Phân tích quan niệm duy vật biện chứng về mối quan hệ giữa vật chất và ý thức, từ đó xây dựng ý nghĩa phương pháp luận chung và liên hệ với thực tiễn

Vận dụng mối quan hệ giữa vật chất và ý thức trong sự nghiệp đổi mới của đất nước ta.. ta đã và đang tiến hành đẩy mạnh công cuộc đổi mới đất nước, trong đó đổi mới Xuất phát từ những lý

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

-*** -

ĐỀ TÀI SỐ 3: Phân tích quan niệm duy vật biện chứng về mối

H ọ và tên SV: Dương Phương Nhung

Mã SV: 11214613

L ớp: TCDN CLC 63C_ AEP(121)_06

Kh óa: 63

G Đ: A2-811

HÀ N ỘI – 4/2022

M ỤC LỤC

PH ẦN MỞ ĐẦU 3

PH ẦN NỘI DUNG 4

A Lý lu ận chung về mối quan hệ giữa vật chất và ý thức 4

1 Vật chất là gì 4

2 Ý thức là gì 6

3 Mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức 7

B Ý nghĩa phương pháp luận chung 9

C V ận dụng với liên hệ thực tiễn 10

1 Trong kinh tế và chính trị 10

2 Vận dụng mối quan hệ giữa vật chất và ý thức trong sự nghiệp đổi mới của đất nước ta .10

3 Liên hệ bản thân .11

PH ẦN KẾT LUẬN 12

TÀI LI ỆU THAM KHẢO .13

PH ẦN MỞ ĐẦU

“Lutvich Phoiơbắc và sự cáo chung của triết học cổ điển Đức”, Ph.Ăngghen viết:

“Vấn đề cơ bản lớn của mọi triết học, đặc biệt là của triết học hiện đại, là vấn đề

đến cách giải thích quan hệ giữa “tư duy và tồn tại” của Ph.Ăngghen là quan hệ

vật chất quyết định ý thức Tuy vậy, ý thức có thể đẩy nhanh hoặc kìm hãm sự phát triển của thế giới vật chất ấy

ta đã và đang tiến hành đẩy mạnh công cuộc đổi mới đất nước, trong đó đổi mới

Xuất phát từ những lý do trên, em xin lựa chọn nghiên cứu chủ đề: “Phân tích quan niệm duy vật biện chứng về mối quan hệ giữa vật chất và ý thức, từ đó xây

PH ẦN NỘI DUNG

A Lý lu ận chung về mối quan hệ giữa vật chất và ý thức

1 V ật chất là gì

a Khái ni ệm:

- Vật chất là một phạm trù nền tảng của chủ nghĩa duy vật triết học Trong lịch

khoan nhượng giữa chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa duy tâm Bản thân quan niệm

Lênin đã đưa ra định nghĩa về vật chất như sau: “Vật chất là một phạm trù triết học dùng để chỉ thực tại khách quan được đem lại cho con người trong cảm giác, được cảm giác của chúng ta chép lại, chụp lại, phản ánh và tồn tại không lệ thuộc

biểu hiện cụ thể của vất chất Vật chất với tư cách là phạm trù triết học là kết quả

vật chất

+ Đặc trưng quan trọng nhất của vật chất là thuộc tính khách quan tức là thuộc

dù con người có nhận thức được hay không nhận thức được nó

ở con người khi nó trực tiếp hay gián tiếp tác động đến giác quan của con người;

ý thức của con người là sự phản ánh đối với vật chất, còn vật chất là cái được ý thức phản ánh

b Phương thức và hình thức tồn tại của vật chất

phương thức tồn tại của vật chất, là một thuộc tính cố hữu của vật chất, thì bao

gồm tất cả mọi sự thay đổi và mọi quá trình diễn ra trong vũ trụ, kể từ sự thay đổi

biểu hiện sự tồn tại của mình Do đó con người chỉ nhận thức được sâu sắc sự vật,

+ Vận động hóa học: sự hóa hợp và phân giải các chất

+ Vận động sinh học: sự biến đổi gen, trao đổi chất giữa cơ thể sinh vật với môi trường

hàm trong đó sự đứng im tương đối

Đứng im là trạng thái ổn định về chất của sự vật, hiện tượng trong những mối

là sự biểu hiện của một trạng thái vận động – vận động trong thăng bằng, trong sự

ổn định tương đối Nói cách khác, đứng im là một dạng của vận động, trong đó sự

khác

2 Ý th ức là gì

a Khái ni ệm

Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin thì ý thức là sự phản ánh một cách năng động, sáng tạo thế giới khách quan vào trong bộ óc con người, là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan

vào trong đầu óc con người và được cải biến trong đó

b Ngu ồn gốc của ý thức

- Nguồn gốc tự nhiên: Theo quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng, ý thức

lao động, ngôn ngữ, và những quan hệ xã hội Nguồn gốc trực tiếp và quan trọng

c B ản chất của ý thức

- Trong mối quan hệ với sự vật, ý thức chỉ là hình ảnh phản ánh sự vật, chứ không phải là bản thân sự vật Ý thức bao giờ cũng là ý thức của con người Mỗi con người đều tồn tại trong một xã hội nhất định Ý thức phát triển tùy thuộc vào sự

phát từ nhu cầu của thực tiễn, của đời sống xã hội nói chung, sự phản ánh của ý thức bao giờ cũng tập trung vào những cái cơ bản chính yếu tùy theo nhu cầu của

những ảo tưởng, hoang đường, những lý thuyết khoa học và lý thuyết rất trừu tượng và có tính khái quát cao Tuy nhiên, tính sáng tạo ra ý thức là sự sáng tạo

3 M ối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức

Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức là mối quan hệ biện chứng Trong mối quan

động thực tiễn của con người

a V ật chất quyết định ý thức

sau:

Thế giới khách quan là yếu tố quyết định nội dung của ý thức vì ý thức chỉ là hình ảnh của thế giới khách quan

tính cải biến thế giới của con người – là cơ sở để hình thành, phát triển ý thức, trong đó ý thức của con người vừa phản ánh, vừa sáng tạo, phản ánh để sáng tạo

Th ứ tư, vật chất quyết định sự vận động, phát triển của ý thức

người ngày càng phát triển cả thể chất và tinh thần, thì ý thức cũng phát triển cả

về nội dung và hình thức phản ánh của nó Đời sống xã hội ngày càng văn minh

xét đến cùng quy định sự phát triển của văn hóa; đời sống vật chất thay đổi thì sớm muộn đời sống tình thần cũng thay đổi theo

b Ý th ức có tính độc lập tương đối và tác động trở lại vật chất

Th ứ nhất, ý thức có thể biến đổi nhanh hoặc chậm hơn vật chất

Tính độc lập tương đối của ý thức thể hiện ở chỗ, ý thức là sự phản ánh thế giới

thực mà thay đổi nhanh hơn hoặc chậm hơn

Th ứ hai, ý thức có thể tác động trở lại thế giới vật chất

con người Vai trò của ý thức thể hiện ở chỗ nó chỉ đạo, định hướng hoạt động

pháp tác động vào thế giới ấy

Sự tác động của ý thức đến thế giới hiện thực có thể theo chiều hướng tích cực

Ngược lại, ý thức có thể tác động tiêu cực khi nó phản ánh sai lạc, xuyên tạc hiện

là trong thời đại ngày nay, thời đại thông tin, kinh tế tri thức, thời đại của cuộc

lực lượng sản xuất trực tiếp Trong bối cảnh toàn cầu hóa, vai trò của tri thức khoa

độ C, người ta tạo ra các nhà máy gang thép để sản xuất thép đủ kích cỡ chứ không phải bằng phương pháp thủ công cố xưa

Đảng ta chuyển nền kinh tế từ tự cung, quan liêu sang nền kinh tế thị trường, để

B Ý nghĩa phương pháp luận chung

tắc phương pháp luận là tôn trọng tính khách quan kết hợp phát huy tính năng

động chủ quan

* M ọi hoạt động đều phải xuất phát từ quy luật khách quan

đồng thời phải phát huy tính năng động chủ quan của mình

- Phải xuất phát từ thực tế khách quan, lấy thực tế khách quan làm căn cứ cho mọi

* Phát huy tính năng động, tích cực của ý thức

Để xã hội ngày càng phát triển thì phải phát huy tối đa vai trò tích cực của ý thức, vai trò tích cực của nhân tố con người, nhận thức đúng quy luật khách quan

đề ra một cách tối ưu

- Phải khắc phục bệnh chủ quan duy ý chí (chỉ xuất phát từ ý muốn chủ quan, nếu

thái độ tiêu cực, thụ động, ỷ lại ngồi chờ…; đặc biệt là trong quá trình đổi mới

Để thực hiện nguyên tắc tôn trọng tính khách quan kết hợp phát huy tính năng động chủ quan, chúng ta còn phải nhận thức và giải quyết đúng đắn các quan hệ

có động cơ trong sáng, thái độ thật sự khách quan, khoa học, không vụ lượi trong

C V ận dụng với liên hệ thực tiễn

1 Trong kinh t ế và chính trị

Vận dụng của Đảng Cộng sản Việt Nam vào sự nghiệp đổi mới, từ lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin, kinh nghiệm những thành công và thất bại trong quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng Cộng sản Việt Nam đã rút ra bài học kinh nghiệm quan

Đặt trong điều kiện và hoàn cảnh cụ thể, có thể thấy rằng, giữa kinh tế (biểu hiện của vật chất) và chính trị (biểu hiện của ý thức) cũng có mối quan hệ ràng buộc

đấu tranh giai cấp, tôn giáo giữa các Đảng phái khác nhau,… thì đất nước đó cũng

ổn định, chính Đảng thống nhất quản lý đất nước, thì cuộc sống của nhân dân ngày càng ấm no, hạnh phúc Song, nếu nền kinh tế nghèo nàn thì dù chính trị ổn định đến đâu, cuộc sống nhân dân cũng sẽ dần trở nên khó khăn, dẫn đến đảo chính,

nhân dân hơn

2 V ận dụng mối quan hệ giữa vật chất và ý thức trong sự nghiệp đổi mới của đất nước ta

Trước đại hội VI, bên cạnh những thành tựu được, chúng ta đã phạm sai lầm trong việc xác định mục tiêu và về xây dựng cơ sở vật chất – kỹ thuật cải tạo xã

sót đó, đại hội VII đã đề ra đường lối đổi mới toàn diện đất nước, thừa nhận sự

cực, bước đầu hình thành nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, vận động theo

Qua những dẫn chứng trên, ta thấy rõ tác động qua lại giữa ý thức và vật chất, giữa kinh tế và chính trị Nhờ có đường lối đổi mới, sản xuất phát triển, đời sống

quan, áp đặt Nhiệt tình cách mạng sẽ trở thành duy tâm, duy ý chí nếu thiếu khoa

ở Việt Nam là sự nghiệp rất khó và phức tạp, có thể coi nó như một công cuộc

luôn nâng cao trình độ, văn hóa, lý luận để thích ứng kịp thời với tình hình thực

tế biến đổi không ngừng Phải biết đánh giá đúng tình hình, xem xét, cân nhắc kỹ lưỡng hoàn cảnh cụ thể, từ đó đi tới những quyết định tối ưu Đồng thời phải có

đó nâng cao hơn nữa vị trí của Việt Nam trên chiến trường quốc tế, góp phần xứng đáng vào công cuộc đổi mới kinh tế đất nước

3 Liên h ệ bản thân

Trong công cuộc đổi mới đất nước hiện nay, là một sinh viên, em cần phải tích

Đồng thời, bản thân cũng cần phải chống lại bệnh chủ quan duy ý chí và bệnh

mong sẽ cống hiến sức trẻ, tri tuệ của mình cho sự phát triển của đất nước, luôn

PH ẦN KẾT LUẬN

Xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam là sự nghiệp rất khó và phức tạp, có thể coi nó như một công cuộc kháng chiến trường kỳ của Đảng, Nhà nước và nhân

đồng thời phải tỉnh táo, thông minh nhạy bén để thích ứng kịp thời với tình hình

Quán triệt phương pháp luận của chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí

nhà quản lý kinh tế, chính trị của chúng ta

Với kinh nghiệm và kiến thức còn hạn chế, bài tiểu luận không thể tránh khỏi

Downloaded by tran quang (quangsuphamhoak35@gmail.com)

TÀI LI ỆU THAM KHẢO

quốc gia, Hà Nội, 2019

3.luatduonggia.vn/moi-quan-he-bien-chung-giua-vat-chat-va-y-thuc-trong-nen-kinh-te-nuoc-ta-hien-nay/

6.123docz.net/document/512380-phan-tich-moi-quan-he-bien-chung-giua-vat-chat-va-y-thuc-tu-do-rut-ra-y-nghia-phuong-phap-luan

Downloaded by tran quang (quangsuphamhoak35@gmail.com)