Liên minh châu Âu (tên tiếng Anh là: the European Union, viết tắt là: EU) là một trong những liên minh thành công nhất trên thế giới hiện nay. Với cơ cấu tổ chức là một thực thể kinh tế, chính trị đặc thù với mức độ liên kết sâu sắc, EU ngày càng khẳng định vị thế và tầm quan trọng hàng đầu về mặt chính trị và kinh tế trên thế giới. Để đạt được điều này không thể không nhắc đến sự thành công trong việc xây dựng hệ thống Pháp luật liên minh châu Âu. Luật liên minh châu Âu là tổng thể các nguyên tắc và quy phạm pháp luật do Liên minh châu Âu xây dựng và ban hành, có hiệu lực áp dụng thống nhất và trực tiếp đối với các quốc gia thành viên và các cơ quan, thiết chế của Liên minh châu Âu. Nguồn của luật Liên minh châu Âu là hình thức biểu hiện các quy phạm pháp luật quốc tế. Nó bao gồm 3 loại sau: Luật gốc (primary law), luật phái sinh (secondary law) và án lệ (case law). Đây là một nguồn luật chưa từng có tiền lệ trên thế giới, nó khác biệt với các bộ luật quốc tế và luật quốc gia. Để làm rõ về Luật liên minh châu Âu và sự khác biệt của nó với Luật quốc tế, em lựa chọn chủ đề “Phân tích nguồn của Pháp luật Liên minh châu Âu, từ đó chỉ ra những điểm khác biệt giữa nguồn của Pháp luật Liên minh châu Âu và nguồn của Luật quốc tế” làm chủ đề bài tiểu luận. Do hạn chế về mặt kiến thức và thời gian, có thể bài tiểu luận còn nhiều hạn chế, thiếu sót. Rất mong sự đóng góp, giúp đỡ của giảng viên và các bạn sinh viên để em có thể hoàn thiện bài làm hơn nữa. Em xin chân thành cảm ơn
Trang 1MỤC LỤC
PHẦN 1: MỞ ĐẦU 1
PHẦN 2: NỘI DUNG 2
CHƯƠNG 1: PHÂN TÍCH NGUỒN PHÁP LUẬT LIÊN MINH CHÂU ÂU 2
1.1 Khái quát về Hệ thống Pháp luật Liên minh châu Âu 2
1.2 Cấu trúc nguồn Luật liên minh châu Âu 3
CHƯƠNG 2: KHÁC BIỆT GIỮA NGUỒN CỦA PHÁP LUẬT LIÊN MINH CHÂU ÂU VÀ NGUỒN CỦA LUẬT QUỐC TẾ 5
2.1 Tìm hiểu khái quát về Luật quốc tế 5
2.2 Khác biệt giữa nguồn của Pháp luật Liên minh châu Âu và nguồn của Luật quốc tế 5
PHẦN 3: KẾT LUẬN 7
PHẦN 4: DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 8
Trang 2PHẦN 1: MỞ ĐẦU Liên minh châu Âu (tên tiếng Anh là: the European Union, viết tắt là: EU) là một trong những liên minh thành công nhất trên thế giới hiện nay Với cơ cấu tổ chức là một thực thể kinh tế, chính trị đặc thù với mức
độ liên kết sâu sắc, EU ngày càng khẳng định vị thế và tầm quan trọng hàng đầu về mặt chính trị và kinh tế trên thế giới
Để đạt được điều này không thể không nhắc đến sự thành công trong việc xây dựng hệ thống Pháp luật liên minh châu Âu Luật liên minh châu
Âu là tổng thể các nguyên tắc và quy phạm pháp luật do Liên minh châu
Âu xây dựng và ban hành, có hiệu lực áp dụng thống nhất và trực tiếp đối với các quốc gia thành viên và các cơ quan, thiết chế của Liên minh châu
Âu Nguồn của luật Liên minh châu Âu là hình thức biểu hiện các quy phạm pháp luật quốc tế Nó bao gồm 3 loại sau: Luật gốc (primary law), luật phái sinh (secondary law) và án lệ (case law)
Đây là một nguồn luật chưa từng có tiền lệ trên thế giới, nó khác biệt với các bộ luật quốc tế và luật quốc gia Để làm rõ về Luật liên minh châu
Âu và sự khác biệt của nó với Luật quốc tế, em lựa chọn chủ đề “Phân tích nguồn của Pháp luật Liên minh châu Âu, từ đó chỉ ra những điểm khác biệt giữa nguồn của Pháp luật Liên minh châu Âu và nguồn của Luật quốc tế” làm chủ đề bài tiểu luận
Do hạn chế về mặt kiến thức và thời gian, có thể bài tiểu luận còn nhiều hạn chế, thiếu sót Rất mong sự đóng góp, giúp đỡ của giảng viên và các bạn sinh viên để em có thể hoàn thiện bài làm hơn nữa Em xin chân thành cảm ơn!
Trang 3PHẦN 2: NỘI DUNG CHƯƠNG 1: PHÂN TÍCH NGUỒN PHÁP LUẬT LIÊN MINH CHÂU ÂU
1.1 Khái quát về Hệ thống Pháp luật Liên minh châu Âu
1.1.1 Khái niệm Pháp luật Liên minh châu Âu
Trước hết, ta có khái niệm về Luật liên minh châu Âu như sau: Luật Liên minh châu Âu là tổng thể các nguyên tắc và quy phạm pháp luật do Liên minh châu Âu xây dựng và ban hành, có hiệu lực áp dụng thống nhất
và trực tiếp đối với các thể nhân, quốc gia thành viên và các cơ quan, thiết chế của Liên minh châu Âu
1.1.2 Đặc điểm Hệ thống pháp luật Liên minh châu Âu
Pháp luật Liên minh châu Âu là tổng thể các chế định và nguyên tắc thể hiện và củng cố ý chí và quyền lợi của Liên minh châu Âu như ý chí và quyền lợi siêu nhà nước Ở đây cần nói thêm rằng ý chí và quyền lợi chung
Ý chí và quyền lợi siêu nhà nước EU không còn là tổng hợp ý chí và quyền lợi của các nhà nước thành viên mà trở thành ý chí và quyền lợi thống nhất
Hệ thống pháp luật EU có những đặc thù nhất định, không giống hệ thống pháp luật của một quốc gia, cũng không giống hệ thống pháp luật quốc tế,
nó vừa là công pháp vừa là tư pháp, vừa là luật thực định vừa là luật tố tụng, vừa là luật thành văn vừa dựa trên những tiền lệ Chính vì thế mà ta thấy nó có những đặc điểm chính sau:
Thứ nhất, tính tổng hợp bao gồm các yếu tố của cả Luật Quốc tế, Luật Liên bang và Liên minh
Thứ hai, tính năng động thay đổi bản chất, cấu trúc, lĩnh vực và cơ chế tác động EU vẫn đang trong quá trình vận động và phát triển, cả đường biên giới lẫn các thể chế cũng như các chính sách vẫn chưa cố định
Thứ ba, tính giao thời chưa hoàn chỉnh, hiện đang nằm ở giữa luật quốc gia và quốc tế
Trang 4Thứ tư là tính hệ thống, Hệ thống pháp luật Liên minh châu Âu bao trùm đối với mọi quốc gia thành viên và có giá trị pháp lý cao hơn đạo luật các nước thành viên
1.2 Cấu trúc nguồn Luật liên minh châu Âu
Liên minh châu Âu có ba nguồn luật chính, đó là: Nguồn luật gốc (sources of pramary law), nguồn luật phái sinh (sources of secondary law)
và án lệ (case law) được phân tính cụ thể dưới đây
1.2.1 Nguồn luật gốc
Trong hệ thống nguồn luật Liên minh châu Âu, nguồn luật gốc là các Điều ước quốc tế được xây dựng trên cơ sở những thỏa thuận trực tiếp của các quốc gia thành viên trong khuôn khổ Liên minh châu Âu
Nguồn luật gốc này là nguồn cơ bản có hiệu lực tối cao trên toàn lãnh thổ các nước thành viên và cả các đảo vùng lãnh thổ có quan hệ ngoại giao theo Hiệp ước Mastricht Gồm các cấp độ sau:
- Cấp độ 1 gồm các Hiệp ước là cơ sở xây dựng của Liên minh châu Âu: Hiệp ước Pari 1951 – cơ sở pháp lý đầu tiên cho quá trình phát triển của Liên minh châu Âu, Hiệp ước Rome 1957 – trên cơ sở kế thừa những quy định của Hiệp ước Pari, Hiệp ước này có những thay đổi căn bản nhằm thúc đẩy quá trình hội nhập ngày càng sâu rộng, Hiệp ước Mastricht 1992 – thành lập liên minh chính trị gồm việc thực hiện chính sách đối ngoại, phòng thủ chung, hợp tác về cảnh sát và pháp luật và các Hiệp ước gia nhập của các quốc gia thành viên
- Cấp độ 2 gồm các Hiệp ước sửa đổi bổ sung các chế định hiện tại, củng cố chế độ pháp lý của Liên minh châu Âu: Hiệp ước châu Âu 1986 – tăng cường cơ sở pháp lý cho các thể chế EU trong việc hoàn thiện thị trường nội khối vào trước năm 1992; Hiệp ước Amsterdam 1997 – mở rộng phạm vi áp dụng phương thức bỏ phiếu theo đa số, mở rộng phạm vi áp dụng thủ tục đồng quyết định, tạo ra thủ tục hợp tác tăng cường; Hiệp ước
Trang 5Nice 2001 – tập trung vào vấn đề cải cách thể chế; Hiệp ước Lisbon 2009, Hiệp ước Brussels 1967 và các nghị định thư các tuyên bố kèm theo các Hiệp ước trên
- Cấp độ 3 gồm các điều ước quốc tế giữa các quốc gia thành viên ký trong khuôn khổ EU điều chỉnh các quan hệ hợp tác và liên kết trong các lĩnh vực Chẳng hạn như Hiệp định Stregen, Hiệp ước về ổn định và tăng cường của các quốc gia trong khu vực đồng tiền chung,…
1.2.2 Nguồn luật phái sinh
Luật phái sinh là những quy định của pháp luật do các thiết chế liên minh ban hành và các thỏa thuận theo Điều 249 EU treaty, Luật phái sinh được ban hành dưới các hình thức văn bản:
- Quyết định (Decision) là loại văn bản chỉ có hiệu lực bắt buộc đối với các cá nhân, thể nhân, quốc gia thành viên được chỉ định trong văn bản Quyết định được chỉ định để giải các vấn đề, trường hợp cá biệt liên quan đến quá trình Liên minh châu Âu triển khai thực hiện các Hiệp ước, các Chỉ thị và Quy định
- Quy định (Regulation) là văn bản có hiệu lực bắt buộc đối với tất
cả các công dân và quốc gia thành viên của Liên minh châu Âu Tất cả các Quy định đều có hiệu lực áp dụng trực tiếp tại các quốc gia thành viên và đây là loại văn bản pháp luật chủ yếu được dùng để tổ chức những vấn đề
đã được nhất thể hóa ở mức độ cao
- Chỉ thị (Directives) là loại văn bản pháp luật chỉ có hiệu lực bắt buộc đối với những quốc gia thành viên được chỉ định trong văn bản Không phải tất cả các Chỉ thị đều có hiệu lực áp dụng trực tiếp (đây là ngoại lệ của nguyên tắc “áp dụng trực tiếp”) Chỉ có các Chỉ thị thỏa mãn điều kiện “cụ thể”, “rõ ràng” và “vô điều kiện” mới được áp dụng trực tiếp theo chiều dọc và chỉ trong trường hợp nó không được chuyển hóa hoặc chuyển hóa không chính xác (nếu đã được chuyển hóa chính xác thì áp dụng quy định chuyển hóa)
Trang 61.2.3 Án lệ
Án lệ là các phán quyết của Tòa án công lí châu Âu (ECJ) và của Tòa sơ thẩm châu Âu (CFJ) Chúng không chỉ có giá trị bắt buộc đối với các bên đương sự mà còn có giá trị bắt buộc đối với các cá nhân, quốc gia thành viên khi ở trong hoàn cảnh tương tự như của án lệ Chúng được sử dụng trong trường hợp mà nguồn luật gốc và nguồn luật phái sinh không giải quyết được vấn đề đó
CHƯƠNG 2: KHÁC BIỆT GIỮA NGUỒN CỦA PHÁP LUẬT LIÊN MINH CHÂU ÂU VÀ NGUỒN CỦA LUẬT QUỐC TẾ
2.1 Tìm hiểu khái quát về Luật quốc tế
Thuật ngữ "luật quốc tế" có thể dùng để chỉ hai ngành luật:
Thứ nhất, Công pháp quốc tế: nó điều chỉnh mối quan hệ giữa các quốc gia và các tổ chức quốc tế, xử lý các lĩnh vực như nhân quyền, luật hiệp ước, luật biển, luật hình sự quốc tế và luật nhân đạo quốc tế
Thứ hai, Luật quốc tế tư nhân - hay xung đột luật - một tập hợp các quy tắc của luật tố tụng xác định hệ thống pháp luật nào điều chỉnh và luật của cơ quan tài phán áp dụng cho một tranh chấp pháp lý nhất định Các quy tắc này được áp dụng khi một tranh chấp pháp lý có yếu tố chéo, chẳng hạn như hợp đồng được đồng ý bởi các bên ở các Quốc gia khác nhau hoặc khi yếu tố chéo tồn tại ở một quốc gia có nhiều quyền tài phán
2.2 Khác biệt giữa nguồn của Pháp luật Liên minh châu Âu và nguồn của Luật quốc tế
2.2.1 Luật quốc tế liên quan đến luật của Liên minh châu Âu?
Mặc dù luật Liên minh châu Âu có thể được coi là một dạng cụ thể của Luật quốc tế, nhưng nội dung chính của luật Liên minh châu Âu có một
số đặc điểm cụ thể thường không xuất hiện trong Luật quốc tế Đặc biệt, công dân có quyền yêu cầu được luật Liên minh châu Âu bảo đảm trước
Trang 7các tòa án ở các quốc gia thành viên châu Âu Các quốc gia, trong khi Luật quốc tế thường cần được chuyển thành Luật quốc gia trước khi người dân
có thể yêu cầu Ngoài ra, luật Liên minh châu Âu thường chiếm ưu thế hơn luật của các quốc gia thành viên Liên minh châu Âu
2.2.2 Khác biệt giữa nguồn của Pháp luật Liên minh châu Âu và nguồn của Luật quốc tế
Theo Khoản 1 Điều 38 Quy chế Tòa án công lý quốc tế thì nguồn của Luật quốc tế bao gồm: các Điều ước quốc tế, tập quán quốc tế, các nguyên tắc pháp luật chung, phán quyết của Tòa án công lí quốc tế, học thuyết của các luật gia danh tiếng về Luật quốc tế Ngoài ra, còn có các nghị quyết của tổ chức quốc tế, hành vi pháp lý đơn phương của các quốc gia Trong nguồn của Luật quốc tế không có luật phái sinh và án lệ Đây là nguồn luật quan trọng và nhiều về số lượng trong luật Liên minh châu Âu
Án lệ là nguồn luật có vị trí quan trọng trong thực tiễn hoạt động tư pháp của Liên minh châu Âu cũng như sự phát triển của pháp luật Liên minh châu Âu Vì nguồn luật gốc của Liên minh châu Âu chỉ mang tính chất định khung, trong khi nguồn luật phái sinh của Luật Liên minh châu Âu cũng không thể giải quyết được tất cả
Nếu luật Liên minh châu Âu là Luật quốc tế thì có thể nó không giải quyết được các vấn đề nảy sinh trên Liên minh châu Âu Luật quốc tế không có nguồn luật phái sinh và án lệ nhưng trong khi đó, để giải quyết các vấn đề nảy sinh trên thẩm quyền của Liên minh châu Âu thì hai loại nguồn này là hai loại nguồn vô cùng quan trọng, là nguồn chính để giải quyết các vấn đề phát sinh trên liên minh
Trang 8PHẦN 3: KẾT LUẬN Luật Liên minh châu Âu là tổng thể các nguyên tắc và quy phạm pháp luật do Liên minh châu Âu xây dựng và ban hành, có hiệu quả áp dụng thống nhất và trực tiếp đối với các quốc gia thành viên Sự thành công
về mặt kinh tế và chính trị của Liên minh châu Âu có sự đóng góp rất lớn trong việc xây dựng và thực hiện hệ thống luật này
Qua bài luận trên, chúng ta nắm được về cấu trúc của luật Liên minh châu Âu gồm nguồn luật gốc, nguồn luật phát sinh và án lệ Nguồn luật gốc gồm các điều ước quốc tế được thỏa thuận trực tiếp giữa các quốc gia thành viên, nguồn luật phái sinh bao gồm Quy định (regulation), Chỉ thị (directive) hay Quyết định (decision), án lệ là các phán quyết của Tòa án công lí châu Âu và Tòa sơ thẩm châu Âu Ngoài ra, bài viết cung cấp thêm điểm khác biệt giữa luật Liên minh châu Âu và Luật quốc tế
Trang 9PHẦN 4: DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Trường đại học luật Hà Nội (2007), “Giáo trình luật quốc tế” – NXB
Công an nhân dân, Hà Nội
2 Lê Minh Tiến và Phạm Hồng Hạnh (2011), tập bài giảng “Pháp luật Liên minh châu Âu”.
3 Chử Thị Nhuần, bài viết “Khái quát về hệ thống pháp luật EU” Truy
cập:
http://lib.bvu.edu.vn/bitstream/TVDHBRVT/7478/2/000000CVv181S0920 07078.pdf
4 Vũ Thanh Tùng (2019), “Vận dụng bài học kinh nghiệm từ Liên minh châu Âu trong việc xây dựng khuôn khổ pháp luật chung cho Cộng đồng Kinh tế ASEAN” Truy cập: https://user-cdn.uef.edu.vn/newsimg/tap-chi-uef/2019-05-06-46/12.pdf