Quan điểm biện chứng duy vật về phương thức của sự phát triểnvà ý nghĩa của việc nghiên cứu quan điểm đó trong nghiên cứu, học tập của sinh viên

Sự phát triển và vận động của mọi sự vật, theo phép biện chứng duy vật, dựa vào những mâu thuẫn và việc giải quyết những mâu thuẫn cốt lõi trong bản thân mỗi sự vật, hiện tượng.. 5, Phươ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

BÀI TẬP LỚN MÔN TRIẾT HỌC MÁC – LÊNIN

Đề tài: “ Quan điểm biện chứng duy vật về phương thức của sự phát triển

và ý nghĩa của việc nghiên cứu quan điểm đó trong nghiên cứu, học tập của sinh viên ”

Họ và tên: …Đặng Nhật Minh…

Mã số sinh viên: …STT 27-11213773……

Lớp TC: …Triết học Mác - Lênin(221) _31…

GV hướng dẫn: TS Lê Thị Hồng…

Hà Nội, ngày 4/5/2022

LỜI MỞ ĐẦU

Nguyên lý cơ bản về sự vận động và phát triển được coi là 1 trong những nguyên lý cốt lõi của phép biện chứng duy vật, là nền tảng khoa học cho sự ra đời của quan điểm toàn diện

Nguyên lý về sự vận động - phát triển của phép biện chứng duy vật phản ánh đặc trưng khái quát nhất của vạn vật: mọi sự vật, hiện tượng trong thế giới khách quan đều có sự vận động và phát triển; sự vận động phát triển luôn luôn xảy ra không ngừng nghỉ, lúc thụt lùi lúc tiến lên, lúc nhanh lúc chậm, nhưng nhìn chung trên cả 1 chặng đường lịch sử thì tất cả đều đang phát triển Sự phát triển đem đến những cái mới hơn thay thế cho cái cũ, nhưng nhìn chung vẫn trên cơ

sở thừa hưởng những cốt lõi hạt nhân hợp lý của cái cũ, từ đó cải biên và biến nó thành hạt nhân mới tiến bộ và hợp lý hơn, từ đó đưa nó trở thành những điều kiện, tiền đề vững chắc để cái mới phát triển vững mạnh và tốc độ hơn Từ đó,

có thể thấy phát triển là 1 quy luật phổ biến, một tât yếu khách quan

Qua sự nhận thức về vai trò và ý nghĩa quan trọng của nguyên lý về sự phát

triển trong phép biện chứng duy vật, em xin được làm về đề tài: “Quan điểm

biện chứng duy vật về phương thức của sự phát triển và nghĩa của việc nghiên cứu quan điểm đó trong nghiên cứu, học tập của sinh viên”

Nội dung của tiểu luận:

Phần 1: Lý luận chung về phương thức của sự phát triển theo phép duy vật biện chứng.

Phần 2: Ý nghĩa của việc nghiên cứu quan điểm trong nghiên cứu, học tập của sinh viên.

Do sự hạn hẹp về kiến thức lý luận, cộng thêm sự hiểu biết thực tế

và kinh nghiệm chưa nhiều, thời gian nghiên cứu còn hạn chế nên tiểu luận của em có thể sẽ mắc phải một số thiếu sót, mong cô có thể chỉ bảo thêm để em có thể hoàn thiện tiểu luận của mình hơn

I, Lý luận chung về phương thức của sự phát triển

A, Cơ sở lý luận của quan điểm phát triển

1, Cơ sở lý luận của quan điểm về sự phát triển là nguyên lý về sự phát triển

2, Định nghĩa về sự phát triển theo góc nhìn phương pháp biện chứng duy vật:

Khái niệm phát triển dùng để chỉ quá trình sự vật vận động với khuynh hướng đi lên từ thấp đến cao, trình độ từ yếu kém đến hoàn thiện hơn

3, Đặc điểm cơ bản của sự phát triển:

Tính khách quan: Được biểu hiện qua nguồn gốc của sự vận động

và phát triển Đó là quá trình bắt nguồn từ bản thân hiện tượng, với quá trình giải quyết mâu thuẫn của sự vật hiện tượng đó

Tính phổ biến: Quá trình phát triển có thể tìm thấy ở mọi sự vật tự nhiên, xã hội, tư duy; ở bất cứ sự vật, hiện tượng nào của thế giới khách quan Quá trình phát triển ở mỗi cá thể, mỗi sự vật, mỗi hiện tượng là không giống nhau từ cả bên trong (giai đoạn, chu kỳ phát triển) và bên ngoài (hình thức phát triển, thời gian phát triển, điều kiện phát triển) Tuy nhiên, mọi sự vật hiện tượng đều được đặt trong trạng thái phát triển, kể cả

tư duy ý thức con người

Tính đa dạng, phong phú: Mỗi hiện tượng, mỗi sự vật đều có quá trình phát triển khác nhau Quá trình phát triển ở mỗi cá thể, mỗi sự vật, mỗi hiện tượng là không giống nhau từ cả bên trong (giai đoạn, chu kỳ phát triển) và bên ngoài (hình thức phát triển, thời gian phát triển, điều kiện phát triển) Tuy nhiên, mọi sự vật hiện tượng đều được đặt trong trạng thái phát triển, kể cả tư duy ý thức con người

Tính kế thừa: Theo chủ nghĩa Mác - Lênin, phát triển không chỉ là

sự loại bỏ triệt để của cái cũ mà còn có sự kế thừa những cái cũ Kế thừa

là sự chấp nhận những mảng, những nhân tố, cốt lõi hợp lý, có ý nghĩa có lợi và phù hợp với cái mới Không có bất cứ cái mới nào ra đời, tồn tại và

đi lên mà không dựa vào một phần nào đó những yếu tố tích cực của cái cũ

4, Nguồn gốc của sự phát triển:

Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập là quy luật quan trọng nhất của phép biện chứng duy vật trong triết học Mác-Lênin, là hạt nhân của phép biện chứng Sự phát triển và vận động của mọi sự vật, theo phép biện chứng duy vật, dựa vào những mâu thuẫn và việc giải quyết những mâu thuẫn cốt lõi trong bản thân mỗi sự vật, hiện tượng

5, Phương thức của sự phát triển:

Quy luật lượng - chất hay còn gọi là quy luật chuyển hóa từ những

sự thay đổi về lượng thành những sự thay đổi về chất và ngược lại là một trong ba quy luật cơ bản của phép biện chứng duy vật trong triết học Mác

- Lênin, chỉ cách thức của sự vận động, phát triển, theo đó sự phát triển được tiến hành theo cách thức thay đổi lượng trong mỗi sự vật dẫn đến chuyển hóa về chất của sự vật và đưa sự vật sang một trạng thái phát triển tiếp theo

B, Phương thức chung của sự phát triển theo quan điểm của chủ nghĩa duy vật:

1, Nguyên lý của sự phát triển:

- Tính khách quan của sự phát triển:

Tất cả các sự vật, hiện tượng trong hiện thưc luôn luôn có sự vận động, dịch chuyển, đi lên, đi xuống Điều này là một quy luật tất yếu khách quan, dù con người có ý thức được hay không, có nhu cầu hay không

Chính cốt lõi sự vật tạo tiền đề cho sự vận động và phát triển Đó là

sự thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập với nhau trong mỗi sự vật, mỗi hiện tượng Do đó, phát triển chính là quá trình tự thân của mọi sự vật, hiện tượng

- Tính phổ biến của sự phát triển:

Sự phát triển sảy đến với mọi sự vật hiện tượng, ở mọi mặt của thế giới, từ tự nhiên đến xã hội và tư duy Từ những sự thật khách quan đến những khái niệm, phạm trù phản ánh những hiện thực ấy

Trong mọi hiện tượng, mọi sự vật, không có gì là đứng im hay duy trì trạng thái cố định suốt quãng đời tồn tại của nó

- Tính kế thừa của sự phát triển:

Sự phát triển tạo nên cái mới nhưng luôn phải ở trên nền tàng cơ sở của những cái cũ Sự chọn lọc phải được diễn ra để cái mới có thể kế thừa, giữ lại hoặc cải tạo những đặc điểm, thuộc tính, bộ phận còn hợp lý của những cái cũ Khi đến một điểm nút mới, cái mới này lại nhanh chóng phát triển thành một cái mới khác trên cơ sở kế thừa tương tự

Quá trình này được coi là quá trình phủ định biện chứng Là sự that đổi về lượng dẫn đến sự thay đổi về chất Quá trình diễn ra trong mội vòng xoắn ống vô tận không bao giờ dừng lại

- Tính phong phú, đa dạng của sự phát triển:

Sự phát triển là quá trình thay đổi muôn hình vạn trạng, mang vô vàn biểu hiện khác nhau với mỗi sự vật hiện tượng khác nhau

Sự phong phú của sự phát triển dựa trên sự phogn phú của chính vật chất và phương thức tồn tại của chúng Mỗi đặc điểm riêng của mộ sự vật như không gian, thời gian, môi trường, các điều kiện và hoàn cảnh khác nhau tác động khác nhau vào quá trình phát triển của các sự vật, hiện tượng, làm quá trình này có thể phân chia trở thành muôn hình vạn trạng

 Trong thế giới vật lý hữu cơ, sự phát triển biểu hiện qua khả năng thích nghi của cơ thể với sự biến đổi của môi trường, ở khả năng tự sản sinh ra chính mình với sự tiến bộ ngày một cao

 Sự phát triển trong xã hội biểu hiện qua năng lực thuần hóa tự nhiên, cải biên cộng đồng xã hội, những đột phá trong công nghệ sinh lý hóa Ngày một nhanh của con người

 Sự phát triển trong tư duy thể hiện qua năng lực nhận thức vấn đề rõ ràng hơn, sâu sắc, toàn diện, đúng đắn hơn

2, Phương thức của sự phát triển:

Lượng: Là khái niệm dùng để chỉ một số tính quy luật vốn có của sự vật,

hiện tượng nhất định về mặt quy mô, trình độ tiên tiến, mọi yếu tố dùng để biểu hiện số lượng của các thuộc tính, ở tổng số các bộ phận, ở một đại lượng nhất định, ở một tốc độ và nhịp độ vận động phát triển của các sự vật hiện tượng

Đặc trưng của lượng: Lượng được biểu thị bằng các con số cụ thể hoặc

các đại lượng chỉ kích thước dài ngắn, quy mô, tổng số hay trình độ của sự vật

Tuy nhiên, trong một số trường hợp phức tạp lượng không thể chỉ diễn tả được bằng các con số với độ chính xác cao, mà còn đòi hỏi sự nhận thức bằng khả năng mường tượng, trừu tượng hóa lượng

Chất: Là khái niệm dùng để chỉ tính quy định khách quan tất yếu vốn có

của một sự vật, hiện tượng; Chất là tính liên kết thống nhất một cách hữu cơ của các thuộc tính- yếu tố cấu thành nên một sự vật, làm sự vật hiện tượng ấy là nó,

là chính mình chứ không phải là sự vật hiện tượng khác

Theo chủ nghĩa Mác- Lênin, chất và lượng được coi như 2 mặt đối lập Chất luôn có đặc đính tương đối ổn định, còn lượng thì luôn thường xuyên biến đổi Tuy nhiên, lượng và chất là không thể tách rời và luôn có sự tác động lẫn nhau qua lại

Khi một sự vật tồn tại, sự thống nhất giữa lượng và chất được xác định qua một độ nhất định Trong đó, độ là phạm trù mà các triết gia dùng để chỉ tính thống nhất giữa lượng và chât của một sự vật, mà khi đó sự biến đổi về lượng chưa đủ làm thay đổi cốt lõi về chất của sự vật đó

Ngược lại, khi sự vật mới được hình thành, một lượng mới cũng sẽ được hình thành để phù hợp với chất mới vừa xuất hiện, từ đó tạo nên sự thống nhất mới giữa chất và lượng

Ví dụ: Một cá nhân trong 12 năm học tập luôn không ngừng tích lũy kiến thức của bản thân về nhiều môn học Sự tích lũy kiến thức của cá nhân này mang đến sự thay đổi về lượng kiến thức của học sinh này: Kiến thức càng tiếp thu sẽ càng khó hơn, nhiều hơn; Cách tư duy và tiếp thu của học sinh này cũng phải phát triển theo hướng sâu hơn và nhanh hơn Tuy nhiên, sự tích lũy kiến thức này chưa làm thay đổi bản chất là một học sinh của cá nhân này Từ đó có thể kết luận, sự tích lũy kiến thức chỉ là sự thay đổi về lượng đơn thuần Lượng tích luỹ tới kì thi THPT quốc gia (điểm nút), cá nhân trên trở thành sinh viên thì chất đã thay đổi Đối với những người khác, do việc tích lũy kiến thức (lượng) chưa đủ nhiều, chưa đủ tính sâu sắc thì họ chưa vượt qua được kỳ thi, họ có thể sẽ mất thêm thời gian để tích lũy thêm bằng cách thi vào năm sau hoặc có thể họ sẽ bỏ qua kỳ thi

3, Ý nghĩa về mặt phương pháp luận

Thứ nhất, trong quá trình thực tiễn và nhận thức phải có ý thức tích lũy đủ lượng để có sự biến đổi về chất, không được vội vàng cũng như không được bảo thủ Quá trình chất mới ra đời thay thế chất cũ là quy luật

khách quan tất yếu của vận động phát triển đối với mọi sự vật, mọi hiện tượng; song sự thay đổi của chất để phát triển lên một chất mới chỉ xảy ra một khi lượng đã đạt đến điểm nút, tức là đạt đến giới hạn thay đổi, đến

độ Vậy nên muốn tạo ra bước nhảy vọt về chất, quá trình tích lũy lượng là tất yếu

Thứ hai, một khi lượng đã đạt được điểm nút, sự ra đời của chất mới

là một yêu cầu khách quan của quy luật vận động phát triển của sự vật, hiện tượng; Tư tưởng nôn nóng quá thường biểu hiện qua việc không chú

ý đến việc tích lũy đủ lượng để đạt đến điểm nút mà chỉ coi sự phát triển của mỗi sự vật, hiện tượng là những bước nhảy tuần hoàn liên tục mà không có điều kiện; trong khi tư tưởng bảo thủ thường được thấy ở chỗ không dám thực hiện bước thay đổi về chất, coi sự bứt phá chỉ là những thay đổi về lượng đơn thuần Do vậy, cần chú ý và khắc phục cả 2 biểu hiện trên

Thứ ba, tác động của quy luật lượng-chất đồi hỏi một góc nhìn khoa học, khách quan và có động lực để thực hiện bước biến đổi Tuy đều mang tính khách quan, song quy luật của xã hội chỉ diễn ra với hoạt động có ý thức của con người; do vậy khi lượng đạt đến điểm nút, phải luôn tuân theo điều kiện khách quan nhưng cũng không được bỏ qua điều kiện chủ quan Nói cách khác, trong các hoạt động thực tiễn mang tính xã hội, không những cần phải xác định kích thước, quy mô hay tốc độ phát triển một cách khách quan, khoa học, chống bảo thủ giáo điều, chống rập

khuôn; mà còn phải có một quyết tâm và nghị lực đủ lớn để đưa chất phát triển lên chất mới khi mọi điều kiện đã được thỏa mãn, chuyển sự thay đổi mang tính tiến hóa thành sự thay đổi mang tính cách mạng

Thứ tư, quy luật yêu cầu sự nhận thức rõ ràng về việc thay đổi của chất: sự thay đổi chất luôn luôn phụ thuộc vào phương thức liên kết hữu

cơ giữa các yếu tố cấu thành sự vật hiện tượng đó Do đó, phải có sự chọn lọc các phương pháp phù hợp với bản chất, quy luật của sự vật để tác động vào phương thức liên kết của sự vật đó

II, Vận dụng ý nghĩa của việc nghiên cứu vấn đề lý luận vào thực tiễn nghiên cứu - học tập của sinh viên

A, Ý nghĩa của việc nghiên cứu vấn đề lý luận vào thực tiễn nghiên cứu- học tập của sinh viên

Việc vận dụng phương thức và nguyên lý về sự phát triển trong học tập

mang ý nghĩa rất quan trọng, đặc biệt với sinh viên để có thể phát triển và hoàn thiện bản thân trong quá trình học tập

Các cá nhân trong học tập phải biết nắm chắc cơ sở lý luận của quan điểm , để từ đó có thể vận dụng một cách sáng tạo, hợp lý Trong quá trình học tập cần phải phân biệt các mối liên hệ, phải chú ý đến các mối liên hệ bên trong, mối liên hệ bản chất, mối liên hệ chủ yếu, mối liên hệ tất nhiên để hiểu rõ về bản chất của sự vật và có phương pháp tác động phù hợp nhằm đem lại hiệu quả cao nhất trong sự phát triển của bản thân

Bên cạnh đó, trong nhận thức và hành động, chúng ta cần lưu ý tới sự chuyển hóa lẫn nhau giữa các mối liên hệ ở những điều kiện xác định

Ngoài ra, cá nhân cần phải nắm rõ chương trình học và cũng phải thấy rõ khuynh hướng phát triển của chuyên ngành theo học trong thời gian sau đó, yêu cầu của xã hội đối với chuyên ngành đang học tập, nghiên cứu là gì? Xã hội hiện tại và tương lai đòi hỏi những gì, qua đó hoàn thiện bản thân, nâng cao tri thức cho phù hợp với nhu cầu của xã hội

B, Cách thức – ví dụ thực tiễn về việc vận dụng đề tài lý luận vào thực tiễn học sinh – sinh viên

1, Quá trình học tập - làm việc của sinh viên trong thời đại mới:

- Chúng ta có thể khẳng định rằng, hiện nay thế hệ sinh viên mới rất năng động, sáng tạo và cực kỳ nhạy bén với đời sống xã hội Trước đây, chúng ta chỉ có thể thấy sự cố gắng của một nhóm nhỏ sinh viên học hành chăm chỉ để kiếm bằng cấp, từ đó ra trường có thể xin được vào các vị trí chắc chắn trong chính quyền, mang lại sự ổn định cho cuộc sống Nếu để so sánh với thời điểm hiện tại, sự bùng nổ về các cơ hội việc làm cũng như thông tin về các việc làm đó đã chỉ ra cho các sinh viên những hướng đi mới trong sự nghiệp của mình, với cơ hội

phát triển sự sáng tạo, tính năng động của bản thân Hơn nữa, tiêu chuẩn và chất lượng cuộc sống ngày càng phát triển, khiến cho mỗi sinh viên càng có được một môi trường tốt hơn để phát triển bản thân

cả về mặt tinh thần và thể chất Tất cả những yếu tố đó làm cho sinh viên năng động hơn, ngày càng chiếm lĩnh những lĩnh vực mới lạ mà trước đây chưa từng xuất hiện

- Song, những bản tính truyền thống có sẵn từ lâu đời của các thế hệ sinh viên Việt Nam cũng không hề bị mất đi trong thời đại phát triển mới này Hàng năm, hàng loạt các chương trình sinh viên tình nguyện được

tổ chức ở khắp các trường đại học trong cả nước Mọi hành động đẹp

đẽ như từ thiện vùng cao, giúp đỡ bà con dân bản khó khăn, dạy học miễn phí, thăm các trại trẻ mồ côi, các bệnh viện lớn, từ thiện các suất

ăn, gạo, lúa đều là các hoạt động truyền thống thường niên của các phong trào sinh viên khắp cả nước Với khẩu hiệu “đi dân nhớ, ở dân thương”, phong trào sinh viên tình nguyện của các trường đại học đã trở thành một phong trào đầy ý nghĩa trong mắt người dân khắp đất nước từ rất lâu

=> Từ đó có thể kết luận, hiện tượng bao hàm bản chất, hiện tượng không thoát ly khỏi bản chất và do đó tất cả những hiện tượng trên đã phản ánh bản chất tốt đẹp của sinh viên hiện nay là sự kết hợp giữa những phẩm chất truyền thống của sinh viên Việt Nam và những đức tính hiện đại của thế hệ sinh viên trong thời đại mới Để có thể trở thành một sinh viên toàn diện, không những cần phải biết đổi mới bản thân theo xu hướng của thời đại mới, mỗi cá nhân chúng ta cũng cần phải học tập những đức tính, truyền thống tốt đẹp và phù hợp mà các sinh viên thế hệ đi trước để lại

2, Đặt bản thân trong trạng thái thay đổi của xã hội:

- Phát triển là một quá trình với nhiều giai đoạn khác nhau, với mỗi đặc điểm khác nhau Vì vậy, quá trình phát triển yêu cầu các sinh viên phải luôn luôn không ngừng học hỏi, tự làm mới bản thân, phải biết nắm bắt

xu thế chung của xã hội từ đó tìm ra những phương thức học tập chính xác nhất cho bản thân Đặc biệt, mỗi sinh viên phải chú ý đến sự vận động và phát triển của chuyên ngành của mình trong xã hội, từ đó đặt

ra những yêu cầu để trau dồi và thích nghi với chuyên ngành của mình,

tìm ra những nguồn tài liệu chính, chú trọng vào những kiến thức trọng điểm để có thể thõa mãn những yêu cầu thực tiễn của ngành học

- Lấy ví dụ, các ngành nghề của viện Thương Mại và Kinh Tế Quốc Tế hiện nay gắn liền với sự hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng Điều đó đòi hỏi mỗi sinh viên trong ngành phải luôn cập nhật thông tin từ cả trong nước và ngoài nước về ngành nghề này Vì quá trình hội nhập và diễn biến hành lang kinh tế - chính trị luôn thay đổi, sinh viên cần biết tìm hiểu thêm về những sự kiện quốc tế có ảnh hưởng đến nền kinh tế chung của thế giới Hơn nữa, sự phát triển nhanh chóng của công nghệ

mở ra cho các khối ngành như Thương mại điện tử hay Logistics và Quản lý chuỗi cung ứng những cơ hội mới để tối ưu hóa chi phí và tăng lợi nhuận, giảm thiểu rủi ro Điều đó cũng đòi hỏi các sinh viên phải bắt đầu làm quen với các công nghệ để có thể hoàn thành kiến thức chuyên môn của bản thân hơn Để có thể đáp ứng các nhu cầu về

chuyên môn trên, sinh viên phải không ngừng mở rộng kiến thức bằng cách đọc báo, tham khảo thêm giáo trình từ nhiều các nguồn khác, tự lên mạng tìm kiếm tài liệu để học, cũng có thể làm quen và học hỏi từ những người đi trước

=> Đặt mọi sự vật trong sự phát triển và vận động, mỗi sinh viên cần phải luôn vận động và hoàn thiện kiến thức và kỹ năng của bản thân để có thể đuổi kịp sự phát triển ngày một nhanh của xã hội nói chung và các khối ngành của mình nói riêng

3, Xác định – giải quyết các mâu thuẫn trong quá trình:

- Trong quá trình học tập, sinh viên sẽ luận gặp phải các mâu thuẫn nói chung Để có thể giải quyết rõ rang các mâu thuẫn này, trước hết sinh viên cần phải phân biết được mâu thuẫn nào là siêu hình, mâu thuẫn nào là biện chứng; Mâu thuẫn nào có thể giải quyết được, mâu thuẫn nào không thể hoặc rất khó giải quyết được Để phân biệt được 2 mâu thuẫn này, sinh viên cần nhìn vào chính bản thân quá trình, tinh thần, thái độ học tập của mình

- Ví dụ: Mâu thuẫn siêu hình là mâu thuẫn bắt nguồn từ chính bản thân của chủ thể; hay nói cách khác mâu thuẫn này mang tính chủ quan Một sinh viên có thái độ học tập không đúng đắn với môn học của mình, kết quả là anh ta bị điểm kém hoặc trượt môn; đây là một ví dụ