P h ổ � đ i ể m � l à � l i ê n � t ụ c � t ừ � đ i ể m � t h ấ p � n h ấ t � đ ế n � đ i ể m � c a o � n h ấ t , � m ỗ i � đ i ể m � x u ấ t � h i ệ n � í t � n h ấ t � 1 � l ầ n , � n h i ề u � n h ấ t � 7 � l ầ n , � t r u n g � b � n h � m ỗ i � đ i ể m � x u ấ t � h i ệ n � 2,4� l ầ n � N h ư � v ậ y , � n h ữ n g � s i n h � v i ê n � t r o n g � l ó p � c ó � đ i ể m � s ố � t r ù n g � n h a u � c h i ế m � t ỷ � l ệ � t r u n g � b � n h � 2 , 4 % I V � K � T � L U Ậ N � Nội�dung�ngân�[.]
Trang 1t r u n g b n h m ỗ i đ i ể m x u ấ t h i ệ n 2,4l ầ n N h ư v ậ y , n h ữ n g s i n h v i ê n t r o n g l ó p c ó đ i ể m s ố t r ù n g n h a u c h i ế m t ỷ l ệ
t r u n g b n h 2 , 4 %
I V K T L U Ậ N
t r n h , p h ù h ợ p v ớ i n ộ i d u n g v à m ụ c t i ê u k i ế n t h ứ c , k ỹ n ă n g c ủ a m ô n h ọ c
» K ế t q u ả t h i t r ắ c n g h i ệ m k h á c h q u a n m ô n L ý s i n h c ó t h ể đ ù n g đ ể p h â n l o ạ i v à đ á n h g i á c h í n h x á c k ế t q u ả
học tập của sinh viên, với độ tin cậy và độ giá trị r t cao, đảm bảo tính công b ng và minh bạch
T À Ĩ L I Ệ U T H A M K H Ả O
1 Phạm Thị Minh Đức (1999), Dạy học lích cực Irong đào tạo y học, NXB Y học.
2 N g u y ễ n T h ị T h a n h H o a ( 2 0 0 7 ) , N g h i ê n c ứ u x â y d ự n g h ệ t h ố n g c â u h ò i t r ắ c n g h i ệ m đ ể k i ể m ư a đ á n h g i á k ế t q u à
h ọ c t ậ p p h ầ n c ơ h ọ c v ậ t l ý đ ạ i c ư ơ n g c ủ a s i n h v i ê n t r ư ờ n g c a o đ ẳ n g k ỹ t h u ậ t m ỏ Q u ả n g N i n h , l u ậ n v ă n t h ạ c s ĩ , t r ư ờ n g
Đ ạ i h ọ c s ư p h ạ m T h á i N g u y ê n
3 N g u y ễ n C ô n g K h a n h ( 2 0 1 2 ) , k ỹ I h u ậ t đ o l ư ờ n g t r o n g n g h i ê n c ứ u k h o a h ọ c g i á o d ụ c , T à i l i ệ u b à i g i ả n g k h ó a đ à o
t ạ o T h ạ c s ĩ Đ o l ư ờ n g v à Đ á n h g i á t r o n g g i á o d ụ c
4 N g u y ễ n T r ư ờ n g S ơ n ( 2 0 1 0 ) , Đ á n h g i á q u y t r n h t h i ế t k ế đ ề t h i t r ắ c n g h i ệ m k h á c h q u a n t ạ i k h o a k h o a h ọ c t ự n h i ê n
v à x ã h ộ i Đ ạ i h ọ c T h á i n g u y ê n , L u ậ n v ă n T h a c s ĩ , t r ư ờ n g Đ ạ i h ọ c T h á i n g u y ê n
5 D ư ơ n g T h i ệ u T ố n g ( 2 0 0 0 ) , T h ố n g k ê ứ n g d ụ n g t r o n g n g h i ê n c ứ u k h o a h ọ c g i á o d ụ c , N h à x u ấ t b ả n Đ H Q G H à N ộ i
6 Trung tâm đâm bào chẩt lượng đào tạo và Nghiên cứu phát Lriển giáo dục (2003), Giáo dục đại học chất lượng và đánh giá, NXB Quốc gia Hà Nội.
ĐÁNH GIÁ TÍNH S N SÀNG ÁP D NG Y TÉ ĐIỆN T
TẠI THÁI BÌNH, VIỆT NAM
Ths Đu-Hồng Đúc*; CN Nguyễn Hằng Nguyệt Vân*
Hướng dẫn: PGS.TS Phạm Việt Cường*
T Ó M T Ẳ T
X u h ư ớ n g á p d ụ n g y t ế đ i ệ n í ử ( e H e a k h ) đ a n g g i a t ă n g t r ê n t h ế g i ớ i v à l à m ộ t v ấ n đ ề y t ế c ô n g c ộ n g đ á n g q u a n t â m
V i ệ c n g h i ê n c ứ u đ á n h g i á t í n h s ẵ n s à n g á p d ụ n g y i ế đ i ệ n t ử t r o n g c á c c ơ s ở y t ế l ạ i m ỗ i q u ố c g i a l à c ầ n t h i ế t đ ể g i ứ p í c h
c h o c á c n h à q u ả n l ý , n h à h o ạ c h đ ị n h c h í n h s á c h đ ư a r a c á c q u y ế t đ ị n h c h í n h x á c c h o n h ữ n g t h à n h c ô n g t r o n g á p đ ụ n g y t ê
đ i ệ n t ử M ụ c L iê u c ủ a n g h i ê n c ứ u n à y n h ằ m (ĩ) Đánh giá tính s n sàng cứa hệ thống trong việc áp dạng y tể điện tử cho các hoạt động y tể; (2) Phân tích thực trạng, điểm mạnh, điểm yểu và tính khả thi írong việc áp dụng y tể điện tử cho các hoại động y tế tại một tỉnh cũa Việt Nam.P h ư ơ n g p h á p : N g h i ê n c ứ u m ô t ả c ắ t n g a n g t ạ i t ỉ n h T h á i B n h c ó k ể t h ợ p
đ ị n h l ư ợ n g , đ ị n h t í n h v à r à s o á t l à i l i ệ u ư o n g q u á t r n h đ á n h g i á Đ ố i l ư ợ n g n g h i ê n c ứ u l à c á c c á n b ộ l ã n h đ ạ o , n h â n v i ê n y t ê
c ù n g c á c v ã n b à n , q u y đ ị n h v ề t r i ể n k h a i y t ế đ i ệ n t ử t ạ i c á c t u y ế n T h ô n g l i n đ ư ợ c t h u t h ậ p t ừ b ộ c ô n g c ụ đ á n h g i á đ ị n h
l ư ợ n g I h e o t h a n g đ o t h ứ b ậ c ( đ i ể m c à n g c a o l í n h s ẵ n s à n g c à n g l ớ n v ó i t ố i đ a 5 đ i ể m ) , ữ m h i ể u s ự s ẵ n s à n g c ủ a h ệ t h ố n g t h e o
5 n h ó m c ấ u p h ầ n ( s ự s ẵ n s à n g t h i ế t y ế u , s ự s ẵ n s à n g v ề c ô n g n g h ệ , s ự s ẵ n s à n g v ề c o n n g ư ò i , s ự s ẵ n s à n g v ê x ã h ộ i , s ự s ă n
s à n g v ề c h í n h s á c h ) k ế t h ọ p v ớ i c á c c u ộ c p h ò n g v ấ n s â u c ù n g c á c c â u h ỏ i m ờ b á n c ấ u t r ú c , s a u đ ó p h â n t í c h m ô t ả v à s o s á n h
g i ữ a c á c n h ó m K ế t q u ã : 9 6 l ã n h đ ạ o v à 1 5 4 n h â n v i ê n t h a m g i a n g h i ê n c ứ u v ớ i n ữ ( 5 4 % ) , t u ổ i t r u n g b n h 3 6 , 6 ( ± 9 , 3 ) ,
s ố n ă m c ô n g t á c t r o n g n g à n h y t r u n g b n h 1 0 , 7 ( ± 8 , 5 ) , l ĩ n h v ự c c h u y ê n m ô n c h í n h : y t ế , h à n h c h í n h v à C N T T Đ i ê m s ă n
s à n g c h u n g đ ư ợ c đ á n h g i á 3 , 7 ( ± 0 , 7 ) , t r o n g đ ó đ i ể m đ á n h g i á d ư ớ i g ó c n h n c ủ a l ã n h đ ạ o 4 , 0 ( ± 0 , 6 ) q a o h ơ n n h â n v i ê n 3 , 6 ( ± 0 , 7 ) ( p < 0 , 0 5 ) ; đ i ể m đ á n h g i á t ạ i t u y ể n t ỉ n h 3 , 8 ( ± 0 , 6 ) c a o h ơ n t u y ế n h u y ệ n 3 , 7 ( ± 0 , 7 ) v à t u y ế n x ã 3 , 3 ( ± 0 , 5 ) ( p < 0 , 0 5 )
897
Trang 2đ á n h g i á s ă n s à n g v ề c ô n g n g h ệ c a o h ơ n n h â n v i ê n ( p < 0 , 0 5 ) , t r o n g đ ó , n h â n v i ê n n h ấ n m ạ n h đ i ể m v ề t ố c đ ộ v à c h ấ t l ư ợ n g CNTT (3,1± 1,1), dịch vụ CNTT (3,3 ± 1,2) và liếp cận về đào íạo CNTT (3,8 ± 1,3) còn thấp Tương tự, cả 2 nhóm đánh
g i á đ i ể m s ẵ n s à n g v ề đ à o í ạ o / c o n n g ư ờ i c ò n t h ấ p v à n ê u b ậ t l ê n s ự c ầ n t h i ế t c h o v i ệ c đ à o t ạ o C N T T c h o c á n b ộ y t ế v à s ự
t h a m g i a t r o n g c á c d ự á n y t ế đ i ệ n t ử Đ i ể m s ẵ n s à n g v ớ i c á c y ế u t ổ x ã h ộ i đ ư ợ c l ã n h đ ạ o v à n h â n v i ê n đ á n h g i á c a o i u y
n h i ê n s ự t ư ơ n g t á c v ớ i c á c t ổ c h ứ c k h á c v à s ự h ợ p t á c t r o n g c u n g c ấ p d ị c h v ụ c ầ n đ ư ợ c c ả i I h i ệ n Đ i ể m đ á n h g i á s ẵ n s à n g
v e c h í n h s á c h c ò n I h â p ở c ả 2 n h ó m , đ ặ c b i ệ t đ á n h g i á v ê c h í n h s á c h p h á p l ý , c h í n h s ấ c h b ồ i h o à n v à n h ậ n I h ứ c v à h ỗ t r ợ t ừ
p h í a l ã n h đ ạ o B ê n c ạ n h đ ó , k ế t q u ả n g h i ê n c ứ u c h i r a r ằ n g c á c c h í n h s á c h v à q u y đ ị n h h i ệ n h à n h v ề C N T T í r o n g y t ế c h ư a
h o à n t h i ệ n v à c ụ t h ể c h o t ừ n g l ĩ n h v ự c , c h ư a l à t i ề n đ ề t h ú c đ ẩ y c h o v i ệ c ứ n g d ụ n g C ơ c h é đ ã i n g ộ , k h u y ế n k h í c h v à b ả o
v ệ n g ư ờ i d ù n g c ầ n đ ư ợ c n h ấ n m ạ n h k h i t r i ể n k h a i ứ n g d ụ n g y l ế đ i ệ n t ử K ể t l u ậ n : K ế t q u ả n g h i ê n c ứ u l à b ằ n g c h ứ n g h ữ u
í c h đ ể đ ư a r a k h u y ế n n g h ị c h o c á c c h ư ơ n g t r n h y t ế đ i ệ n t ủ t r o n g t ư ơ n g l a i N h u c ầ u ứ n g d ụ n g l à r ấ t l ở n , í r o n g k h i đ ó s ự
n h ậ n t h ứ c v à h ỗ t r ợ c ủ a l ã n h đ ạ o , v ấ n đ ề đ à o i ạ o t o à n đ i ệ n v à c h u ẩ n h ó a c h í n h s á c h , q u y đ ị n h c ù n g c ơ c h ế t à i c h í n h p h ù
h ợ p l à n h ữ n g v ấ n đ ề c ầ n t ă n g c ư ờ n g h ơ n n ừ a
* T ừ k h ó a : Y t ế đ i ệ n t ử ; T í n h s ẵ n s à n g
R adin ss ass ssm nt o f E -h alth in Thaibinhy Vi tnam
Summary
T r e n d i n a p p l i c a t i o n o f e l e c t r o n i c h e a l t h ( e H e a l t h ) i s i n c r e a s i n g w o r l d w i d e a n d i s c u r r e n t l y a p u b l i c h e a l l h i s s u e
e H e a l t h r e a d i n e s s a s s e s s m e n t h a s b e e n p r o v e d t o b e e s s e n l i a l i n e a c h c o u n t r y i n o r d e r t o h e l p l e a d e r s , p o l i c y m a k e r s ’
d e c i s i o n m a k i n g f o r t h e s u c c e s s o f a p p l y i n g e H e a l l h T h i s s l u d y a i m e d t o (I) Ass ss th r adin ss o f th syst m in th application o f l ctronic h alth activiti s, (2) D scrib th situation, str ngths, w akn ss s andf asibility in adopting
l ctronic h alth activiti s in a provinc o f Vi tnam M e t h o d s : T h e s t u d y e m p l o y e d a c r o s s s e c t i o n a l d e s c r i p t i v e
d e s i g n i n T h a i B i n h p r o v i n c e w h i c h c o m b i n e d q u a n t i t a t i v e , q u a l i t a t i v e a n d l i t e r a t u r e r e v i e w i n t h e e v a l u a t i o n p r o c e s s
S t u d y s u b j e c t s a r e h e a l l h l e a d e r s / m a n g e r s , h e a l t h c a r e p r o v i d e r s a n d r e l a t e d d o c u m e n t s , r e g u l a t i o n s i m p l e m e n t i n g
e l e c t r o n i c h e a l t h a t a l l l e v e l s I n f o r m a t i o n g a t h e r e d f r o m a q u a n t i t a t i v e a s s e s s m e n t t o o l b a s e d o n h i e r a r c h i c a l s c a l e ( a h i g h e r s c o r e i n d i c a t e d g r e a t e r r e a d i n e s s , t o a m a x i m u m o f 5 p o i n t s ) , t o f i n d o u t t h e r e a d i n e s s o f t h e s y s t e m u n d e r 5
g r o u p e l e m e n t s ( c o r e r e a d i n e s s , t e c h n o l o g i c a l r e a d i n e s s , l e a r n i n g r e a d n i e s s , s o c i a l r e a d i n e s s a n d p o l i c y r e a d i n e s s ) t o g e t h e r
w i t h a n u m b e r o f s e m i s l r u c t u r e d i n d e p t h i n t e r v i e w s w i t h o p e n e n d e d q u e s t i o n s , t h e n a n a l y s e d ÍO m a k e d e s c r i p t i o n a n d
c o m p a r i s o n b e t w e e n g r o u p s R e s u l t s : 9 6 l e a d e r s / m a n a g e r s a n d Ỉ 5 4 h e a l t h c a r e p r o v i d e r s p a r t i c i p a t e d i n i h e s t u d y w i t h
m o s t l y w o m e n ( 5 4 % ) , m e a n a g e 3 6 6 ( ± 9 3 ) , I h e a v e r a g e y e a r s w o r k i n g i n t h e h e a l t h s e c t o r o f 1 0 7 ( ± 8 5 ) t h e m a j o r
p r o f e s s i o n a l f i e l d s a r e m e d i c a l , a d m i n i s t r a t i v e a n d I T O v e r a l l r e a d i n e s s s c o r e w a s a s s e s s e d a s 3 7 ( ± 0 7 ) i n w h i c h t h e
a v e r a g e a s s e s s m e n t s c o r e f r o m l e a d e r s ’ p e r s p e c t i v e o f 4 0 ( ± 0 6 ) w a s h i g h e r t h a n t h a t f r o m h e a l t h s t a f f o f 3 6 ( ± 0 7 ) ( p < 0 0 5 ) M e a n w h i l e , a v e r a g e a s s e s s m e n t s c o r e a t p r o v i n c i a l l e v e l o f 3 8 ( ± 0 6 ) w a s h i g h e r t h a n t h a t a t d i s t r i c t l e v e l
3 7 ( ± 0 7 ) a n d c o m m u n e l e v e l 3 3 ( ± 0 5 ) ( p < 0 0 5 ) C o r e r e a d i n e s s w a s r a t e d h i g h i n b o t h l e a d e r s ( 4 1 ± 0 6 ) a n d s t a f f s ( 3 8 ± 0 7 ) , b u t t h e t w o g r o u p s s e l f a s s e s s e d t h e i r p a r t i c i p a t i o n i n p l a n n i n g o f h e a l t h I T p r o j e c t s w a s l o w , b e s i d e s I h e l e v e l
o f s a t i s f a c t i o n w a s n o t t h a t h i g h i n t e r m s o f t e c h n o l o g y L e a d e r s r a t e d t e c h n o l o g i c a l r e a d i n e s s s c o r e s h i g h e r t h a n s t a f f s ( p < 0 0 5 ) , i n w h i c h t h e s t a f f e m p h a s i z e d t h a t t h e s p e e d a n d q u a l i t y o f I T ( 3 1 ± 1 1 ) , s u p p o r t i n g s e r v i c e s o f I T ( 3 3 ± 1 2 )
a n d a c c e s s t o I T t r a i n i n g ( 3 8 ± 1 3 ) w a s l o w S i m i l a r l y , t h e 2 g r o u p s a s s e s s i n g l e a r n i n g / p e r s o n n e l r e a d i n e s s r e m a i n e d l o w and highlighted the need for IT ưainỉng for health staffs and their participation in eHealth project Social readiness scores
w e r e r a t e d h i g h b y b o t h h e a l t h l e a d e r s a n d h e a l t h s t a f f s , h o w e v e r t h e i n t e r a c t i o n w i t h o t h e r i n s t i t u l i o n s a n d t h e c o o p e r a t i o n
i n s e r v i c e d e l i v e r y s h o u l d b e i m p r o v e d P o l i c y r e a d i n e s s a s s e m e n t s c o r e s w e r e s l i l l l o w i n b o t h 2 g r o u p s e s p e c i a l l y i n
a s s e s s m e n t o f l e g a l p o l i c i e s , r e i m b u r s e m e n t p o l i c i e s a n d a w a r e n e s s a n d s u p p o r t f r o m l e a d e r s I n a d d i t i o n , s t u d y f i n d i n g s
i n d i c a t e d t h a t p o l i c i e s a n d e x i s t i n g r e g u l a t i o n s o n r r i n h e a l t h c a r e w e r e n o t c o m p l e t e a n d s p e c i f i c ÍO e a c h s e c t o r n o t y e t a
p r e r e q u i s i t e f o r t h e p r o m o t i o n o f t h e a p p l i c a t i o n , i n c e n t i v e m e c h a n i s m s t o e n c o u r a g e a n d p r o t e c t i o n o f u s e r n e e d e d t o b e emphasized when deploying eHeallh initiatives and applications Conclusion: The study findings are useful evidence to make recommendations for the ©Health program in the future While demand for eHealih application was huge the
a w a r e n e s s a n d s u p p o r t s o f l e a d e r s , c o m p r e h e n s i v e t r a i n i n g a n d s t a n d a r d i z e d p o l i c i e s , r e g u l a t i o n s a n d a p p r o p r i a t e f i n a n c i a l
m e c h a n i s m s a r e n e e d e d t o b e e n h a n c e d
* Key words: Ehealth; Readiness
898
Trang 3I ĐẶT VẤN ĐÈ
tin và Truyền thông (ICT) trong hỗ trợ y tể và các lĩnh vực liên quan đến sức khỏe bao gồm các dịch vụ
Tiềm năng của eHealth r t lớn, phạm vi ứng đụng r t rộng Đặc biệt, trong tương lai khi dân số ngày càng già đi, mồ hình bệnh tật của con người chuyển dàn sang bệnh mạn tính c n được điều trị ỉâu dài, đồng thời sự
b ng nổ về công nghệ, tri thức c ng như mức sống của con người được nâng cao, eHealth sẽ đóng vai trò chủ chốt trong ngành y tế [2] Bên cạnh những lợi ích to lớn đo eHealth mang lại, việc triển khai lĩnh vực này còn khó khăn đặc biệt tại các quốc gia đang phát triển Một trong những hạn chế lớn nh t của việc áp dụng eHeaith đó là sự thiếu hụt, khác biệt về kiến thức và khả năng kết nối giữa các cơ s y tế, là nguyên nhân đẫn đến b t công b ng trong y tế Một trong các giải pháp để giải quyết sự thiết hụt này đó là việc tiến hành đánh giá cho sự sẵn sàng thay đổi tại các cơ quan y tế và chính phủ trước khi áp dụng thực hiện eHealth
Tính sẵn sàng áp dụng y tế điện từ là một khái niệm tương đối mới và được đề cập trong một bài báo từ
tính sẵn sàng của eHeaỉth trên thể giới còn hạn chế, đặc biệt các nước đang phát triển Một số nghiên cứu cho th y tính sẵn sàng của eHealth được đo lường b ng cách “đánh giá khả năng đáp ứng của chính phủ, các tổ chức y tế, hoặc người sử dụng tại cấc khu vực đối với việc chấp nhận và sự ỉhành công của các
dụng eHealth tai 2 cơ s y tế tại Afghanistan năm 2011 cho th y một bức tranh về mức độ sẵn sàng của những tổ chức này về việc triển khai eHealth liên quan đến việc thiếu và duy trì nguồn nhân lực y tế chuyên sâu, các v n đề năng lực, thiếu cơ s hạ t ng, cộng với chính sách không chắc chắn của tổ chức và thể chế Thông qua việc đánh giá này mà từ đó có thể đưa ra các hướng giải pháp cụ thể ph hợp với văn hóa và đẩy mạnh tính bền vững của eHealth [4] Nghiên cứu tại Afghanistan c ng cho th y việc sử dụng các công cụ đánh giá tính sẵn sàng áp dụng eHealth là một bước quan trọng trong quá trình thay đổi Bước này giúp thức đẩy việc lập kế hoạch các chương trình eHeaỉth trong các cơ s y tế một cách hiệu quả và do
đó giảm sự th t bại của những thay đổi này [5]
Việt Nam là một trong những quốc gia có tốc độ phát triển nhanh của Công nghệ thông tin và Truyền thông (ICT), nên có r t nhiều tiềm năng để phát triển eHealth, y tế từ xa Tính đến năm 2012 có tới 30 triệu thuê bao internet và hơn 150 triệu thuê bao điện thoại đang hoạt động trên toàn qaốc Các ứng dụng của ICT đã có mặt trong t t cả các ngành, lĩnh vực xã hội Ngân sách hiện nay dành cho y tế vào khoảng 7% và một trong những lĩnh vực được coi trọng nh t và là một trong những ưu tiên đặc biệt của ngành y tế
trong ngành y tế Việt Nam, nhưng chủ yếu ờ các thành phố và cơ s lớn, mang tính đơn lẻ và chưa có sự liên kết một cách quy mô giữa các đơn vị y tế Việc áp đụng eHealth tại các cơ s y tế Việt Nam còn hạn chế, đo sự không đồng nh t về hệ thống trang thiết bị (ph n cứng), hệ thống ph n mềm quản lý y tế, phương tiện truyền tải thông tin giữa các c p và trong từng đơn vị [7] Yêu c u đặt ra là c n có một hệ thống áp dụng eHealth tương đối đồng nh t về mặt thiết kế, khuôn dạng c ng như tiêu chuẩn tại cơ s y tế các c p và giữa bệnh viện, cơ s y tế dự phòng Trước sự phát triển với tốc độ nhanh chóng của khoa học công nghệ, đặc biệt là công nghệ thông tin (CNTT) và trước nhu c u thông tin phục vụ công tác chăm sóc
và bảo vệ sức khỏe nhân dân, việc ứng dụng CNTT trong lĩnh vực y tế vẫn còn th p [7*8] Có nhiều lý do
c a tình trạng ứng dụng th p này bao gồm từ các chính sách, nguồn lực, con người, v.v hay nói cách khác
“sự sẵn sàng” cho eHealth (eHealth readiness) vẫn mức th p Việc áp dụng ICT không chỉ đòi hỏi nguồn lực về tài chính mà còn đòi hỏi hệ thống c n phải sẵn sàng để áp dụng chúng, c n phải có sự thông suốt về chính sách, hiểu biết của lãnh đạo, nhân viên để việc áp đụng có hiệu quả [9],
Trang 4Nhìn chung, tại Việt Nam, eHealth vẫn còn là một lĩnh vực tương đối mới và mới chỉ có các báo cáo mang tính khám phá, gọi m v n đề, chưa có những nghiên cứu chuyên sâu Do đó, nghiên cứu “Đánh giá tính sẵn sàng áp dụng eHealth tại một tỉnh Thái Bình, Việt Nam năm 2013” được tiến hành, Đánh giá tính sẵn sàng cho việc ứng dụng eHealth không chỉ giúp cho chúng ta biểt hỉện trạng ứng đụng và ứng dụng CNTT, truyền thông trong y tế tại các cơ s , sự hiểu biết và thái độ của các nhà lãnh đạo, quản ý về v n đề này mà còn giúp cho hoạch định được các chiến lược, kế hoạch ph họp để ứng đụng eHealth trong hoạt động y té tại địa phương Mục tiêu nghiên cứu:
- Đánh giá tính sẵn sàng của hệ thống trong việc âp dụng y tể điện tử (eHealth) cho các hoạt động y tể tại tỉnh Thái Bình, Việt Nam
- Phân tích thực trạng, điểm mạnh, điểm yếu và tính khả thi trong việc áp dụng y tế điện tử (eHealth) cho các hoạt động y tể tm tỉnh Thái Bình, Việt Nam
II ĐÓI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨƯ
2.1 Đối tượng, thời gian, địa điểm
Đối tượng: 2 nhóm i) nhóm các nhà lãnh đạo, nhà hoạch định chính sách, cán bộ quản lỷ trong và ngoài ngành y tế; ii) nhóm các cán bộ, nhân viên thực hành trực thuộc đơn vị y tế từ tuyến Trang ương đến tuyến
xã Ngoài ra, nghiên cửu còn tiến hành rà soát các văn bản, tài liệu liên quan đến hệ thống thông tin y tế, tin học
y t ế , C N T T t r o n g y t ế T h ờ i g i a n : t ừ t h á n g 5 / 2 0 1 3 đ ế n t h á n g 1 / 2 0 1 4 Đ ị a đ i ể m : t ỉ n h T h á i B n h , V i ệ t N a m
2.2 Thiết kế nghiên cứu
Nghiên cứu cắt ngang, kết hợp định lượng và định tính
2.3 Mẩu nghiên cửu
Chọn mẫuchủ định, mẫu nghiên cứu đuợc chọn đựa trêntiêu chí về vị trí, năng lực và chuyên môn của cán bộ y tế
M u định lượng: 250 đối tượng, được lựa chọn đại diện cho c p lãnh đạo và nhân viên tại các c p quản lý khác nhau trên địa bàn tỉnh: S y té, bệnh viện, trung tâm y tế dự phòng, trung tâm trực thuộc tỉnh, huyện, thành phố, trạm y íé xã
M u định tính: 25 đối tựợng, được lựa chọn dựa trên mẫu định lượng với các tiêu chí tưcmg tự c u ph n định lượng (yêu c u các đối tượng đã hoàn thành phiéu định lượng) Các cán bộ được mời tham gia phỏng
v n sâu thuộc các bên liên quan các c p trên địa bàn tỉnh
2.4 Phương pháp thu thập số liệu
Sử dụng bộ công cụ đánh giá định lượng theo thang đo đánh giá sự sẵn sàng áp dụng y tế điện tử theo 5
c u ph n kết hợp với phỏng v n sâu bán c u trúc nh m khai thác những thuận lợi, khó khăn và tính khả thi khi triển khai áp dụng y tế điện tử
2.5 Phương pháp phân tích sổ liệu
Số liệu định lượng được thu thập b ng ph n mềm open Datakit trên máy tính bảng, sau đó được phân tích
b ằ n g p h ầ n m ề m S t a t a 1 1 P h ã n t í c h m ô t ả v à s o s á n h c ó k i ể m đ ị n h g i ữ a c á c n h ó m l i ê n q u a n , s ố l i ệ u đ ị n h t í n h
được g băng và phân tích b ng Nvivo
III KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN
4.1 Đặc điểm của đổi tượng nghiên cửu
Kết quả nghiên cứu định lượng được phân tích từ 250 phiếu đánh giá tự điền, trong đó, có 96 cán bộ lãnh đạo và 154 cán bộ nhân viên từ tuyến tỉnh đến tuyến xã trên địa bàn tỉnh Thái Bình
Trang 5Bảng 1 Thông tin nhân khẩu học của đổi tượng nghiên cứu
Lĩnh vực chuyên môn chính (n, %)
Bảng 1 mô tả thông tin về các đặc điểm nhân khẩu học và lĩnh vực chuyên môn của đối tượng nghiên cứu
và cơ quan hiện đang công tác trong ngành y tể Tỷ lệ cán bộ làm công tác lãnh đạổ/quản lý và cán bộ nhân viên/thực hành tham gia nghiên cứu chiếm tỷ lệ khá đều nhau Đối tượng nghiên cứu làm việc chủ yếu các
giới cao hơn nam giới (54%), tuy nhiên, trong nhóm lãnh đạo, nam (64,6%) nhiều hơn nữ, điêu này ngược lại trong nhóm cán bộ nhân viên Độ tuổi trung bình x p xỉ 37 tuổi, với độ lệch chuẩn ± 9 tuổi Nhóm cán bộ lãnh đạo có độ tuổi trung bình (43,8) cao hơn so với nhóm cán bộ nhân viên (32,2)
Số năm công tác trung bình trong ngành y của đối tượng nghiên cứu x p xi 11 năm (độ iệch chuẩn ± 8,5 năm), trong đó cán bộ lãnh đạo đều có kinh nghiệm, làm việc lâu năm trong ngành với số năm trung bình x p
Tại vị trí hiện đang công tác, số năm trung bình làm việc của đối tượng nghiên cứu 5,3 năm (± 5,1), trong
Lĩnh vực chuyên môn chính hiện đang công tác của đối tượng nghiên cứu là y dược, như y lâm sàng (14,8%), y tế công cộng/dự phòng (12,4%), được/điều dư ng/cận lâm sàng (21,2%) và công việc liên quan đến kế hoạch nghiệp vụ/hLnh chính (16,8%) Còn lại chiếm tỷ lệ th p hơn là các công việc liên quan đến CNTT/tin học, tài chính kế toán, quản lý, giảng đạy v.v và các chuyên ngành khác Lĩnh vực chuyên môn chính của cán bộ lãnh đạo là công việc liên quan đến y lâm sàng (26%), y tế công cộng/dự phòng (16,7%), dược và quản lý trong khi đó đối với các nhân vịên y tế là các lĩnh vực dược/điều dư ng/cận lâm sàrig (24,7%) và kế hoạch nghiệp vụ/hành chính (21,4%)
4.2 Đánh giá tính sẵn sàng áp dụng y tế điện tử theo các lĩnh vực tại các tuyến
Việc đánh giá sự sẵn sàng áp dụng y tế điện tử được dựa trên 5 lĩnh vực (1) Đánh giá về những yếu tố thiết yếu (2) Đánh giá về kỹ thuậưcông nghệ (3) Đánh giá về đào tạo/con người (4) Đánh giá về các yếu tố
xã hội (5) Đánh giá về mặt chính sách Các lĩnh vực này được liệt kê dựa trên việc nghiên cứu tài liệu về đặc
th hoạt động và góc nhìn của người tham gia trong việc áp dụng triển khai y tế điện tử Các lĩnh vực đánh giá này được phân tích theo góc nhìn của nhà lãnh đạo và nhà quản lý (bao gồm những người hoạch định chính sách và chịu trách nhiệm điều hành của các tuyến tỉnh, huyện, cơ s ) và cán bộ nhân viên thực hành (là những người trực tiếp thực hiện các công việc đó)
Trang 6Bảng 2 Điểm đánh giá tính sẵn sàng áp dụng y tế điện tử theo đối tượng nghiên cứu
Bảng 2 trình bày kết quả đánh giá sự sẵn sàng trong việc triển khai áp dụng y tế điện tử (điểm càng cao mức độ săn sàng càng lớn, so sánh với mức điểm tối đa là 5 điểm) Điểm sẵn sàng chung trung bình 3,7/5 và điểm này được đánh giá dưới góc nhìn của cán bộ lãnh đạo (4,0 ± 0,6) cao hơn dưới góc nhìn của nhân viên (3,6 ± 0,7) Tương tự, điểm đánh giá về sự sẵn sàng của cán bộ lãnh đạo và nhân viên trong mỗi c u ph n riêng tương đông nhau, tuy nhiên, nhìn chung điểm đánh giá cán bộ lãnh đạo cao hơn nhân viên Sự khác bịệt có ý nghĩa Èhống kê (p<0,05) Kết quả này khá tương đồng với kết quả đánh giá tính sẵn sàng trong một
sô nghiên cứu tại các quốc gia đang phát triển như Afghanistan hay Iran [5, 9] Khi phân theo tuyến, điểm đánh giá cao nh t cẩp tỉnh (3,8 ± 0,6), sau đó đến c p huyện (3,7 ± 0,7) và cuối c ng là c p xã (3,3 ± 0,5) Bảng 3 Điểm đánh giá các yếu tố sẵn sàng thiết yếu
Nhìn chung, cán bộ lãnh đạo và nhân viên cho điểm đánh giá các yếu tố sẵn sàng thiết yểu cao, đặc biệt à các yểu tố nhu c u tương lai của y tể điện tử, nhận thức về y tế điện tử Ngược lại, cả 2 nhóm đối tượng đều đánh giá việc lập kế hoạch cho dự án về y tế điện tử tại cơ quan/tổ chức của mình còn th p, Tương tự là sự hài lòng về mặt công nghệ chưa cao Nhóm nhân viên có niềm tin vào việc sư dụng CNT F, truyền thông trong các hoạt động và việc áp dụng công nghệ trong các hoạt động/dự án y tế th p hơn so với nhóm iãnh đạo Sự khác biệt này có ý nghĩa thống kê (p<0,05)
Bảng 4 Điểm đánh giá sự sẵn sàng về kỹ thuật/công nghệ
902
Trang 7Cán bộ lãnh đạo đều cho điểm đánh giá sự sẵn sàng về mặt kỹ thuật/công nghệ cao, trừ điểm dành cho các địch vụ hỗ trợ cho CNTT, truyền thông tại tổ chức Trong khi đó, nhóm nhân viên đều cho điểm c u
ph n th p hơn nhóm lãnh đạo, đặc biệt điểm dành cho tốc độ và ch t lượng CNTT, truyền thông và Internet tại tổ chức và địch vụ hỗ trợ cho CNTT, truyền thông Sự khác biệt này có ý nghĩa thống kê (p<0,05) Ngoài
ra, nhóm nhân viên còn đánh giá sự tiếp cậri về đào tạo CNTT, truyền thông và Internet tại tổ chức chưa cao Bảng 5 Điểm đánh giá sự sẵn sàng về đào tạo/con người
Điểm đánh giá sự sẵn sàng về đào tạo b i cán bộ lãnh đạo và nhân viên y tế đều không cao Trong đó, nhân viên đều đánh giá về việc đào tạo CNTT, truyền thông và Internet cho cán bộ và sự tham gia trong các
dự án y tế điện tử th p hơn so với lãnh đạo Sự khác biệt này đều có ý nghĩa thống kế (p<0,05)
Điểm đánh giá tính sẵn sàng về mặt xã hội của 2 nhóm đối tượng tương đồng nhau Tuy nhiên, nhóm nhân viên đánh giá điểm tương tác với tổ chửc khác và chia sẻ nội dung giữa các cơ s trong dự án eLearning th p hơn nhóm lãnh đạo Sư khác biệt này có ý nghĩa thống kê (p<0,05) Cả 2 nhóm đều nh n mạnh việc tương tác với các tổ chức khác và việc hợp tác trong cung c p dịch vụ CSSK còn th p Điểm đánh giá cho các yếu tố văn hóa xã hội trong nhân viên, người dân và cộng đồng cao
Bảng 7 Điểm đánh giá sự sẵn sàng về chính sách
Điểm đánh giá sự sẵn sàng về chính sách của nhân viên đều th p hơn lãnh đạo, sự khác biệt riày có ý nghĩa thống kê (p<0,05) Lãnh đạo đều cho điểm sẵn sàng về chính sách tương đối cao, trừ điểm về chính sách bồi hoàn Trong khi đó, nhân viên đều cho điểm các c u ph n chính sách đều th p, tiong đó đặc biệt là các điểm về chính sách bồi hoàn, chính sách về c p phép và trách nhiệm pháp lý, nhận thức và hỗ trợ từ phí các nhà hoạch định chính sách
4.2 Thuận lọi và khó khăn trong triển khai y tế điện tử
Thuận lợi lớn nh t trong quá trình triển khai y tế điện tử là sự đồng thuận và nh t trí chủ trương thực hiện ứng dụng CNTT trong y tế của các lãnh đạo, từ c p chính phủ đến c p địa phương Các chính sách này được cụ thể hóa trong văn bản như đề cập trong tài liệu chỉ đạo thành lập Ban chỉ đạo dự án CNTT của Bộ Y tế theọ Quyết định số 2794/QĐ-BYT ngày 04/8/2009 làm đ u mối để tăng cường quản lý, lập chính sách cho công tác
Trang 8ứng dụng CNTT trong ngành y tế Bên cạnh đó, qua đánh giá c p địa phương, lãnh đạo các đơn vị, đặc biệt từ
S Y tế c ng có những chỉ đạo quyết Hệt như áp dụng CNTT trong quản lý tổng thể các hoạt động của bệnh viện từ nhiều năm nay “Có những năm giao cho bệnh viện này áp đụng, ứng dụng, nh t ià những bệnh viện hạng II trờ lên Có văn bản kỷ giao Tuy nhiên việc triển khai chưa đạt được kết quả còn nhận thức thì anh em
là r t c n thiết, ứng đụng CNTT để quản lý tổng thể các hoạt động của bệnh viện, từ việc làm thẻ thông minh đến các chi số bệnh tật, khám xét, quản lý kinh tể, tài chính, cận lâm sàng và lâm sàng Nhận thức t m quan trọng được thực hiện trong nhiều văn bản chỉ đạo các bệnh viện Từ việc các bệnh viện phải nghiên cứu, thành lập phòng CNTT của bệnh viện nhưrig cho đến nay vẫn chưa triển khai được SYT mong muốn triển khai ứng
d ll ĩi s rMTT ír o n c r r á c h ê n h v i ê n ” ( ĩ ,3 n h đỉ*Ci SfV Y tế T h p i 'R n h '' NThrv t h n v ' fầ T» n im n trr»r»cr f'ỊỊĩ> r \ Ĩ T T
•%SW4Ì0 <*- i u v / i ỉ ộ i-'V**** • ‘ V * * i i i W ttw Ư V i Ì.V i í i t t i i i ĩ i i ỵ i ' ì i v / ỉ ỉ ỉ i ọ ỉ i U i l ỉ v v u i i i K ^ u u ii U ý i ỉ ^ V U U ỳ Ẳ i
trong quàn lý y tế, các lãnh đạo c ng đã có nhiều ch trương, khuyến khích thúc đẩy CNTT trong ngành Ngoài ra, lĩnh vực này hiện nhận được sự quan tâm của nhiều đơn vị trực thuộc ngành y tế về nhu c u ứng dụng và tổ chức hợp tác phát triển, cung c p địch vụ CNTT, truyền thông cho ngành y tế “Tôi nghĩ đây v n đề này r t quan tâm vì không thể thống nh t vai trò c a hoạt động điện tử trong y tể từ v n đề quản lý tương tác chuyên môn, quản lý hợp tác tổ chức, các hoạt động khác b ng tin học Ngoài ứng dụng tin học ra thì còn hội thảo, hội chẩn, các trung gian và tiến tới những cái cao hơn v.v,” (Lãnh đạo Bệnh viện đa khoa Thái Bình” Thêm vào đó, đo sự phát triển mạnh mẽ của CNTT hiện nay nên các cán bộ y tế đều nhận thức rõ t m quan trọng trong việc ứng dụng CNTT trong công việc, đây c ng là một thuận lợi khi triển khai ứng dụng CNTT Bên cạnh những thuận lợi, những khó khăn khi triển khai áp dụng y tế điện tử đó là: thiếu nguồn nhân lực
có trình độ, thiếu hướng dẫn chung và quy chuẩn thực hiện và nguồn kinh phí để duy trì hoạt động lâu dài Việc đào tạo cán bộ y tế có trình độ chuyên môn cao về tin học/CNTT cho quá trình triển khai ứng đụng y tế điện tử là r t c n thiết “Khó khăn thì c ng chỉ có khó khăn là năng lực mình không đáp ứng được để khai thác thôi chứ còn thực sự ra thì đến bây giờ tin học, nói ngay tại phòng tôi thì tin học t t cả các cán bộ đều làm trên máy tính hết rồi nhung còn mỗi người khai thác được đến đâu để phục vụ cho mình thì nó lại ià một
v n đề khác chứ còn sử đụng hoàn toàn trên tin học” (Cán bộ phòng kế hoạch tổng hợp - Bệnh viện tỉnh Thái Bình) Nâng cao năng lực tin học cho các cán bộ y tể là nhu c u lớn để triển khai được các ứng dụng CNTT trong y tế b ng cách “tuyển thêm từ đại học CNTT”, “cử cán bộ đi tập hu n” Các đơn vị trong ngành y tế hiện nay ứng đụng CNTT theo kiểu “trăm hoa đua n ” trong khi đó khung pháp lý và chính sách cho việc ứng dụng CNTT trong hệ thống y tế chưa đ y đủ “Tôi nghĩ phải có chỉ đạo, văn bản cụ thể hơn Thực sự BYT phải là đ u mối, có một bộ phận chuyên trách, một là hỗ trợ, tư v n cho các bệnh viện, hai là chỉ đạo người ta phải có cơ s thống nh t trong toàn ngành, t t nhiên là những cái chi tiết, vụn vặt tôi nghĩ có thể không cân, côt lõi là cái sườn Hiện nay, Bộ bỏ cả vài văn bản đưa ra chung chung, không thực thi được Tôi nghĩ phải có một cái chính sách về đào tạo nh m thu hút cán bộ tin học vì hiện nay vẫn chưa có gì nên việc thu hút đòi hỏi phải có Rõ ràng là ỉàm tin học trong y tế thì hơi khắc nghiệt hơn các ngành khác, yêu câu anh phải nắm được chuyên môn một chót” (Cán bộ y tế tại Thái Bình) Ngoài ra, về kinh phí triển khai
áp dụng y tế điện tử, h u hết ngân sách hiện nay đ u tư cho CNTT còn thiếu, h u hết là từ ngân sách nhà nước và từ nguồn thu xã hội hóa theo Nghị định 43, chưa có cơ chế hợp lý để huy động ngân sách thường quy đảm bảo cho việc thực hiện trong thời gian dài Theo như lãnh đạo SYT Thái Bình đánh giá “ các c p trên mới chủ yếu chỉ đạo về mặt quan điểm, không có đ u tư nên việc triển khai còn r t chậm t y thuộc và khả năng của từng đơn vị” (LĐ, SYT Thái Bình) Bên cạnh đó, ph n mềm ứng dụng CNTT c ng là v n đề quan tâm đo “vẫn chưa tiện ích lắm”,“chưa thống nh t”,“thay đổi quá nhiều”, “chưa có sự ổn định lâu dài”
V KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
5.1.Kổl luận
- Tính sẵn sàng trong triển khai y tế điện tử
+ Điểm sẵn sàng chung trung bình là 3,7/5 và điểm này được đánh giá dưới góc nhìn của cán bộ lãnh đạo (4,0 ± 0,6) cao hơn dưới góc nhìn của nhân viên (3,6 ± 0,7) (p<0,05) Kết quả này tương đồng với kết quả đánh giá tính săn sàng áp đụng y tế điện tử tại các nước đang phát triển
+ Điểm sẵn sàng cao nh t c p tỉnh (3,8 ± 0,6), sau đó đén c p huyện (3,7 ± 0,7) và cuối c ng là c p xã (3,3 ±0,5) (p<0,05)
904
Trang 9Nhóm nhân viên có niềm tin vào việc sử đụng CNTT, truyền thông trong các hoạt động và việc áp dụng công nghệ trong các hoạt động/dự án y tế th p hơn so với nhóm lãnh đạo (p<0,05)
Cán bộ lãnh đạo đều cho điểm đánh giá sự sẵn sàng về mặt kỹ thuậưcông nghệ cao, nhóm nhân viên đều cho điềm các c u ph n thuộc nhóm này th p hơn lãnh đạo
Điểm đánh giá sự sẵn sàng về đào tạo đều được đánh giá không cao b i cán bộ lãnh đạo và nhân viên
y tế Nhân viên đánh giá về việc đào tạo CNTT, truyền thông và Internet cho cán bộ và sự tham gia trong các
dự án y tế điện tử th p hơn so với lãnh đạo (p<0,05)
Điểm đánh giá cho các yếu tố văn hóa xã hội trong nhân viên, người dân và cộng đồng cao Gả 2 nhóm đều nh n mạnh việc tương tác với các tổ chức khác và việc hợp tác trong cung c p dịch vụ CSSK còn th p Lãnh đạo đều cho điểm sẵn sàng về chính sách tương đối cao, trừ điểm về chính sách bồi hoàn Trong khi
đó, nhân viên đều cho điểm các c u ph n chính sách đều th p, đặc biệt các điểm về chính sách bồi hoàn, chính sách về c p phép và trách nhiệm pháp lý, nhận thức và hỗ trợ từ phí các nhà hoạch định chính sách
Thuận lợi và kh khăn trong triển khai y tể điện tử:
+ Nhận được sự đồng thuận và nh t trí trong chủ trương thực hiện ứng dụng CNTT trong y tế của các lãnh đạo, từ c p chính phủ đến c p địa phương
+ Việc đào tạo các cán bộ y tế có trình độ chuyên môn cao về tin học/CNTT cho quá trình triển khai ứng dụng y tế điện từ r t c n thiết và còn thiếu
+ Khung pháp lý và chính sách cho việc ứng dụng CNTT trong hệ thống y tế chưa cụ thể và đ y đủ + Thiếu cơ chế họp lý để huy động ngân sách thường quy đảm bảo cho việc thực hiện trong thời gian dài 5.2, Khuyến nghị
- Bên cạnh những quy định chung về triển khai CNTT trong y tế hiện nay, c n xây dựng nh ng hướng dẫn cụ thể và tiếu chuẩn chi tiết cho việc triển khai và có kế hoạch theo dõi, giám sát thường xuyên việc triển khai nh m đảm bảo hiệu quả
- Hướng dẫn tổ chứe đào tạo, tập hu n thường quy về việc ứng dụng công nghệ thông tin và các v n đề triển khai ứng dụng y tế điện tử cho cán bộ y tế
- Nghiên cứu trong tương lai:
+ Đánh giá về tính sẵn sàng áp dụng y tế điện tử trên địa bàn cả nước
+ Xây dựng những tiêu chuẩn, quy định về triển khai ứng dụng y tế điện tử tậi Việt Nam
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 K h o j a , s e a , D e v e l o p i n g a c o n c e p t u a l f r a m e w o r k f o r e H e a l t h r e a d i n e s s a s s e s s m e n t t o o l s f o r d e v e l o p i n g
c o u n t r i e s 2 0 0 7
2 ‘ T i ề m n ã n g p h á i I r i ể n y t ế đ i ệ n l ử t ạ i V i ệ t n a m r ẩ ĩ l ớ n ” B á o S ứ c k h ỏ e đ ờ i s ổ n g 2 0 1 3 0 3 / 0 1 / 2 0 1 3 ; A v a i l a b l e
f r o m : h t p : / / s ? i c k h o e d o i s o n g v n / 2 0 1 0 l 1 1 0 9 4 5 4 9 9 5 0 p 3 0 c 8 6 / í i e m n a n g i ) h a t t r i e n v t e d i e n t u t a v i e t n a m r a t i o i i h t m
3 K h o j a , s e a , E H e a l ỉ h r e a d i n e s s a s s e s s m e n t t o o l s f o r h e a l t h c a r e i n s t i t u t i o n s i n d e v e l o p i n g c o u n t r i e s T e l e m e d i c i n e
j o u r n a l a n d e H e a l t h , 2 0 0 7 1 3 : p 4 2 5 4 3 1
4 K h o j a , S , R S c o t t , a n d s G i l a n i , e H e a l t h r e a d i n e s s a s s e s s m e n t : P r o m o t i n g “ h o p e ” i n t h e h e a l t h c a r e i n s t i i u t i o n s
o f P a k i s t a n W o r l d H o s p i t a l s a n d h e a l t h s e r v i c e s 4 4 ( 1 )
5 D u r r a n i , H , s K h o j a , a n d A e a N a s e e m , H e a l t h n e e d s a n d e H e a l l h r e a d i n e s s a s s e s s m e n t o f h e a l t h c a r e
o r g a n i z a t i o n s i n K a b u l a n d B a m ) a n , A f g h a n i s t a n E a s t e r n M e d i t e r r a n e a n H e a l t h J o u r n a l , 2 0 1 1 1 8 ( 6 )
6 B ộ y t ế , B á o c á o c h u n g t ổ n g q u a n n g à n h y t ế h à n g n ă m ( J A I I R ) , E h e a l l h 2 0 1 0
7 M i n i s t r y o f H e a l t h , A n n u a H e a l t h R e p o r t : P o t e n t i a l a n d d e v e l o p m e n t n e e d s o f e H e a l t h 2 0 1 0 : H a n o i
8 Ministry o f Health, Joint Annual Health Review 2013 (JAHR 2013): Towards Universal Health Coverage 2013,
H e a l t h P a r t n e r s h i p G r o u p , : H a n o i
9 R e z a i R a c i , M , R V a e z i , a n d F N a t t a g h , E H e a l t h r e a d i n e s s a s s e s s m e n t f r a m e w o r k i n I r a n I r a n i a n J P u b l i c
