Skkn 2022 Một số biện pháp trong dạy đọc hiểu cho học sinh lớp 4

MỤC LỤC Trang 11 MỞ ĐẦU 11 1 Lí do chọn đề tài 11 2 Mục đích nghiên cứu 21 3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 21 3 1 Đối tượng nghiên cứu 21 3 2 Phạm vi nghiên cứu 21 4 Phương pháp nghiên cứu 22 NỘI DUNG 22 1 Cơ sở lí luận 32 2 Thực trạng dạy học ở trường Tiểu học Trung Tiến 32 2 1 Thực trạng 32 2 2 Kết quả khảo sát 42 3 Các biện pháp chủ yếu 52 3 1 Biện pháp 1 Đổi mới phương pháp dạy học thông qua việc “Sử dụng kỹ thuật đặt câu hỏi trong dạy đọc hiểu cho học sinh lớp 4” 92 3 2 Biện pháp 2 Đổi mớ.

MỤC LỤC

Trang

1 MỞ ĐẦU 1

1.1 Lí do chọn đề tài 1

1.2 Mục đích nghiên cứu 1

1.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2

1.3.1 Đối tượng nghiên cứu: 2

1.3.2 Phạm vi nghiên cứu: 2

1.4 Phương pháp nghiên cứu 2

2 NỘI DUNG 2

2.1 Cơ sở lí luận 2

2.2 Thực trạng dạy học ở trường Tiểu học Trung Tiến 3

2.2.1.Thực trạng: 3

2.2.2 Kết quả khảo sát: 3

2.3 Các biện pháp chủ yếu: 4

2.3.1 Biện pháp 1: Đổi mới phương pháp dạy học thông qua việc “Sử dụng kỹ thuật đặt câu hỏi trong dạy đọc hiểu cho học sinh lớp 4” 5

2.3.2 Biện pháp 2: Đổi mới phương pháp dạy đọc hiểu thông qua “Sử dụng kỹ thuật khăn trải bàn trong dạy đọc hiểu” 9

2.3.3 Biện pháp 3: Phối hợp kỹ thuật đặt câu hỏi và kỹ thuật chia nhóm trong dạy đọc hiểu cho học sinh 11

2.3.4 Biện pháp 4: Phối hợp kỹ thuật đọc tích cực, thảo luận nhóm trong dạy đọc hiểu cho học sinh 13

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 14

3 KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ 15

3.1 Kết luận: 15

3.2 Đề xuất: 16

1 MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn đề tài

Hiện nay, ngành giáo dục đang tiến hành thực hiện chương trình giáo dục phổ thông 2018, đối với cấp tiểu học năm học 2021- 2022 đã thực hiện dạy học chương trình lớp 1, lớp 2 và chuẩn bị các điều kiện để thực hiện chương trình lớp 3 vào năm học 2022 - 2023, đây là mục tiêu quan trọng, cụ thể hóa chủ trương đổi mới công tác giáo dục mà Nghị quyết số 29 của Ban Chấp hành Trung Ương Đảng đã thông qua về đổi mới căn bản toàn diện Giáo dục và Đào tạo Đào tạo con người có phẩm chất, năng lực đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

và hội nhập quốc tế Đổi mới chương trình giáo dục, mục tiêu giáo dục, tiếp tục tăng cường thực hiện các biện pháp giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục kỹ năng sống, kỹ năng giao tiếp cho học sinh mà cụ thể là phát triển năng lực và phẩm chất người học là việc làm hết sức cần thiết và phù hợp với xu thế phát triển của thời đại Cùng với việc đào tạo con người phát triển toàn diện là dạy học theo chuẩn kiến thức kĩ năng mà chương trình hiện hành đã và đang thực hiện, quy định trong chương trình giáo dục phổ thông về kiến thức của môn học, hoạt động giáo dục mà học sinh cần phải đạt được Trong đó phân môn tập đọc góp phần rất quan trọng trong quá trình học tập và công tác đó là đọc và hiểu nội dung các văn bản Mục tiêu của dạy tập đọc là hình thành và rèn luyện kĩ năng đọc cho học sinh, bước đầu học sinh tiếp xúc với ngôn ngữ văn học, ngôn ngữ nghệ thuật và hình thành ở học sinh năng lực cảm thụ Đầu tiên trẻ em phải học đọc, sau đó phải đọc để học, thông qua đọc học sinh chiếm lĩnh được ngôn ngữ trong giao tiếp và học tập Khi hiểu sâu sắc các văn bản thì các em mới có được công cụ hữu hiệu để lĩnh hội tri thức, tư tưởng, tình cảm của người khác chứa đựng trong văn bản, có công cụ lĩnh hội tri thức khoa học khi học các môn khác

ở nhà trường Kĩ năng đọc cần đạt là đọc đúng, đọc nhanh, đọc hiểu và đọc diễn cảm, đọc một cách có ý thức sẽ tác động tích cực đến trình độ ngôn ngữ cũng như tư duy của người đọc Việc dạy đọc sẽ giúp các em hiểu biết hơn, bồi dưỡng

ở các em lòng yêu cái thiện và cái đẹp, dạy cho các em biết suy nghĩ một cách lô gíc, tư duy tốt hơn, đồng thời giáo dục tư tưởng, đạo đức, tính cách, thẩm mĩ cho các em Xuất phát từ những yêu cầu đó, bản thân tôi đã đưa ra những kinh

nghiệm được đúc kết trong năm qua với sáng kiến: “Một số biện pháp trong dạy đọc hiểu cho học sinh lớp 4”

1.2 Mục đích nghiên cứu

Tìm ra biện pháp dạy học giúp học sinh lớp 4 nắm vững phương pháp đọc hiểu văn bản nhằm giúp học sinh có khả năng đọc và hiểu các loại văn bản một cách sâu sắc

Đề xuất một số phương pháp và kỹ thuật dạy học trong quá trình đổi mới phương pháp dạy học và dạy đọc hiểu cho học sinh lớp 4

Tìm hiểu thực trạng dạy đọc hiểu thông qua thực tế lớp tôi giảng dạy tại trường Tiểu học Trung Tiến, thông qua dự giờ thăm lớp và xây dựng kế hoạch công tác chuyên môn tổ khối 4,5

1.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

1.3.1 Đối tượng nghiên cứu:

Một số biện pháp trong dạy đọc hiểu cho học sinh lớp 4

1.3.2 Phạm vi nghiên cứu:

Phương pháp và kỹ thuật dạy học trong dạy đọc hiểu cho học sinh lớp 4 trường Tiểu học Trung Tiến

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp tổng kết kinh nghiệm

Phương pháp dạy thực nghiệm

Phương pháp kiểm tra, đánh giá

Thu thập và xử lý các tài liệu dạy học Tiếng Việt có liên quan đến đề tài nghiên cứu nhằm tìm hiểu mục tiêu của môn Tiếng Việt ở Tiểu học và mục tiêu của môn tập đọc lớp 4

2 NỘI DUNG 2.1 Cơ sở lí luận

Trong thực tế giảng dạy như chúng ta đã biết, trong tất cả các hoạt động học tập thì hoạt động đọc giúp con người thu được lượng thông tin nhiều nhất, nhanh nhất, dễ dàng, thông dụng và tiện lợi nhất để không ngừng bổ sung, nâng cao vốn hiểu biết, vốn sống của mình Trong nhà trường, thông qua hoạt động đọc, học sinh được mở rộng hiểu biết về thiên nhiên, đất nước, cuộc sống con người, các nền văn hóa, văn minh, phong tục tập quán của các dân tộc và các quốc gia trên thế giới Mục đích của người đọc là làm rõ nghĩa các kí tự, làm rõ nội dung và mục đích thông báo của văn bản Lúc này quá trình đọc không chỉ là sự vận động của cơ quan thị giác và cơ quan phát âm mà còn là sự vận động của trí tuệ Đọc hiểu là tiếp nhận, đọc cho mình Đọc thành tiếng khác đọc hiểu ở chỗ nó không chỉ là hoạt động tiếp nhận nhằm cho mình mà còn là hoạt động nhằm làm cho người khác cũng tiếp nhận được nội dung văn bản giống mình Vì vậy, khi đọc thành tiếng người đọc đã tham gia vào quá trình tái sinh văn bản, tổng hợp, hoàn thiện và biểu cảm nội dung văn bản một cách khoa học, chính xác

Để dạy đọc hiểu cho học sinh tiểu học thì giáo viên cần phải nắm vững mục tiêu, nội dung, phương pháp dạy tập đọc, hơn nữa là hiểu rõ bản chất của quá trình dạy đọc hiểu Bên cạnh đó giáo viên cần phải có cách nhìn nhận tổng thể chương trình ở tiểu học nói chung, chương trình Tiếng Việt lớp 4 và các văn bản đã đưa vào để dạy cho học sinh nói riêng Qua quá trình thực hiện nhiện vụ dạy học và thực hiện nhiệm vụ quản lí nhà trường, ta có thể nói rằng chất lượng sách giáo khoa Tiếng Việt được đánh giá cao nhờ tuyển chọn nhiều bài tập đọc hay, có giá trị giáo dục cao, có phần định hướng sư phạm rõ ràng Các văn bản

đã đề cập đến cuộc sống nhiều lĩnh vực và được sắp xếp theo chủ điểm phù hợp với tâm lí lứa tuổi Nhiều bài thơ thuộc kho tàng văn học trong và ngoài nước phù hợp với nhận thức của học sinh, đã gây được cảm xúc mạnh và để lại ấn tượng sâu sắc trong tâm hồn học sinh Phần chú giải và hệ thống câu hỏi, bài tập của bài tập đọc đã trở thành những chỉ dẫn, gợi ý rất quan trọng để giáo viên và học sinh tìm hiểu nội dung bài

Cùng với sự phát triển của xã hội hiện đại, trẻ em có một trí tuệ tốt, nhanh nhạy, nắm bắt cái hay, cái mới, nhớ lâu những gì các em cảm thấy hứng thú Có

rất nhiều học sinh tiểu học thích học thuộc lòng các câu, đoạn, bài tập đọc hay, đọc diễn cảm tốt, nhiều học sinh cảm nhận đúng nội dung và ý nghĩa của bài tập đọc Từ đó, chúng ta hiểu sâu hơn về quá trình dạy tập đọc, đây cũng chính là đổi mới phương pháp dạy tập đọc nhằm nâng cao hiệu quả đọc hiểu cho học sinh

2.2 Thực trạng dạy học ở trường Tiểu học Trung Tiến

2.2.1.Thực trạng:

Trong giai đoạn hiện nay việc đổi mới phương pháp dạy học là một vấn đề then chốt Vì vậy sự cần thiết phải đổi mới phương pháp dạy học được tập thể sư phạm trường Tiểu học Trung Tiến hưởng ứng nhiệt tình và thu được kết quả tương đối tốt Chính vì vậy mà chất lượng học tập của học sinh đã được nâng lên rõ rệt Kĩ năng đọc của học sinh được rèn luyện nhiều hơn, các em biết cách đọc đúng, đọc nhanh, đọc hiểu, đọc diễn cảm một cách khá nhuần nhuyễn Các

em được đọc cho bạn, nhóm nghe, cùng nhau luyện đọc và cùng thảo luận tìm hiểu nội dung bài Song chúng ta vẫn nhận thấy rằng kết quả học đọc của các em chưa đáp ứng được nhu cầu của việc hình thành kĩ năng đọc nhất là việc đọc và hiểu văn bản của học sinh, khả năng đọc hiểu các bài thơ, các bài văn xuôi còn rất kém, khi giáo viên đưa ra các câu hỏi học sinh trả lời còn chậm, sai nhiều và thường là đọc lại cả đoạn dài, chưa chọn lọc được ý trả lời cho câu hỏi, vì vậy chất lựơng đọc hiểu còn thấp so với yêu cầu Về phía giáo viên, bản thân còn lúng túng trong khi dạy tập đọc, vẫn còn thiếu hụt các kĩ năng đọc vì vậy không làm chủ hoặc thiếu tự tin về các nội dung dạy tập đọc, đọc chưa hay nên cảm thụ văn bản còn hạn chế, có biện pháp luyện đọc cho học sinh nhưng chưa gây hứng thú, cách tổ chức cho học sinh hoạt động chiếm lĩnh nội dung văn bản đọc chưa phù hợp với từng dạng bài, một số tiết dạy còn quá sa vào giảng văn, còn lúng túng trong xử lí tìm hiểu bài, chưa linh hoạt trong quá trình tìm hiểu bài, giải nghĩa các từ, rút ra ý nghĩa, nội dung của mỗi bài đọc sau giờ học Trong số giáo viên hiện đang công tác tại trường Tiểu học, quá trình thực hành dạy học tại lớp tôi nhận thấy mình đã thực hiện đảm bảo các yêu cầu đề ra của giờ dạy tập đọc song vẫn có những tiết chưa thực hiện được, làm thế nào đọc diễn cảm hơn, làm thế nào để phối hợp đọc thành tiếng và đọc hiểu trong tiết tập đọc Trước những băn khoăn đó bản thân với kinh nghiệm dạy học lớp 4 trong nhiều năm cũng như dự giờ, tham khảo ý kiến đồng nghiệp tôi đã khảo sát kết quả đọc hiểu của học sinh như sau:

2.2.2 Kết quả khảo sát:

Bảng 1: Khảo sát kết quả đọc hiểu của học sinh lớp 4A - khu Chính.

Số lượng Tỉ lệ lượngSố Tỉ lệ Số lượng Tỉ lệ

Kết quả khảo sát chất lượng đọc hiểu của học sinh cho thấy chất lượng dạy đọc hiểu cần tiếp tục được chú trọng Vai trò quyết định chất lượng dạy đọc hiểu nói chung cơ bản vẫn thuộc về giáo viên trực tiếp giảng dạy Qua dự giờ, kinh nghiệm nhiều năm dạy học bản thân, tôi nhận thấy nguyên nhân quan trọng nhất

mà chất lượng dạy đọc hiểu cho học sinh chưa tốt, hạn chế của giáo viên là nhiều Nhìn chung, hiện nay giáo viên vẫn còn thiếu hụt các kĩ năng đọc vì vậy không làm chủ hoặc thiếu tự tin về các nội dung dạy tập đọc, nhiều giáo viên đọc không hay, cảm thụ văn bản còn yếu, có biện pháp luyện đọc cho học sinh nhưng còn chưa đạt, cách tổ chức cho học sinh hoạt động chiếm lĩnh nội dung văn bản đọc chưa phù hợp với từng dạng bài, một số tiết dạy còn quá sa vào giảng văn, lúng túng trong xử lí tìm hiểu bài, chưa linh hoạt trong quá trình tìm hiểu bài, giải nghĩa các từ, cụm từ, rút ra ý nghĩa, nội dung của mỗi bài đọc sau giờ học

Về phía học sinh, khả năng đọc hiểu các bài thơ, các bài văn xuôi còn chưa tốt Trong quá trình dạy học, khi giáo viên đưa ra các câu hỏi học sinh trả lời còn chậm, sai nhiều và thường là đọc lại cả đoạn dài, chưa chọn lọc được ý trả lời cho câu hỏi, khi hỏi về ý nghĩa của bài thì ít học sinh trả lời được, vì vậy nên chất lượng đọc hiểu còn thấp so với yêu cầu

2.3 Các biện pháp chủ yếu:

Đổi mới phương pháp dạy đọc hiểu thông qua việc “Sử dụng các kỹ thuật dạy học trong dạy đọc hiểu để nâng cao hiệu quả đọc hiểu cho học sinh lớp 4” Đích cuối cùng của dạy đọc là dạy cho học sinh có kĩ năng làm việc với văn bản, chiếm lĩnh được nội dung văn bản, biết đọc cũng là biết tiếp nhận, xử lí thông tin Chính vì vậy, dạy đọc hiểu có vai trò đặc biệt trong dạy học đọc nói riêng, trong dạy học ở tiểu học nói chung Để nâng cao chất lượng đọc hiểu cho học sinh, giáo viên phải đổi mới phương pháp dạy học, giáo viên giảng dạy cần hiểu sâu sắc hơn về ý nghĩa của dạy đọc hiểu, văn bản với vấn đề đọc hiểu Nâng cao ý thức của dạy đọc hiểu, tự bồi dưỡng kiến thức về cuộc sống Từ đó, hình thành thói quen, hứng thú với việc đọc sách, với việc tự đọc

Nắm vững mục tiêu, nội dung dạy học của giờ tập đọc: Mục tiêu của giờ học là cái đích mà thầy và trò cần đạt được sau giờ học, nó sẽ được cụ thể hóa thành các nội dung dạy học Để tiến hành dạy một giờ tập đọc, giáo viên cần có

kỹ năng đầu tiên vô cùng quan trọng đó là kỹ năng xác định mục tiêu của giờ học Giờ học chỉ hoàn tất chừng nào học sinh chiếm lĩnh được các nội dung dạy học Mục tiêu, nội dung dạy học của giờ tập đọc sẽ được dùng để kiểm tra, đánh giá chất lượng giờ dạy Để chất lượng giờ tập đọc được nâng cao giáo viên cần

có kỹ năng “đọc” thành thục Kĩ năng là mục đích cuối cùng chúng ta muốn có

ở học sinh sau mỗi giờ học Những kĩ năng này trước hết phải có ở giáo viên Đọc văn bản là giải mã âm thanh và giải mã nghĩa, ý của văn bản đó, giải mã được nội dung bài đọc từ việc biết cách xác định từ quan trọng đến việc hiểu được nghĩa, ý, tình của văn bản Trong dạy học, chúng ta không có quyền đòi hỏi học sinh làm những gì mà bản thân chúng ta không làm được, giáo viên không thể luyện cho học sinh đọc hay, đọc diễn cảm, hiểu được nội dung bài khi chúng ta chưa có khả năng đó Chính vì vậy, chúng ta cần phải hiểu sâu sắc văn bản, giải mã được văn bản thì chúng ta mới có các biện pháp rèn để học sinh hiểu được văn bản Bên cạnh đó, với học sinh do vốn từ còn ít, năng lực liên kết thành câu, thành ý còn hạn chế nên việc hiểu và nhớ nội dung còn gặp khó khăn

Về đọc hiểu: Biết tìm nội dung, ý nghĩa, tóm tắt bài văn, chia đoạn, rút ra dàn ý của bài Nhận ra các mối quan hệ giữa các nhân vật, sự kiện Bước đầu

biết đánh giá nhân vật, chi tiết và ngôn ngữ trong các bài tập đọc có giá trị văn chương

Kỹ năng phụ trợ: Biết dùng từ điển, biết ghi chép các thông tin đã đọc, thuộc lòng một số bài văn vần và đoạn văn xuôi

Phối hợp các kỹ thuật dạy học, nghiên cứu chương trình môn học để lựa chọn nhiệm vụ vừa sức với học sinh trong dạy đọc hiểu

Một số công việc cần làm để tổ chức quá trình đọc hiểu cho học sinh thông qua “Đổi mới phương pháp dạy học và vận dụng các kỹ thuật dạy học nhằm nâng cao hiệu quả đọc hiểu”

Nắm vững quy trình dạy đọc hiểu bao gồm các công việc: Nhận diện ngôn ngữ văn bản; Làm rõ nội dung văn bản, đích tác động của người viết; Đánh giá, bộc lộ thái độ của người đọc đối với văn bản Giúp học sinh nắm vững tên bài,

từ, câu, đoạn với tư cách là sản phẩm của hoạt động ngôn ngữ, văn bản có đề tài, nội dung, đích tác động, để hiểu văn bản

Như vậy, trong quá trình dạy học, giáo viên có thể sử dụng các kỹ thuật dạy học vào việc dạy học các môn học trong nhà trường nói chung và dạy đọc hiểu nói riêng Kỹ thuật dạy học là những biện pháp, cách thức hành động của giáo viên và học sinh trong các tình huống, hành động nhỏ nhằm thực hiện và điều khiển quá trình dạy học Các kỹ thuật dạy học là những đơn vị nhỏ nhất của phương pháp dạy học Có những kỹ thuật dạy học chung, có những kỹ thuật đặc thù của từng phương pháp dạy học Các kỹ thuật dạy học giáo viên có thể linh hoạt sử dụng đó là: Kỹ thuật mảnh ghép, kỹ thuật khăn trải bàn, kỹ thuật bể cá,

kỹ thuật đặt câu hỏi, kỹ thuật tia chớp, kỹ thuật động não… Ngày nay người ta chú trọng phát triển và sử dụng các kỹ thuật dạy học phát huy tính tích cực, sáng tạo của người học Các kỹ thuật dạy học tích cực là những kỹ thuật dạy học có ý nghĩa đặc biệt trong việc phát huy sự tham gia tích cực của học sinh vào quá trình dạy học, kích thích tư duy, sự sáng tạo và sự cộng tác làm việc của học sinh Quá trình thực hiện dạy đọc hiểu cho học sinh lớp 4 bản thân đã sử dụng một số kỹ thuật vào dạy đọc hiểu

2.3.1 Biện pháp 1: Đổi mới phương pháp dạy học thông qua việc “Sử dụng kỹ thuật đặt câu hỏi trong dạy đọc hiểu cho học sinh lớp 4”.

Trong các kỹ thuật dạy học tích cực có kỹ thuật đặt câu hỏi Kỹ thuật này dùng trong hầu hết các môn học trong nhà trường, trong đó có sử dụng trong dạy tập đọc, phần đọc hiểu Trước hết giáo viên cần lưu ý là việc đặt câu hỏi cần đảm bảo những nguyên tắc sau:

Câu hỏi phải liên kết logic với bài học; Ngôn ngữ trình bày câu hỏi rõ vấn

đề hỏi (từ nghi vấn phù hợp); Phù hợp với trình độ tư duy của lứa tuổi học sinh; Kích thích học sinh suy nghĩ (hạn chế câu hỏi nhắc lại thuần túy)

Đặt câu hỏi đúng lúc và đúng chỗ (đúng lúc học sinh đang suy nghĩ, đúng chỗ có vấn đề trong bài học); Mỗi câu hỏi chỉ hỏi 1 vấn đề; Dùng từng câu hỏi một, không dùng nhiều câu hỏi để hỏi cùng lúc Sau đây là một số kỹ thuật đặt câu hỏi bản thân áp dụng trong tổ chức dạy đọc hiểu cho học sinh:

Ví dụ 1: Biến đổi câu hỏi khó thành các câu hỏi nhỏ hoặc điều chỉnh câu

hỏi để các đối tượng học sinh dễ dàng trong tìm hiểu bài

*) Hình ảnh ông lão ăn xin đáng thương thư thế nào ? (trang 30-TV4-tập

Giáo viên có thể thêm 1 câu hỏi trước đó và biến đổi câu hỏi trên thành các câu hỏi nhỏ để học sinh dễ trả lời nội dung

Hỏi: Cậu bé gặp ông lão ăn xin khi nào ?

Hỏi: Hình ảnh ông lão ăn xin hiện ra trước mắt cậu bé như thế nào ?

Hỏi: Điều gì đã khiến ông lão thảm thương đến như vậy ?

*) Trò chơi thả diều đem lại cho trẻ em những niềm vui lớn và những ước

mơ đẹp như thế nào ?

(Cánh diều tuổi thơ- trang 146 – Tiếng Việt 4 – tập 1)

+ Câu hỏi này khi trả lời rất nhiều nội dung, giáo viên có thể tách thành hai câu hỏi nhỏ để học sinh dễ trả lời

Hỏi: Trò chơi thả diều đem lại cho trẻ em những niềm vui lớn như thế nào? Hỏi: Trò chơi thả diều đem lại cho trẻ em những ước mơ đẹp như thế nào?

*) Anh chiến sỹ tưởng tượng đất nước trong những đêm trăng tương lai ra sao? Vẻ đẹp có gì khác so với đêm trung thu độc lập?

(Trung thu độc lập - trang 66 – Tiếng Việt 4 – tập 1)

+ Với câu hỏi trên, giáo viên tách thành 2 câu hỏi:

Hỏi: Anh chiến sỹ tưởng tượng đất nước trong những đêm trăng tương lai ra

sao?

Hỏi: Vẻ đẹp đó có gì khác so với đêm trung thu độc lập?

*) Những hình ảnh nào của tre gợi lên phẩm chất tốt đẹp của người việt Nam?

(Tre Việt Nam - trang 42 – Tiếng Việt 4 – tập 1)

Với câu hỏi trên giáo viên điều chỉnh thành các câu hỏi nhỏ, mỗi câu mỗi

ý để học sinh dễ trả lời và học sinh nắm được những phẩm chất tốt đẹp của con người Việt Nam, giàu tình yêu thương, ngay thẳng, cần cù, đoàn kết, chính trực

Hỏi: Những hình ảnh nào của tre tượng trưng cho đức tính cần cù của người Việt Nam ?

Hỏi: Những hình ảnh nào của tre tượng trưng cho tính ngay thẳng của người Việt Nam ?

Hỏi: Những hình ảnh nào của tre gợi lên phẩm chất đoàn kết của người Việt Nam ?

*) Câu thơ nào được lặp lại nhiều lần ? việc lặp lại nhiều lần câu thơ ấy nói lên điều gì ?

(Nếu chúng mình có phép lạ- trang 76 – Tiếng Việt 4 – tập 1)

Giáo viên tách thành 2 câu hỏi nhỏ để học sinh dễ trả lời

Hỏi: Câu thơ nào được lặp lại nhiều lần trong bài thơ ?

Hỏi: Việc lặp lại nhiều lần câu thơ ấy nói lên điều gì ?

Ví dụ 2: Sử dụng kỹ thuật đặt câu hỏi bằng cách thay hệ thống câu hỏi

trong bài tập đọc bằng các câu hỏi khác mà nội dung bài đọc vẫn đảm bảo chuẩn kiến thức, kỹ năng Chẳng hạn, đối với các câu hỏi áp đặt hoặc khó hiểu, giáo viên có thể thay bằng các câu hỏi khác, có thể thay một câu, một số câu hay cả

hệ thống câu hỏi trong sách giáo khoa, miễn là học sinh hiểu đúng nội dung bài, đúng ý của tác giả đã gửi vào bài học, đảm bảo yêu cầu chuẩn kiến thức kỹ năng

của môn học Sau đây là một số ví dụ minh họa.

*) Với câu hỏi: Những chi tiết nào trong bài thơ bộc lộ tình yêu thương sâu sắc của bạn nhỏ đối với mẹ ?

(Mẹ ốm - trang 9 – Tiếng Việt 4 – tập 1)

+ Đối với câu hỏi này giáo viên có thể thay bằng câu hỏi như:

Hỏi: Những câu thơ nào trong bài thơ bộc lộ tình yêu thương sâu sắc của bạn nhỏ đối với mẹ ?

Hỏi: Vì sao em cảm nhận được điều đó ?

Sau khi học sinh trả lời nội dung các câu hỏi giáo viên có thể trao đổi thêm: Bạn nhỏ thương mẹ đã làm lụng vất vả từ những ngày xưa, những ngày vất vả nơi ruộng đồng vẫn còn hằn in trên khuôn mặt, dáng người mẹ, xót thương khi nhìn thấy mẹ yếu phải lần giường để đi cho vững, xót thương mẹ vất

vả nuôi con một mình

*) Bài: Dế mèn bênh vực kẻ yếu – Tiếp theo

(trang 16 – Tiếng Việt 4 – tập 1)

Trước khi trả lời câu hỏi 1 trong sách giáo khoa giáo viên cho học sinh đọc bài, bổ sung thêm các câu hỏi:

Hỏi: Truyện xuất hiện thêm nhân vật nào ?

Hỏi: Dế Mèn gặp bọn nhện để làm gì ?

Hỏi: Dế Mèn đã hành động như thế nào để trấn áp bọn nhện, giúp đỡ Nhà Trò?

*) Bài: Khuất phục tên cướp biển (trang 66-Tiếng Việt 4-tập 2)

Với câu hỏi 1 trong sách giáo khoa “Tính hung hãn của tên chúa tàu (tên cướp biển) được thể hiện qua những chi tiết nào ? giáo viên thay bằng các câu hỏi sau:

Hỏi: Tìm những từ ngữ nói lên tính hung hãn của tên cướp biển ?

*) Bài: Bài thơ về tiểu đội xe không kính (trang 71-Tiếng Việt 4-tập 2)

Thay thế câu hỏi “Những hình ảnh nào trong bài thơ nói lên tinh thần dũng cảm và lòng hăng hái của các chiến sĩ lái xe ?” trong bài tập đọc bằng các câu hỏi khác: Hỏi: Qua lời thơ em hình dung điều gì về các chiến sĩ lái xe ?

Hỏi: Hình ảnh nào nói lên điều đó ?

Từ câu hỏi trên học sinh nhận thấy các chiến sĩ lái xe rất dũng cảm, lạc quan, yêu đời, hăng hái đi chiến đấu của các chiến sĩ mà câu hỏi 1 trong sách giáo khoa yêu cầu học sinh nêu các hình ảnh đó

*) Bài: Dù sao trái đất vẫn quay (trang 85 -Tiếng Việt 4-tập 2) Giáo viên

có thể thay đổi các câu hỏi trong sách giáo khoa bằng các câu hỏi khác để các đối tượng học sinh đều trả lời được mà nội dung bài vẫn đảm bảo chuẩn kiến thức kỹ năng

Hỏi: Ý kiến của mọi người lúc bấy giờ quan niệm về trái đất như thế nào ? Hỏi: Ý kiến của Cô-péc-ních có điểm gì khác ý kiến chung lúc bấy giờ ? Hỏi: Cô-péc-ních xuất bản cuốn sách khiến mọi người như thế nào ?

Hỏi: Năm 1632 Ga-li-lê viết cuốn sách mới nhằm mục đích gì ?

Hỏi: Vì sao tòa án lúc ấy xử phạt ông ?

Hỏi: Lòng dũng cảm của Cô-péc-ních và Ga-li-lê thể hiện chỗ nào ?

Ví dụ 3: Bổ sung thêm các câu hỏi vào hệ thống câu hỏi trong bài tập đọc:

Khi khai thác tìm hiểu nội dung bài, một số bài tập đọc trong sách giáo khoa các

câu hỏi đặt ra yêu cầu học sinh trả lời ngay vào nội dung đoạn, bài gây khó hiểu cho học sinh, khi đó giáo viên cần đặt những câu hỏi phụ hoặc những câu hỏi gợi ý để học sinh dễ dàng tìm hiểu bài

*) Bài: Những hạt thóc giống (Tiếng Việt 4- trang 46 – tập 1).

Học sinh đọc đoạn 2: Hành động của chú bé Chôm có gì khác mọi người ? Trước khi nêu câu hỏi trên, giáo viên cần bổ sung thêm câu hỏi vào hệ thống câu hỏi trong bài tập đọc

Hỏi: Theo lệnh vua, chú bé Chôm đã làm gì ? Kết quả ra sao ?

Hỏi: Đến kỳ phải nộp thóc cho vua, mọi người đã làm gì ? Chôm đã làm gì? Hỏi: Hành động của chú bé Chôm có gì khác mọi người?

*) Trong việc tìm người giúp nước, sự chính trực của Tô Hiến Thành thể hiện như thế nào ?

(Một người chính trực- trang 36 – Tiếng Việt 4 – tập 1)

+ Bổ sung thêm câu hỏi vào hệ thống câu hỏi trong bài tập đọc:

Hỏi: Tô Hiến Thành cử ai thay ông trong việc giúp triều đình?

Hỏi: Vì sao Thái Hậu lại ngạc nhiên khi Tô Hiến Thành tiến cử Trần Trung Tá?

Hỏi: Trong việc tìm người giúp nước sự chính trực của Tô Hiến Thành thể hiện như thế nào ?

*) Bài: Đôi giày ba ta màu xanh

(Tiếng Việt 4- trang 81 – tập 1).

Giáo viên bổ sung câu hỏi vào hệ thống câu hỏi bài tập đọc:

Hỏi: Nhân vật “tôi” là ai ?

Hỏi: Ngày bé chị phụ trách Đội từng mơ ước điều gì ?

Hỏi: Tác giả của bài văn đã làm gì để động viên cậu bé Lái trong những ngày đầu đến lớp ?

Hỏi: Tại sao tác giả lại chọn cách làm đó ?

Hỏi: Chị phụ trách Đội được giao việc gì ?

Hỏi: Chị phát hiện ra Lái thèm muốn cái gì ?

Hỏi: Vì sao chị biết điều đó ?

Hỏi: Tìm những chi tiết nói lên sự cảm động và niềm tự hào của Lái khi nhận đôi giày

Tương tự như vậy, trong quá trình dạy tập đọc phần tìm hiểu bài nhiều bài tập đọc trong chương trình lớp 4 giáo viên cần nghiên cứu kỹ bài dạy để bổ sung thêm các câu hỏi trong quá trình khai thác, tìm hiểu nội dung bài, giúp học sinh

dễ hiểu nội dung bài đọc mà vẫn đảm bảo chuẩn kiến thức kỹ năng của môn học

Ví dụ 4: Thay câu hỏi khó, bài tập khó bằng bài tập lựa chọn.

Với một số câu hỏi khó, giáo viên nên thay thế bằng bài tập lựa chọn để học sinh thực hiện vào phiếu học tập, từ đó học sinh khẳng định được khả năng của các em qua việc lựa chọn đáp án trả lời cho câu hỏi mà nếu để câu hỏi như thế thì học sinh không trả lời được hoặc sử dụng các bài tập lựa chọn yêu cầu học sinh có những hành động thực tế để hỏi đáp văn bản:

*) Bài: Nỗi dằn vặt của An-đrây- ca

(Trang 55 – Tiếng Việt 4 - tập 1).

Học sinh đọc đoạn 2 và trả lời câu hỏi: Chuyện gì xảy ra khi An-đrây- ca

mang thuốc về nhà ? Với câu hỏi này giáo viên chuyển câu hỏi thành bài tập lựa chọn để học sinh dễ nhận biết và trả lời được, đặc biệt là học sinh có khả năng

tư duy còn chậm

Hỏi: Chuyện gì xảy ra khi An-đrây-ca mang thuốc về nhà ? Em hãy đánh dấu X vào trước câu trả lời đúng:

Ông bị đưa đi cấp cứu ở bệnh viện

Ông đã qua đời

Mẹ bị cảm nặng

*) Bài: Chị tôi (Trang 59 - Tiếng Việt 4 - tập 1).

Hỏi: Vì sao mỗi lần nói dối, cô chị lại thấy ân hận ?

Sửa: Vì sao mỗi lần nói dối, cô chị lại thấy ân hận ? Em hãy đánh dấu X

vào trước câu trả lời đúng

Vì cô bị phát hiện là nói dối

Vì cô thương ba, biết mình đã phụ lòng tin của ba

Vì cô đã quen nói dối

*) Bài: Dòng sông mặc áo (Trang 43- Tiếng Việt 4 - tập 2).

Hỏi: Hình ảnh nhân hóa “dòng sông mặc áo” có tác dụng gì ? Tương tự với cách làm trên giáo viên chuyển câu hỏi này thành bài tập lựa chọn

Hỏi: Hình ảnh nhân hóa “dòng sông mặc áo” có tác dụng gì ? Đánh dấu X vào câu trả lời đúng:

Làm cho con sông trở nên gần gũi với con người

Làm nổi bật sự thay đổi màu sắc của dòng sông theo thời gian, theo màu trời, màu nắng, màu cỏ cây

Cả a và b đều đúng

*) Bài: Đoàn thuyền đánh cá (Trang 59-Tiếng Việt 4-tập 2).

Hỏi: Hai câu thơ cuối: “Mặt trời đội biển nhô màu mới/Mắt cá huy hoàng muôn dặm phơi” nói lên điều gì ? Hãy đánh dấu X vào trước ý trả lời đúng thể hiện đúng nội dung của hai câu thơ: “Mặt trời đội biển nhô màu mới/Mắt cá huy hoàng muôn dặm phơi”

Nói lên công việc lao động của người đánh cá

Mô tả hình ảnh thật đẹp của đoàn thuyền đánh cá khi trở về

Nói lên vẻ đẹp huy hoàng của biển

*) Bài: Ga-vrốt ngoài chiến lũy (trang 71-Tiếng Việt 4-tập 2) với câu hỏi

“Vì sao tác giả lại nói Ga-vrốt là một thiên thần”? Em hãy đánh dấu X vào ý trả lời đúng:

Vì đạn đuổi theo Ga-vrốt nhưng chú bé nhanh hơn đạn, như chơi trò ú tim với cái chết

Vì thân hình Ga-vrốt nhỏ bé

Vì chú bé có phép như thiên thần, đạn giặc không đụng tới được

Tất cả các ý trên đều đúng

2.3.2 Biện pháp 2: Đổi mới phương pháp dạy đọc hiểu thông qua “Sử dụng kỹ thuật khăn trải bàn trong dạy đọc hiểu”

Ví dụ: