Giáo trình Lý luận dạy học Địa lý (In lần thứ tư): Phần 1

Phần 1 cuốn sách trình bày các nội dung: Đối tượng, nhiệm vụ và phương pháp nghiên cứu môn lí luận dạy học Địa lý; môn Địa lý trong nhà trường phổ thông; hệ thống tri thức Địa lý trong nhà trường phổ thông và quá trình nắm tri thức của học sinh; việc vận dụng các nguyên tắc dạy học vào việc giảng dạy Địa lý. mời các bạn cùng tham khảo nội dung chi tiết.

NGUYÊN DƯỢC - NGUYỄN TRỌNG PHÚC

LY LUAN DAY HOC DIA LY

- PHAN DAI CƯƠNG

(Đã được hội đồng thẩm định sách của

Bộ Giáo dục và Đào tạo giới thiệu làm sách dùng chung cho các trường Đại học Sư phạm)

(In lần thứ tư)

Chịu trách nhiệm xuất bản

Tổng biên tập: NGUYÊN THIỆN GIÁP

Người nhận xét: GS LÊ BÁ THẢO

GS NGÔ ĐẠT TAM

Biên tập tái bản: ĐINH VĂN VANG

Lời nói DAU CHO LAN XUAT BAN THU HAI

ách đây ba năm, cuốn LÝ LUẬN DẠY HỌC' ĐỊA LÝ do Giáo sư Nguyên Dược và Nguyên Trọng Phúc biên soạn đã được Nhà xuất bản Ciáo dục xuất bản lần thứ nhất Cuốn sách được biên soạn theo

chương trình do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành và đã được giới thiệu

làm giáo trình chính thức trong các trường Đại học và Cao đẳng Sư phạm

toàn quốc

LÝ LUẬN DẠY HỌC' ĐỊA LÝ chẳng những là sách học chính thức

của sinh viên, mà còn là tài liệu tham khảo bổ ích cho các giảng viên trẻ và giáo viên phổ thông trung học

Theo ý đồ khoa học, toàn bộ nội dung giáo trình LÝ LUẬN DẠY HỌC HIA LY sẽ được triển khai thành hai phân Phân thứ nhất giải quyết những van dé lý luận chung của việc Dạy - Học Địa lý Phần thứ hai sẽ trình bày những vấn đề cụ thể của việc Dạy - Học Địa lý tự nhiên và Địa lý kinh tế -

xã hội Do nhiều lý do chủ quan và khách quan, Phần thứ hai của cuốn sách vân chưa thể ra mắt bạn đọc Cuốn sách mà các bạn có trong tay chính

là Phần thứ nhất của giáo trình LÝ LUẬN DẠY HỌC ĐỊA LÝ

Ba nam trôi qua, khoa học giáo dục, nhất là khoa học Địa lý và các khoa học liên ngành đã có những bước tiến bộ đáng kể Tuy vậy, những nội dung cốt lỗi của cuốn LÝ LUẬN DẠY HỌC ĐỊA LÝ này vân bảo toàn được giá trị khoa học và tính thiết thực Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội hy vọng, việc tái bản cuốn sách này sẽ đáp ứng được nhu cầu học tập của sinh viên và quy mô đào tạo ngày càng mở rộng của các trường Đại

học, Cao đẳng sư phạm

Nhà xuất bản ĐHQGHN

I - ĐỐI TƯỢNG VÀ NHIỆM VỤ

CỦA MÔN LÍ LUẬN DẠY HỌC ĐỊA LÝ

Nhiệm vụ của nhà trường phổ thông Việt Nam trong giai đoạn

hiện nay là phải hình thành cho những thế hệ học sinh những cơ sở bạn dầu rất quan trọng của con người mới mà Đảng và Nhà nước ta

dã nhấn mạnh là: "Cần phải có ý thức và đạo đức XHCN, có trình độ văn hoá phổ thông có hiểu biết kỹ thuật, có kĩ năng lao động cần

thiết, có óc thẩm mĩ và có kiến thức tốt " để kế tục sự nghiệp cách mạns, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Với chức năng của mình nhà trường phổ thông chỉ có thể hoàn

thành được nhiệm vụ đó có kết quả bằng việc tổ chức các hoạt động

giáo dục một cách hợp lí, trong đó hoạt động chính là tổ chức giáo

dục thông qua việc giảng dạy các môn học

Quá trình dạy học của bất cứ một môn văn hoá nào trong nhà trường đều có liên quan chặt chế đến ba vấn đề: nội dung môn học,

hoạt động dạy của giáo viên (thông qua nội dung môn học) và hoạt động nhận thức của học sinh (thông qua nội dung môn học dưới sự

hướng dân, chỉ đạo của giáo viên)

Trong điều kiện tổ chức của nền giáo dục nước ta hiện nay, viéc

giáo dục học sinh trong nhà trường chủ yếu được tiến hành dưới hình

thức nội khoá Khi lên lớp, trong một tiết học, người giáo viên phải tiến hành nhiều hoạt động phức tạp: tổ chức, điều khiển quá trình

nhận thức của học sinh như thế nào trong mối tác động qua lại giữa thdy va trò Với các phương tiện gì có thể làm cho học sinh nắm dược

khối lượng kiến thức, kĩ năng nhất định đã ghi trong chương trình và

thể hiện trong sách giáo khoa Cần phải có những phương pháp nào

với các phương tiện gì? Làm thế nào để những kiến thức và kĩ năng

đó trở thành niềm tin, tình cảm, năng lực và phẩm chất của dại da số

nếu không phải là của tất cả mọi học sinh trong lớp Đây là một quá trình rất phức tạp về mặt tâm lí - giáo dục xảy ra giữa người với

người, giữa giáo viên và học sinh Tuy nhiên, dù phức tạp đến dâu thì

sự diên biến của quá trình đó cũng có tính quy luật Việc nghiên cứu

các tính quy luật của quá trình giáo dục, đào tạo con người thông qua

việc giảng dạy các môn văn hoá trong nhà trường là nhiệm vụ của môn lí luận dạy học bộ môn Trong chương trình dạy học ở trường phổ thông có nhiều môn văn hoá khác nhau, môi môn có những dặc điểm riêng bắt nguồn từ tính đặc thù của các khoa học tương ứng, vi vậy môi môn lại có môn lí luận dạy học riêng của mình Để giảng

dạy môn địa lí có môn lí luận dạy học địa lí

Môn lí luận dạy học địa lí được giảng dạy trong khoa Địa lí của

các trường Sư phạm Nó có nhiệm vụ đào tạo, bồi dưỡng những giáo

viên tương lai có đây đủ năng lực làm tốt nhiệm vụ giáo dục của

sinh, thong qua môn địa lí Như vậy, đối tượng nghiên cứu của nó chính là quá trình dạy học môn địa lí trong nhà trương phổ thông, hay

nói một cách đây đủ hơn là: "quá trình giáo dục, dào tạo con người

mới thông qua việc giáo viên tổ chức, hướng dân cho học sinh nắm vững một khối lượng kiến thức kĩ năng nhất định ghi trong chương

trình học của môn địa lí trong nhà trường”

Muốn đạt được kết quả đó, môn lí luận dạy học địa lí phải tìm ra

những mối quan hệ có tính quy luật giữa nội dung môn địa lí học trong nhà trường với các hoạt động của giáo viên và học sinh, nhằm

tạo ra những hiệu quả ngày càng cao đối với học sinh về mặt học vấn

và phát triển nhân cách

Nhiệm vụ dó yêu cầu môn lí luận dạy học địa lí phải giải đáp

dược hai câu hỏi:

1 Mon dia li dạy những nội dung gì? Tại sao lại phải dạy và học những nội dung đó?

2 Day va hoc như thế nào trong điều kiện thực tế của nhà trường

Việt Nam để học sinh có được những năng lực và phẩm chất của con

ng8ƯỜI MỚI

Giải dap hai câu hỏi trên tức là phải giải đáp những vấn đề có liên quan đến mục dích, đến nội dung, đến các điều kiện và phương

pháp dạy học của môn địa lí

Để thực hiện nhiệm vụ trên, môn lí luận dạy học địa lí với tư

cách là một khoa học, phải nghiên cứu những vấn đề cụ thể sau:

a) Vị trí, mục dích, yêu cầu của môn địa lí trong nhà trường, Ở môi bậc học, môi lớp.

b) Nội dung của môn địa lí trong nhà trường, cơ sở lí luận của

chương trình, sách giáo khoa, tài liệu tham khảo cho giáo viên và học sinh

c) Các hình thức tổ chức, các phương tiện dạy học và các phương pháp dạy và học địa lí thích hợp với nội dung chương trình

với đặc điểm tâm sinh lí của học sinh và tính đặc thù của khoa học

địa lí

d) Tác dụng rèn luyện những phẩm chất và năng lực của con

người mới qua môn địa lí

d) Những yêu cầu về năng lực chuyên môn của người giáo viên

địa lí để hoàn thành nhiệm vụ

e) Quá trình phát triển và những kinh nghiệm về lí luận dạy học

địa lí

II - QUAN HỆ GIỮA MÔN LÝ LUẬN DAY HOC DIA LI VOI CAC KHOA HOC

1 Quan hệ với khoa học địa lí

Nội dung của môi môn học trong nhà trường đều cố gắng phản

ánh những thành tựu mới nhất của khoa học tương ứng Môn địa lí

trong nhà trường cũng vậy Nó cung cấp cho học sinh những kiến

thức và kĩ năng địa lí hiện đại, nhưng phù hợp với tâm lí lứa tuổi, với

trình độ nhận thức của học sinh Mối quan hệ của nó với khoa hoe dia

lí được thể hiện rõ rệt nhất trong nội dung của môn học

Trong nhà trường phổ thông, học sinh được học về cả địa lí dại cương, địa lí khu vực, về cả địa lí tự nhiên và dia lí kinh tế - xã hội

Đó cũng là những bộ phận chủ yếu trong cấu trúc của khoa học địa lí

Ngay cả một số dụng cụ và phương pháp giảng dạy dịa lí cũng được

mô phỏng theo những dụng cụ và phương pháp nghiên cứu khoa học

dịa lí Có thể dân ra một số thí dụ: các bản đồ và phương pháp sử

dụng bản đồ trong nghiên cứu địa lí được đưa vào nhà trường dưới

hình thức một loạt các bản đồ giáo khoa địa lí và các thao tác về kĩ

năng bản đồ Trong việc giảng dạy địa lí kinh tế - xã hội các ki năng

về sử dụng số liệu thống kê kinh tế và dân số cũng dược mô phỏng

theo phương pháp nghiên cứu thống kê, một phương pháp quan trọng của các khoa học kinh tế và dân số học Ngay cả phương pháp thực

dia cua khoa học địa lí cũng được phản ảnh vào nhà trường dưới hình

thức các cuộc tham quan khảo sát ngoài trời, ở địa phương v.v

Nhu vay là trong chương trình địa lí của trường phổ thông ngoài

việc lựa chọn nội dung kiến thức, Kĩ năng, còn có cả việc vận dụng các quan điểm và phương pháp đặc trưng nhất của khoa học địa lí

2 Quan hệ với các khoa học giáo dục, đặc biệt là với lí

luận dạy học đại cương

Môn lí luận dạy học địa lí có quan hệ rất chặt chẽ với các khoa

học giao dục Nó dược phát triển phù hợp với các quy luật và nguyên tắc do môn giáo dục học đề ra Nôi dung của môn địa lí trong nhà

trường dược soạn thảo dựa trên cơ sở lí thuyết.của nội dung giáo dục

phổ thông, hệ thống các phương pháp dạy học địa lí và những yêu

cầu của chúng phù hợp với cách phân loại về phương pháp dạy học

theo lí luận dạy học đại cương.

Trình tự tiến hành của bài địa lí cũng phù hợp với những hinh

thức tổ chức dạy học trong nhà trường Ngược lại, môn lí luận dạy

học địa lí cũng cung cấp cho môn giáo dục học những tài liệu cụ thể

đẻ khái quát hoá quá trình giáo dục Môn lí luận dạy học dại cương

cũng không thể phát triển được, nếu không có sự khái quát hoá những

quy luật dạy học đặc thù của tất cả các bộ môn, trong đó có môn dia

lí

Những năm gần dây, các nhà giáo dục học đã đề nghị gọi môn lí

luận dạy học bộ môn là môn lí luận dạy học cụ thể Thí dụ : lí luận dạy học bộ môn hoá, lí luận dạy học bộ môn địa lí v.v Cách gọi tên

như thế, trong một mức độ nào đó cũng phản ánh được mối quan hệ

của môn này trong hệ thống các khoa học giáo dục Tuy nhiên lí luận dạy học của môi môn, do tính chất đặc thù của có (vừa nằm

trong hệ thống khoa học giáo dục, vừa nằm trong hệ thống khoa học

tương img), van có những vấn đề lí luận về mục tiêu nội dung,

phương pháp dạy học và quy luật phát triển riêng Vì vậy, không phải ngâu nhiên mà hiện nay lí luận dạy học các môn học dã dân dân được coi la cac khoa học

3 Quan hệ với môn tâm lí học, đặc biệt là môn tâm lí

dạy học

Môn lí luận dạy học môn học còn có quan hệ hết sức chặt chế

với môn tâm lí dạy học, bởi vì những tri thức về các quy luật tâm lí

có thể giúp cho việc nghiên cứu các phương pháp giáo dục cũng như dạy học môn học một cách hiệu quả Trong những năm gần dây,

trong những công trình nghiên cứu về lí luận dạy học địa lí, các cứ

liệu về tâm lí học đã được đánh giá rất cao Trong cuốn: "Phương

pháp giáng dạy dia lí ở trường phổ thông” (1968) do tập thể các nhà

n phiên cứu lí luận dạy học địa lí (A.E: Bibich chủ biên), lần dầu tiên

đã có một chương riêng nói về những cơ sở tâm lí và giáo dục trong việc giảng dạy địa lí Đặc biệt nhiều công trình nghiên cứu và các

thành tựu mới về tâm lí sư phạm của các nhà tâm lí học trên thế giới

trong những năm gần đây, đã có ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển

của môn lí luận dạy học địa lí Mối quan hệ giữa tâm lí học và môn lí

luận dạy học địa lí được thể hiện cụ thể trong việc vận dụng những

quy luật về hoạt động nhận thức theo lứa tuổi của học sinh để quy dịnh khối lượng Kiến thức, kĩ năng mức dọ yêu cầu về tư duy ở từng lớp từng cấp học cũng như trong việc tổ chức, điều khiển quá trình lĩnh hội những kiên thức và kĩ năng địa lí của học sinh

4 Quan hệ với môn lôgic học

Mân lí luận dạy học địa lí còn có mối quan hệ mật thiết với mội mon hee nữa là lôgic học Do tính lôgic là bất buộc đối với bất cứ

môn học nào, cho nên tuỳ thuộc vào mức độ phát triển của mình,

môn lí luận dạy học địa lí ngày càng gắn bó chặt chẽ với lôgic học Những quy luật của lôgic học đã được sử dụng cụ thể vào việc xây dựng hệ thống khái niệm và kĩ năng địa lí trong chương trình các lớp, trong nội dung sách giáo khoa và cả trong việc nghiên cứu đề ra các

phương pháp biện pháp dạy học dịa lí hợp lí nhất

Tâm lí học và lôgic học đều là những khoa học về tư duy, nhưng

nêu tâm lí học chú trọng vào việc nghiên cứu đặc diểm tư duy cụ thể

của học sinh theo lứa tuổi, thì lôgic học lại chú trọng vào việc nghiên

cứu cách thức tư duy cụ thể của học sinh như thế nào cho dúng dắn

II

Những mối quan hệ giữa môn lí luận dạy học dịa lí và các môn›n

học nói trên có thể tóm tất bằng sơ đồ dưới dây:

Hệ thống \ khoa hoc |

\ “ đialí \ / đại cương

„⁄⁄ —“—— : x£

Lôgic học

Hình !- Mối quan hệ giữa môn Lí luận dạy học địa lý và các môn khoa học

Như vậy rõ ràng là muốn xem xét một kết luận về phương pháp?

dạy học địa lí, chúng ta không thể không chú ý đến những mối quan 1

hệ giữa nó với các môn khoa học khác

[II - NHỮNG PHƯƠNG PHAP ĐƯỢC SỬ DỤNG

ĐỀ NGHIÊN CỨU MÔN LÍ LUẬN DẠY HỌC ĐỊA LÍ

Người giáo viên địa lí muốn thành công trong công tác dạy học

của mình thì ngoài việc nắm vững kiến thức và kĩ năng địa lí còn cân :

phải nắm được lí luận dạy học môn học và biết cách nghiên cứu:

có thể đánh giá được những công việc của chính mình học tập kinh

nghiệm của người khác, đồng thời phát huy dược hết năng lực sáng

tạo của bản thân trong công tác chuyên môn

Công tác nghiên cứu trong lĩnh vực lí luận dạy học môn học ngày nay không còn là việc riêng của các cán bộ chuyên môn trong linh vực nghiên cứu mà còn là công việc sáng tạo của đông dáo các giáo Viên trực tiếp giang day trên lớp

: L Slang dd

Muôn nghiên cứu lí luận dạy học trone lĩnh vực các môn hoc,

trước hết phải dựa vào phương pháp luận bộ môn vào các vấn đề lí

luận dạy học đại cương, vào cơ sở duy vật biện chứng và duy vật lịch

sử Nêu không nắm vững những quan điểm nói trên thì người nghiên

cứu không thể hiểu được một cách sâu sắc đối tượng cũng như không

thể lựa chọn xử lí được các tài liệu khoa học địa lí một cách đúng

dân để đưa vào nội dung giảng dạy và học tập trong nhà trường

Trong việc nghiên cứu các đề tài khoa học giáo dục (trong dó có

các đề tài về lí luận dạy học bộ môn), người ta thường vận dụng các

phương pháp nghiên cứu thuộc hai nhóm sau đây:

1 Các phương pháp lí thuyết

Trong những năm gần dây việc nghiên cứu lí luận dạy học địa lí

cũng như lí luận dạy học các môn học khác, người ta thường sử dụng

phổ biến một số phương pháp lí thuyết (cũng gọi là quan điểm tiếp

cận) như: phương pháp phân tích hệ thống, phương pháp phân loại,

phương, pháp lịch sử v.v Nội dung chủ yếu của phương pháp hệ

thống - cấu trúc là đem đối tượng được nghiên cứu, xem xét nó trong

một hệ thống hoàn chỉnh gồm những yếu tố có liên quan với nhau theo một cấu trúc chặt chẽ

Trong cấu trúc đó, những mối quan hệ và tác động tương hô gitiraca

các yếu tố được đặc biệt chú ý Chẳng hạn: khi nghiên cứu quá trình h dạy học địa lí (đối tượng của môn lí luận dạy học dịa lí) người tia a

phải nghiên cứu toàn bộ những mối quan hệ giữa hoạt động của thầy y

và trò (tức là giữa hoạt động dạy và học), giữa việc nắm trï thức dịa lílí

và việc phát triển nhân cách của học sinh giữa mục tiêu và nội dung g

của môn địa lí với các hình thức tổ chức, các phương pháp kể cả các c

phương tiện dạy học địa lí v.v

Nếu sử dụng phương pháp phân loại thì trước hết người nghiên 1 cứu cần tập hợp tất cả những đối tượng và hiện tượng cần nghiên cứu 1

lại rồi so sánh, phân chúng ra từng loại theo các dấu hiệu dặc trưnz -

Thí dụ: khi nghiên cứu vấn đề nội dung day học dia lí trước tiên ! người ta tập hợp tất cả các yếu tố về nội dung lại, rồi phân chúng ra

các thành phần: các loại kiến thức (lí thuyết, thực tiên hay tự nhiên

kinh tế - xã hội v.v ) các loại kĩ năng (kĩ năng bản đồ kĩ năng sử!

dụng các dụng cụ do đạc v.v ), các mô hình sáng tạo v.v rồi sau do) mới nghiên cứu chúng theo từng loại Các vấn đề về phương pháp

hình thức tổ chức, phương tiện dạy học v.v cũng đều phải được tiên !

hành phân loại cụ thể Sự phân loại cũng còn được vận dụng cho các '

kiểu hoạt động nhận thức của học sinh; các kiểu bài kiểu tet len lớp '

những mói quan hệ có tính dịnh lượng giữa tâm sinh lí và khả năng nhân thức của học sinh v.v

Ngoài các phương pháp nói trên trong số các phương pháp nghiên cứu lí thuyết cũng còn có các phương pháp lịch sử và phương

pháp so sánh Với phương pháp lịch sử, tất cả các đối tương và hiện

tượng nghiên cứu đều phải được xem xét trong quá trình phát triển và

biến dối của chúng thco thời gian Phương pháp này chủ yếu sử dụng

các tài liệu, những hiện tượng đã xảy ra trong các giai doạn lịch sử

trước dây để nghiên cứu những vấn đề hiện tại Nếu việc nghiên cứu lại căn cứ vào các kết quả của nước ngoài mà xử lí các vấn đề tương

tự của nước ta thì đó là phương pháp so sánh v.v

2 Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Nghiên cứu thực tiên, chủ yếu là khai thác những tài liệu, những

kinh nghiệm ở các trường với mục dích ghi lại và làm sáng tỏ những

vấn dễ đã thực sự xảy ra trong những diều kiện, hoàn cảnh thực tế Các phương pháp này có giá trị rất lớn trong việc hoàn thiện các dự

thao chương trình và sách giáo khoa, vạch ra những cách thức bồi

dưỡng giáo viên, tổng kết và phổ biến các kinh nghiệm dạy học tiên

Thường thì các phương pháp này được phối hợp với nhau và

dược sử dụng tuỳ theo mục dích và nhu cầu cần thiết tìm hiểu thí dụ:

nếu cần nắm trình độ kiến thức và kĩ năng địa lí của học sinh thì cầm ì

tiến hành kiểm tra, đồng thời cũng có thể phối hợp với việc quan sátL !

trên lớp, điều tra trong giáo viên và học sinh, nghiên cứu tài liệu sO) điểm của lớp sau đó đặt kế hoạch và chuẩn bị chu dáo trình tự các :

công việc phải làm như: dự những giờ nào trên lớp hoặc soạn ra các -

câu hỏi kiểm tra nào cho học sinh v.v

Trong các phương pháp thực tiên quan trọng nhất là phương

pháp thực nghiệm sư phạm Phương pháp này thường dược tiến hành

để tìm ra những kinh nghiệm dạy học mới, xác định xem nội dung của chương trình hoặc tài liệu giáo khoa có phù hợp với nhận thức của học sinh không, hoặc đánh giá cách tiến hành một phương pháp

hiệu quả của một loại đồ dùng dạy học mới (một loại bản đồ chăng han ) trong quá trình day hoc v.v

Khi tiến hành thực nghiệm người nghiên cứu cần phải suy nghĩ

kỹ về giả thuyết đặt ra, về những vấn đề cần kiểm tra dể chứng minh kết quả Đối với những dé tài nghiên cứu về phương pháp, gia thuyết đặt ra thường nhằm vào tính hợp lý cũng như tính hiệu quá của những

cải tiến về trình tự tiến hành, về cách thức hướng dân học sinh cũng như về các phương tiện dạy học

Một điều cần thiết để tiến hành thực nghiệm là: tài liệu biên soạn

để dạy thử phải phù hợp với giả thuyết đề ra (giáo án bài tập, câu hỏi kiểm tra v.V )

Tiêu chuẩn chính để dánh giá những đề xuất về lý luận dạy học

(hoàn thiện nội dung, phương pháp và đồ dùng dạy học ) là kết quả

thể hiện ở việc học sinh nắm vững kiến thức và kĩ năng, ở sự phát

triển hứng thú và mức độ hoạt động tự giác của họ, bởi vậy, trong

quá trình thực nghiệm cần phải có những biện pháp kiểm tra để đo

những tiến bộ do

Một hình thức khá phổ biến trong việc tổ chức dạy thực nghiệm

là có các lớp đối chứng dạy song song bên cạnh các lớp thực nghiệm

Trong các lớp thực nghiệm, việc giảng dạy được tiến hành theo các phương án phù hợp với giả thuyết, còn trong các lớp đối chứng, việc

giảng dạy vân tiến hành một cách bình thường, không có gì thay đổi

Một điểm cân lưu ý là học sinh ở các lớp thực nghiệm phải được chọn

lọc sao cho các em có trình độ và khả năng nhận thức tương tự như

học sinh ở các lớp đối chứng Ngoài ra sự đồng đều về nề nếp kỉ luật

học tập ở các lớp thực nghiệm và lớp đối chứng cũng là một diều kiện

dáng chú ý, tuy không phải là điều kiện cơ bản

Hi¢n nay, trong việc nghiên cứu lí luận dạy học nói chung, phương pháp thực nghiệm sư phạm được coi là phương pháp dáng tin

cây nhất, Vì những kết quả thu được đã trải qua quá trình kiểm

chứng nên các kết luận rút ra thường có giá trị thực tiên và tính

thuyết phục cao

Thông thường, các phương pháp nghiên cứu thực tiên và nghiên cứu lý thuyết được sử dụng có quan hệ chặt chẽ với nhau Bất cứ một

lý luận khái quát nào về mặt lý thuyết cũng phải dựa trên những sự

kiện thực tiên Ngược lại bất cứ một kết luận thực tiên nào cũng đều

phải dựa trên những giả định về mặt lý thuyết

ị

Ị

{

}

IV - QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU NHỮNG VẤN DE

VỀ LÍ LUẬN DẠY HỌC BỘ MÔN

Những vấn đề hoặc đề tài nghiên cứu về lí luận dạy học môn học ' thường có phạm vi rộng, hẹp khác nhau, xuất phát từ việc nghiên cứu

những khó khăn, vấp váp nảy sinh trong quá trình tổng kết kinh

nghiệm dạy học bộ môn ở trường phổ thông, hoặc từ mâu thuân trong

hiện trạng dạy học với thực tế sinh động luôn luôn biến đổi trong môi trường giáo dục

Để cho việc nghiên cứu đạt được kết quả tốt cần phải có qui trình hợp lý Đó là trình tự những công việc kế tiếp nhau một cách lôgic để thực hiện đề tài nghiên cứu Thông thường, trong các đề tài

nghiên cứu khoa học về lí luận dạy học môn học, người ta áp dung

quy trình, gồm các bước sau:

1 Bước 1 - Chon đề tài

Trong bước chọn đề tài người nghiên cứu cần xác dịnh rõ hai vấn

đề: mục đích nghiên cứu và dối tượng nghiên cứu Thí dụ: mục dích

nghiên cứu là: hướng dân học sinh sử dụng sách giáo khoa địa lí, déi

tượng nghiên cứu là: quá trình học tập với sách giáo khoa địa lí của

học sinh ở trên lớp và ở nhà v.v

2 Bước 2 - Tìm hiểu tình hình hiện tại của đê tài

Trong bước này, người nghiên cứu cần nắm được tình hình thực

tế cũng như tình hình đã được nghiên cứu ở trong nước cũng như ở nước ngoài về những vấn đề có liên quan đến đề tài Thí dụ: quan

niệm về việc sử dụng sách giáo khoa địa lí của học sinh ở trong nước

và ngoài nước, những ưu, nhược điểm và tồn tại xung quanh những

văn để có liên quan đến việc sử dụng sách giáo khoa địa lí, các biện

pháp và Kinh nghiệm đã dược sử dụng để giải quyết những khuyết,

nhược điểm nêu trên v.v

3 Bước 3 - Đặt giả thuyết về cách giải quyết tối ưu

Trong bước này, người nghiên cứu cân nêu lên những dự kiến cần thực hiện và hướng giải quyết vấn đề của đề tài theo ý kiến riêng

của mình kháng dịnh rằng hướng và cách giải quyết đó là tối ưu và

có thể thực hiện được Thí dụ: học sinh cần sử dụng sách giáo khoa

trên lớp dể khai thác kiến thức, coi sách giáo khoa là nguồn tri thức

quan trọng Muốn vậy học sinh cần phải nắm được cách làm việc với

sách giáo khoa, giáo viên phải có phương pháp dạy học hợp lý giúp

cho học sinh tự khai thác được kiến thức trong sách giáo khoa v.v

4 Bước 4 - Đề ra các nhiệm vụ và chọn phương pháp

nghiên cứu đề tài

Trong bước này người nghiên cứu cần xác dịnh các phương pháp

lý thuyết và thực tiên mà mình cho là hợp lý nhất, có thể tin cậy dược để tiến hành và chứng minh tính dúng đắn của giả thuyết đề ra Thí dụ: về phương pháp lý thuyết, phải sử dụng phương pháp phân

loại về phương pháp thực tiên cần dự giờ, điều tra cách dạy và học

hiện nay của giáo viên và học sinh, thu thập các kết quả học tập của học sinh và thực nghiệm theo dự kiến đề ra v.v

5 Bước 5 - Đặt kế hoạch tiến hành và kế hoạch thực

nghiệm sư phạm

19

Trong bước này, người nghiên cứu phải để ra một loại các kế Ý hoạch nghiên cứu về mặt thời gian, về mặt tổ chức thực nghiệm thco ›

dõi thực nghiệm, kiểm tra, do lường kết quả, xử lí tài liệu va rut ra những kết luận Các kết luận này có thể khang định sự thành công : của để tài nghiên cứu, nhưng cũng có thể phủ dịnh giả thuyết đã đề :

ra, tức là công nhận sự thất bại của để tài Trong trường hợp này, dé: tài phải tiến hành lại từ bước 3, nghĩa là phải đặt lại giả thuyết va: cách giải quyết v.v

6 Bước 6 - Nêu giá trị thực tiên của để tài (nếu đề tài thành

công)

Đây là bước cuối cùng của việc nghiên cứu một đề tài Người

nghiên cứu nêu lên giá trị thực tiên của các kết luận, phạm vi có thể

áp dụng chúng vào lĩnh vực dạy học bộ môn và các đề nghị cụ thể”

CÂU HỎI THẢO LUẬN

1 Lí luận dạy học địa lí có phải là một khoa học không ? Tai sao ?

2 Mon li luan day hoc dia lí tại sao lại thuộc hệ thống các khoa hoc giáo dục ?

Chương Il

MON DIA Li TRONG NHA TRUONG

PHO THONG

I - KHOA HOC DIA LI

VÀ MÔN ĐỊA LÍ TRONG NHÀ TRƯỜNG

Trong hệ thông các ngành khoa học, địa lí là một trong những ngành dã có một lịch sử phát triển lâu đời ngay từ thời kì cổ đại Vai trò của nó đã dược khẳng định nhờ những đóng góp lớn lao trong VIỆC

tìm hiểu nhận thức thế giới qua nhiều thời dại và nhất là trong những

thập kỉ gần đây trong việc sử dụng, cải tạo và bảo vệ môi trường phù hợp với các qui luật của tự nhiên và xã hội

Cũng như một số ngành khoa học khác, quá trình phát triển của

nó đã trải qua nhiều bước thăng trầm Cho đến nay, đối tượng, nhiệm

vụ của khoa học địa lí tuy đã nhiều lần thay đổi, nhưng những tài liệu

do nó đã tích luỹ được vân luôn là vũ khí lợi hại để đấu tranh chống

thiên tại, cải thiện bảo vệ thiên nhiên và góp phần vào việc đẩy

mạnh nền sản xuất của xã hội

Khoa học địa lí ngày nay là một hệ thống gồm nhiều ngành khoa học có đối tượng và nhiệm vụ khác nhau, trong đó có hai ngành chủ yếu có liên quan hết sức chặt chế với nhau: đó là địa lí từ nhiên và địa

lí kinh tế xã hội Hai ngành này tuy có đối tượng, nhiệm vụ và

21

phương pháp nghiên cứu không hoàn toàn giống nhau, nhưng chúng không thể tách rời nhau vì cùng có một đối tượng nghiên cứu chung

về mặt không gian là các cấp lãnh thổ có qui mô to nhỏ khác nhau

Tương ímg với khoa học địa lí, môn dịa lí trong nhà trường phổ

thông hiện nay được coi là một trong những môn văn hoá cơ bản của

chương trình học ở tất cả các nước trên thế giới

Ở nước ta ngay từ thời Pháp thuộc, môn địa lí cũng đã được dạy

ở bậc tiểu học và bậc trung học Từ đó đến nay, địa lí vân được coi là

một môn học có chương trình, sách giáo khoa riêng

Trong những năm gần đây, với khuynh hướng giảm bớt môn học

ở các lớp dưới môn địa lí trong chương trình PTSC của nước ta lúc

đâu dược kết hợp vào môn học Tiếng Việt dưới hình thức các bài tập đọc về lịch sử, địa lí Sau đó, khi thực hiện chương trình cải cách giáo dục (đâu những năm 80) phần lớn các kiến thức địa lí lại dược tích

hợp với kiến thức của các môn khác, thành môn: Tìm hiểu tự nhiên

và xã hội Đến nay, môn địa lí lại có khuynh hướng tách thành mệt môn riêng học ở lớp cuối bậc Tiểu học

Hiện nay, trên thế giới đang phổ biến khuynh hướng tách môn

địa lí truyền thống thành hai bộ phận: phân dia li các nước (trong do

có địa lí Tổ quốc) được giữ lại trong môn địa lí, thuộc các khoa học

xã hội, còn phần địa lí tự nhiên đại cương được bổ sung thêm các kiến thức về địa chất, địa vật lí, địa hoá, thiên văn v.v trở thành môn

địa học hay khoa học về Trái Đất, thuộc các môn khoa học tự nhiên

Trong chương trình phổ thông ở các nước Hoa Kì, Nhạt Bản,

hái Lan v.v những kiến thức về địa lí ở cả hai bậc Tiểu học va So

[rung (cấp 2) đều dược tích hợp với các kiến thức về lịch sử, giáo

dục công dân và xã hội học trong một môn chung: khoa học xã hội,

còn các kiến thức về địa học (khoa học về Trái Đất) thì được tích hợp

với các kiến thức về lí, hoá, sinh trong môn khoa học tự nhiên Chỉ

đến cấp Cao trung (cấp 3) các môn địa lí và địa học mới trở thành các

môn học riêng trong các chương trình phân ban

Ở nước ta, môn địa lí cho đến nay vân theo truyền thống gồm cả

ba mang: dia li dại cương, dia lí thế giới và địa lí tổ quốc được học thành môn riêng bắt đâu từ bậc PFCS (trong những năm tới có thể từ

cuối bậc Tiểu học)

Do tinh chat cua mOn dia lí, vừa có những kiến thức về tự nhiên,

vừa có những kiến thức về xã hội, cho nên từ trước đến nay nó đã

gây nhiều khó khăn phức tạp trong việc sắp xếp, phân loại các môn

học Ở PICS, nó được xếp vào hệ thống các khoa học tự nhiên (hầu hết các Trường Cao đẳng sư phạm đều đào tạo giáo viên dạy hai môn: dia li - sinh vật hoặc địa lí - kĩ thuật nông nghiệp ), nhưng đến

PITH thì lại được xếp vào hệ thống các khoa học xã hội Lên đại học

thì môn địa lí ở cả các trường Sư phạm cũng như Tổng nợp lại trở về

hệ thống các khoa học tự nhiên (vì tuyển sinh theo khối A)

Tính chất không rõ ràng đó đã gây nhiều phiền phức cho việc

đào tạo giáo viên cũng như công tác quản lí, chỉ đạo ở các trường, các

SỞ giáo dục đào tạo

II - NHỮNG CHỖ TƯƠNG ĐỒNG VÀ KHÁC BIỆT

GIỮA KHOA HỌC ĐỊA LÍ VÀ MÔN ĐỊA LÍ TRONG

NHÀ TRƯỜNG

Giữa khoa học địa lí và môn địa lí trong nhà trường tuy có những

mối quan hệ rất chặt chẽ, nhưng vân có những sự khác biệt

1 Hiện nay, khoa học địa lí vẫn được coi là hệ thống khoa học gồm hai ngành:

Địa lí tự nhiên và địa lí kinh tế - xã hội Hai ngành đó đã dược

phan ánh trong chương trình môn địa lí trong nhà trường Chương trình này cũng gồm cả hai phân: dia lí tự nhiên và dịa lí kinh tế - xã

hội Trong địa lí tự nhiên, học sinh được cung cấp những tri thức cơ

sở về cả địa lí tự nhiên đại cương lần địa lí tự nhiên khu vực Trong địa lí kinh tế - xã hội, học sinh cũng được cung cấp cả những tri thức

về địa lí kinh tế - xã hội dại cương và địa lí kinh tế - xã hội khu vực

Toàn bộ những tri thức được chọn lọc, dạy trong nhà trường phổ

thông nói chung, đều được sắp xếp theo tính chất khoa học của dịa lí:

địa lí tự nhiện học trước địa lí kinh tế - xã hội, các yếu tố dại cương được cung cấp làm cơ sở cho địa lí khu vực

Những quan điểm, những học thuyết đúng dắn trong khoa học địa lí, đương nhiên sẽ được thể hiện trong nội dung chương trình,

sách giáo khoa, cũng như trong phương pháp dạy học ở nhà trường Một số phương pháp nghiên cứu của khoa học dịa lí cũng luôn

được sử dụng trong quá trình dạy học Chẳng hạn như: phương pháp

bản đồ, phương pháp phân tích các số kiệu thống kê, phương pháp so

sánh, phương pháp thực địa v.v Những phương pháp này thể hiện rõ

rệt tính chất của bộ môn, nên chúng cũng được coi là những phương

pháp đặc trưng của bộ môn

2 Tuy nhiên, giữa khoa học địa lí và môn địa lí trong nhà trường vẫn có những sự khác biệt

Điều khác biệt quan trọng nhất là về mặt mục tiêu và nhiệm vụ

mà chúng ta nhằm đạt tới Một bên nhằm tới chân lí khoa học còn một bên thì nhằm tới việc giáo dục thế hệ trẻ Nếu khoa học địa lí có nhiệm vụ chủ yếu là nghiên cứu, tìm ra những chân lí mới phát hiện

ra những qui luật địa lí tự nhiên và địa lí kinh tế - xã hội, giải thích sự

phân hoá lãnh thổ ở các cấp có qui mô khác nhau thì môn dịa lí

trong nhà trường lại có nhiệm vụ chọn lọc và giảng dạy những tri thức chân lí đã được tìm ra và được thừa nhận Môn địa lí trong nhà trường cũng có nhiệm vụ phải rèn luyện cho học sinh một loạt những

kĩ năng kĩ xảo giúp cho học sinh có khả năng vận dụng trị thức địa lí một cách có hiệu quả vào thực tiên cuộc sống

Môn địa lí trong nhà trường còn khác với khoa học địa lí về phạm vi và khối lượng trí thức Khoa học địa lí có một phạm vi tri thức vô cùng rộng lớn và phong phú Khối lượng tài liệu đó không

ngừng dược mở rộng và tăng lên rất nhanh Đương nhiên không thể

dưa toàn bộ khối lượng tri thức dó vào nhà trường để giảng dạy cho

học sinh, mà chỉ cần lựa chọn những kiến thức cơ bản nhất, phù hợp

với mục tiêu đào tạo của nhà trường nói chung, của từng cấp học nói

riêng và phù hợp với trình độ nhận thức của lứa tuổi học sinh Trong

khi xác định phạm vi, khối lượng, chiều sâu và mức độ chính xác của tri thức, phải chú ý đến tính chất phổ thông của nhà trường và thời gian dành cho môn học trong kế hoạch dạy học

Về mặt này cũng có sự phân biệt rõ ràng ranh giới việc đào tạo ở 7

các trường phổ thông và các trường chuyên nghiệp

Những tri thức dạy ở trường phổ thông chủ yếu nhằm giúp cho ›

học sinh học tập có kết quả và khi ra đời làm tốt nhiệm vụ của người I công dân, người lao động có văn hoá trong xã hội Còn những kiến!

thức và kĩ năng dạy ở trường chuyên nghiệp, chủ yếu là giúp cho học : sinh có được một trình độ hiểu biết chuyên môn nhất định về ngành !

nghề được đào tạo

Môn dịa lí trong nhà trường còn có trình tự sắp xếp các tài liệu :

trước sau, ngang dọc khác với khoa học địa lí Trình tự đó trong khoa:

học được xác định thuần tuý bởi lôgíc của bản thân khoa học, còn

trình tự sắp xếp tài liệu trong môn học ở trường phổ thông thì chủ yếu lại do lôgíc nhận thức và đặc điểm tâm lí, sinh lí học sinh quyết định

Thí dụ, trong khoa học địa lí, hai ngành địa lí tự nhiên và địa lí kinh

tế - xã hội được phân biệt rất rõ ràng, nhưng trong nhà trường phô

thông có khi sự phân biệt quá rành rẽ đó lại không cân thiết dối với

các học sinh nhỏ tuổi

II - VỊ TRÍ, CHỨC NĂNG VÀ NHIỆM VỤ

CỦA MÔN ĐỊA LÍ TRONG NHÀ TRƯỜNG PHÔ THÔNG

Trong đường lối phát triển kinh tế - xã hội của Đảng (dự thảo cương lĩnh xây dựng chủ nghĩa xã hội trong thời kỳ quá độ) đề ra

năm 1991 có ghi rõ: "Giáo dục là sự nghiệp đào tạo và xây dựng con

người vừa phục vụ nhiệm vụ kinh tế - xã hội trước mắt, vừa chuẩn bị cho đất nước bước vào những giai đoạn phát triển lâu dài” và "nhiệm

vụ trung tâm của giáo dục là đào tạo thế hệ trẻ thành những người lao

động có ý thức làm chủ, có trí thức, thành thạo nghề nghiệp và có thái dộ lao động tích cực, sáng tao"

Đó là nhiệm vụ nang nề phức tạp dòi hỏi môi môn học trong

nhà trường phố thông phải dựa vào đặc trưng bộ môn mà xác dịnh rõ

vị trí, chức năng và nhiệm vụ của mình trong nhiệm vụ chung Cũng

như tất cả các môn học khác, môn dịa lí phải góp phần giáo dục và

dào tạo những người công dân tương lai phù hợp với yêu cầu xã hội

1 Trước hết, môn địa lí có khả năng bồi dưỡng cho học sinh một khối lượng, tri thức phong phú về tự nhiên, kinh tế -

xã hội và những kĩ năng kĩ xảo hết sức cần thiết trong cuộc sống, đặc biệt là kĩ năng về bản đồ mà không một môn học

nắm dược và biết cách giải thích các hiện tượng, các mối quan hệ đã

tạo nên những sự thay đổi và phát triển trong môi trường tự nhiên vũng như trong nền kinh tế, xã hội, đặc biệt là trong giai doạn chuyển hướng nên kinh tế của đất nước ta hiện nay

- Trang bị cho học sinh một số kĩ năng, kĩ xảo để học sinh vận

dụng các kiến thức của khoa học địa lí vào thực tiên, làm quen với

các phương pháp nghiên cứu: quan sát, điều tra làm việc với bản đồ,

27

với các số liệu thống kê kinh tế v.v để sau này các em không bd ngco

trước những hoạt động phức tạp và đa dạng của cuộc sống

2 Môn địa lí có khả năng to lớn trong việc bồi dưỡng cho họcc

sinh thế giới quan khoa học và những quan điểm nhận thức dings dắn

Như chúng ta đã biết, địa lí là một môn học có tính tổng hợp: Đối tượng nghiên cứu của nó là các tổng hợp thể lãnh thổ tự nhiên vàì tổng hợp thể lãnh thổ sản xuất, trong đó các yếu tố thành phần gắn bé

chặt chẽ với nhau, tác động lân nhau Trong quá trình học tập địa lí học sinh luôn luôn phải tìm hiểu các mối liên hệ giữa các sự vật, hiện tượng trong quá trình phát triển và biến đổi không ngừng của chúng

Những kiến thức đó góp phần hình thành cho học sinh thế giới quar!

duy vật biện chứng

- Việc học tập địa lí cũng dân dân làm cho học sinh nhận thức được vai trò của tự nhiên, của con người trong các hoạt động kinh tẾ -

xã hôi trên lãnh thổ Tự nhiên chỉ chứa đựng những khả năng tiềm

tàng còn việc khai thác chúng được nhiều hay ít, hợp lí hay khong la

do con người, do trình độ công nghệ, kĩ thuật và do phương thức sản

xuất quyết định Môn địa lí như vậy là đã góp phần bồi dưỡng cho học sinh quan điểm duy vật lịch sử, tư duy kinh tế, tư duy sinh thái

V.V

3 Môn địa lí cũng có nhiều khả năng hình thành cho học

sinh nhân cách con người mới trong, xã hội

Môn địa lí, nhất là địa lí tổ quốc có nhiều khả năng làm cho học sinh hiểu rằng: đất nước ta trước đây đã bị bóc lột, kìm hãm và tàn phá trong chiến tranh như thế nào, đời sống của nhân dân ta vì dâu

mà nghèo khó v.v Hiểu được như vậy, các em sẽ càng có quyết tâm lao đông xây dựng đất nước, càng thêm cảnh giác để bảo vệ Tổ quốc,

báo vệ những thành quá lao động của mình Như vậy, môn địa lí không chỉ giáo dục cho học sinh lòng yêu nước, thái độ nhiệt tình lao động mà còn bồi dưỡng cho các em ý thức làm chủ, lòng mong muốn sóp phần làm cho đất nước, quê hương, giàu đẹp

Tuy nhiên khi học địa lí tổ quốc, không phải chúng ta chỉ nói

dến những thuận lợi những viên cảnh tươi đẹp mà còn phải nói đến những khó khăn về tự nhiên cũng như về kinh tế - xã hội dang can tro bước tiến của chúng ta Các khó khăn dó bát nguồn từ nhiều nguyên

nhân: một xã hội cũ với nền kinh tế lạc hậu, trình độ khoa học kỹ thuật chưa phát triển, nền nông nghiệp còn lệ thuộc vào tự nhiên, việc

khai thác sử dụng tài nguyên còn yếu, gây nhiều lãng phí, năng suất

lao động còn thấp, trình độ quản lí kinh tế - xã hội còn yếu kém

Những vấn đề đó sẽ làm cho học sinh nhận thức được trách

nhiệm của mình, một mặt có quyết tâm ra sức học tập nghiên cứu

khoa học kĩ thuật dể chuẩn bị cho ngày mai, mặt khác có thái độ

không khoan nhượng đối với các hành động tiêu cực, đặt quyền lợi

của cá nhân lên trên lợi ích của xã hội v.v

Qua môn địa lí, học sinh cũng sẽ nhận thức được rằng: nhân dân

lao động ở nhiều nước trên thế giới ngày nay cũng còn nhiều khó

khăn Ilọ đều mong muốn có một cuộc sống ấm no, hạnh phúc,

không bị cường quyền áp bức, bóc lột Thông cảm với những nguyện vọng đó, các em sẽ đồng tình với cuộc đấu tranh gian khổ của nhân dân lao động trên thế giới để giành độc lập giành các quyền

dân chủ, tiến bộ và tự do Đó chính là tình cảm đoàn kết giữa nhân

dân lao động quốc tế, không phân biệt dân tộc, màu da v.v Tất cả

9

các nhận thức tình cảm nói trên là những yếu tố cơ bản góp phần1

hình thành nhân cách con người mới XHICN

CÂU HỎI THẢO LUẬN

1 Vị trí và vai trò của môn địa lí trong nhà trường pho thong Mon dia Ii trong nha) trường và khoa học địa lí có những gì khác nhau và giống nhau về mục đích, nội!

Chương III

HE THONG TRI THUC DIA Li TRONG

NHA TRUONG PHO THONG VA QUA

TRINH NAM TRI THUC CUA HOC SINH

I - HE THONG TRI THUC DIA Li

Các trì thức dia lí được dạy trong nhà trường phổ thông g6m mot

hệ thông kiến thức kĩ năng, kĩ xảo địa lí được lựa chọn trong hệ thông trí thức của khoa học địa lí và được sắp xếp theo một trình tự

nhất dịnh, nhăm cung cấp nội dung học vấn và giáo dục học sinh

theo mục tiêu đào tạo của nhà trường phổ thông

Tuy nhiên, nội dung học vấn địa lí dạy trong nhà trường không

phải là sự tóm tắt nội dung tri thức của khoa học địa lí Nó là một

phần của nội dung giáo dục phổ thông, bởi vì ngoài những tri thức địa lí, nó còn bao gồm nhiều trí thức khác giúp cho việc học tập địa

lý của học sinh đạt hiệu quả

Việc xác dịnh nội dung môn địa lí chủ yếu phải là nhiệm vụ của

các nhà lý luận dạy học địa lí, bởi vì khi xác định nội dung môn học,

họ phải trả lời được những câu hỏi sau:

a) Nội dung môn địa lí cần có những vấn đề gì phục vụ cho mục

tiêu đào tạo của nhà trường phổ thông ?

b) Với kế hoạch dạy học đã xác định, cần chọn lựa những tri thức

địa lí nào để có được một nội dung học vấn tối ưu ?

31

c) Những kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo địa lí dưa vào nội dung môm địa lí như thế nào là thích hợp với tâm sinh lý lứa tuổi của học sinh ?'

Rõ ràng những vấn đề này mang tính lý luận dạy học, nhiều hơm

tính chất khoa hoc dia ly (A.V Darinxk1)

Hệ thống tri thức địa lý được lựa chọn để đưa vào chương trình học trong nhà trường phổ thông phải là những vấn để cơ bản nhất

(được hiểu là những tri thức thuộc khoa học địa lí quan trọng nhất

cần thiết nhất giúp cho người học sinh có thể tiếp tục học tập và tham gia vào cuộc sống hiện tại và tương lai)

Các thành phần của nội dung học vấn địa lí dạy trong nhà trường phổ thông có thể tóm tắt theo sơ đồ sau:

- Các số liệu, - Các khái niệm,

sự kiện quy luật, mối quan

địa lí hệ nhân quả

- Các biểu tượng - Các thuyết trong

dia li dia li

- Các mô hình - Những tư tưởng,

sáng tạo những quan điểm

về địa lí trong địa lí học

- Những kiến thức

Hình 2 - Các thành phần của nội dung học vấn địa lí day trong nha trường phổ thông.