Phân tích lý thuyết “bàn tay vô hình” của a smith chứng minh rằng lý thuyết “cân bằng thị trường” của l wallras là sự kế tục và phát triển lý thuyết “bàn tay vô hình” của a smith

Chứngminh rằng lý thuyết cân bằng thị trường của L.Walras là sự kế tục và phát triển lý thuyết “bàn tay vô hình” của A.Smith” là đề tài viết tiểu luận.. Trong tác phẩm “Tài sản của các q

HỌC VIỆN NGÂN HÀNGKHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

Giảng viên hướng dẫn : Phạm Thị Nguyệt

Sinh viên thực hiện : Cao Thúy Loan

Hà Nội, ngày 20 tháng 1 năm 2021

MỤC LỤC

MỤC LỤC 2

MỞ ĐẦU 3

Phần 1: Hoàn cảnh ra đời, khái lược nội dung lý thuyết bàn tay vô hình 4

1.1 Đôi nét về tiểu sử của Adam Smith ………

5

1.2 Khái lược nội dung lý thuyết “bàn tay vô hình”. 5

1.3 Nội dung chi tiết lý thuyết “bàn tay vô hình” của Adam Smith 6

Phần 2: Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của lý thuyết “bàn tay vô hình” Lý thuyết cân bằng thị trường của L.Walras là sự kế tục và phát triển của lý thuyết bàn tay vô hình của A.Smith. 9

2.1 Ý nghĩa lý luận 9

2.2 Ý nghĩa thực tiễn 10

2.3. Lý thuyết cân bằng thị trường của L.Wallras là sự kế tục và phát triển của lý thuyết bàn tay vô hình của A.Smith 12

Phần 3: Đánh giá, liên hệ thực tiễn 14

3.1.Đánh giá chung 14

3.2.Liên hệ thực tiễn Việt Nam: 18

TÀI LIỆU THAM KHẢO 21

TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com

MỞ ĐẦU

Trong dòng chảy tư tưởng kinh tế của nhân loại kể từ thời kỳ cổ đại cho tới ngàynay, do đặc thù trình độ phát triển ứng với mỗi giai đoạn lịch sử, mỗi nền sảnxuất và xã hội mà hình thành nhiều tư tưởng, trường phái lý luận về kinh tếkhác nhau Lịch sử các học thuyết kinh tế là môn khoa học xã hội nghiên cứuquá trình ra đời, phát triển, đấu tranh và thay thế lẫn nhau của các giai cấp cơbản dưới những hình thái kinh tế - xã hội khác nhau Trong suốt chiều dài lịch

sử sự phát triển của nền kinh tế luôn là vấn đề được quan tâm hàng đầu Nềnkinh tế hoạt động như thế nào, chịu tác động của các yếu tố nào thì trong mỗigiai đoạn lịch sử các nhà kinh tế học lại đưa ra những quan điểm khác nhau.Một trong số đó là lý thuyết “bàn tay vô hình” của Adam Smith Nó đã mở ramột chương mới trong lịch sử kinh tế và vẫn còn giá trị cho đến ngày nay Lýthuyết “bàn tay vô hình” có ý nghĩa quan trọng trong sự phát triển kinh tếkhông chỉ riêng đất nước Việt Nam mà còn ở trên nhiều nước khác Chính vìvậy em chọn đề tài: “Phân tích lý thuyết “bàn tay vô hình” của A.Smith Chứngminh rằng lý thuyết cân bằng thị trường của L.Walras là sự kế tục và phát triển

lý thuyết “bàn tay vô hình” của A.Smith” là đề tài viết tiểu luận Em rất mongnhận được những góp ý của thầy cô đề bài tiểu luận hoàn thiện hơn!

Phần 1: Hoàn cảnh ra đời, khái lược nội dung lý thuyết bàn tay vô hình

1.1 Đôi nét về tiểu sử Adam Smith

Adam Smith (1723 - 1790) là nhà kinh tế chính trị cổ điển nổi tiếng ở Anh vàtrên thế giới Ông xuất thân từ một gia đình viên chức thuế quan ở Kieeccandi,một thành phố nhỏ xứ Scotland A.Smith đã học ở trường đại học Glasgow vàOxford Sau khi tốt nghiệp đại học, ông nghiên cứu và giảng dạy ở Edinburgh

và Glasgow Trong vòng 13 năm ông giảng dạy về thần học, luân lý học, luậthọc, loogic và văn học Năm 1751 lãnh đạo bộ môn loogic, năm 1752

ở bộ môn triết học, năm 1764 là giáo sư riêng cho công tước Feclay Năm

1759 ông xuất bản cuốn “Lý luận về những tình cảm đạo đức” Từ năm 1765 ông đi dulịch Châu Âu chủ yếu sang Pháp tiếp xúc với những người trọng nông Sau khi ởPháp về, 1766 ông xin nghỉ việc và sống ở thành phố quê hương Kieeccandi Trongvòng 12 năm ông chuẩn bị và viết tác phẩm chủ yếu “Nghiên cứu về bản chất vànguồn gốc của của cải các nước” Tác phẩm này xuất bản năm 1776 và ông trở thànhnổi tiếng nhưng ông vẫn sống cuộc đời giản dị như trước Trong 14 năm cuối đời ônglàm viên chức thuế quan

A.Smith là nhà tư tưởng tiên tiến của giai cấp tư sản, ông muốn thủ tiêu tàn tíchphong kiến, mở đường cho CNTB phát triển, kêu gọi tích lũy tư bản, xem chế độTBCN là hợp lý duy nhất K.Marx coi A.Smith là nhà kinh tế học tổng hợp của côngtrường thủ công Thế giới quan của A.Smith về cơ bản là duy vật Ông tiến xahơn những người trước là tìm hiểu các quy luật kinh tế Đó là đặc trưng trongphương pháp luận của ông Nhưng chủ nghĩa duy vật ở ông còn tự phát, máymóc Ông còn xa lạ với phép biện chứng K.Marx đã phân tích một cách sâu sắcphương pháp luận của A.Smith – một phương pháp hai mặt mâu thuẫn, trộn lẫncác phần tử khoa học và tầm thường Một mặt đi sâu vào mối liên hệ bên

trong của chế độ tư bản các có thể nói là đi vào cơ cấu sinh lý của nó, mặtkhác chỉ là mô tả, liệt kê thuật lại bằng khái niệm có tính chất công thứcnhững cái biểu hiện bề ngoài đời sống kinh tế Hai mặt đó không nhữngchúng sống yên ổn bên nhau mà còn xoắn xuýt lấy nhau và thường xuyênmâu thuẫn với nhau Phương pháp luận mâu thuẫn vừa khoa học vừa tầmthường của A.Smith có ảnh hưởng tới kinh tế tư sản sau này.

1.2 Khái lược nội dung lý thuyết “bàn tay vô hình”.

Điểm xuất phát trong phân tích kinh tế của A.Smith là nhân tố con người kinh

tế Theo ông, con người kinh tế có 2 tính: tính vị kỉ và tính vị tha Trong 2 tính nàythì tính vị kỷ trội hơn nên làm nảy sinh mối quan hệ trao đổi, mua bán Trao đổi làđặc tính vốn có của con người, là thiên hướng phổ biến, tất yếu và vĩnh viễn của mọi

xã hội Chỉ có trao đổi thì nhu cầu của con người mới được thỏa mãn “Khi trao đổisản phẩm với nhau con người bị chi phối bởi lợi ích cá nhân của mình Mỗi ngườichỉ biết tư lợi và chạy theo tư lợi Lợi ích cá nhân là động lực trực tiếp chi phối người

ta hoạt động trao đổi Nhưng khi chạy theo tư lợi con người kinh tế còn chịu tác độngcủa “bàn tay vô hình” Bàn tay vô hình là một phép ẩn dụ, một tư tưởng kinh tế doAdam Smith đưa ra vào năm 1776 Trong tác phẩm “Tài sản của các quốc gia” vànhững bài viết khác ông đã tuyên bố rằng trong nền kinh tế thị trường tự do, mỗi

cá nhân theo đuổi một mối quan tâm và xu hướng lợi ích riêng cho cá nhân mình

và chính xác hành động của những cá nhân này lại có xu hướng thúc đẩy nhiềuhơn và củng cố lợi ích cho toàn cộng đồng thông qua một “bàn tay vô hình” Ông biệnluận rằng mỗi một cá nhân đều muốn thu lợi nhuận lớn nhất cho mình sẽ làm tối

đa lợi ích của cả cộng đồng, điều này giống như việc cộng toàn bộ tất cả các lợiích của từng cá nhân lại Ông dùng thuật ngữ này để mô tả khả năng của cơ chếthị trường trong việc điều chỉnh cung cầu trên thị trường và ví sức mạnh của thịtrường như bàn tay vô hình định hướng

người bán và người mua, phân bổ nguồn lực kinh tế đạt được hiệu quả xã hội lớnnhất mà không cần sự can thiệp của Chính phủ Theo lý luận này thì hoạt độngcủa mỗi thành viên trong xã hội chỉ mang mục đích bảo vệ lợi ích của riêngmình, thông thường, không có chủ định củng cố lợi ích này ở mức độ nào Tuynhiên khi đó hệ thống thị trường và cơ chế giá cả sẽ hoạt động một cách tự phát

vì lợi ích của tất cả mọi người như thể có một bàn tay vô hình đầy thiện ý điềukhiển toàn bộ quá trình xã hội và sự điều khiển tự phát này còn có hiệu quả hơn cảkhi có ý định làm việc này Theo quan điểm của A.Smith Chính phủ chỉ nên giữchức năng quản lý bởi lẽ ông cho rằng: “Chính bàn tay vô hình với tư cách là cơchế tự cân bằng của thị trường cạnh tranh làm cho phúc lợi cá nhân và hiệuquả kinh tế đạt tối đa Trong khi chạy theo lợi ích riêng của mình con người cũngphải phụng sự xã hội nhiều hơn anh ta chủ trương làm điều đó…”

1.3 Nội dung chi tiết lý thuyết “bàn tay vô hình” của Adam Smith

A.Smith chỉ dùng thuật ngữ “bàn tay vô hình” ba lần trong ba tác phẩm củaông Nhưng sau này thuật ngữ đã được sử dụng rộng rãi và trở thành một lý luậnkinh tế học Học thuyết “bàn tay vô hình” nghiên cứu cơ chế hoạt động của thịtrường cạnh tranh và nó cũng phản ánh quan điểm chung của các nhà kinh tế học

cổ điển Theo A.Smith, một chế độ kinh tế bình thường phải dựa trên cơ sở sảnxuất và trao đổi hàng hóa và một nền hàng hóa bình thường phải dựa trên cơ sở tự docạnh tranh Ngược lại thì chỉ là sản phẩm của ngẫu nhiên, độc đoán và ngu dốtcủa con người Ông viết: “Mỗi cá nhân đều cố gắng sử dụng vốn của mình sao cho

có được sản phẩm có giá trị cao nhất Thông thường cá nhân này không có chủđịnh củng cố lợi ích công cộng mà cũng chẳng biết mình đang củng cố lợi ích này

ở mức độ nào Cá nhân này chỉ có mục đích bảo vệ sự an toàn và thành quả riêngcủa mình Trong quá trình này một bàn tay vô hình đã buộc anh ta phải theo đuổimột mục đích không nằm trong dự định Trong khi theo đuổi lợi ích của

mình anh ta đã bảo vệ luôn cả lợi ích của xã hội một cách hữu hiệu hơn cả khi anh ta có ý định làm việc này”.

Bàn tay vô hình trước hết thể hiện lợi ích của các cá nhân, nó tác động như là mộtlực đẩy, hướng con người tới công việc nào mà xã hội sẵn sàng trả tiền A.Smith viết:

“Chúng ta không mong có bữa trưa nhờ lòng hào phóng của người mổ thịt, ngườinấu bia hoặc người làm bánh mà ở cách nhìn của họ đối với lợi ích của bản thân họ.Chúng ta trông chờ không phải ở lòng nhân đạo của họ mà ở tính tự tương thâncủa họ và không bao giờ nói với họ về những nhu cầu của chúng ta mà về những lợiích của họ” Bàn tay vô hình chính là những quy luật kinh tế khách quan chi phốihành động của con người Adam Smith gọi hệ thống các quy luật khách quan đó làmột “trật tự tự nhiên” Để có sự hoạt động của trật tự tự nhiên này thì cần phải cónhững điều kiện nhất định Đó là sự tồn tại và phát triển của sản xuất hàng hóa vàtrao đổi hàng hóa Nền kinh tế phải được phát triển trên cơ sở tự do kinh tế Cầnthiết phải có tự do sản xuất, tự do liên doanh, liên kết, tự do mậu dịch Quá trình ấyđược thực hiện bởi chính quá trình cạnh tranh lợi ích giữa các cá nhân Không ai cần

kế hoạch, không ai cần mệnh lệnh, thị trường sẽ tự động giải quyết tất cả Nhưvậy ông cho rằng mỗi người trong quá trình trao đổi sản phẩm không ai xuất phát từlợi ích cộng đồng mà xuất phát từ lợi ích cá nhân của mình Lợi ích cá nhân chính

là mục đích, động lực xuất phát Các cá nhân chỉ có mục đích bảo vệ sự an toàn

và thành quả riêng của mình Trong quá trình này một bàn tay vô hình đã buộc anh

ta phải theo đuổi mục đích không nằm trong dự định Khi theo đuổi lợi ích củamình anh ta đã vô tình bảo vệ luôn lợi ích của xã hội một cách hữu hiệu hơn cả khianh ta có ý định

làm việc này A.Smith đã đề cao hiệu quả của lợi ích cá nhân Ông nói: “Anh hãyđưa cho tôi cái tôi cần và anh sẽ có được ở tôi cái mà chính anh cần” Thị trường

sẽ tạo ra sự hài hòa giữa các lợi ích bằng phương cách của nó Cứ để một người

nào đó bán hàng hóa của mình quá đắt hoặc không muốn trả công cho công nhâncủa mình như những kẻ khác anh ta sẽ mất khách trong trường hợp thứ nhất vàkhông có người làm trong trường hợp thứ hai Như vậy những động cơ vị kỷ củacon người điều khiển trò chơi và sự tác động qua lại giữa họ sẽ tạo ra những kếtquả bất ngờ nhất, đó là sự hài hòa của xã hội Lý thuyết bàn tay vô hình dựa trên

sự thúc đẩy của lợi ích cá nhân và sự điều tiết của thị trường tự do cạnh tranh.Ông giải thích việc đề ra giá cả thị trường được cân bằng phải không xa rời chi phísản xuất hàng hóa thực tế Ông giải thích việc xã hội làm như thế nào để hướngnhững người sản xuất hàng hóa phải cung cấp những hàng hóa mà xã hội cần, sựtương đồng cơ bản trong thu nhập ở dân chúng ở mỗi trình độ sản xuất của mộtquốc gia Nghĩa là ông đã tìm ra trong cơ chế thị trường một hệ thống tự điều tiếtviệc cung ứng cho xã hội một cách có trật tự Ông cho rằng Nhà nước không nêncan thiệp vào kinh tế, Nhà nước chỉ có chức năng bảo vệ quyền sở hữu tư bản,đấu tranh chống kẻ thù bên ngoài, chống tội phạm trong nước Nhà nước chỉ nêncan thiệp vào các chức năng kinh tế khi nó vượt ra ngoài khả năng của các chủdoanh nghiệp, ông viết: “Bạn nghĩ rằng bạn đang giúp cho hệ thống kinh tế bằngnhững quy định, ý định tốt đẹp và bằng những hành động can thiệp của mình? Khôngphải vậy đâu hãy để mặc mọi sự việc xảy ra, đừng nhúng tay vào Dầu nhờn của lợiích cá nhân sẽ làm cho các bánh xe kinh tế hoạt động một cách gần như kỳ diệu,không cần kế hoạch, không cần quy tắc, thị trường sẽ giải quyết tất cả, chính sáchkinh tế tốt nhất của Nhà nước là tự do kinh tế…”

Tóm lại, nội dung chính của lý thuyết “bàn tay vô hình” là Nhà nước không nên canthiệp vào kinh tế, thị trường sẽ tự động giải quyết tất cả Nhưng tại sao thị trường lại

có thể giải quyết được? Đó là vì mỗi con người luôn luôn chạy theo lợi ích cá nhâncủa mình, nhưng họ không biết rằng mình đã vô tình bảo vệ lợi ích xã hội và chínhcái mong muốn theo đuổi lợi ích cho mình nó như một động lực, như một bàn tay

vô hình nào đó thúc đẩy cho sự phát triển của xã hội Đó chính

là quan điểm của A.Smith về lý thuyết “bàn tay vô hình”

Phần 2: Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của lý thuyết “bàn tay vô hình” Lý

thuyết cân bằng thị trường của L.Walras là sự kế tục và phát triển của lý

thuyết bàn tay vô hình của A.Smith.

2.1. Ý nghĩa lý luận

Lý thuyết của A.Smith chống lại tư tưởng của chủ nghĩa trọng thương(yêu cầu có sự can thiệp của Nhà nước vào kinh tế) đặt tiền đề đòi hỏi được tự dokinh doanh, thích hợp với sự phát triển của chủ nghĩa tư bản trong một thời kì dài.Tuy nhiên sau này thực tế đã cho thấy những điểm chưa hoàn toàn hợp lý của lýthuyết này và người ta vẫn phải dùng đến Nhà nước là “bàn tay hữu hình” thôngqua luật pháp, thuế và các chính sách kinh tế để điều chỉnh nền kinh tế xã hội kết hợpvới cơ chế tự điều chỉnh theo thuyết “bàn tay vô hình” để thúc đẩy sự phát triển kinh

tế xã hội của đất nước Cũng giống như các nhà lý luận cổ điển khác, A.Smith ủng

hộ mạnh mẽ tư tưởng tự do kinh tế, đề cao tự do cạnh tranh Điều đó là hoàn toànphù hợp với hoàn cảnh kinh tế xã hội của thời kì đầu của CNTB tự do cạnh tranh.Trong tác phẩm “Nguồn gốc giàu có của các quốc gia” ông khẳng định rằng chế độ

xã hội bình thường kết hợp với “trật tự tự nhiên” là xã hội tư bản, nền kinh tế bìnhthường là nền kinh tế phát triển trên cơ sở tự do cạnh tranh, xã hội bình thường là xãhội xây dựng trên cơ sở quy luật tự nhiên còn xã hội không bình thường là sản phẩmcủa độc đoán, ngẫu nhiên và dốt nát của con người Dựa vào lý thuyết “bàn tay vôhình” với sự thúc đẩy của lợi ích cá nhân và sự điều tiết của thị trường cạnh tranhA.Smith đã giải thích việc giá cả thị trường được cân bằng không xa rời chi phí sảnxuất thực tế hàng hóa Ông đã giải thích việc xã hội làm như thế nào để hướngnhững người sản xuất hàng hóa phải cung cấp những hàng hóa mà xã hội cần, sựtương đồng cơ bản trong thu nhập của dân chúng ở mỗi trình độ sản xuất của mộtquốc gia Nghĩa là ông đã tìm ra trong cơ chế thị

trường một hệ thống tự điều tiết việc cung ứng cho xã hội một cách có trật

tự Theo ông Nhà nước là công cụ cần thiết để chống thù trong giặc ngoài,chống tội phạm và bảo vệ đất nước Tuy nhiên, đôi khi Nhà nước cũng cóchức năng kinh tế khi nó vượt ra ngoài khả năng của các doanh nghiệp nhưđào sông, đắp đường… nhưng Nhà nước không nên can thiệp sâu vào trongcác hoạt động kinh tế, thị trường tự nó sẽ giải quyết tất cả Ông cũng chỉ racác điều kiện cần thiết để quy luật kinh tế khách quan hoạt động là :

- Sự tồn tại và phát triển của sản xuất : hàng hóa và trao đổi hàng hóa

- Nền kinh tế phải được phát triển trên cơ sở tự do kinh tế: tự do sản xuất, tự

do liên doanh liên kết tự do mậu dịch Sau này trong lịch sử có rất nhiều nhà kinh tế, rất nhiều học thuyết kinh tế ra đời kế thừa và phát huy tư tưởng tự do kinh tế của A.Smith bao gồm:

+ Trường phái cổ điển Pháp: học thuyết về trật tự tự nhiên của Quesney

+ Trường phái tân cổ điển: lý thuyết cân bằng tổng quát của

L.Walras, lý thuyết cân bằng giá cả của A.Marshall

+ Trường phái kinh tế hiện đại đồng thời thừa nhận cả 2 bàn tay

và xem nó như nhau “điều hành nền kinh tế mà không có Chính phủ hay thị trường thì cũng như định vỗ tay bằng một bàn tay vậy”.

2.2 Ý nghĩa thực tiễn

Lý thuyết “bàn tay vô hình” là tiền đề cho sự phát triển nền kinh tế thịtrường và tự do thương mại quốc tế ngày nay Học thuyết này cho thấy tầm quantrọng của quy luận khách quan và đặc biệt là quy luật cân bằng về cung – cầu giá

cả Hoạt động của mỗi thành viên trong xã hội chỉ có mục đích bảo vệ sự an toàn vàthành quả của riêng mình Thông thường không có sự chủ định củng cố lợi ích này ởmức độ nào Trong khi đó hệ thống thị trường và cơ chế giá cả vẫn hoạt động mộtcách tự phát vì lợi ích của tất cả mọi người như thể có một “bàn tay vô hình” điềukhiển toàn bộ quá trình xã hội, buộc cá nhân phải theo đuổi một mục

đích không nằm trong dự định Với việc từng bước thực hiện quá trình mang tínhquy luật của bước chuyển từ nền kinh tế tập trung quan liêu, bao cấp sang cơ chếthị trường có sự điều tiết vĩ mô của Nhà nước, với tự do hóa giá cả và thương mạihóa nền kinh tế là khâu tập trung đột phá Việt Nam đã tiến những bước dài trên conđường đổi mới Tuy nhiên nước ta hiện nay đã chuyển sang vận hành nền kinh tếtheo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, phát triển theo định hướngXHCN nhưng còn nhiều yếu tố sơ khai Việc nghiên cứu lý thuyết “bàn tay vô hình”của A.Smith có ý nghĩa cung cấp tri thức quan trọng về vai trò của cơ chế thịtrường trong điều tiết nền kinh tế Trong cơ chế này mọi việc lựa chọn sản xuất vàtiêu dùng của các chủ thể kinh tế đều được thực hiện dưới tác động của các quyluật kinh tế khách quan, theo mệnh lệnh của thị trường Cơ chế thị trường là cơchế tự điều chỉnh linh hoạt các nguồn lực trong nền kinh tế theo hướng hiệu quả,

tự nó có thêt tạo ra sự cân đối cung cầu trên thị trường Do vậy cần nhận thứcđúng vai trò của cơ chế thị trường và có giải pháp đẻ phát huy vai trò đó trong vậnhành nền kinh tế của nước ta Cần có chính sách thích hợp để khuyến khích tự dohóa cạnh tranh Trong công cuộc đổi mới Nhà nước cần đầu tư xây dựng, quản lýcác doanh nghiệp kinh tế nhà nước một cách thỏa đáng với vị trí của nó nhưngkhông được bù lỗ dưới bất kì hình thức nào Doanh nghiệp kinh tế nhà nước chịu sựchỉ đạo định hướng sản xuất của Nhà nước và được ưu tiên đầu tư, song nó phảinăng động đua tranh về mọi mặt để cạnh tranh được với các doanh nghiệp khác trênthị trường Ngoài ra cần chống đối độc quyền trong kinh tế, độc quyền đem lạinhững đặc quyền, đặc lợi mới cho một ít người trong khi toàn xã hội phải trả giá,cạnh tranh mới là nguyên tắc có tính nền tảng của kinh tế thị trường Những doanhnghiệp yếu kém, thua lỗ sẽ bị phá sản, các nguồn lực của doanh nghiệp đó sẽđược chuyển sang các doanh nghiệp khác, hoạt động có hiệu quả hơn chứ không bịmất đi Chính vì vậy mà nhà kinh tế Mỹ gốc Áo Alois Schumpeter đã coi “phá sản làmột sự tàn phá sáng tạo” Tuy nhiên lý thuyết “bàn