42 THIẾT KẾ E BOOK TRÊN PHẦN MỀM KOTOBEE AUTHOR DẠY HỌC TÍCH HỢP CHƯƠNG ĐẠI CƯƠNG VỀ KIM LOẠI HÓA HỌC 12 Họ và tên Nguyễn Tùng Lâm Lớp QH2016S Hóa học 1 Đặt vấn đề 1 1 Lí do chọn vấn đề nghiên cứu Trong những năm gần đây, xã hội đang ngày càng phát triển với sự bùng nổ của công nghệ thông tin và truyền thông, điều này đã dẫn tới những thay đổi lớn trong nhiều lĩnh vực của đời sống, trong đó có lĩnh vực giáo dục Cùng với sự bùng nổ phát triển này, phương tiện E book (Electric book, viết tắt là E[.]
Trang 1THIẾT KẾ E-BOOK TRÊN PHẦN MỀM KOTOBEE AUTHOR DẠY HỌC TÍCH HỢP CHƯƠNG ĐẠI CƯƠNG VỀ KIM LOẠI HÓA HỌC 12
Họ và tên: Nguyễn Tùng Lâm Lớp: QH2016S Hóa học
1 Đặt vấn đề
1.1 Lí do chọn vấn đề nghiên cứu
Trong những năm gần đây, xã hội đang ngày càng phát triển với sự bùng nổ của công nghệ thông tin và truyền thông, điều này đã dẫn tới những thay đổi lớn trong nhiều lĩnh vực của đời sống, trong đó có lĩnh vực giáo dục Cùng với sự bùng nổ phát triển này, phương tiện E-book (Electric book, viết tắt là E-book) đã và đang thu hút được đông đảo người học E-book thể hiện được những ưu điểm nổi bật so với sách in và có thể hỗ trợ việc dạy học rất hiệu quả E-book không chỉ đưa đến người đọc dạng văn bản (text) mà còn bao gồm rất nhiều ứng dụng đa phương tiện khác như hình ảnh, video, hoạt hình, giúp cho người dùng có thể đọc và thu nhận thông tin một cách thuận tiện,
dễ dàng [2] Bên cạnh đó, E- book có thể được đọc dễ dàng trên rất nhiều thiết bị kĩ thuật số như máy tính, máy tính bảng, điện thoại thông minh (smartphones), [3] Trong thời đại bùng nổ công nghệ thông tin và truyền thông như ngày nay, E-book trở thành một công cụ hỗ trợ vô cùng hiệu quả cho quá trình dạy học tại các trường trung học phổ thông Ở Việt Nam, chương trình và sách giáo khoa mới (ban hành tháng 12/2018) đã được xây dựng dựa theo hướng rèn luyện và phát triển cả về phẩm chất và năng lực người học, đẩy mạnh ứng dụng, phát huy thành quả khoa học công nghệ thế giới, nhất
là công nghệ giáo dục và công nghệ thông tin[1]
Để đổi mới phương pháp dạy học, người ta tìm những “phương pháp làm tăng giá trị lượng tin, trao đổi thông tin nhanh hơn, nhiều hơn và hiệu quả hơn” Vì vậy người
ta nhấn mạnh mặt hoạt động trong quá trình dạy học, nỗ lực tạo ra chuyển biến từ học tập thụ động, sang tự học chủ động, đặt vấn đề phát triển tự học ngay từ trong trường phổ thông E-book là một trong những công cụ hỗ trợ việc tự học của học sinh (HS), là nguồn cung cấp tri thức quan trọng, nguồn tư liệu cốt lõi, cơ bản để tra cứu, tìm tòi Do
đó trong quá trình làm việc với E-book, HS không những nắm vững kiến thức mà còn rèn luyện thao tác tư duy hình thành kĩ năng, kĩ xảo đọc sách
Trang 2Trong chương trình Hóa học lớp 12 Trung học phổ thông (THPT), chương “Đại cương về Kim loại” hóa học 12 là chương rất quan trọng, kiến thức của chương có ứng dụng rất nhiều trong thực tế cuộc sống và kỹ thuật Nhưng thực tế, khi giảng dạy chương
“Đại cương về Kim loại” trong các trường phổ thông giáo viên (GV) đều dạy theo phương pháp truyền thống, đó là phương pháp thuyết trình Vì vậy, HS tiếp thu kiến thức rất hạn chế, đa phần HS chỉ nắm được kiến thức cơ bản về lý thuyết mà không biết cách vận dụng linh hoạt vào giải quyết các tình huống trong thực tế
Mặt khác, hóa học là môn học khoa học tự nhiên được dạy ở trường phổ thông
từ lớp 8 Trung học cơ sở, HS đã được tích luỹ vốn kiến thức về tự nhiên và xã hội nhất định Bên cạnh đó, Hóa học có nhiều mối liên kết với các môn học khác như Sinh học, Địa lí, Vật lí, nên việc ứng dụng kiến thức môn học này trong đời sống rất phong phú, liên quan đến nhiều ngành nghề trong xã hội Đây là điều kiện thuận lợi cho việc thiết
kế một ứng dụng dạy học như E-book nhằm tích hợp kiến thức của các môn học này
Từ những lí do trên, với mong muốn phát triển năng lực tự học cho HS và góp
phần vào việc đổi mới phương pháp dạy họcHóa học hiện nay, tôi chọn đề tài: “Thiết
kế e-book trên phần mềm Kotobee author dạy học tích hợp chương đại cương về kim loại Hóa học 12”
1.2 Mục đích nghiên cứu
Thiết kế E-book với các nội dung dạy học tích hợp chương đại cương về kim loại, Hóa học 12 nhằm phát triển năng lực tự học cho HS và làm nguồn tư liệu giảng dạy cho GV
1.3 Câu hỏi nghiên cứu
Thiết kế E-book với các nội dung dạy học tích hợp chương đại cương về kim loại, Hóa học 12 như thế nào để phát triển năng lực tự học cho HS?
1.4 Giả thuyết khoa học
Nếu thiết kế E-book có nội dung tích hợp hấp dẫn, giao diện đẹp và dễ sử dụng
sẽ tăng cường tính tương tác và kích thích phát triển năng lực tự học cho HS, góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Hóa học lớp 12
1.5 Khách thể và đối tượng nghiên cứu
a) Khách thể nghiên cứu
Quá trình dạy học hoá học ở trường THPT và năng lực tự học
b) Đối tượng nghiên cứu
Trang 3E-book với các nội dung dạy học tích hợp chương Đại cương về kim loại, Hóa
học 12 nhằm phát triển năng lực tự học cho HS
c) Phạm vi nghiên cứu
Nội dung nghiên cứu: Thiết kế E-book với các nội dung dạy học tích hợp chương Đại cương về kim loại, Hóa học 12 nhằm phát triển năng lực tự học cho HS
Địa bàn nghiên cứu: 3 lớp HS khối 12 với tổng số 130 HS và 2GV bộ môn Hóa học tại trường THPT Kim Liên
Thời gian nghiên cứu: từ tháng 1/2020 đến tháng 5/2020
2 Phương pháp nghiên cứu
Sử dụng phối hợp các phương pháp nghiên cứu sau:
Phương pháp nghiên cứu lý luận
Sử dụng công cụ tìm kiếm Google Scholar, cơ sở dữ liệu SAGE, trang web của thư viện đại học quốc gia Hà Nội, trang web Tài nguyên số cơ sở dữ liệu Research Gate các công trình nghiên cứu khoa học, luận án, luận văn liên quan đến đề tài trên thư viện trường để thu thập tài liệu, tiến hành đọc, phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa, khái quát hóa các nguồn tài liệu lý luận và thực tiễn có liên quan
Phương pháp phân tích, thống kê
Từ số liệu khi khảo sát thực tế thu được, tôi sẽ tiến hành tổng hợp, xử lý dữ liệu,
và phân tích kết quả thông qua phần mềm Microsoft Excel và phần mềm IBM SPSS 22 nhằm trả lời cho các câu hỏi nghiên cứu
Phương pháp thực nghiệm sư phạm
Nhằm đánh giá hiệu quả sử dụng E-book dạy học tích hợp chương đại cương về kim loại phát triển năng lực tự học cho HS lớp 12
3 Trình bày, đánh giá các kết quả nghiêncứu
3.1 Thực trạng sử dụng E-book trong dạy học hóa học và thực trạng phát triển năng lực tự học ở học sinh THPT
3.1.1 Tổ chức điều tra khảo sát
3.1.1.1 Mục đích điều tra
- Tìm hiểu thực trạng việc sử dụng E - book trong quá trình dạy học Hóa học ở trường THPT hiện nay để có định hướng thiết kế nội dung E - book khả thi, hiệu quả và phù hợp tình hình thực tế
Trang 4- Tìm hiểu thái độ, tình cảm và nhận thức của HS đối với việc phát triển năng lực
tự học
- Tìm hiểu những thuận lợi và khó khăn của việc sử dụng E - book trong dạy học Hóa học ở trường phổ thông để có những đề xuất phương hướng cải thiện, giải quyết vấn đề
3.1.1.2 Đối tượng điều tra
Học sinh: Điều tra 130 HS lớp 12A10, 12A6 và 10A7 ở trường THPT Kim Liên, quận Đống Đa, Thành phố Hà Nội
3.1.1.3 Nội dung điều tra
- Mức độ thường xuyên và cách thức sử dụng E - book trong dạy và học môn Hóa
học, những mong muốn và hiệu quả E - book mang lại cho việc học tập môn Hóa học của HS trường THPT Kim Liên
3.1.1.4 Phương pháp điều tra
- Sử dụng phương pháp điều tra thông qua phiếu hỏi online: Phương pháp sử dụng các câu hỏi đã được chuẩn bị sẵn theo nội dung xác định, người được hỏi sẽ trả lời bằng cách điền hoặc chọn đáp án phù hợp với bản thân Phiếu khảo sát phát cho HS và GV ở phần phụ lục
- Sử dụng phương pháp phỏng vấn trực tiếp: Phương pháp lấy ý kiến trực tiếp thông qua việc đặt các câu hỏi liên quan đến nội dung khảo sát cho GV hoặc HS
3.1.2 Kết quả điều tra
3.1.2.1 Kết quả điều tra giáo viên
Phiếu khảo sát dành cho GV gồm có 6 câu hỏi Kết quả khảo sát thu được 15 ý kiến của các thầy cô dạy bộ môn Hóa học tại các trường THPT trên địa bàn thành phố
Hà Nội
Câu 1: Các thầy cô có quan tâm đến việcsử dụng E-book trong dạy học hóa học ở trường phổ thông?
Trang 5Bi ểu đồ 3.1: Biểu đồ thể hiện mức độ quan tâm đến việc sử dụng E-book trong dạy học
Hóa học ở trường phổ thông
Câu 2: Các thầy cô biết đến E-book qua kênh thông tin nào?
Bi ểu đồ 3.2: Biểu đồ các kênh thông tin giúp GV biết đến E-book
Câu 3: Thầy cô trang bị những kiến thức về dạy học tích hợp từ các nguồn nào? (Có thể chọn nhiều đáp án)
Bi ểu đồ 3.3: Biểu đồ các nguồn cung cấp giúp GV trang bị kiến thức về dạy học tích hợp
Trang 6Câu 4: Quý thầy cô đánh giá tầm quan trọng của việc phát triển năng lực tự học trong
dạy học Hóa học?
Bi ểu đồ 3.4: Biểu đồ đánh giá tầm quan trọng của việc phát triển năng lực tự học ở HS
Câu 5: Theo thầy cô, nguyên nhân ảnh hưởng trực tiếp đến dạy học theo định hướng
phát triển năng lực nói chung và phát triển năng lực tự học riêng còn hạn chế do (Có
thể chọn nhiều đáp án)
Bi ểu đồ 3.5: Biểu đồ nguyên nhân ảnh hưởng trực tiếp đến việc dạy học theo định
hướng phát triển năng lực tự học ở HS
Câu 6: Các thầy cô có thường xuyên sử dụng các phương pháp dạy học tích cực nhằm
phát triển năng lực tự học cho học sinh không?
Trang 7Bi ểu đồ 3.6: Biểu đồ thể hiện mức độ sử dụng các phương pháp dạy học tích cực nhằm
phát triển năng lực tự học ở GV
Từ kết quả trên, đề tài đưa ra những nhận xét sau:
Đa số GV đều khá quan tâm đến sử dụng E-book trong dạy học Hóa học ở trường THPT và hầu hết các GV đều biết đến E-book qua Internet Tuy nhiên, các GV đều chưa từng sử dụng E-book trong dạy học Hóa học Lý do là vì các phần mềm thiết kế E-book chưa được biết đến rộng rãi, tốn nhiều thời gian thiết kế nội dung E-book và điều kiện dạy học thực tế ở trường phổ thông còn nhiều hạn chế để đáp ứng nhu cầu sử dụng E-book
GV rất quan tâm đến phát triển năng lực cho HS nói chung và phát triển năng lực
tự học cho HS nói riêng, đồng thời đánh giá cao tầm quan trọng của các năng lực này trong xã hội hiện đại như ngày nay Tuy nhiên, việc phát triển các năng lực chung và năng lực tự học cho HS còn hạn chế chủ yếu là do một số nguyên nhân sau: HS ít quan tâm; cơ sở vật chất chưa đáp ứng được việc dạy học; do thói quen dạy học định hướng nội dung của GV Vì vậy cần có biện pháp khắc phục
3.1.2.2 Kết quả điều tra học sinh
Câu 1: Em có yêu thích bộ môn Hóa học không ?
Biểu đồ 3.7: Biểu đồ mức độ yêu thích của HS với môn Hóa học ở trường THPT
Trang 8Câu 2: Theo em để học tốt môn Hóa học thì cần:
Biểu đồ 3.8: Biểu đồ thể hiện mức độ cần thiết của các hoạt động nhằmhọc tốt môn
Hóa học ở trường THPT
Câu 3: Thái độ học tập của em trong giờ học môn Hóa học? Hãy đánh dấu vào ô phù hợp
Biểu đ ồ 3.9: Biểu đồ thể hiện các thái độ học tập của HS trong giờ học Hóa học
Câu 4: Mục đích truy cập Internet của em ? Có thể chọn nhiều đáp án
Biểu đồ 3.10: Biểu đồ thể hiện mục đích của HS truy cập vào Internet
Câu 5: Trong các giờ học được tìm hiểu kiến thức thông qua Internet em cảm thấy:
Trang 9Biểu đồ 3.11: Biểu đồ thể hiện mức độ yêu thích của HS khi được tìm hiểu kiến thức
thông qua Internet trong giờ học
Câu 6: Trong giờ học Hóa học được cung cấp thêm kiến thức tích hợp với các môn như: vật lý, lịch sử, địa lý Em cảm thấy:
Biểu đồ 3.12: Biểu đồ thể hiện mức độ yêu thích của HS khi được học các kiến thức
tích hợp liên môn
Câu 7: Trong giờ học Hóa học được cung cấp thêm kiến thức gắn với thực tiễn, sử dụng hình ảnh, video minh họa sinh động Em cảm thấy:
Trang 10Biểu đồ 3.13: Biểu đồ thể hiện mức độ yêu thích của HS khi được cung cấp thêm kiến
thức gắn với thực tiễn, sử dụng hình ảnh, video sinh động
Câu 8: Em thường dành thời gian tự học một ngày là:
Biểu đồ 3.14: Biểu đồ cho biết mức độ dành thời gian tự học của HS
Câu 9: Em thường dành phần lớn thời gian tự học để: (Có thể lựa chọn nhiều phương án)
Biểu đồ 3.15: Biểu đồ thể hiện mức độcác hoạt động của HS trong khoảng thời gian tự
học ở nhà
Câu 10: Theo em tại sao cần phần phát triển năng lực tự học ở học sinh?
Biểu đồ 3.16: Biểu đồ cho biếtmức độ các lí do HS cần phải phát triển năng lực tự học
Trang 11Câu 11: Theo em những khó khăn mà HS thường gặp phải trong quá trình tự học là gì?
Biểu đồ 3.17: Biểu đồ cho biết mức độ các khó khăn HS gặp phải khi tự học ở nhà
Câu 12: Em biết về E-book qua các kênh thông tin nào? Hãy đánh dấu vào ô phù hợp
Biểu đồ 3.18: Biểu đồ thể hiện các kênh thông tin giúp HS biết về E-book
Từ kết quả trên, đề tài đưa ra những nhận xét sau:
Phần lớn HS đều thích học Hóa học, một số ít hơn chỉ coi việc học Hóa học là nhiệm vụ và chỉ có phần nhỏ là rất thích hoặc không thích Hầu hết HS cho rằng để học tập tốt môn Hóa học chỉ học trên lớp là chưa đủ mà cần phải có thời gian tự học hoặc đi học thêm ở các trung tâm hoặc GV Hầu hết HS đều thích được tích hợp kiến thức các môn học khác vào bài học Hóa học, đồng thời nội dung bài học được sử dụng nhiều hình ảnh, video minh họa Tuy nhiên, hiện nay học sinh dành rất ít thời gian để học, đa số thời gian tự học của các em đều không cố định và HS thường dành thời gian tự học cho môn Hóa học chủ yếu là làm các bài tập mà GV yêu cầu HS đã ý thức được tầm quan trọng của việc tự học, cũng như việc phát triển năng lực tự học cho bản thân, tuy nhiên vẫn gặp nhiều khó khăn như: chưa có phương pháp học tập hợp lý, không có hứng thú
Trang 12để học, kiến thức thì quá rộng và HS chưa biết cách chọn tài liệu cho việc học tập của mình Bên cạnh đó, hầu hếtcác em HS đều biết đến E-book qua Internet, một sốít biết đến qua GV điều này chứng tỏ rằng HS chưa được sử dụng E-book nhiềutrong học tập môn Hóa học
3.2 Thiết kế E-book (Sách giáo khoa điện tử)
3.2.1 Phần mềm thiết kế E-book
Hiện nay có nhiều phần mềm, website miễn phí, thương mại hỗ trợ xây dựng sách điện tử E-book như: Kotobee Author, Sigi E-book Editor, Ibooks Authour, website Book cretor.com… Trong nghiên cứu này, tôi lựa chọn phần mềm Kotobee Author làm công
cụ xây dựng và thiết kế với một số lý do phù hợp cho dạy học nội dung tích hợp và phát triển NLTH như sau:
Kotobee Author là một công cụ sáng tạo E-book toàn diện, thích hợp cho giáo dục, đào tạo và xuất bản với nhiều định dạng khác nhau bao gồm cả ứng dụng di động Tạo E-book tương tác phong phú với môi trường đa phương tiện như: video, hình ảnh,
âm thanh, câu hỏi, link bài kiểm tra giúp phát huy tốt đa NLTH cho người dùng
Có thể thiết kế câu hỏi đúng sai, trắc nghiệm một lựa chọn, trắc nghiệm nhiều lựa chọn, câu trả lời ngắn góp phần đánh giá việc lĩnh hội kiến thức của người sử dụng
Giao diện phần mềm thân thiện, dễ sử dụng E-book được đọc thông qua ứng dụng Kotobee reader dễ dàng tải về máy tính hay điện thoại di động
Kotobee Author sử dụng SCORM, LTI hoặc Tin Can để tích hợp với LMS, khởi tạo E-book từ các tệp PDF, HTML, Word, EPUB
Người dùng có thể tải miễn phí ứng dụng Kotobee Author từ trang web chính thức kotobee.com và sử dụng ứng dụng Kotobee Reader (có phiên bản dành cho máy tính và điện thoại di động) để đọc E-book hoặc với hệ điều hành IOS có thể dùng luôn ứng dụng sẵn có Ibook để đọc
3.2.2 Cấu trúc E-book
Trong nghiên cứu này tôi tiến hành thiết kế E-book và tổ chức dạy học nội dung kiến thức Hóa học 12 nhằm phát huy tính tích cực, chủ động học tập và phát triển NLTH
của HS với chủ đề“Những bí mật thú vị về Kim loại” Chủ đề này được xây dựng dưới
dạng tích hợp liên môn các môn khoa học tự nhiên Cụ thể chủ đề tích hợp kim loại trong đời sống có liên quan tới các môn học (sơ đồ 1):
Trang 13(Sơ đồ1: Sơ đồ tích hợp liên môn)
E-book được chia thành các phần chính: Vị trí của Kim loại, Tính chất của Kim loại, Kim loại với môi trường, Kim loại và những điều chưa biết, Thư viện học liệu, Hệ thống bài tự kiểm tra (sơ đồ 2)
Sơ đồ 2: Cấu trúc E-book
3.2.3 Thiết kế E-book với nội dung dạy học tích hợp chương Đại cương về Kim loại hóa học 12
E-book có thể dùng làm tài liệu tham khảo, đồng thời là công cụ dạy học hữu íchcho GV trong quá trình triển khai dạy học theo định hướng phát triển năng lực tự học cho HS Để có thể khai thác tối đa kiến thức của bài học và phát triển NLTH cho HS thì
GV cần phải: (i)Hiểu sâu sắc nội dung của bài, đồng thời cần có sự liên hệ, tích hợp các nội dung liên quan đến nội dung bài học (ii) Sử dụng thành thạo các tính năng của phần
