Trong lịch sử phát triển của mình, con người đã trải qua năm hình thái kinh tế xã hội khác nhau đó là công xã nguyên thủy, chiếm hữu nô lệ, phong kiến, tư bản chủ nghĩa và xã hội chủ nghĩa. Trong năm hình thức trên, ngoại trừ công xã nguyên thủy, có đến bốn hình thái kinh tế xã hội sử dụng nhà nước làm hình thức quản lý xã hội. Hình thức quản lý bằng nhà nước được xem là hình thức quản lý tiên tiến, văn minh nhất của nhân loại. Hệ thống cơ quan lãnh đạo đất nước ta hiện nay cũng thông qua nhà nước để quản lý xã hội Việt Nam. Sau thành công của Cách mạng tháng Tám năm 1945, chủ tịch Hồ Chí Minh đã thay mặt Chính phủ đọc bản Tuyên ngôn Độc lập trước hàng chục ngàn đồng bào khai sinh ra Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tại quảng trường Ba Đình vào ngày 291945. Trải qua gần 77 năm xây dựng và hoàn thiện, nhà nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã vượt qua rất nhiều thử thách, khó khăn và đưa đất nước hướng tới mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh. Để có những kiến thức vững chắc về nhà nước ta, em lựa chọn chủ đề: “Phân tích bản chất của nhà nước. Liên hệ bản chất của nhà nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam”, mong rằng có thể trang bị thêm những kiến thức cơ bản về nhà nước cho mọi người, phục vụ cho quá trình hoạt động, làm việc của mọi người trong xã hội.
Trang 1Nhận làm bài thuê lý luận chính trị, khoa học xã hội và nhân văn giá rẻ sinh viên Liên hệ Zalo: 0389632001
TÊN ĐỀ TÀI: PHÂN TÍCH BẢN CHẤT NHÀ NƯỚC LIÊN HỆ BẢN CHẤT NHÀ NƯỚC CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ
NGHĨA VIỆT NAM HIỆN NAY
BÀI TẬP LỚN KẾT THÚC HỌC PHẦN
Học phần: LÝ LUẬN CHUNG VỀ NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT
Mã phách:………
Trang 2Nhận làm bài thuê lý luận chính trị, khoa học xã hội và nhân văn giá rẻ sinh viên Liên hệ Zalo: 0389632001
Hà Nội – 2022
Trang 3MỤC LỤC
PHẦN 1: MỞ ĐẦU 1
PHẦN 2: NỘI DUNG 4
CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ NHÀ NƯỚC 4
1.1 Khái niệm về nhà nước 4
1.2 Đặc trưng của nhà nước 4
1.3 Nguồn gốc của nhà nước 6
CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH BẢN CHẤT CỦA NHÀ NƯỚC 7
2.1 Bản chất xã hội của nhà nước 7
2.2 Bản chất giai cấp của nhà nước 9
CHƯƠNG 3: LIÊN HỆ BẢN CHẤT NHÀ NƯỚC CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM HIỆN NAY 11
3.1 Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân 12
3.2 Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam trực tiếp tổ chức và quản lý hầu hết các mặt quan trọng của đời sống xã hội 12
3.4 Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước thống nhất của các dân tộc cùng sinh sống trên đất nước Việt Nam 14
3.5 Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam luôn đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam – Đội tiên phong của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và của toàn dân tộc 14
3.6 Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước của thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội 15
PHẦN 3: KẾT LUẬN 16
PHẦN 4: DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 17
Trang 4PHẦN 1: MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Trong lịch sử phát triển của mình, con người đã trải qua năm hình thái kinh tế - xã hội khác nhau đó là công xã nguyên thủy, chiếm hữu nô lệ, phong kiến, tư bản chủ nghĩa và xã hội chủ nghĩa Trong năm hình thức trên, ngoại trừ công xã nguyên thủy, có đến bốn hình thái kinh tế - xã hội sử dụng nhà nước làm hình thức quản lý xã hội Hình thức quản lý bằng nhà nước được xem là hình thức quản lý tiên tiến, văn minh nhất của nhân loại Hệ thống cơ quan lãnh đạo đất nước ta hiện nay cũng thông qua nhà nước để quản lý xã hội Việt Nam
Sau thành công của Cách mạng tháng Tám năm 1945, chủ tịch Hồ Chí Minh đã thay mặt Chính phủ đọc bản Tuyên ngôn Độc lập trước hàng chục ngàn đồng bào khai sinh ra Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tại quảng trường Ba Đình vào ngày 2/9/1945 Trải qua gần 77 năm xây dựng và hoàn thiện, nhà nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã vượt qua rất nhiều thử thách, khó khăn và đưa đất nước hướng tới mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh
Để có những kiến thức vững chắc về nhà nước ta, em lựa chọn chủ đề:
“Phân tích bản chất của nhà nước Liên hệ bản chất của nhà nước Cộng hòa
Xã hội chủ nghĩa Việt Nam”, mong rằng có thể trang bị thêm những kiến thức
cơ bản về nhà nước cho mọi người, phục vụ cho quá trình hoạt động, làm việc của mọi người trong xã hội
2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1 Mục đích nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu với mục đích nhằm nâng cao nhận thức về bản chất nhà nước nói chung và bản chất của nhà nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa
Trang 52.2 Nhiệm vụ nghiên cứu
- Khái niệm nhà nước
- Phân tích bản chất của nhà nước nói chung
- Liên hệ thực tiễn bản chất của nhà nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1 Đối tượng nghiên cứu
- Bốn hình thức nhà nước có trong lịch sử nhân loại: nhà nước chủ nô, nhà nước phong kiến, nhà nước tư sản, nhà nước xã hội chủ nghĩa
- Đối tượng cụ thể: Nhà nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam
3.2 Phạm vi nghiên cứu
- Về nội dung: Đề tài tập trung nghiên cứu về bản chất của nhà nước nói chung và thực tiễn bản chất của nhà nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam nói riêng
- Về không gian: phạm vi lãnh thổ nhà nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam
- Về thời gian: Theo tiến trình lịch sử phát triển của các kiểu nhà nước
để tìm ra bản chất nhà nước Đối với liên hệ thực tiễn bản chất nhà nước ta tập trung trong khoảng thời gian nhà nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam được khai sinh và trưởng thành từ 1945 – nay
4 Phương pháp nghiên cứu
4.1 Phương pháp phân tích và tổng hợp
Phân chia đối tượng thành những bộ phận, những mặt, những yếu tố đơn giản hơn để phân tích, phát hiện ra bản chất, thuộc tính, quy luật của từng
bộ phận nhận của đối tượng nghiên cứu để từ đó hiểu rõ hơn đối tượng nghiên cứu
Trang 6Tổng hợp là quá trình đi ngược lại với phân tích từ kết quả phân tính những phần, bộ phận sau khi đã bóc tách để nhìn thấy được cái bao quát, cái chung từ đó tìm ra bản chất, quy luật của đối tượng nghiên cứu
4.2 Phương pháp quy nạp và diễn giải
Phương pháp quy nạp là phương pháp liên kết những hiện tượng riêng
lẻ, rời rạc, độc lập ngẫu nhiên để tìm ra quy luật, bản chất của sự vật, hiện tượng
Diễn giải là phương pháp đi ngược lại với phương pháp quy nạp Phương pháp diễn giải tìm ra các biểu hiện trong sự vận động của đối tượng
từ những bản chất, nguyên lý, lý thuyết đã được chứng minh trước đó
4.3 Phương pháp lịch sử và logic
Phương pháp lịch sử là tìm hiểu, xem xét vấn đề một cách cụ thể, các
sự kiện diễn ra trong một bối cảnh cụ thể theo trình tự thời gian liên tục kể từ khi bắt đầu đến khi kết thúc trong mối quan hệ của nó với sự kiện khác nhằm chỉ ra điểm đặc trưng, khác biệt của nó với các sự vật, hiện tượng khác
Khác với phương pháp lịch sử, phương pháp logic không chỉ quan sát
sự biến động của sự vật, hiện tượng theo sự vận động của thời gian mà còn đi sâu phân tích, tổng hợp để tìm ra bản chất, quy luật nằm nằm ẩn giấu trong sự kiện, hiện tượng đó
5 Ý nghĩa của việc nghiên cứu đề tài
Đề tài có ý nghĩa nâng cao nhận thức của người dân về bản chất của nhà nước và nhà nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam
Trang 7PHẦN 2: NỘI DUNG CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ NHÀ NƯỚC
1.1 Khái niệm về nhà nước
Nhà nước là một hiện tượng xã hội phức tạp và đa dạng được nhiều ngành khoa học nghiên cứu ở nhiều góc độ, phạm vi khác nhau Do xuất phát
từ những góc độ nghiên cứu khác nhau, bị chi phối bởi yếu tố chính trị,… mà
có nhiều quan niệm về khái niệm của nhà nước
Tuy nhiên, ở góc độ môn học, ta có khái niệm về “nhà nước” như sau: Nhà nước là tổ chức quyền lực đặc biệt của xã hội, bao gồm một lớp người được tách ra từ xã hội để chuyên thực thi quyền lực, nhằm tổ chức và quản lsi
xã hội, phục vụ lợi ích chung của toàn xã hội cũng như lợi ích của lực lượng cầm quyền trong xã hội
1.2 Đặc trưng của nhà nước
Thứ nhất, quyền lực nhà nước mang tính đặc biệt Quyền lực nhà nước
là khả năng của nhà nước khiến các cá nhân, tổ chức trong xã hội phải phục tùng ý chí của nhà nước Quyền lực này phụ thuộc vào sức mạng bạo lực, sức mạnh vật chất, uy tín của nhà nước và khả năng vận động quần chúng của nó Quyền lực nhà nước tồn tại trong mối quan hệ giữa nhà nước với các thành viên cũng như các cơ quan của nó, trong đó thành viên phải phục tùng tổ chức, cấp dưới phải phục tùng cấp trên
Quyền lực của nhà nước là đặc biệt bởi đây là tổ chức đại diện chính thức cho toàn thể xã hội Trong xã hội, sẽ có một tập hợp người tách ra khỏi quần chúng lao động, tổ chức thành các tổ chức, cơ quan khác nhau, thống nhất hợp thành bộ máy nhà nước để thực hiện quyền lực đặt biệt đó
Thứ hai, nhà nước thực thi chủ quyền quốc gia Đặc trưng này thể hiện
ở việc nhà nước có quyền lực bao trùm toàn phạm vi lãnh thổ đất nước, ở trên mọi cá nhân, tổ chức xã hội và đây là tổ chức duy nhất đại diện hợp pháp và chính thức cho một quốc gia
Trang 8Chủ quyền quốc gia thuộc về nhà nước với xã hội không có dân chủ Còn trong điều kiện của xã hội dân chủ, quyền lực tối cao trong xã hội là thuộc về nhân dân, nhân dân ủy quyền cho nhà nước để thực hiện và bảo vệ chủ quyền quốc gia
Thứ ba, nhà nước thực hiện việc quản lý dân cư theo đơn vị lãnh thổ Các tổ chức xã hội rất đa dạng, phức tạp, được hình thành và duy trì dựa trên những điều kiện xã hội khác nhau (quan hệ huyết thống, quan điểm chính trị,
độ tuổi, giới tính,…) nhưng nhà nước lấy việc quản lí dân cư theo lãnh thổ là trọng tâm Tức là, người dân cứ sống trên một lãnh thổ nhất định của nhà nước thì sẽ phải chịu sự quản lí và họ phải thực hiện các quyền, nghĩa vụ đối với nhà nước theo nơi họ cư trú
Thứ tư, nhà nước quy định và thực hiện việc thu thuế, phát hành tiền Thuế là khoản tiền mà người dân bắt buộc phải nộp cho nhà nước theo quy định của pháp luật Nhà nước là bộ máy tách khỏi lao động sản xuất trực tiếp nên nó cần được bảo đảm hoạt động từ nguồn của cải do nhân dân đóng góp Thuế còn là nguồn của cải quan trọng cho việc phát triển các lĩnh vực của đời sống xã hội Chỉ nhà nước mới có quyền quy định và thực hiện việc thu thuế bởi chỉ có nó mới đại diện chính thức cho toàn xã hội Ngoài ra, nhà nước phát hành tiền để làm phương tiện trao đổi trong sản xuất, phân phối, tiêu dùng của cải trong đời sống hàng ngày
Thứ năm, nhà nước ban hành pháp luật, dùng pháp luật làm công cụ quản lí xã hội Pháp luật là nhữnh quy tắc xử sự chung trong đời sống con người Nhà nước ban hành ra hệ thống pháp luật, cung ứng cho xã hội một loại quy tắc ứng xử mang tính bắt buộc đối với mọi cá nhân, tổ chức trong xã hội Thông qua pháp luật, nhà nước có thể tổ chức và quản lý xã hội và mọi
cá nhân, tổ chức trong xã hội có nghĩa vụ tôn trọng và thực hiện pháp luật một cách đầy đủ và nghiêm túc
Trang 91.3 Nguồn gốc của nhà nước
Trong lịch sử có nhiều quan điểm giải thích về nguồn gốc của nhà nước, dưới đây là một số quan điểm phổ biến:
Thuyết thần học cho rằng sự hình thành của nhà nước là do ý muốn của thượng đế, chúa trời để bảo vệ xã hội, do vậy quyền lực của nhà nước là vĩnh cửu; Thuyết gia trưởng cho rằng nhà nước ra đời từ sự phát triển của hình thưc gia đình: xã hội cần có người quản lý đó là nhà nước cũng giống như gia đình cần có người đứng đầu đó là người gia trưởng, về mặt bản chất quyền lực nhà nước cũng giống như quyền gia trưởng; Thuyết khế ước cho rằng nhà nước là kết quả của một khế ước được ký kết giữa những con người sống trong trạng thái tự nhiên không có nhà nước và nó phản ánh lợi ích của các thành viên trong xã hội;…Nhìn chung, các quan điểm trên đây giải thích nguồn gốc nhà nước chủ yếu trên cơ sở duy tâm, coi nhà nước ra đời là do ý muốn, nguyện vọng chủ quan, không giải thích đúng nguồn gốc của nhà nước
Các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác – Lênin đã giải thích nguồn gốc nhà nước trên cơ sở phương pháp duy vật biện chứng và phương pháp duy vật lịch
sử, cho rằng:
Nhà nước không phải là hiện tượng xã hội vĩnh cửu, bất biến Nhà nước
có quá trình hình thành, phát triển và tiêu vong gắn liền với những điều kiện khách quan của xã hội Trong lịch sử xã hội, loài người đã trải qua quá trình phát triển gồm 5 hình thái kinh tế xã hội: cộng sản nguyên thủy, chiếm hữu nô
lệ, phong kiến, tư sản và xã hội chủ nghĩa
Cộng sản nguyên thủy là hình thái kinh tế xã hội đầu tiên trong lịch sử loài người, là xã hội chưa có giai cấp, chưa có nhà nước, nhưng sự ra đời của nhà nước hình thành trong chính xã hội này
Khi xã hội có sự phát triển về kinh tế làm xuất hiện chế độ tư hữu tài sản (là tiền đề kinh tế cho sự hình thành nhà nước), đồng thời dẫn đến việc xã hội phân hóa thành các giai cấp, các tầng lớp người có quyền lợi đối kháng
Trang 10nhau và mâu thuẫn gay gắt không thể điều hòa được (là tiền đề xã hội cho sự hình thành nhà nước), dẫn đến đấu tranh giai cấp Thông qua đấu tranh giai cấp giải quyết mâu thuẫn xã hội Giai cấp thống trị đã lập nên tổ chức để bảo
vệ quyền và lợi ích của giai cấp mình Tổ chức đó chính là nhà nước
Sự xuất hiện của nhà nước là cả một quá trình lâu dài, gắn liền với sự biến đổi mọi mặt của đời sống xã hội Giữa xã hội không có nhà nước và xã hội có nhà nước không có một ranh giới rõ rệt, một mốc thời gian cụ thể mà là
cả một thời kì quá độ chuyển từ xã hội này sang xã hội khác Thời kì quá độ nhanh hay chậm còn phụ thuộc vào điều kiện cụ thể ở từng khu vực
CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH BẢN CHẤT CỦA NHÀ NƯỚC
Bản chất của nhà nước là những mặt, những mối liên hệ, thuộc tính tất nhiên, tương đối ổn định bên trong nhà nước, quy định sự tồn tại, phát triển của nhà nước Nhà nước là một hiện tượng xã hội, nó sinh ra từ hai nhu cầu
cơ bản là nhu cầu tổ chức quản lý và nhu cầu bảo vệ lợi ích của giai cấp thống trị về kinh tế nên khi tìm hiểu về bản chất nhà nước, cần tập trung vào hai phương diện: phương diện xã hội và phương diện giai cấp
2.1 Bản chất xã hội của nhà nước
Nhà nước là một tổ chức của xã hội, sinh ra từ xã hội để duy trì, quản
lý xã hội Nhà nước đại diện chính thức cho xã hội, thực hiện và bảo vệ các lợi ích cơ bản, lâu dài của quốc gia, dân tộc Trong xã hội có giai cấp, các gia cấp dù là thống trị hay bị trị đều là những bộ phận thống nhất tạo nên xã hội
Vì vậy mà nhà nước vừa bảo vệ quyền lợi của giai cấp thống trị, vừa bảo vệ lợi ích của các giai cấp, tầng lớp khác trong một giới hạn cho phép
Nhà nước có vị trí đặc biệt trong xã hội, nó đứng trên xã hội, đại diện cho xã hội để giải quyết những công việc mang tính xã hội nên thuộc tính xã hội là một thuộc tính khách quan Mức độ và phạm vi tính xã hội của nhà nước được biểu hiện trong mỗi kiểu nhà nước, trong mỗi nhà nước không
Trang 11hoàn toàn giống nhau Điều này tùy thuộc vào nhiều yếu tố, điều kiện và hoàn cảnh lịch sử cụ thể
Với nhà nước chủ nô, nhất là các nhà nước chủ nô phương Đông, do điều kiện kinh tế - xã hội khắc nghiệt nên phải thực hiện khá nhiều các hoạt động kinh tế - xã hội để duy trì sự tồn tại phát triển của xã hội
Với nhà nước phong kiến, mọi quyền lực đều thuộc về các vua chúa phong kiến thì nền chính trị tốt hay xấu còn phụ thuộc vào nhân cách, phẩm hạnh của vua, chúa và tầng lớp quan lại trong nước Các nhà nước phong kiến tùy thuộc vào điều kiện cụ thể của đất nước mà tiến hành các hoạt động kinh
tế - xã hội vì sự phát triển đất nước, vì lợi ích của dân cư, vì sự phồn thịnh của quốc gia Tuy vậy, sự quan tâm tới các hoạt động xã hội của nhà nước phong kiến chưa nhiều, chưa đúng với vị trí, vai trò của nó trong xã hội
Với sự ra đời của nhà nước tư sản, bản chất của nhà nước đã có sự biến đổi lớn: tính xã hội của nhà nước được tăng cường, tính giai cấp được che dấu kín đáo hơn Với những thể chế và thiết chế dân chủ tư sản được xác lập đã làm cho nhà nước tư sản có vai trò xã hội ngày càng quan trọng, thúc đẩy sự phát triển của xã hội tư sản nói riêng và nền văn minh nhân loại nói chung Trong những giai đoạn gần đây, nhà nước tư sản can thiệp sâu hơn, nhiều hơn vào các hoạt động kinh tế - xã hội, tạo ra những điều kiện để xã hội phát triển tốt hơn, văn minh hơn
Trong xã hội xã hội chủ nghĩa, các giai cấp bóc lột bị xóa bỏ, các quan
hệ sản xuất mới được thiết lập và củng cố dựa trên cơ sửo của chế độ công hữu về tư liệu sản xuất Cơ sở kinh tế - xã hội đó đã làm cho mục đích ra đời, tồn tại và bản chất của nhà nước xã hội chủ nghĩa khác hẳn so với cá nhà nước trước đây: Nhà nước này tập trung tìm cách xóa bỏ dần chế độ tư hữu, thiết lập chế độ công hữu về tư liệu sản xuất, tiến tới xóa bỏ áp bức, bóc lột trong xã hội
Nhà nước xã hội chủ nghĩa là tổ chức trực tiếp tổ chức và quản lý hầu hết các mặt quan trọng của đời sống xã hội như kinh tế, chính trị, văn hóa –