Tài liệu Báo cáo " Một số vấn đề về giải quyết tranh chấp sở hữu trí tuệ theo thủ tục tố tụng dân sự" doc

Thẩm quyền giải quyết tranh chấp về quyền sở hữu trí tuệ Thẩm quyền xét xử các tranh chấp về quyền trí tuệ mà cụ thể là quyền sở hữu công nghiệp của toà án theo thủ tục tố tụng dân sự

Ths NguyÔn Nh− Quúnh *

1 Thẩm quyền giải quyết tranh

chấp về quyền sở hữu trí tuệ

Thẩm quyền xét xử các tranh chấp về

quyền trí tuệ mà cụ thể là quyền sở hữu

công nghiệp của toà án theo thủ tục tố

tụng dân sự lần đầu tiên được quy định

trong Pháp lệnh bảo hộ quyền sở hữu công

nghiệp năm 1989 tại Điều 29 Theo quy

định này, thẩm quyền xét xử các tranh

chấp sở hữu công nghiệp của toà án rất

hẹp Cụ thể, toà án chỉ có thẩm quyền xét

xử bốn loại tranh chấp và vi phạm sau:

Hành vi xâm phạm quyền sở hữu công

nghiệp của chủ văn bằng bảo hộ; tranh

chấp liên quan đến việc tổ chức, cá nhân

được chuyển giao quyền sử dụng đối

tượng sở hữu công nghiệp phải trả khoản

tiền cho chủ văn bằng bảo hộ trong trường

hợp bắt buộc chuyển giao quyền sử dụng

đối tượng sở hữu công nghiệp; tranh chấp

liên quan đến việc cấp văn bằng bảo hộ

cho tổ chức, cá nhân không có quyền nộp

đơn; tranh chấp liên quan đến việc trả thù

lao cho tác giả và người thừa kế của tác

giả sáng chế, giải pháp hữu ích, kiểu dáng

công nghiệp.(1)

Pháp lệnh bảo hộ quyền tác giả được

ban hành năm 1994 một lần nữa khẳng định thẩm quyền của toà án trong việc xét

xử các vụ án về quyền sở hữu trí tuệ Tuy nhiên, Pháp lệnh này không quy định những loại tranh chấp nào về quyền tác giả thuộc thẩm quyền giải quyết của toà

án mà chỉ quy định: Tranh chấp quyền tác giả có thể được giải quyết tại cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền hoặc tại toà án nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương Các tranh chấp có yếu

tố nước ngoài về bảo hộ quyền tác giả được giải quyết tại cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền hoặc tại Toà án nhân dân thành phố Hà Nội hoặc Toà án nhân dân thành phố Hồ Chí Minh theo pháp luật Việt Nam và các điều ước quốc tế mà Việt Nam ký kết hoặc tham gia (Điều 44

và Điều 45)

Bộ luật dân sự năm 1995 và các văn bản hướng dẫn thi hành về quyền tác giả và quyền sở hữu công nghiệp trong Bộ luật như Nghị định số 63/CP ngày 24/10/1996 của Chính phủ quy định chi tiết về sở hữu công nghiệp, Nghị định số 76/CP ngày

* Giảng viên Khoa luật dân sự Trường Đại học Luật Hà Nội

29/11/1996 của Chính phủ hướng dẫn thi

hành một số quy định về quyền tác giả

trong Bộ luật dân sự cũng chỉ quy định:

tác giả, chủ sở hữu tác phẩm, tác giả, chủ

sở hữu đối tượng sở hữu công nghiệp có

quyền khởi kiện yêu cầu cơ quan nhà

nước thẩm quyền bảo vệ quyền của mình

khi bị xâm hại; tranh chấp về quyền tác

giả, quyền sở hữu công nghiệp được giải

quyết theo thủ tục tố tụng dân sự.(2) Ngày

21/8/1997, Toà án nhân dân tối cao đã

ban hành Công văn số 97/KHXX xác định

thẩm quyền giải quyết tranh chấp về

quyền tác giả và quyền sở hữu công

nghiệp Tiếp đó, ngày 5/12/2001, Toà

án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát

nhân dân tối cao và Bộ văn hoá-thông

tin đã ban hành Thông tư liên tịch số

01/2001/TTLT/TANDTC-VKSNDTC-BVHTT về giải quyết các tranh chấp

liên quan đến quyền tác giả tại toà án

nhân dân Tất cả những văn bản pháp luật

này cũng chưa quy định rõ, đầy đủ các

tranh chấp về quyền sở hữu trí tuệ cụ thể

nào thuộc thẩm quyền giải quyết của toà

án theo thủ tục tố tụng dân sự

Hiện nay, khoản 4 Điều 25, khoản 2

Điều 29 BLTTDS cũng chỉ quy định

chung chung: Tranh chấp về quyền sở

hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ thuộc

thẩm quyền giải quyết của toà án

Trên cơ sở các quy định trong các văn

bản pháp luật kể trên và thực tiễn xét xử

của toà án, thẩm quyền dân sự của toà án

trong việc giải quyết tranh chấp quyền tác giả, quyền sở hữu công nghiệp có thể được xác định như sau:

- Những tranh chấp về quyền tác giả thuộc thẩm quyền giải quyết của toà án bao gồm:

+ Tranh chấp giữa các cá nhân, tổ chức nhằm xác định tác giả, đồng tác giả, chủ sở hữu tác phẩm;

+ Tranh chấp giữa tác giả, đồng tác giả không phải là chủ sở hữu tác phẩm

và chủ sở hữu tác phẩm về các quyền nhân thân, quyền tài sản của các chủ thể này;

+ Tran h chấp về th ừa kế quyền tác giả;

+ Tranh chấp phát sinh từ hợp đồng

sử dụng tác phẩm;

+ Tranh chấp phát sinh từ hợp đồng dịch vụ bản quyền tác giả;

+ Tranh chấp giữa tác giả, chủ sở hữu tác phẩm gốc với tác giả, chủ sở hữu tác phẩm phái sinh (tác phẩm dịch, phóng tác, cải biên, chuyển thể, biên soạn, chú giải, tuyển chọn);

+ Tranh chấp giữa tác giả, chủ sở hữu tác phẩm với những người có quyền kề cận (quyền liên quan đến quyền tác giả)

là người biểu diễn, tổ chức sản xuất băng ghi âm, ghi hình, tổ chức phát sóng;

+ Tranh chấp giữa những tổ chức, cá nhân có quyền liên quan đến quyền tác giả, bao gồm: người biểu diễn, tổ chức sản xuất băng ghi âm, ghi hình, tổ chức

phát sóng và những người khác có hành

vi vi phạm quyền của họ;

+ Tranh chấp giữa tác giả, đồng tác

giả với những người có liên quan nhưng

không phải là tác giả, bao gồm: người sưu

tầm tài liệu cho tác giả, người cung cấp

tài chính và phương tiện vật chất khác

- Tranh chấp về quyền sở hữu công

nghiệp thuộc thẩm quyền giải quyết của

toà án bao gồm:

+ Tranh chấp nhằm xác định ai là tác

giả, chủ sở hữu, người sử dụng hợp pháp

đối tượng sở hữu công nghiệp;

+ Tranh chấp giữa tác giả sáng chế,

giải pháp hữu ích, kiểu dáng công

nghiệp, thiết kế bố trí mạch tích hợp

bán dẫn, giống cây trồng với cá nhân, tổ

chức (trong đó bao gồm cả chủ sở hữu

các đối tượng này) xâm phạm quyền tác

giả của họ;

+ Tranh chấp giữa chủ sở hữu các đối

tượng sở hữu công nghiệp: sáng chế, giải

pháp hữu ích, kiểu dáng công nghiệp,

nhãn hiệu hàng hoá, thiết kế bố trí mạch

tích hợp bán dẫn, giống cây trồng, tên

thương mại, bí mật kinh doanh; người có

quyền sử dụng hợp pháp tên gọi xuất xứ

hàng hoá, chỉ dẫn địa lý với các cá nhân,

tổ chức xâm phạm quyền sở hữu, quyền

sử dụng đối tượng sở hữu công nghiệp

của họ;

+ Tranh chấp giữa chủ sở hữu các đối

tượng sở hữu công nghiệp với người sử

dụng trước các đối tượng sở hữu công

nghiệp này trong trường hợp người sử dụng trước chuyển giao quyền sử dụng cho người khác hoặc mở rộng khối lượng, phạm vi so với ngày công bố trong đơn; + Tranh chấp giữa cá nhân, tổ chức với cá nhân, tổ chức khác cản trở, hạn chế quyền tự do sáng tạo, quyền sở hữu các sản phẩm trí tuệ của họ;

+ Tranh chấp về thừa kế quyền sở hữu công nghiệp;

+ Tranh chấp phát sinh từ hợp đồng chuyển giao quyền sở hữu, quyền sử dụng đối tượng sở hữu công nghiệp (còn gọi là hợp đồng li-xăng);

+ Tranh chấp về hợp đồng dịch vụ đại diện sở hữu công nghiệp;

+ Tranh chấp về quyền nộp đơn xin cấp văn bằng bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp (Bằng độc quyền hoặc giấy chứng nhận);

+ Tranh chấp về việc trả thù lao và các khoản phí khác giữa Cục sở hữu trí tuệ và các chủ thể khác

Nếu so sánh với quy định của Pháp lệnh bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp năm 1989 và Pháp lệnh bảo hộ quyền tác giả năm 1994, pháp luật hiện hành

đã giành cho toà án thẩm quyền rộng hơn rất nhiều trong việc xét xử các tranh chấp về quyền tác giả và quyền sở hữu công nghiệp

Ngoài ra, Điều 33 và Điều 34 của BLTTDS còn quy định rõ thẩm quyền giải quyết các tranh chấp sở hữu trí tuệ

của toà án như sau: Nếu tranh chấp sở

hữu trí tuệ thuần tuý là tranh chấp dân sự

thì thuộc thẩm quyền của toà án cấp

huyện; nếu tranh chấp sở hữu trí tuệ

thuần tuý là tranh chấp dân sự nhưng có

đương sự hoặc đối tượng sở hữu trí tuệ ở

nước ngoài thì thuộc quyền của toà án

cấp tỉnh; Nếu tranh chấp sở hữu trí tuệ

giữa cá nhân, tổ chức với nhau và đều có

mục đích lợi nhuận là tranh chấp kinh

doanh, thương mại thì thuộc thẩm quyền

của toà án cấp tỉnh

2 Người có quyền khởi kiện vụ án

về quyền sở hữu trí tuệ

Bên cạnh vấn đề thẩm quyền, pháp

luật cũng cần quy định rõ ai có quyền

khởi kiện yêu cầu toà án giải quyết tranh

chấp về quyền sở hữu trí tuệ Tuy vậy,

cho đến nay vấn đề này cũng chưa được

quy định trong bất kỳ văn bản pháp luật

nào BLTTDS chỉ quy định “Nguyên đơn

trong vụ án dân sự là người khởi kiện,

người được cá nhân, cơ quan, tổ chức

khác do Bộ luật này quy định khởi kiện để

yêu cầu toà án giải quyết vụ án dân sự

khi cho rằng quyền và lợi ích hợp pháp

của người đó bị xâm phạm Cơ quan, tổ

chức do Bộ luật này quy định khởi kiện

vụ án dân sự để yêu cầu toà án bảo vệ lợi

ích công cộng, lợi ích của Nhà nước

thuộc lĩnh vực mình phụ trách cũng là

nguyên đơn”

Do pháp luật không quy định ai có

quyền khởi kiện vụ án về quyền sở hữu

trí tuệ, dẫn đến trong thực tế người có quyền khởi kiện đôi khi bỏ mất quyền khởi kiện hoặc người không có quyền khởi kiện lại khởi kiện nên không được toà án giải quyết

Qua nghiên cứu, chúng tôi cho rằng người có quyền khởi kiện trong vụ án về quyền sở hữu trí tuệ có thể là tác giả, chủ

sở hữu đối tượng sở hữu trí tuệ hoặc một

số người có quyền liên quan khác

- Đối với những tranh chấp về quyền

tác giả, những người sau đây có quyền khởi kiện:

+ Tác giả đồng thời là chủ sở hữu tác phẩm;

+ Tác giả không đồng thời là chủ sở hữu tác phẩm;

+ Chủ sở hữu tác phẩm không đồng thời là tác giả;

+ Người được thừa kế của tác giả đồng thời là chủ sở hữu tác phẩm;

+ Người có quyền liên quan đến quyền tác giả, bao gồm: người biểu diễn;

tổ chức sản xuất băng âm thanh, băng hình; tổ chức phát sóng;

+ Người có quyền sử dụng hợp pháp tác phẩm thông qua hợp đồng sử dụng tác phẩm;

+ Tổ chức, cá nhân được các chủ thể trên uỷ quyền theo quy định của pháp luật

- Đối với tranh chấp về quyền sở hữu công nghiệp, những người sau đây có quyền khởi kiện:

+ Tác giả sáng chế, giải pháp hữu ích,

kiểu dáng công nghiệp, thiết kế bố trí

mạch tích hợp bán dẫn, giống cây trồng

+ Chủ sở hữu sáng chế, giải pháp hữu

ích, kiểu dáng công nghiệp, thiết kế bố trí

mạch tích hợp bán dẫn, giống cây trồng,

nhãn hiệu hàng hoá, tên thương mại, bí

mật kinh doanh

+ Người sử dụng hợp pháp tên gọi

xuất xứ hàng hoá, chỉ dẫn địa lý

+ Người được thừa kế quyền sở hữu

công nghiệp

+ Người có quyền sử dụng hợp pháp

các đối tượng sở hữu công nghiệp thông

qua hợp đồng li-xăng

+ Người biểu diễn; tổ chức, cá nhân

sản xuất băng ghi âm, ghi hình; tổ chức

phát thanh, truyền hình

+ Tổ chức, cá nhân được các chủ

thể trên uỷ quyền theo quy định của

pháp luật

- Khi xác định người có quyền khởi

kiện vụ án về quyền sở hữu trí tuệ cần

lưu ý:

+ Đối với quyền tác giả, quyền khởi

kiện yêu cầu bảo hộ quyền tác giả phát

sinh từ thời điểm cá nhân sáng tạo ra tác

phẩm và thể hiện sự sáng tạo đó dưới

hình thức vật chất nhất định Tức là, nếu

một người có ý tưởng sáng tạo tác phẩm

văn học, nghệ thuật, khoa học nhưng

chưa thể hiện ý tưởng này dưới bất kỳ

hình thức nào như: Giấy, gỗ, vải thì

không thể khởi kiện yêu cầu Nhà nước

bảo vệ quyền của mình đối với ý tưởng Hơn nữa, trong trường hợp tác giả, chủ sở hữu tác phẩm khởi kiện cá nhân, tổ chức xâm phạm quyền của họ (trừ các quyền nhân thân quy định tại điểm a, b, đ khoản

1 Điều 751 Bộ luật dân sự), việc khởi kiện chỉ được chấp nhận trong thời hạn tác phẩm được bảo hộ Thời hạn đó là suốt cuộc đời tác giả và 50 năm sau khi tác giả chết

+ Đối với quyền sở hữu công nghiệp, nếu tác giả, chủ sở hữu, người sử dụng hợp pháp đối tượng sở hữu công nghiệp khởi kiện tổ chức, cá nhân khác xâm phạm quyền của mình phải là người đã được cấp văn bằng bảo hộ cho đối tượng

sở hữu công nghiệp đó và hành vi vi phạm xảy ra trong thời hạn bảo hộ

3 Chứng cứ trong giải quyết tranh chấp về quyền sở hữu trí tuệ

Khi giải quyết tranh chấp về quyền sở hữu trí tuệ, cũng như đối với các vụ án

dân sự khác thì “đương sự có yêu cầu toà

án bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình phải đưa ra chứng cứ để chứng minh cho yêu cầu đó là có căn cứ và hợp pháp Đương sự phản đối yêu cầu của người khác đối với mình phải chứng minh

sự phản đối đó là có căn cứ và phải đưa

ra chứng cứ để chứng minh” (Điều 79 BLTTDS) Tuy nhiên, việc chứng minh trong vụ án về quyền sở hữu trí tuệ thường khó khăn hơn rất nhiều so với các

vụ án dân sự khác

Theo quy định tại Điều 82 BLTTDS,

pháp luật thừa nhận chín nguồn chứng

cứ mà đương sự được sử dụng để đảm

bảo nghĩa vụ chứng minh của mình

Ngoài quy định chung này trong

BLTTDS, không có bất kỳ văn bản pháp

luật nào quy định về chứng cứ trong quá

trình giải quyết tranh chấp về quyền sở

hữu trí tuệ.(3)

Trong các nguồn chứng cứ được quy

định tại Điều 82 BLTTDS, các nguồn sau

đây có thể được sử dụng khi giải quyết

tranh chấp về quyền sở hữu trí tuệ: các tài

liệu đọc được, nghe được, nhìn được; các

vật chứng; lời khai của đương sự; lời khai

của người làm chứng; kết luận giám định;

kết quả định giá tài sản Tuỳ từng loại

tranh chấp cụ thể mà chứng cứ được sử

dụng khác nhau, đương sự có thể đưa ra

một hoặc một số loại chứng cứ

- Đối với tranh chấp về quyền tác giả,

các tài liệu đọc được, nghe được, nhìn

được có giá trị là chứng cứ bao gồm:

+ Giấy chứng nhận bản quyền tác giả

do Cục bản quyền thuộc Bộ văn hoá

-thông tin cấp Giấy chứng nhận bản

quyền tác giả là chứng cứ để chứng minh

người có tên trong giấy này là tác giả của

tác phẩm Trong trường hợp đương sự

không làm thủ tục đăng ký tại Cục bản

quyền tác giả, nếu muốn chứng minh là

tác giả, đương sự phải chứng minh mình

đã sáng tạo ra tác phẩm và sự sáng tạo đó

đã được định hình dưới một hình thức vật

chất;

+ Các tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học thể hiện dưới hình thức: bài báo, sách, tạp chí, băng, đĩa âm thanh, băng, đĩa hình có nội dung vi phạm tác phẩm đã được bảo hộ;

+ Hợp đồng thuê sáng tạo; hợp đồng lao động và văn bản giao việc trong trường hợp chứng minh cá nhân, tổ chức

là chủ sở hữu tác phẩm;

+ Di chúc hợp pháp, bản án, quyết định của toà án về việc chia di sản thừa

kế trong trường hợp giải quyết tranh chấp phát sinh từ thừa kế quyền tác giả;

+ Hợp đồng sử dụng tác phẩm trong trường hợp giải quyết tranh chấp về hợp đồng sử dụng tác phẩm;

+ Hợp đồng dịch vụ bản quyền tác giả trong trường hợp giải quyết tranh chấp về hợp đồng dịch vụ bản quyền tác giả;

+ Hợp đồng thuê biểu diễn nghệ thuật, hợp đồng tổ chức sản xuất chương trình văn hoá, nghệ thuật; hợp đồng sản xuất, phát hành băng ghi âm, ghi hình; hợp đồng trong lĩnh vực phát thanh, truyền hình trong trường hợp giải quyết tranh chấp phát sinh từ những quan hệ này; + Hoá đơn thanh toán thù lao, nhuận bút trong trường hợp giải quyết tranh chấp liên quan đến quyền hưởng các khoản này của tác giả

- Đối với tranh chấp về quyền sở hữu công nghiệp, các tài liệu đọc được, nghe

được, nhìn được có giá trị là chứng cứ

bao gồm:

+ Văn bằng bảo hộ đối tượng sở hữu

công nghiệp được sử dụng để chứng minh

người có tên trong văn bằng là tác giả,

chủ sở hữu đối tượng sở hữu công

nghiệp Cụ thể là bằng độc quyền sáng

chế, giải pháp hữu ích, kiểu dáng công

nghiệp Giấy chứng nhận đăng ký nhãn

hiệu hàng hoá, giấy chứng nhận quyền sử

dụng tên gọi xuất xứ hàng hoá, giấy

chứng nhận đăng ký thiết kế bố trí mạch

tích hợp bán dẫn, bằng bảo hộ giống cây

trồng mới;

+ Hợp đồng thuê sáng tạo; hợp đồng

lao động và văn bản giao việc trong

trường hợp chứng minh là chủ sở hữu đối

tượng sở hữu công nghiệp trong trường

hợp chứng minh ai là tác giả, chủ sở hữu

đối tượng sở hữu công nghiệp;

+ Di chúc hợp pháp, bản án, quyết

định của toà án về việc chia di sản thừa

kế trong trường hợp giải quyết tranh chấp

về thừa kế quyền sở hữu công nghiệp;

+ Hợp đồng chuyển giao quyền sở

hữu đối tượng sở hữu công nghiệp, hợp

đồng li-xăng trong trường hợp giải

quyết tranh chấp phát sinh từ những hợp

đồng này;

+ Hợp đồng dịch vụ đại diện sở hữu

công nghiệp trong trường hợp giải quyết

tranh chấp phát sinh từ hợp đồng này;

+ Đơn và các giấy tờ khác chứng

minh đã nộp đơn;

+ Các hợp đồng, giấy tờ khác về việc

mua bán, gửi giữ, quảng cáo, xuất khẩu, nhập khẩu hàng hoá/dịch vụ có gắn đối tượng sở hữu công nghiệp đã được bảo hộ trong trường hợp chứng minh hành vi vi phạm quyền sở hữu công nghiệp;

+ Các hoá đơn, chứng từ hợp lệ; + Danh mục nhãn hiệu hàng hoá nổi tiếng trong trường hợp chứng minh nhãn hiệu hàng hoá, tên thương mại giống hoặc tương tự với nhãn hiệu hàng hoá nổi tiếng

Bên cạnh đó, một số vật chứng cũng

có thể được sử dụng Ví dụ: Hàng hoá gắn đối tượng sở hữu công nghiệp đã được bảo hộ; hàng hoá gắn đối tượng sở hữu công nghiệp bị coi là vi phạm; các khoản thu lợi bất chính v.v

4 Giám định khi giải quyết tranh chấp về quyền sở hữu trí tuệ

Vấn đề giám định thường được đặt ra trong trường hợp đối tượng sở hữu trí tuệ đang tranh chấp là đối tượng phức tạp Theo Điều 90 BLTTDS, thẩm phán ra quyết định trưng cầu giám định theo sự thoả thuận lựa chọn của các bên đương sự hoặc theo yêu cầu của một hoặc các bên đương sự Tuy nhiên, Điều 67 BLTTDS

chỉ quy định chung chung “Người giám định là người có kiến thức, kinh nghiệm

cần thiết theo quy định của lĩnh vực có

đối tượng cần giám định” Ngay cả Pháp

lệnh giám định tư pháp cũng không quy định về vấn đề này Cho đến nay, trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ, chưa có quy định

cụ thể cơ quan nào có thẩm quyền giám

định, trình tự, thủ tục giám định ra sao

Trong thực tế, thẩm quyền giám định đối

tượng sở hữu trí tuệ thuộc về Cục sở hữu

trí tuệ, trong khi đây lại là một cơ quan

quản lý nhà nước về sở hữu công nghiệp

Nên quy định một cơ quan độc lập có

thẩm quyền giám định đối tượng sở hữu

trí tuệ, hành vi xâm phạm quyền sở hữu

trí tuệ Đối với quyền tác giả, cơ quan

giám định là cơ quan độc lập thuộc Bộ

văn hoá-thông tin Đối với quyền sở hữu

công nghiệp, cơ quan giám định là cơ

quan thuộc Bộ khoa học-công nghệ

5 Xác định mức bồi thường

Thủ tục tố tụng dân sự cho phép tác

giả, chủ sở hữu của tác phẩm văn học,

nghệ thuật, khoa học và tác giả, chủ sở

hữu các đối tượng sở hữu công nghiệp

cũng như các chủ thể có quyền liên quan

khác được quyền khởi kiện yêu cầu Toà

án công nhận quyền của mình; buộc

người có hành vi xâm phạm quyền tác

giả, quyền sở hữu công nghiệp chấm dứt

hành vi xâm phạm; yêu cầu người có

hành vi xâm phạm; và buộc người có

hành vi xâm phạm phải bồi thường thiệt

hại Tuy nhiên, pháp luật Việt Nam chưa

quy định cụ thể về cách thức xác định

thiệt hại, mức bồi thường thiệt hại trong

trường hợp quyền sở hữu trí tuệ bị xâm

hại Nếu chỉ căn cứ vào các quy định về

“Trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài

Bộ luật dân sự sẽ không thoả đáng khi giải quyết vấn đề bồi thường thiệt hại do đối tượng sở hữu trí tuệ bị xâm phạm Hơn nữa, theo nguyên tắc, nguyên đơn có nghĩa vụ chứng minh mức độ thiệt hại thực tế và thiệt hại tiềm tàng của mình do hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp gây ra Tuy nhiên, để chứng minh được điều này là điều không đơn giản với nguyên đơn

Hiện nay, các toà án rất lúng túng trong việc giải quyết vấn đề bồi thường thiệt hại cho nguyên đơn Trong hầu hết các vụ việc, việc xác định mức bồi thường cho nguyên đơn là không thoả đáng, bởi vậy không bảo vệ được lợi ích chính đáng của họ Về vấn đề này cần được xác định rõ trong Luật sở hữu trí tuệ đang được xây dựng hoặc hướng dẫn xét

xử của Toà án nhân dân tối cao

Theo chúng tôi, nên quy định: mức bồi thường được xác định trên cơ sở tổn thất thực tế mà tác giả, chủ sở hữu, người

có quyền sử dụng hợp pháp đối tượng sở hữu trí tuệ phải gánh chịu do hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ Ngoài ra, nên quy định thiệt hại bao gồm: Thiệt hại về vật chất và thiệt hại về tinh thần Thiệt hại về vật chất bao gồm: tổn thất về tài sản, mức giảm sút về thu nhập, lợi nhuận, chi phí hợp lý để ngăn chặn, khắc phục

thiệt hại, chi phí hợp lý để thuê luật sư,

tổn thất về cơ hội kinh doanh Thiệt hại

về tinh thần bao gồm: tổn thất về danh

dự, nhân phẩm, uy tín, danh tiếng và

những tổn thất khác về tinh thần

6 Kết luận

Rõ ràng, cơ sở pháp lý cho việc giải

quyết tranh chấp về quyền sở hữu trí tuệ

theo thủ tục tố tụng dân sự chưa cụ thể,

chưa đầy đủ Điều này gây khó khăn cho

các cơ quan giải quyết tranh chấp và cho

cả đương sự, làm cho hiệu quả thực thi

quyền sở hữu trí tuệ ở nước ta không cao

Bởi vậy, việc hoàn thiện cơ sở pháp lý

cho việc thực thi quyền sở hữu trí tuệ nói

chung và giải quyết tranh chấp về quyền

sở hữu trí tuệ theo thủ tục tố tụng dân sự

nói riêng vô cùng cần thiết

Để bảo đảm giải quyết tốt hơn tranh

chấp về quyền sở hữu trí tuệ theo thủ

tụng tố tụng dân sự, cần phải quy định cụ

thể hơn về các vấn đề: Những tranh chấp

về quyền sở hữu trí tuệ thuộc thẩm quyền

giải quyết của toà án; những tổ chức, cá

nhân có quyền khởi kiện tranh chấp về

quyền sở hữu trí tuệ trước toà án; các

chứng cứ đương sự được sử dụng trong

quá trình chứng minh; cơ quan có thẩm

quyền giám định và trình tự, thủ tục giám

định; nguyên tắc bồi thường và xác định

mức định bồi thường khi quyền sở hữu trí

tuệ bị xâm phạm

Nhằm hoàn thiện các quy định pháp

luật tố tụng dân sự về giải quyết tranh chấp quyền tác giả và quyền sở hữu công nghiệp, theo chúng tôi: không nên bổ sung các quy định về những vấn đề được phân tích trên đây vào BLTTDS mà nên quy định trong các văn bản hướng dẫn thi hành BLTTDS, bên cạnh đó, cũng nên quy định những nội dung cơ bản trong Luật sở hữu trí tuệ Bởi vì, BLTTDS chỉ quy định chung về nguyên tắc, trình tự, thủ tục giải quyết các vụ việc dân sự mà không thể quy định cụ thể cho từng vụ

án, việc dân sự

Đồng thời với việc hoàn thiện các quy định pháp luật, cần thiết phải nâng cao trình độ của các thẩm phán chuyên trách

về lĩnh vực sở hữu trí tuệ Điều này góp phần nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp và làm tăng độ tin cậy của các đương sự trong tranh chấp về quyền sở hữu trí tuệ./

(1).Xem: Khoản 3 Điều 9; khoản 2 Điều 14; khoản 2

và khoản 3 Điều 28 của Pháp lệnh bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp năm 1989

(2).Xem: Điều 759 Bộ luật dân sự; điểm c khoản 1, Điều 796 Bộ luật dân sự; điểm c khoản 1 Điều 800

Bộ luật dân sự; Điều 7 Nghị định số 76/CP; Điều 54 Nghị định số 63/CP

(3) Dự thảo Luật sở hữu trí tuệ cũng quy định về chứng cứ mà đương sự có quyền sử dụng trong quá trình giải quyết tranh chấp về quyền sở hữu trí tuệ Tuy nhiên, đây vẫn là quy định sơ sài Xem: Điều

240, Dự thảo Luật sở hữu trí tuệ lần thứ tư, ngày 11/4/2005