể ngoại đàn vào giữa đêm với những đàn tế đầy lễ vật thịnh soạn, quay đầu về hướng núi với lời khấn mời các vị công thần Trấn Quốc công Bùi Tá Hán, Trấn Nam dinh Mai Đình Dõng, các bậc tiền hiền hậu hiền là một trong những minh chứng sống động
Trang 9Trong tình Quảng Ngãi hiện nay còn khá nhiều lễ hội cổ truyền, như lễ hội cầu ngư và cúng Cá ông ở hàng chục vạn chài; lễ hội tế âm linh ở Âm linh tự làng An Vĩnh, Lý Sơn; lễ hội đua thuyền tứ linh ờ trên các dòng sông chính: Trà Bồng, Trà Khúc, sông Vệ và trên đảo Lý Sơn; lễ hội vía Bà ờ hàng chục dinh miếu thờ Bà trong tỉnh, như dinh Trung Yên, dinh Bà Chúa Ngọc, Lý Sơn, dinh Bà Thạch Bi, Sa Huỳnh , nhưng tiêu biểu nhất vẫn là
lễ hội Khao lề thế lính Hoàng Sa trên đất đảo Lý Sơn và Lễ hội Điện Trường
Bà ờ Trà Bồng Nhưng nếu Lễ khao lề thế lính Hoàng Sa là một lễ hội biểu trưng cho lòng yêu nước và góp phần khẳng định chủ quyền trên vùng biển Đông của Tổ quốc thì Lễ hội điện Trường Bà là lễ hội biểu trưng cho công cuộc mở mang đất đai sông núi ở vùng phía Tây của Tổ quốc trong nhiều thế
kỷ, chứa đựng nhiều giá trị đặc trưng
Việc duy trì, bảo tồn lễ hội là một vấn đề thách thức ừong đời sống xã hội hiện đại Duy trì lễ hội nhằm để bảo tồn các giá trị văn hóa, lịch sử, phục
vụ khách tham quan, phát triển du lịch, khơi gợi lòng quê hương đất nước,
và đôi khi còn góp phần giáo dục ý thức bảo vệ chủ quyền lãnh thổ (gắn với chủ quyền quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa như Lễ khao lề thế lính Hoàng Sa; gắn với chủ quyền vùng đất phía tây như Lễ hội Điện Trường Bà chẳng hạn) là cần thiết, nhưng phía sau việc làm cần có sự nhận thức đúng đắn và
sự quan tâm của các ngành, các cấp và của toàn xã hội