QUAN điểm của THOMAS MUN“THƯƠNG mại là hòn đá THỬ VÀNG đối với sự PHỒN THỊNH của một QUỐC GIA KHÔNG có PHÉP lạ nào KHÁC để KIẾM TIỀN TRỪ THƯƠNG mại” từ đó, rút RA ý NGHĨA THỰC TIỄN

Tính cấp thiết của đề tài Xã hội ngày càng phát triển, chạy theo xu hướng toàn cầu hóa nền kinh tế thế giới, mỗi quốc gia không thế sống một cách riêng rẽ được mà luôn luôn phải đổi mới,

HỌC VIỆN NGÂN HÀNG KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

Học phần: LỊCH SỬ CÁC HỌC THUYẾT KINH TẾ

ĐỀ TÀI:

QUAN ĐIỂM CỦA THOMAS MUN:“THƯƠNG MẠI LÀ HÒN ĐÁ THỬ VÀNG ĐỐI VỚI SỰ PHỒN THỊNH CỦA MỘT QUỐC GIA KHÔNG CÓ PHÉP LẠ NÀO KHÁC ĐỂ KIẾM TIỀN TRỪ THƯƠNG

Giảng viên hướng dẫn : TS Nguyễn Thị Giang

Mã sinh viên : 23A4040055

Hà nội, ngày 12 tháng 01 năm 2022

Mục lục

Phần I: Lời mở đầu 3

1 Tính cấp thiết của đề tài 3

2 Mục tiêu nghiên cứu 4

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4

4 Phương pháp nghiên cứu 4

5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài. 4

Phần II: Nội dung 5

Chương 1: Học thuyết cán cân thương mại và quan điểm của Thomas Mun về “thương mại”. 5

1.1 Vài nét về tiểu sử của ông Thomas Mun 5

1.2 Thomas Mun và học thuyết về bảng cân đối thương mại 5

1.3 Quan điểm của Thomas Mun: “Thương mại là hòn đá thử vàng đối với sự phồn thịnh của một quốc gia Không có phép lạ nào khác để kiếm tiền trừ Thương mại” 7 Chương 2: Thực trạng phát triển thương mại ở nước ta hiện nay..9

2.1 Thành tựu 9

2.2 Khó khăn 11

Chương 3: Đánh giá và giải pháp phát triển thương mại Việt Nam.11 Phần III: Kết luận 13

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 14

2

Phần I: Lời mở đầu

1 Tính cấp thiết của đề tài

Xã hội ngày càng phát triển, chạy theo xu hướng toàn cầu hóa nền kinh tế thế giới, mỗi quốc gia không thế sống một cách riêng rẽ được mà luôn luôn phải đổi mới, hòa nhập vào dòng xoáy của nền kinh tế thế giới, tham gia vào các tổ chức, hiệp định đầu tư, dịch vụ, thương mại quốc tế Trong đó thương mại đóng vai trò rất quan trọng đối với quá trình hội nhập kinh tế thế giới của mỗi quốc gia, đúng như nhà Kinh tế học chủ nghĩa trọng thương Thomas Mun đã nói: “Thương mại là hòn đá thử vàng đối với sự phồn vinh của mỗi quốc gia” Kim ngạch xuất nhập khẩu đã tăng qua từng năm cùng với tốc độ tăng trưởng cao của đất nước đã nâng cao mức sống của người dân, đưa nước

ta thoát khỏi tình cảnh đói nghèo - hậu quả của chiến tranh mang lại, nâng cao vị thế của nước ta lên một tầm cao mới Một lần nước, thương mại nước

ta lại phải đặt lên bàn cân khi phải đối mặt với một thử thách mới - đại dịch Covid 19 Đại dịch Covid-19 đã đem lại cho nền kinh tế toàn cầu những thách thức mới và Việt Nam cũng vậy Ở một giới hạn nhất định, thương mại còn quyết định tới sự sống còn của nền kinh tế đặc biệt là khi nền kinh tế của các quốc gia trên thế giới đều đang tồn tại trong một ngôi nhà chung

Nhận thấy tầm quan trọng của thương mại đối với kinh tế của mỗi quốc gia, em đã quyết định chọn đề tài: “Quan điểm của Thomas Mun: “ Thương mại là hòn đá thử vàng đối với sự phồn thịnh của một quốc gia Không có phép lạ nào khác để kiếm tiền trừ Thương mại” Từ đó, rút ra ý nghĩa thực tiễn đối với Việt Nam.” là đề tài tiểu luận kết thúc học phần Lịch sử các học thuyết kinh tế của mình Nội dung bài tiểu luận gồm có:

Chương 1: Học thuyết “cán cân thương mại” và quan điểm của Thomas Mun.

Chương 2: Thực trạng sự phát triển của thương mại ở nước ta hiện nay Chương 3: Giải pháp phát triển thương mại tại Việt Nam

Do thời gian nghiên cứu có hạn, lượng kiến thức và phương pháp nghiên cứu còn hạn chế, nên bài tiểu luận khó tránh khỏi những sai sót Rất mong được sự góp

ý, đánh giá của quý thầy cô để bản thân em rút kinh nghiệm và hoàn thiện tốt hơn.

Em xin chân thành cảm ơn!

2 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu: Chỉ ta tầm quan trọng của việc phát triển thương mại đối với kinh tế và đưa ra các giải pháp nhằm hoàn thiện các mô hình phát triển thương mại ở Việt Nam hiện nay

Nhiệm vụ nghiên cứu: Khái quát, hệ thống hóa cơ sở lý luận về thương mại bằng lý luận của học thuyết cán cân thương mại Phân tích, tìm hiểu thực trạng, ý nghĩa thực tiễn của thương mại và đưa ra một số giải pháp phát triển thương mại ở Việt Nam hiện nay

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: Việc phát triển xuất nhập khẩu trong công tác phát triển kinh tế

Phạm vi nghiên cứu: Thương mại ở Việt Nam giai đoạn (2011-2015) và giai đoạn (2016-2020)

4 Phương pháp nghiên cứu

Bước 1: Sưu tầm tài liệu, sách báo, các nguồn tin trên mạng liên quan đến đề tài.

Bước 2: Sử dụng các hình thức phân tích, đánh giá, tổng hợp Hình thành và tổng quan cơ sở lí luận về các công cụ kinh tế trong công cuộc phát triển thương mại ở Việt Nam hiện nay

Bước 3: Tìm hiểu thực trạng và đề xuất kiến nghị hoàn thiện về việc thúc đẩy thương mại trong phát triển kinh tế ở Việt Nam hiện nay

5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

Ý nghĩa khoa học: Từ cơ sở lý thuyết đó áp dụng linh hoạt vào thực tiễn điều tiết nền kinh tế tăng trưởng Việt Nam với vấn đề phát triển thương mại

Ý nghĩa thực tiễn: Thấy được vai trò của thương mại đối với nền kinh tế Từ

đó xác định nhà nước cần phải làm gì để thương mại hoạt động đúng hướng, hiệu quả cao trong tình hình dịch bệnh ngày nay

Phần II: Nội dung

Chương 1: Học thuyết cán cân thương mại và quan điểm của Thomas Mun

về “Thương mại”

1.1 Vài nét về tiểu sử của ông Thomas Mun

Thomas Mun(1571-1641) là nhà Kinh tế học Anh, được coi là người cuối cùng của thời kỳ đầu của những người theo chủ nghĩa trọng thương Thông qua các mối quan hệ gia đình Thomas Mun khi cha của ông kiếm sống nhờ vào nghề bán tơ lụa

và ông nội làm việc cho Sở đúc tiền Hoàng gia Anh có thể khẳng định rằng Mun có được cái nhìn sâu sắc về các vấn đề liên quan đến tiền tệ và kinh tế nói chung.

Năm 1615, ông được đề cử làm Giám đốc Công ty Đông Ấn, sau khi trở nên giàu sang và có địa vị xã hội, ông được bổ nhiệm vào một số Hội đồng

và Ủy ban thường trực về thương mại của Anh vào năm 1622 Ông có 2 khảo luận tiêu biểu về kinh tế: Diễn biến thương mại từ Anh đến Đông Ấn (1621) và Kho báu của nước Anh theo Ngoại thương (1628)

Mặc dù Thomas Mun không được các nhà kinh tế đánh giá cao và không

có những khám phá lỗi lạc, nhưng ông đã để lại dấu ấn trong lịch sử kinh tế học Ý tưởng về chính sách kinh tế của chính phủ nên được sử dụng để tạo

ra thặng dư thương mại và cách đạt được tăng trưởng kinh tế thông qua tăng trưởng xuất khẩu là hai đóng góp có tầm quan trọng có ý nghĩa lâu dài của ông trong lịch sử tư tưởng kinh tế

1.2 Thomas Mun và học thuyết về bảng cân đối thương mại

1.2.1 Học thuyết bảng cân đối thương mại

Trong giai đoạn đầu của chủ nghĩa trọng thương, Đại biểu William Stafford cho rằng nguyên nhân nạn đắt đỏ ở Anh là do chính phủ quá lệ thuộc vào nước ngoài, bán nguyên liệu giá rẻ và mua giá đắt làm cho tiền chảy ra nước ngoài, nhân dân nghèo đi Ông cho rằng phải giữ tiền lại nước Anh, cấm nhập khẩu hàng xa xỉ và một số hàng hóa khác, cấm xuất khẩu tiền tệ, buộc thương nhân nước ngoài phải chi tiêu toàn bộ trên nước Anh v.v… Những nhà kinh tế trọng thương giai đoạn này chỉ

chú ý đến vấn đề giữ khối lượng tiền tệ không bị hao hụt bằng cách dùng những biện pháp hành chính, nhà nước trực tiếp can thiệp vào lưu thông tiền tệ

Đại biểu giai đoạn II của chủ nghĩa trọng thương, Thomas Mun đã phê phán gay gắt học thuyết tiền tệ, đồng thời phát triển lý luận về bảng “Cân đối thương mại” Ông nhấn mạnh cán cân thương mại thặng dư không phải hạn chế xuất khẩu vàng Ông bắt đầu lý thuyết về cán cân thương mại bằng câu nói: “Phương tiện thông thường để tăng của cải và kho báu của chúng ta là bằng ngoại thương, trong đó chúng ta phải tuân thủ quy tắc này: bán cho người nước ngoài lượng hàng hóa hằng năm lớn hơn nhiều giá trị mà chúng ta tiêu thụ, mua vào của họ” Để đạt được sự cân đối đó ông khuyên mở rộng cơ sở cho công nhân, thu hẹp tiêu dùng quá mức hàng tiêu dùng nước ngoài, đẩy mạnh cạnh tranh bằng cách hạ giá thành, nâng cao chất lượng sản phẩm

Tư trưởng trung tâm của Thomas Mun là xuất khẩu tiền là một thủ đoạn làm tăng của cải nhằm mục đích buôn bán là chính đáng Chúng ta phải biết phân biệt những lợi ích trước mắt và các kết quả sau cùng vì: “vàng đẻ ra thương mại, còn thương mại làm tiền tăng lên” Đầu tiên là phải tìm cách giảm bớt của cải xuống, sau đó tăng thêm của cải Ví dụ của việc giảm bớt của cải đó chính là lúc đầu sẽ xuất 1 triệu bảng Anh ra nước ngoài để mua hàng hóa sau đó làm tăng của cải bằng cách đem hàng hóa đó bán và thu về 3 triệu bảng Anh “Của cải là

số sản phẩm dư thừa được sản xuất ra trong nước sau khi thỏa mãn nhu cầu tiêu dùng nội bộ được chuyển thành tiền ở thị trường nước ngoài”

Để xuất hiện tình trạng xuất siêu thì chỉ nên xuất khẩu thành phẩm chứ không xuất khẩu nguyên liệu và thực hiện thương mại trung gian như mua rẻ ở nước này và bán đắt ở các nước khác Bên cạnh đó cần thực hiện những chính sách thuế quan bảo hộ nhằm kiểm soát hàng nhập khẩu, khuyến khích phát triển sản xuất hàng hóa Những luật lệ cấm xuất khẩu tiền ở giai đoạn trước thì bây giờ cần phải cho những thương nhân bán ở nơi có lợi cho họ Họ sẽ đem bán hàng hóa của nước Anh ở trên các nước thuộc địa - những nơi tiềm năng, đem lại nhiều lợi nhuận hơn chứ không phải trên chính đất Anh

Thomas Mun nói rằng chỉ có thể tích lũy kho báu bằng cách cắt giảm nhập khẩu

và khuyến khích xuất khẩu Vì vậy, ông ủng hộ việc đánh thuế nhập khẩu nặng đối với hàng hóa tiêu dùng trong nước và đánh thuế vừa phải đối với hàng hóa xuất

khẩu Nhưng sự tích lũy không giới hạn của tiền trong nước có tác động tiêu cực đến cán cân thương mại thông qua việc tăng mặt bằng giá trong nước làm cho xuất khẩu trở nên đắt đỏ

Năm 1630, ông viết tác phẩm: “Kho báu của nước Anh theo Ngoại thương

” Khảo luận kinh tế này được Các Mác ca ngợi là “Kinh thánh của chủ nghĩa Trọng thương”, trong đó ông coi ngoại thương là công cụ tốt nhất để nước Anh trở nên giàu có và tích lũy tiền tệ Ông đưa ra 2 phương pháp thực hiện chương trình xuất siêu:

Một, xuất khẩu hàng hóa theo công thức: H1 - T - H2 (H1 > H2)

Hai, phát triển thương mại gián tiếp theo công thức: T1 - H - T2 (T2 > T1)

Đó là phương pháp thu tiền giúp Anh trở thành nước giàu có, phát triển Thomas Mun cho rằng tỉ giá hối đoái phụ thuộc vào Bảng cân đối thương mại Đề làm giàu, ông còn đề xuất 12 biện pháp thực hiện chương trình xuất siêu

Tóm lại, thuyết bảng cân đối thương mại của Thomas Mun rất ít tính lý luận, nhưng lại có nhiều đề nghị chín chắn và được suy nghĩ kỹ, có tính chất thực tiễn Ông đã thể hiện một các rõ ràng khát vọng của giai cấp tư sản Anh trong thời kì tích lũy nguyên thủy của tư bản

1.3 Quan điểm của Thomas Mun: “Thương mại là hòn đá thử vàng đối với sự phồn thịnh của một quốc gia Không có phép lạ nào khác để kiếm tiền trừ Thương mại”

Từ xa xưa, cha ông ta đã nói: “phi thương bất phú” có nghĩa là muốn giàu

có thì không có con đường làm giàu nào khác ngoài buôn bán Cơ sở lý luận khoa học cho quan điểm này được xuất phát từ quan điểm của chủ nghĩa thương mại trọng thương thế kỉ XVII mà đại diện là Thomas Mun Ông cho rằng: “Thương mại là cục đá thử vàng đối với sự phồn thịnh của mỗi quốc gia Không có phép lạ nào khác để kiếm tiền trừ Thương mại”

Xét theo quan điểm lịch sử - cụ thể: xét thấy câu nói này ở thế kỷ XVI-XVII có thể coi

là đúng Vì trình độ phát triển của lực lượng sản xuất thấp, năng suất lao động xã hội chưa cao, do đó giá trị thặng dư rất thấp hoặc không có, cho nên để giai cấp tư sản giàu nhanh chóng cần phát triển ngoại thương, trao đổi không ngang giá.

Thương mại được hiểu là toàn bộ các hoạt động trao đổi, buôn bán hàng hóa, dịch vụ, tiền tệ, giữa các chủ thể với nhau trên thị trường, và có thể nhận lại một giá trị nào đó hay bằng hàng hóa (bằng tiền thông qua giá cả) hay bằng hàng hóa, dịch vụ khác Được đánh giá là một nhà Trọng thương hoàn hảo, Thomas Mun cho rằng thương mại và chỉ có thương mại chính là phương thức để kiếm tiền, tạo ra của cải Còn các hoạt động khác như công nghiệp hay nông nghiệp, đó chỉ là những phương thức không tạo ra tiền mà là phương tiện tạo ra nhiều tiền mà thôi.

Ngày xưa khi chưa có công nghệ phát triển hiện đại như ngày nay, chúng ta thường dùng đá để thử vàng Đá thử vàng là loại đá cho chúng ta biết độ thật, giả,

độ tuổi của vàng mà vàng, bạc là thứ tiền tệ được chủ nghĩa trọng thương coi là của cải, là sự giàu có, là tài sản thực sự của một quốc gia Thomas Mun ví thương mại như hòn đá thử vàng đối với sự phồn vinh của một quốc gia chính là khẳng định thương mại mới là thước đo sự phát triển, độ giàu có của một quốc gia Thương mại chính là phương thức kiểm thử sự giàu có tích lũy dưới hình thái tiền tệ vì sản phẩm đầu vào là sản phẩm chất là sản phẩm vật chất và thu lại tiền tệ.

Thương mại đẻ ra tiền và tiền lại đẻ ra thương mại Thomas cho rằng phải thực hiện bán nhiều hơn mua, phải mở rộng xuất khẩu và phải xuất siêu Thomas Mun

đã tuyệt hóa vai trò của thương mại trong việc tạo ra của cải Mục đích của sản xuất hàng hóa là để trao đổi, mua bán để thu lại lợi nhuận Nếu không có thương mại thì hàng hóa không thể thực hiện được chức năng lưu thông hàng hóa, không thể thu hồi chi phí sản xuất và tích lũy được tiền tệ tạo nên sự giàu có Từ đó mà không thể

có tái sản xuất nói chung và tái mở rộng sản xuất nói riêng Đúng vậy, thương mại càng được mở rộng thì càng có nhiều cơ hội kiếm tiền, quốc gia càng giàu có Sự phát triển của thương mại mới chính là thước đo chuẩn mực đo sự phồn thịnh của một quốc gia do đó không có phương thức kiểm thử nào khác ngoài thương mại.

Nhưng đứng trên thời điểm khi lực lượng lao động sản xuất đã phát triển, năng suất lao động xã hội tăng lên, thì quan điểm này chỉ đúng khi đánh giá tầm quan trọng của thương mại, của lưu thông trong quá trình sản xuất, rằng quốc gia không thể phát triển nếu không có thương mại

Tuy nhiên “không có phép lạ nào khác để kiếm tiền trừ thương mại” của Thomas Mun ở đây lại mang tính phiến diện Ông đề cao vai trò của thương mại, nhưng lại không thấy ra được vai trò quyết định của sản xuất, không thấy được mối

quan hệ giữa sản xuất và lưu thông Ông cho rằng nguồn gốc của của cải là ở trong

lưu thông, rằng lưu thông tạo ra giá trị Nhưng trên thực tế, nguồn gốc của cải là

nằm ở khâu sản xuất Nên trong nhận thức và tổ chức thực tiễn, việc đề ra giải pháp

phát triển thương mại nhất thiết phải được gắn chặt với quan hệ sản xuất.

Chương 2: Thực trạng phát triển thương mại ở nước ta hiện nay

Việt Nam hiện là nước đang phát triển với nền kinh tế thị trường tương đối

ổn định Để thoát khỏi nghèo đói và chiến tranh như ngày hôm nay thì chúng ta

đã phải đánh đổi bằng cả mồ hôi, nước mắt và xương máu của rất nhiều người

Sau khi gia nhập WTO - Tổ chức Thương mại Thế giới vào tháng 1 năm 2007,

trong những năm qua hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam đã có

sự thay đổi mạnh mẽ, trở thành động lực chính trong tăng trưởng kinh tế

2.1 Thành tựu

Hoạt động xuất nhập khẩu góp phần tăng dự trữ ngoại tệ, cải thiện cán

cân thanh toán để tăng thu cho ngân sách nhà nước, kích thích đổi mới công

nghệ, tiếp cận được với những hình thức kinh doanh mới, sẽ tạo thêm công

việc cho người lao động, tạo ra cạnh tranh giữa hàng hóa nội bộ và nhập

khẩu, nâng cao mức sống người dân, giúp thu hẹp khoảng cách kinh tế giữa

Việt Nam với các nước phát triển trên thế giới

Để thấy được thành tựu về xuất nhập khẩu Việt Nam, ta có thể nhìn số liệu 2

bảng dưới đây được trích từ Tổng cục Thống kê Việt Nam:

Kim ngạch Tăng trưởng Kim ngạch Tăng trưởng

Bảng 1: Kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa và dịch vụ bình quân

giai đoạn (2011-2015) và giai đoạn (2016-2020)

Năm Xuất khẩu Nhập khẩu Tổng giá trị

xuất nhập khẩu

Bảng 2 : Cán cân xuất nhập khẩu của Việt Nam từ 2016-2020 (Tỷ USD)

Với quy mô thương mại ngày càng lớn, tăng trưởng cả về xuất, nhập khẩu hàng

hóa và dịch vụ bình quân hằng năm giai đoạn 2016-2020 vẫn duy trì ở mức cao bất

chấp kinh tế thế giới gặp nhiều khó khăn và ảnh hưởng của dịch Covid -19 Kim

ngạch xuất khẩu tăng từ 176,6 tỷ USD năm 2016 lên khoảng 288,9 tỷ USD năm

2020 Bình quân giai đoạn 2016-2020 đạt 251,1 tỷ USD/ năm, gấp 1,5 lần so với

141,9 tỷ USD/ năm giai đoạn 2011- 2015 Kim ngạch nhập khẩu 2016-2020 đạt

247,7 tỷ USD/năm Tăng trưởng xuất khẩu bình quân giai đoạn 2016-2020 ước tính

đạt 10,6% cao hơn tăng trưởng bình quân của nhập khẩu là 1,6 % (9,0%).

Việt Nam lập kỷ lục mới về doanh số xuất nhập khẩu vào năm 2020 Tổng giá trị

xuất nhập khẩu của cả nước đạt 545,36 tỷ USD, tăng 5,4% so với năm 2019 Trị giá

xuất khẩu đạt 282,650 triệu USD, tăng 7,0% (tương ứng tăng 18,390 triệu USD) và

nhập khẩu đạt 262,700 triệu USD, tăng 3,7% ( tăng 9,310 triệu USD).

Cán cân thương mại hàng hóa của cả nước đạt mức thặng dư 19,95 tỷ

USD vào cuối năm 2020 - mức cao nhất trong 5 năm liên tiếp xuất siêu kể từ

năm 2016 Năm 2021, kinh tế thế giới và Việt Nam vẫn chưa hết khó khăn

bởi do Covid-19 tiếp tục bùng phát

Tuy nhiên, theo số liệu của Tổng cục Hải quan, tính đến hết ngày 15/9/2021,

tổng trị giá xuất nhập khẩu của Việt Nam đạt gần 454,58 tỷ USD Trong đó, tổng

trị giá xuất khẩu đạt gần 225,2 tỷ USD, tăng 19,8% (tương ứng tăng 37,15 tỷ

USD) so với cùng kỳ năm 2020; tổng giá trị nhập khẩu của cả nước đạt 229,38

tỷ USD, tăng 32,2% (tương ứng tăng 55,92 tỷ USD) so với cùng kỳ năm 2020