Hội đồng trường trong các trường phổ thông công lập

HỘI ĐỒNG TRƯỜNG TRONG CÁC TRƯỜNG PHỔ THÔNG CÔNG LẬP Phạm Đào Tiên Trường CBQLGD TP HCM Tóm tắt Hội đồng trường đã và đang tồn tại ở nhiều quốc gia trên thế giới Xu hướng này đã khẳng định được các giá trị qua các nghiên cứu trong quản lý giáo dục Bằng việc tìm hiểu một số nghiên cứu về hội đồng trường của các tác giả trên thế giới và Việt Nam cũng như các văn bản quy phạm pháp luật của Việt Nam, bài viết trình bày khái niệm về hội đồng trường, vai trò và mối quan hệ của hội đồng trường trong quả[.]

Phạm Đào Tiên

Trường CBQLGD TP HCM

Tóm tắt: Hội đồng trường đã và đang tồn tại ở nhiều quốc gia trên thế giới

Xu hướng này đã khẳng định được các giá trị qua các nghiên cứu trong quản lý giáo dục Bằng việc tìm hiểu một số nghiên cứu về hội đồng trường của các tác giả trên thế giới và Việt Nam cũng như các văn bản quy phạm pháp luật của Việt Nam, bài viết trình bày khái niệm về hội đồng trường, vai trò và mối quan hệ của hội đồng trường trong quản lý nhà trường Đồng thời, bài viết phân tích một số lưu ý khi xây dựng hội đồng trường trong các trường phổ thông công lập tại Việt Nam.

Từ khóa: Hội đồng trường, giáo dục phổ thông, quản lý giáo dục, đổi mới

giáo dục

1 KHÁI NIệM Về HộI ĐồNG TRườNG TRONG GIÁO DụC PHổ THôNG

Có rất nhiều mô hình và nhiều tên gọi khác nhau về Hội đồng trường như: Board of Trustees, Board of Regents, Board of Governors, University Board, University Council, University Court, v.v Nhưng tất cả đều có bản chất là một

“hội đồng cai quản” (Governance) có thẩm quyền cao nhất trong cơ cấu của một trường học

Mô hình này đã được sử dụng khá nhiều ở các nước đang phát triển như Malaysia, Thái Lan, Ấn Độ, Đông Âu, Trung Âu, v.v Ở Việt Nam, cách đây 15 năm, điều 30 của Điều lệ trường đại học do Thủ tướng Chính phủ ký quyết định ban hành vào ngày 30/7/2003 cũng đã nêu: “Hội đồng trường là cơ quan quản trị của nhà trường” [2] Rõ ràng, đây là một cơ chế lần đầu tiên được áp dụng cho các trường đại học công lập ở nước ta

Tuy nhiên, đối với giáo dục phổ thông thì khái niệm “hội đồng trường” còn khá mới mẻ Tác giả Hon Keung Yau và Alison Lai Fong Cheng (2011) đã nghiên cứu tại 9 trường tiểu học ở Hồng Kông về vai trò của hội đồng trường Các tác giả

sử dụng hệ thống bảng hỏi và phỏng vấn trực tiếp về hệ thống chính sách trong nhà trường bao gồm: tầm nhìn, mục tiêu và kế hoạch phát triển trường Đây là bằng chứng cho sự thay đổi vai trò của hiệu trưởng, giáo viên, phụ huynh học sinh so với cách nghĩ truyền thống, họ trở thành một phần trong chính sách phát triển nhà trường [4]

Tại Việt Nam, vấn đề Hội đồng trường trong các trường phổ thông đã được tác giả Nguyễn Tiến Hùng nghiên cứu Tác giả đã đưa ra mô hình Hội đồng trường phổ thông để hướng tới xây dựng một nhà trường hiệu quả Tác giả cũng xác định rất cụ thể sự tham dự của các bên có liên quan chủ yếu là cha mẹ học sinh và cộng đồng trong quản lý nhà trường thông qua Hội đồng trường [3] Điều lệ trường trung học cơ sở, trường trung học phổ thông và trường phổ thông có nhiều cấp học (TT12/2011/TT-BGDĐT) quy định trong điều 20 như sau:

1 Hội đồng trường đối với trường trung học công lập, Hội đồng quản trị đối với trường trung học tư thục (sau đây gọi chung là Hội đồng trường) là tổ chức chịu trách nhiệm quyết định về phương hướng hoạt động của nhà trường, huy động và giám sát việc sử dụng các nguồn lực dành cho nhà trường, gắn nhà trường với cộng đồng và xã hội, bảo đảm thực hiện mục tiêu giáo dục

2 Cơ cấu tổ chức của Hội đồng trường trung học công lập:

Hội đồng trường gồm: đại diện tổ chức Đảng Cộng sản Việt Nam, Ban giám hiệu nhà trường, đại diện Công đoàn, đại diện Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh (nếu có), đại diện các tổ chuyên môn, đại diện tổ Văn phòng

Hội đồng trường có Chủ tịch, 1 thư ký và các thành viên khác Tổng số thành viên của Hội đồng trường từ 9 đến 13 người [1]

2 CHứC NăNG CủA HộI ĐồNG TRườNG TRONG CÁC TRườNG PHổ THôNG CôNG LậP

Về cơ sở pháp lý, nhiệm vụ và quyền hạn của Hội đồng trường trung học công lập được xác định trong điều lệ trường trung học cơ sở, trường trung học phổ thông

và trường phổ thông có nhiều cấp học (TT12/2011/TT-BGDĐT), bao gồm:

a) Quyết nghị về mục tiêu, chiến lược, các dự án, kế hoạch và phương hướng phát triển của nhà trường;

b) Quyết nghị về quy chế hoặc sửa đổi, bổ sung quy chế tổ chức và hoạt động của nhà trường để trình cấp có thẩm quyền phê duyệt;

c) Quyết nghị về chủ trương sử dụng tài chính, tài sản của nhà trường;

d) Giám sát việc thực hiện các quyết nghị của Hội đồng trường, việc thực hiện quy chế dân chủ trong các hoạt động của nhà trường; giám sát các hoạt động của nhà trường

Tuy nhiên, trên thực tế, còn rất nhiều quan điểm khác nhau về chức năng nhiệm vụ của Hội đồng trường Có những quan điểm cho rằng: đã có Hiệu trưởng sao cần có Hội đồng trường? Như vậy có khác nào chuyển từ quy tắc quản lý thủ trưởng chịu trách nhiệm sang tập thể chịu trách nhiệm? Đặc biệt, đối với các trường phổ thông công lập thì chủ sở hữu là nhà nước Vậy Hội đồng trường có phải là đại diện cho chủ sở hữu là nhà nước hay không? Để hiểu rõ chức năng của Hội đồng trường, chúng ta có thể phân tích sự khác biệt giữa vai trò của Hội đồng trường và Hiệu trưởng Hội đồng trường có vai trò lãnh đạo (chọn việc đúng) Hiệu trưởng có vai trò quản lý (thực hiện công việc một cách đúng đắn) Tất nhiên, không hoàn toàn rạch ròi hai vai trò này trong mọi trường hợp Trên quan niệm đó, tác giả Kotter J.P [5] đã so sánh nhiệm vụ của lãnh đạo

và quản lý theo sơ đồ bảng kèm theo:

Xây dựng chiến lược, kế hoach,

chương trình Thiết lập các định hướng Lập kế hoạch và ngân sách Phát triển nguồn nhân lực Sắp xếp nhóm người và con người đúng chỗ Tổ chức và biên chế

Thực hiện chương trình Thúc đẩy và khích lệ Giám sát và giải quyết vấn đề Ảnh hưởng Tạo ra “sự thay đổi”[4] Xây dựng “nề nếp”

a) Về chức năng – nhiệm vụ: Hội đồng trường làm việc một phần thời gian, nhưng phải ra quyết định tập thể ít nhất là về ba loại vấn đề:

+ Thứ nhất, làm chiếc cầu nối giữa nhà trường và “chủ sở hữu cộng đồng” Hội đồng trường luôn phải hiểu họ là người được “chủ sở hữu cộng đồng” ủy thác cả về quyền sở hữu, quyền đại diện pháp lý lẫn một phần quyền định đoạt lợi ích phát sinh để đảm bảo giá trị kinh tế - xã hội của nhà trường và đáp ứng được nhu cầu và những quan tâm của “chủ sở hữu cộng đồng” Chính vì vậy người ta nói, Hội đồng trường lãnh đạo trường bắt đầu từ bên ngoài chứ không phải từ bên trong nhà trường

+ Thứ hai, xây dựng chính sách Chính sách là công cụ để cai quản của Hội đồng trường và đây là nhiệm vụ trọng tâm của họ Chính sách có thể bao gồm: các mục tiêu cần phải đạt được như về chiến lược phát triển, huy động vốn (Fund Raising), chi phí, chất lượng giáo dục, v.v các phương thức để đạt được mục tiêu như cách làm việc của Hội đồng trường, “các giới hạn về mặt thực thi”

(Executive limitations), các mối quan hệ trong nhà trường, v.v Cũng chính vì vậy người ta nói, Hội đồng trường lãnh đạo theo kiểu nhìn về tương lai nhiều hơn là nhìn về quá khứ

+ Thứ ba, đảm bảo (theo nghĩa bảo hiểm) sự hoàn thành nhiệm vụ của bộ phận thực thi, thông qua việc theo dõi, kiểm tra, đánh giá việc đáp ứng các tiêu chí đã đặt ra cho các thành viên của nhà trường

b) Về mối quan hệ trong nhà trường, Hội đồng trường là người có trách nhiệm cao nhất đối với xã hội về mặt thẩm quyền, chỉ đứng sau “chủ sở hữu cộng đồng” và nhà nước

Một nhiệm vụ quan trọng của Hội đồng trường là bầu chọn hiệu trưởng và Hội đồng trường chỉ có một “nhân viên” duy nhất là hiệu trưởng Tuy nhiên, công việc của Hội đồng trường không phải là loại công việc “chồng lên trên” công việc của hiệu trưởng

Hiệu trưởng chỉ có trách nhiệm đối với Hội đồng trường như là một thực thể

và do vậy không có trách nhiệm đối với từng thành viên của Hội đồng trường, thậm chí đối với các ủy ban của Hội đồng trường (nếu có) Mối quan hệ giữa hiệu trưởng và các thành viên của Hội đồng trường là cộng sự chứ không phải là cấp trên, dưới trong cấu trúc tập quyền (hierachical) Quan hệ giữa chủ tịch Hội đồng trường và Hiệu trưởng cũng là “quan hệ ngang hàng để hỗ trợ nhau” (Supportive peers) Hội đồng trường cũng không có mối quan hệ chính thức (official) với các thành viên khác của nhà trường, trừ khi có yêu cầu của hiệu trưởng

c) Về vai trò của hiệu trưởng Hiệu trưởng là người có vị trí cao nhất trong

“chủ thể thực thi” (CEO) của nhà trường, là “cầu nối” giữa Hội đồng trường và cán bộ nhà trường và chịu trách nhiệm trước Hội đồng trường về việc hoàn thành nhiệm vụ của nhà trường Cụ thể hơn, Hiệu trưởng chịu trách nhiệm trước Hội đồng trường, đó là hoàn thành các mục tiêu đã được Hội đồng trường xác định

và không vi phạm những chính sách có liên quan đến “các giới hạn về mặt thực thi” do Hội đồng trường thiết lập Hiệu trưởng có quyền ra quyết định tất cả các vấn đề có tính chất thực thi và nằm bên ngoài ba “quyền lực” nói trên của Hội đồng trường

d) Về cách thức kiểm soát Nguyên tắc kiểm soát của Hội đồng trường là chỉ kiểm soát những chính sách đã được thiết lập, “nếu có cái gì chưa nói “phải như thế nào thì không được hỏi: nó đã như thế nào”

Việc giám sát đó được thực hiện qua ba cách:

- Báo cáo của Hiệu trưởng về các chính sách đã được thiết lập;

- Sử dụng người kiểm tra bên ngoài trường về một chính sách cụ thể nào đó,

ví dụ phổ biến là cách sử dụng kiểm toán trong tài chính;

- Thanh tra trực tiếp hay thanh tra tại chỗ của Hội đồng trường về một chính sách nào đó, có thể bằng cách lựa chọn ngẫu nhiên hay quy định định kỳ

Đây cũng là cơ sở để có sự quản lý minh bạch (Transparency) ở nhà trường Qua đó, Hội đồng trường đánh giá công việc của nhà trường cũng như công việc của Hiệu trưởng Và đây cũng chính là cơ sở để Hội đồng trường “bảo hiểm” sự hoàn thành nhiệm vụ của bộ phận thực thi như đã nói ở trên (chức năng thứ 3)

3 MộT Số LưU ý XÂY DựNG MộT HộI ĐồNG TRườNG

- Xác định rõ thành phần của Hội đồng trường và trách nhiệm từng thành viên Cần có thành phần bên ngoài trường lớn hơn thành phần bên trong trường, thành phần bên ngoài thường chiếm 50 – 60% số thành viên của Hội đồng trường Đặc biệt lưu ý thành phần là Đại diện ban phụ huynh học sinh, bản thân học sinh tham gia vào Hội đồng trường

- Quyền, trách nhiệm, cơ chế phối hợp giữa Hội đồng trường và Hiệu trưởng cần được phân định rạch ròi Hội đồng trường chỉ ra quyết định trong các kỳ họp, ngoài các kỳ họp, các thành viên Hội đồng trường cũng như chủ tịch Hội đồng trường không can thiệp và ra lệnh đối với Hiệu trưởng cũng như các thành viên khác của nhà trường;

- Hội đồng trường là quan tòa cuối cùng của những mâu thuẫn nội bộ;

- Các thành viên Hội đồng trường cần được đào tạo về chức năng và cách làm việc, nâng cao năng lực trong việc ra quyết định quản lý nhà trường;

- Công tác truyền thông cần được thực hiện hiệu quả, thường xuyên để tạo sự thống nhất trong nhận thức, ủng hộ trong hành động của toàn thể giáo viên, học sinh, phụ huynh, cộng đồng xã hội đối với Hội đồng trường

Kết luận, Hội đồng trường là một mô hình quản lý hiện đại theo xu hướng

tăng cường sự tham gia của các bên trong việc giải quyết các vấn đề của nội bộ nhà trường Mô hình này đã được xác định trong các văn bản pháp lý quản lý trường phổ thông tại Việt Nam Các nhà quản lý giáo dục, các nhà nghiên cứu cần tập trung nhiều nghiên cứu các biện pháp để hiện thực hóa các quan điểm, định hướng của Đảng và Nhà nước CHXHCN Việt Nam về Hội đồng trường trong các trường phổ thông

TàI LIệU THAM KHảO

1 Bộ Giáo dục – Đào tạo (2011), Điều lệ trường trung học cơ sở, trường trung học phổ thông và trường phổ thông có nhiều cấp học (TT12/2011/TT-BGDĐT)

2 Chính phủ nước CHXHCN Việt Nam (2012), Điều lệ trường đại học

3 Nguyễn Tiến Hùng (2004), Tìm hiểu quy trình nghiên cứu phân cấp quản lý giáo dục, Tạp chí Phát triển giáo dục số 4.

4 Hon Keung Yau, Alison Lai Fong Cheng (2011), The role off Staff development in school based managment, Volume 9, Issue 1 Winter 2011.

5 J P Kotter and L A Schlesinger (1990), Choosing Strategies for Change, Harvard

Business Review 57, Interventions and Strategies,” American Psychologist, page

154 -161

SCHOOL COUNCILS IN PUBLIC SCHOOLS

Pham Dao Tien School Education Management Officer Ho Chi Minh City

Abstract: The School Council has been established in many countries

This trend has reaffirmed values through studies in education manage-ment The paper presents the concept of the school council, the role and relationship of the school council in school administration And the paper analyzes some of the considerations when building school councils in pub-lic schools in Vietnam.

Keywords: school council, general education, education management,

ed-ucation reform