Phân tích chiến lược 1 (gián tiếp ước lệ), chiến lược 2 (đặt câu hỏi và lối nói rào đón) và chiến lược 3 (tỏ ra bi quan) của lịch sự âm tính

Do đó, nhóm 8 chúng em quyết định làm về đề tài: “Phân tích Chiến lược 1 Gián tiếp ước lệ, Chiến lược 2 Đặt câu hỏi và lối nói rào đón và Chiến lược 3 Tỏ ra bi quan của lịch sự âm tính..

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI

 BÀI BÁO CÁO THẢO LUẬN

Đề tài: Chiến lược 1, 2 và 3

của lịch sự âm tính

Giảng viên hướng dẫn: Phan Tú Lan

Nhóm thực hiện: 8 Lớp học phần: 2277ENTI1021

HÀ NỘI, THÁNG 3 NĂM 2022

Bảng phân chia nhiệm vụ và đánh giá

46

Phạm Thanh Thảo

Mục lục

A Lời mở đầu 1

B Nội dung 2

I Lịch sự âm tính 2

1 Định nghĩa 2

2 Phân biệt lịch sự dương tính và lịch sự âm tính 2

2.1 Lịch sự dương tính 2

2.2 Lịch sự âm tính 2

II Chiến lược gián tiếp ước lệ 3

1 Định nghĩa và mục đích 3

2 Cách thức thực hiện 4

2.1 Hành động lời nói trực tiếp với yếu tố đền bù (lời nói trực tiếp + tôn ngôn) 4

2.2 Phát ngôn trực tiếp trong đó tính thượng phong của đối thể giao tiếp 4

2.3 Đặt câu hỏi về điều kiện thuận hành 5

2.4 Câu hỏi phát ngôn đề nghị gián tiếp ước lệ hóa 5

2.5 Dùng câu hỏi về khả năng của người nghe 5

2.6 Một số mẫu câu đề nghị ước lệ hoá 5

2.7 Tình huống sử dụng 7

2.8 So sánh với cộng đồng Anh – Úc – Mỹ 7

2.9 Lời khuyên 8

III Chiến lược đặt câu hỏi và lối nói rào đón 8

1 Đặt câu hỏi 8

1.1 Định nghĩa và mục đích 8

1.2 Cách thực hiện 9

1.2.1 Câu hỏi mở/câu hỏi đóng: 9

1.2.2 Câu hỏi hình nón 10

1.2.3 Câu hỏi thăm dò 10

1.2.4 Câu hỏi dẫn dắt 10

1.2.5 Câu hỏi tu từ 11

1.3 Tình huống sử dụng 11

1.4 So sánh Tiếng Anh và Tiếng Việt về cách sử dụng và tần suất sử dụng 11

1.5 Lời khuyên 12

2 Lối nói rào đón 12

2.1 Định nghĩa và mục đích 12

2.2 Cách thực hiện 13

2.3 Một số dấu hiệu rào chắn 14

2.3.1 Dấu hiệu chào đón “Chân” 14

2.3.2 Dấu hiệu chào đón “Túc” 15

2.3.3 Dấu hiệu chào đón “Trực” 15

2.3.4 Dấu hiệu chào đón “Minh” 16

2.4 Tình huống sử dụng 17

2.5 So sánh giữa Tiếng Anh và Tiếng Việt về cách sử dụng và tần suất sử dụng 17

2.6 Lời khuyên 17

IV Chiến lược tỏ ra bi quan 17

1 Định nghĩa và mục đích 17

2 Cách thực hiện 18

2.1 Sử dụng thức giả định 18

2.2 Sử dụng dấu hiệu uyển thanh (dấu hiệu che chắn bi quan) 18

2.3 Sử dụng cách nói phủ định 19

2.4 Tình huống sử dụng 19

2.5 So sánh giữa tiếng Anh và tiếng Việt 19

2.5 Lời khuyên 20

V Kết luận 20

A Lời mở đầu

Con người luôn sống trong các mối quan hệ xã hội đa dạng, phức tạp Cuộc sống đòihỏi mỗi người phải có cư xử đúng đắn, thể hiện qua phép lịch sự trong giao tiếp Vậy chúng

ta đã thực sự hiểu được lịch sự là gì và các chiến lược lịch sự trong giao tiếp? Hiện nay,

“Lịch sự” đã trở thành vấn đề rất được quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu ngôn ngữ Các

nhà nghiên cứu ngôn ngữ P.Brown và S.Levinson cho rằng: “Lịch sự là một chiến lược

nhằm sửa đổi, giảm thiểu mức độ “mất thể diện” đã hoặc sẽ xảy ra trong hoạt động giao tiếp của con người” Dù là quan niệm nào thì chúng ta đều thấy có sự đồng nhất quan điểm

rằng Lịch sự là một phương thức để giảm thiểu sự xung đột trong diễn ngôn, kéo gần

khoảng cách giữa người nói và người nghe.Chiến lược lịch sự là cách ứng xử ngôn ngữkhôn khéo, tế nhị nhằm tránh xúc phạm hay áp đặt và làm tăng sự vừa lòng đối với ngườiđối thoại để đạt hiệu quả giao tiếp cao nhất

Lịch sự được các nhà nghiên cứu chia thành 2 loại: Lịch sự dương tính và Lịch sự âm

tính trong đó Lịch sự âm tính hướng vào thể diện âm tính, vào lãnh địa của đối tác, tức là

phép lịch sự này có tính né tránh (tránh không dùng những hành vi đe dọa thể diện khikhông thể hoặc bù đắp, giảm nhẹ hiệu lực của các hành vi đe dọa thể diện khi không thểkhông dùng chúng) Như vậy, nghiên cứu về các chiến lược lịch sự âm tính sẽ giúp cho cáccuộc giao tiếp có hiệu quả, tránh mất lòng đối phương và giúp đạt được các mục đích giao

tiếp Do đó, nhóm 8 chúng em quyết định làm về đề tài: “Phân tích Chiến lược 1 (Gián tiếp ước lệ), Chiến lược 2 (Đặt câu hỏi và lối nói rào đón) và Chiến lược 3 (Tỏ ra bi quan) của lịch sự âm tính.

B Nội dung

I Lịch sự âm tính

1 Định nghĩa

Lịch sự âm tính có thể tóm lược một cách ngắn gọn là “Chú tâm tới việc làm sao đừng

áp đặt lên người khác hoặc hạn chế tự do của họ, nhưng có giữ khoảng cách” (Bentahila &

Davies, 1989)

Lịch sự âm tính là bất cứ hành động giao tiếp nào (ngôn từ và/hoặc phi ngôn từ) đượctạo lập một cách có chủ định và phù hợp nhằm tỏ ra rằng người nói không muốn xâm phạmvào vùng riêng tư của người nghe, và do vậy, duy trì khoảng cách giữa họ trong các chu

cảnh tình huống và văn hóa cụ thể (Nguyễn Quang, 2002)

Như vậy có thể hiểu lịch sự âm tính là các biểu hiện tôn trọng và tránh xen vào chuyệnriêng tư của người khác Xét theo hệ hình khoảng cách và quyền lực, nó là việc duy trì ýthức khoảng cách và ý nghĩa quyền lực giữa người nói và người nghe, tạo lập ngữ nghĩa

quyền lực (Power semantic) giữa các đối tác giao tiếp theo hướng có lợi cho người nghe

2 Phân biệt lịch sự dương tính và lịch sự âm tính

2.1 Lịch sự dương tính

Trong lịch sự dương tính, khi A và B tương tác với nhau, lịch sự dương tính giúp mốiquan hệ giữa A và B gần nhau hơn, thu hẹp khoảng cách giữa A và B Mang một số đặcđiểm:

+ Quan tâm đến người khác

+ Kéo gần khoảng cách

+ Thân mật, gần gũi

Ví dụ: Chị yêu ơi, chị hướng dẫn em làm câu toán này với nhé.

Hey buddy, I really love your new computer, can I use it sometime?

2.2 Lịch sự âm tính

Lịch sự âm tính khi A và B tương tác với nhau, lịch sự âm tính làm mối quan hệ giữa

A và B xa nhau hơn, tạo ra một khoảng cách nhất định giữa A và B Mang một số đặc điểm:

2

+ Không quan tâm đến chuyện riêng tư

+ Giữ khoảng cách

+ Tôn trọng, khoảng cách

Ví dụ: Thưa chị, nếu chị không bận gì thì phiền chị hướng dẫn em làm câu toán

này được không ạ?

Sorry, I just want to ask you if I could use your computer?

II Chiến lược gián tiếp ước lệ

1 Định nghĩa và mục đích

Định nghĩa:

- Gián tiếp ước lệ là việc sử dụng các đoản ngữ và câu mà ý nghĩa của chúng xét theo

ngữ cảnh là tường minh (bởi tính ước lệ hóa) và khác với nghĩa trực trần của chúng (Brown

+ Người nói vẫn bày tỏ được mong muốn của mình là làm cho phát ngôn không công

khai (off record), qua đó gián tiếp nêu ra được sự áy náy và miễn cưỡng của mình

khi phải đưa ra phát ngôn đó

- Chiến lược gián tiếp ước lệ có mục đích truyền tải phát ngôn theo một cách hàm ẩn,một cách gián tiếp nhưng theo hướng tích cực Điều này có nghĩa rằng, người nói thể hiện

sự lịch sự, áy náy… khi đưa ra lời yêu cầu đối với người nghe Trong đó tính công khaitrong mong muốn của người nói vẫn được bộc lộ rõ ràng nhưng phát ngôn lại thể hiện sự ẩn

Khách mời: Bài hát “Trên đỉnh Trường Sơn”, tôi hát thường xuyên vào những

năm tháng ấy.”

MC Lại Văn Sâm: “Anh có thể giúp khán giả nhớ lại bài hát được không ạ?”

→ Câu nói của MC: "Anh có thể giúp ?" đã sử dụng chiến lược gián tiếp ước lệ MCmuốn khách mời sẽ hát lại ca khúc đó nhưng thay vì dùng lời nói trực tiếp anh có thể hátbài hát ấy lần nữa thì MC lại đưa ra một yêu cầu gián tiếp lịch sự nhưng vẫn đáp ứng mụcđích muốn truyền tải

Trong “The Late Show with David Letterman” có đoạn hội thoại:

Michael Weatherly: “ it’s gorgeous in the Robert Wagner story, you know?” David Letterman: “Robert Wagner, for God’s sake 200 episodes, Is that

possible 200 episodes NCIS You can see it every Tuesday at 8.00 p.m.”

→ Trong câu nói “for God’s sake 200 ” này, Letterman đã gián tiếp thể hiện sự ngưỡng

mộ của mình với bộ phim truyền hình NCIS mà Michael đã tham gia Bằng cách này, lờiphát biểu vẫn thể hiện được thái độ anh ấy muốn bộc lộ

2 Cách thức thực hiện

2.1 Hành động lời nói trực tiếp với yếu tố đền bù (lời nói trực tiếp + tôn ngôn)

Hành động lời nói gián tiếp không phải là phương tiện duy nhất và mạnh mẽ nhất đểtạo ra “lịch sự âm tính” Do vậy, người ta vẫn có thể sử dụng hành động lời nói trực tiếp kết

hợp với các yếu tố đền bù (Redresses) để tạo ra một phát ngôn không kém phần lịch sự.

Ví dụ:

Gián tiếp: Chị có thể đóng cái cửa sổ được không?(Hành động lời nói gián tiếp) Trực tiếp: Chị làm ơn đóng giúp em cái cửa sổ với (Hành động lời nói trực tiếp +

các tôn ngôn)

2.2 Phát ngôn trực tiếp trong đó tính thượng phong của đối thể giao tiếp

Tính tôn ti được thể hiện mạnh mẽ hơn trong ngôn ngữ - văn hóa Việt so với các thựcthể ngôn ngữ văn hóa Âu - Mỹ Vì vậy, phát ngôn trực tiếp trong đó tính thượng phong củađối thể giao tiếp được người nghe cho là lịch sự hơn

Ví dụ:

Gián tiếp: May I help you with that project? (Hướng tới người nói)

4

Trực tiếp: Thầy cho em ra ngoài ạ (Hướng tới người nghe, xác định thế thượng

phong của người nghe)

2.3 Đặt câu hỏi về điều kiện thuận hành

Trong tiếng Anh, một cách tạo lập hành động lời nói gián tiếp phổ biến là đặt câu hỏi

về điều kiện thuận hành Để một lời đề nghị được thành công thì người nghe phải được coi

là có khả năng thực hiện được lời đề nghị và người đề nghị muốn sự việc đó được đề nghị

Ví dụ:

Gián tiếp: Chị có thể xem qua tài liệu này cho tôi một chút được không ạ? (Hỏi

xem liệu người nghe có thể làm được một điều gì đó không)

Trực tiếp: Tôi mong chị xem qua tài liệu này cho tôi một chút ạ (Khẳng định

rằng người nói muốn người nghe làm một điều gì đó)

2.4 Câu hỏi phát ngôn đề nghị gián tiếp ước lệ hóa

Trong nhiều cộng đồng ngôn ngữ - văn hóa, trong nhiều tình huống giao tiếp cụ thể,hành động đề nghị có thể được thực hiện gián tiếp bằng hình thức của câu hỏi phát ngôn đềnghị gián tiếp ước lệ hóa

Ví dụ: Can you lend me some money?

Anh có thể cho em mượn chút tiền được không?

2.5 Dùng câu hỏi về khả năng của người nghe

Trong một số cộng đồng ngôn ngữ - văn hóa, trong một số tình huống giao tiếp khác,câu hỏi có thể được hiểu trực ngôn như một câu hỏi về khả năng của người nghe người nói

có thể thêm nhã hiệu (Please) trong tiếng Anh hoặc tôn ngôn, khiêm ngôn (làm ơn, phiền,

giúp, giùm) để làm sáng tỏ đích ngôn của hành động đề nghị.

Ví dụ: Could you please lend me some money? (Sử dụng nhã hiệu “Please”)

Anh có thể làm ơn cho em mượn chút tiền được không? (Sử dụng khiêm

ngôn “Làm ơn”)

2.6 Một số mẫu câu đề nghị ước lệ hoá

Trong tiếng Việt

- ĐTGT (Đối tượng giao tiếp) có thể… (một chút) được không (ạ)?

- ĐTGT có thể… giúp/giùm CTGT(chủ thể giao tiếp) (một chút) được không (ạ)?

- ĐTGT (có thể) làm ơn … (một chút) được không (ạ)?

- ĐTGT (có thể) làm ơn … (một chút) được không (ạ)?

- ĐTGT (có thể) làm ơn … giúp CTGT (một chút) được không (ạ)?

- ĐTGT (có thể) làm ơn giúp CTGT … được không (ạ)?

- (Có thể) phiền ĐTGT … (một chút) được không (ạ)?

- Phiền ĐTGT (có thể)… (một chút) được không (ạ)?

- Không hiểu ĐTGT có thể … (giúp) (một chút) được không (ạ)?

- Không hiểu có thể phiền ĐTGT … (giúp) CTGT (một chút) được không (ạ)?

Ví dụ:

Bác sĩ (ĐTGT) có thể/làm ơn khám giúp tôi (CTGT) được không ạ?

Phiền anh (ĐTGT) có thể qua đây phụ tôi (CTGT) vác đồ một chút được

không ạ?

Không biết có thể phiền bác (ĐTGT) hộ tôi (CTGT) chút việc được không

ạ?

Trong tiếng Anh:

- Are you (by any chance) able to…? (Anh có thể (có cơ hội nào)… được không ạ?)

- Will/Won’t you + V…? (Anh sẽ/sẽ không… được chứ/được à?)

- Are/Aren’t you + Ving…? (Anh/Anh không… được chứ/được à?)

- Can/Could you (possibly/by any chance)… (please)? (Anh có thể… được không ạ?)

- You couldn’t possibly (by any chance)…, could you? (Anh không thể (do một cơ hộibất kì mà)… được đâu nhỉ?)

- You couldn’t, I suppose, … could you? (Tôi cho rằng anh không thể… được đâunhỉ?)

- You couldn’t perhaps…, could you? (Có lẽ anh không thể… được đâu nhỉ?)

6

Ví dụ:

Could you give me a hand please? (Anh có thể giúp tôi một tay được

không ạ?)

Are you (by any chance) able to help me with my homework? (Anh/chị có

thể (có cơ hội nào) giúp tôi bài tập về nhà được không ạ?)

You couldn’t perhaps help me paint the fence, could you? (Có lẽ anh

không thể giúp tôi sơn hàng rào được đâu nhỉ?)

2.7 Tình huống sử dụng

Chiến lược này được sử dụng khi giao tiếp với người lạ, khi cần nhờ vả, giúp đỡ, trongcác môi trường công sở, văn phòng cần thể hiện lịch sự đối với cấp trên đồng nghiệp,

Ví dụ:

Tom là người nước ngoài muốn mua báo ở Việt Nam Khi đến gần sạp

báo trước mặt người chủ tiệm, Tom nói: “Excuse me, I am a foreigner I

want to buy a newspaper but I have 10$ I can’t pay you VND Could you sell one for me?”

→ Trong trường hợp này Tom là người nước ngoài nên gặp một người lạ ở nơi khác,Tom thể hiện lịch sự nhất định và sự tôn trọng đối với người bán báo Bên cạnh đó, Tomkhông có tiền tệ của Việt Nam để thể hiện mong muốn được giúp đỡ, Tom đã dùng hìnhthức nói gián tiếp ước lệ

2.8 So sánh với cộng đồng Anh – Úc – Mỹ

Trong các cộng đồng khác Việt Nam như Anh, Úc hay Mỹ cũng sử dụng lời nói giántiếp ước lệ để thể hiện sự tôn trọng tính lịch sự trong giao tiếp Hình thức nói này có vẻ kháphổ biến ở những cộng đồng này hơn Việt Nam bởi sự đề cao tính cá nhân và tự do của mỗingười hơn là ở Việt Nam thường hướng đến cộng đồng và tính tập thể và xu hướng sử dụngnhững chiến lược giao tiếp kéo gần khoảng cách giữa các đối tượng giao tiếp hơn Nhìnchung Việt Nam và các cộng đồng Anh – Úc – Mỹ đều sử dụng chiến lược này trong giaotiếp hàng ngày

*Từ ngữ thông dụng:

III Chiến lược đặt câu hỏi và lối nói rào đón

8

Ví dụ: There wouldn’t I suppose be any chance of your being able to lend me your

computer for a minute, would there? (Tôi cho rằng sẽ không có bất cứ cơ

hội nào để anh có thể cho tôi mượn máy tính của anh một lúc, phải không ạ?)

Chắc là cậu không cho tớ mượn điện thoại của cậu đâu nhỉ?

1.2 Cách thực hiện

Cách thực hiện đặt câu hỏi phụ thuộc vào từng loại câu hỏi

1.2.1 Câu hỏi mở/câu hỏi đóng:

Câu hỏi đóng thường được nhận câu trả lời là một từ, hoặc câu trả lời rất ngắn Ví dụ

khi bạn hỏi “Bạn có khát nước không?” thì câu trả lời nhận được sẽ là “Có” hoặc “Không” Còn khi hỏi “Bạn sống ở đâu?” thông thường bạn sẽ được trả lời bằng tên của tòa nhà hoặc

địa chỉ nơi bạn ở

Câu hỏi mở sẽ dẫn đến câu trả lời dài hơn và thường bắt đầu bằng cụm từ “Cái gì, Tại

sao hay Bằng cách nào” Một câu hỏi mở đánh vào kiến thức, sự hiểu biết, quan điểm hoặc

cảm xúc của người trả lời

Câu hỏi mở sẽ phát huy tác dụng trong trường hợp:

- Phát triển một cuộc trò chuyện mở

- Tìm kiếm thêm thông tin

- Tham khảo ý kiến người khác

Còn câu hỏi đóng sẽ hiệu quả khi bạn muốn:

- Bắt đầu một cuộc trò chuyện

- Kết thúc một cuộc đàm phán thương lượng, thảo luận hoặc ra quyết định

- Biểu mẫu

Ví dụ: Bạn sống ở đây phải không? – Do you live here?

(Câu hỏi đóng, trả lời bằng “Có (Yes)” hoặc “Không (No)”)

Tại sao bạn thích khu nhà bạn đang ở? – Why do you like your neighborhood? (Câu hỏi mở, trả lời bằng ý kiến của người nghe)

1.2.2 Câu hỏi hình nón

Kỹ năng đặt câu hỏi trong giao tiếp dạng hình nón bắt đầu từ những câu hỏi chung, sau

đó đi vào trọng tâm trong mỗi câu trả lời để hỏi sâu hơn theo từng cấp độ Loại câu hỏi nàyphổ biến khi người điều tra muốn lấy thông tin từ nhân chứng

Câu hỏi hình nón hữu dụng cho các tình huống:

- Tìm thêm thông tin về một chi tiết cụ thể

- Thu hút hoặc làm tăng sự tin tưởng của người đang nói chuyện với bạn

Ví dụ: Cậu quen bạn A ở đâu vậy? – Mình quen bạn ấy ở trường cấp 2 cũ

Trường cấp 2 cũ của cậu như thế nào vậy? (Hỏi sâu vào câu trả lời trước)

How do you know him? – He lived with my family 2 years ago.

Oh, so how many people in your family?

1.2.3 Câu hỏi thăm dò

Sử dụng câu hỏi thăm dò là một kỹ năng đặt câu hỏi giúp bạn hiểu rõ hoặc tìm kiếmthông tin chuyên sâu về một vấn đề đang được đề cập

Để đặt câu hỏi thăm dò hiệu quả, nên sử dụng công thức “5 vì sao” (5 whys) - mộtphương pháp giúp bạn nhanh chóng nắm được gốc rễ vấn đề

Ví dụ: Chị bị đau đầu lâu chưa? Theo chị thì nguyên nhân nào khiến chứng đau đầu

xuất hiện thường xuyên với chị? (Hỏi sâu về chứng đau đầu của đối tượng) You break up with him? When? Why? How? (Hỏi sâu về việc chia tay)

1.2.4 Câu hỏi dẫn dắt

Câu hỏi dẫn dắt được sử dụng khi bạn muốn được nghe câu trả lời như ý nhưng vẫn đểđối phương có cảm giác rằng họ được quyền lựa chọn Chú ý rằng câu hỏi dẫn dắt sẽ có xuhướng đóng

Cho người trả lời chọn giữa hai phương án - cả hai phương án này bạn đều thích thựchiện - thay vì chỉ đưa ra một giải pháp, hoặc không thực hiện gì cả Nói chung thì khả năng

“không chọn gì cả” vẫn có thể xảy ra khi bạn hỏi “bạn chọn phương án A hay B”, nhưngthường thì đa số sẽ chỉ nghĩ đến việc lựa chọn một trong hai phương án bạn đưa ra

Ví dụ: Mình tính làm bánh cho cậu Cậu chọn bánh ngọt hay bánh mặn? (Người

nghe chọn giữa 2 phương án “Ngọt” hoặc “Mặn”)

10