SKKN Một số biện pháp nâng cao chất lượng làm văn miêu tả con vật cho học sinh lớp 4

SKKN Một số biện pháp nâng cao chất lượng làm văn miêu tả con vật cho học sinh lớp 4 1 1 MỞ ĐẦU 1 1 Lí do chọn đề tài Nền giáo dục Việt Nam đang chuyển mình với những những đổi mới không ngừng Trong những đổi mới chung của tất cả các cấp học, giáo dục Tiểu học cũng có những màu sắc đổi mới riêng, nhất là trong cách đánh giá học sinh Song song đồng hành với đổi mới cách đánh giá là đổi mới về phương pháp, hình thức dạy học Trước những yêu cầu đổi mới “ một cách toàn diện” của ngành, mỗi giáo viên[.]

1 MỞ ĐẦU

1 1 Lí do chọn đề tài

Nền giáo dục Việt Nam đang chuyển mình với những những đổi mới không ngừng Trong những đổi mới chung của tất cả các cấp học, giáo dục Tiểu học cũng

có những màu sắc đổi mới riêng, nhất là trong cách đánh giá học sinh Song song đồng hành với đổi mới cách đánh giá là đổi mới về phương pháp, hình thức dạy học

Trước những yêu cầu đổi mới “ một cách toàn diện” của ngành, mỗi giáo viên đứng lớp luôn trăn trở làm thế nào để nâng cao chất lượng dạy học Mỗi môn học đều có mục tiêu riêng và để đạt được mục tiêu dạy học đó, giáo viên cần có những nghiên cứu sâu về kiến thức, phương pháp, nội dung môn học Tiếng Việt là một trong những môn học có số tiết dạy ở bậc Tiểu học nhiều nhất và cũng là môn học then chốt của cấp học Môn Tiếng Việt hình thành và phát triển ở học sinh các

kĩ năng tiếng Việt ( đọc, nghe, nói, viết) để học tập và giao tiếp, góp phần rèn luyện các thao tác tư duy, cung cấp những kiến thức sơ giản về Tiếng Việt và những hiểu biết sơ giản về xã hội, tự nhiên, văn hóa, văn học, bồi dưỡng tình yêu Tiếng Việt, thói quen giữ gìn sự trong sáng của Tiếng Việt, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa

Nhiều năm qua, tôi đã dạy học lớp 4 và thấy rằng việc viết một đoạn văn, bài văn đối với các em học sinh còn rất nhiều khó khăn, nhất là văn miêu tả Để viết được một đoạn, bài văn miêu tả hay đòi hỏi học sinh phải thành thạo nhiều kĩ năng như viết, liên kết câu, dùng từ, đặt câu, trình bày, bố cục và biết quan sát, tri giác, tích lũy vốn sống, lựa chọn những chi tiết nổi bật Thực tế rất ít học sinh có

đủ các yếu tố cần thiết đó nên sản phẩm của các em là những đoạn văn mắc rất nhiều lỗi, nghèo nàn, sơ sài, khô cứng, từ ngữ thiếu chau chuốt, gọt giũa Với những kinh nghiệm đã tích lũy trong những năm dạy lớp 4 và mong muốn nâng cao chất lượng viết những bài văn miêu tả loài vật ở học sinh lớp 4, tôi đã tập trung nghiên cứu và thử nghiệm một số biện pháp nâng cao chất lượng làm văn tả loài vật tại lớp học mình được phân công Trong phạm vi nhỏ của SKKN này, tôi xin được chia sẻ “Một số biện pháp nâng cao chất lượng làm văn miêu tả con vật cho học sinh lớp 4”.

1 2 Mục đích nghiên cứu

Đề xuất một số biện pháp qua những kinh nghiệm dạy học của bản thân giúp học sinh lớp 4 nâng cao chất lượng làm những đoạn văn, bài văn miêu tả con vật

1 3 Đối tượng nghiên cứu

Các biện pháp hướng dẫn học sinh lớp 4 trường Tiểu học Thị trấn Thống Nhất làm văn miêu tả con vật có chất lượng cao hơn

1 4 Phương pháp nghiên cứu

- Nghiên cứu các tài liệu liên quan đến phương pháp dạy học sinh làm văn miêu tả con vật

- Nghiên cứu thực tiễn dạy học trên lớp qua các năm học, các đối tượng học

sinh ở lớp 4 qua hai năm học: 2014 – 2015 và 2015 – 2016

- Điều tra khảo sát thực tế các bài làm văn miêu tả loài vật của học sinh lớp 4A, năm học 2014 – 2015 và lớp 4A năm học 2015 - 2016, thu thập thông tin liên quan đến việc dạy và học làm văn miêu tả con vật

- Thống kê chất lượng bài làm của học sinh, tổng hợp vào bảng số liệu, xử lí

số liệu liên quan đến chất lượng bài làm của học sinh

- Phân tích, tổng hợp, khái quát hóa các các nội dung liên quan đến các biện

pháp dạy học sinh miêu tả con vật

2 NỘI DUNG

2 1 Cơ sở lí luận

2.1.1 Mục tiêu dạy tập làm văn miêu tả loài vật

Dạy tập làm văn giúp học sinh phát triển khả năng sản sinh văn bản nói và văn bản viết Ngoài mục tiêu trang bị kiến thức và rèn các kĩ năng làm văn, phân môn tập làm văn còn góp phần cùng các môn học khác mở rộng vốn sống, rèn luyện tư duy lô gic, tư duy hình tượng, bồi dưỡng tâm hồn, cảm xúc thẩm mĩ và hình thành nhân cách cho học sinh Việc phân tích dàn bài, lập dàn ý, chia đoạn bài văn miêu tả, quan sát đối tượng góp phần phát triển khả năng phân tích, tổng hợp, phân loại của học sinh Tư duy hình tượng của các em cũng được rèn luyện nhờ vận dụng các biện pháp so sánh, nhân hóa, nhờ huy động vốn sống, huy động trí tưởng tượng khi miêu tả Mặt khác, khi phân tích đề tập làm văn, học sinh có điều kiện hướng tới cái chân, cái thiện, cái mĩ được định hướng trong các đề bài Khi quan sát các đối tượng miêu tả là các con vật, học sinh được rèn luyện cách nhìn đối tượng trong quan hệ gần gũi giữa người và con vật Từ đó, tình cảm yêu mến, gắn bó với thiên nhiên, với con người và những con vật xung quanh của các em nảy

nở, tâm hồn tình cảm của các em thêm phong phú Đó là nhân tố quan trọng góp phần hình thành nhân cách tốt đẹp của trẻ

2.1.2 Cơ sở khoa học của dạy tập làm văn miêu tả loài vật

Tập làm văn là môn học mang tính tổng hợp Do đó, việc dạy tập làm văn dựa trên các hiểu biết về phương pháp dạy tiếng mẹ đẻ, lí thuyết hoạt động lời nói, ngôn ngữ học và lí luận văn học Dạy học Tiếng Việt trong đó quan trọng nhất là phân môn Tập làm văn có mối quan hệ chặt chẽ với tâm lí học lứa tuổi Giáo viên cần biết được sản phẩm lời nói được sản sinh ra như thế nào trong quá trình học tập của học sinh Nhận thức của trẻ em được phát triển thông qua hoạt động thực tiễn

“ Hoạt động là quy luật chung nhất của cuộc sống con người, của tâm lí con người” “ Động cơ nói năng không phải là của hoạt động lời nói mà của hoạt động thuộc bậc cao hơn – hoạt động giao tiếp” [4] Vì vậy, để thực hiện hoạt động giao tiếp chúng ta có thể dùng lời nói hoặc viết tức là thực hiện một hành vi nói năng

Miêu tả chính là “ lấy nét vẽ hoặc câu văn để biểu hiện các chân tướng của

sự vật” [6] Miêu tả con vật là dùng lời nói để vẽ lên trước mắt người đọc hình ảnh con vật một cách sinh động với những đặc điểm nổi bật về hình dáng, hoạt động và các thói quen sinh hoạt của nó Cũng như tất cả các thể loại văn miêu tả nói chung, văn miêu tả loài vật mang tính thông báo thẩm mĩ, chứa đựng tình cảm của người viết, sinh động và tạo hình, ngôn ngữ miêu tả giàu hình ảnh

2.1.3 Tính chất của phân môn tập làm văn

Phân môn tập làm văn có tính tổng hợp được thể hiện ở việc sử dụng toàn bộ các kĩ năng được hình thành và phát triển do nhiều phân môn khác của môn Tiếng Việt đảm nhiệm, sử dụng kiến thức và kĩ năng do nhiều môn học khác trong nhà trường cung cấp, huy động toàn bộ vốn sống hoặc những mảng vốn sống của học sinh có liên quan đến đề bài Khi tả một con mèo đang bắt chuột hoặc một con gà đang kiếm mồi học sinh không chỉ huy động vốn tri thức qua các bài học mà còn phải huy động tất cả những tình cảm, ấn tượng, cảm xúc, những kí ức còn lưu giữ được về các con vật ấy Như vậy bài văn mới trở nên sinh động và có hồn

Phân môn tập làm văn còn mang tính sáng tạo Khi làm văn, học sinh đã thực hiện một hoạt động giao tiếp Mỗi bài văn là sản phẩm không lặp lại của từng học sinh Do đó, trong việc học làm văn, học sinh được chủ động, tự do thể hiện cái

“tôi” của mình một cách rõ ràng, bộc bạch cái riêng của mình một cách trọn vẹn Dạy làm văn là dạy các em tập suy nghĩ riêng, tập sáng tạo, tập thể hiện trung thực con người mình

2.2 Thực trạng

2.2.1.Thực trạng dạy học sinh miêu tả con vật

Xác định dạy học sinh làm văn tả con vật là một nhiệm vụ trọng tâm của phân môn tập làm văn ở cuối học kì II nên tất cả các đồng chí giáo viên dạy khối 4 đều có sự chuẩn bị bài đầy đủ và phối hợp sử dụng các phương pháp, hình thức dạy học linh hoạt Những năm học gần đây nhà trường đã trang bị máy chiếu cho một

số phòng học nên việc sử dụng thiết bị hiện đại vào dạy tập làm văn được tăng cường nhiều hơn Tuy nhiên, việc dạy học sinh tả con vật vẫn có lúc áp đặt, khuôn mẫu, chưa phát huy hết tính sáng tạo ở học sinh Nhiều bài văn của các em làm na

ná giống nhau Nhiều học sinh cùng tả một con vật nhưng không làm nổi bật con vật đó có gì khác biệt so với con vật khác cùng loài Có kết quả như vậy là do tất cả học sinh đều làm theo một cách hướng dẫn chung của giáo viên Vì vậy, khi đọc văn của các em chúng ta chưa thấy được nét “riêng” của từng học sinh

2.2.2 Thực trạng làm văn miêu tả con vật ở học sinh

Được luyện qua các tiết tập làm văn tả đồ vật và cây cối, nhiều học sinh đã biết cách trình bày, bố cục cho bài văn tả con vật, việc dùng từ, diễn đạt có em cũng thể hiện được sự chính xác, mạch lạc Tuy nhiên, số học sinh có được những kĩ năng đó chưa nhiều Đọc các bài làm văn tả con vật của học sinh chúng ta còn thấy rất nhiều bài viết sơ sài, lối viết nghèo nàn, cụt ý do các em thiếu hiểu biết và quan

sát thực tế, không thường xuyên tích lũy vốn sống Chẳng hạn, khi miêu tả con chó

của nhà mình có em chỉ viết đi viết lại mỗi một việc là “sáng mai bố em thả con chó ra, nó đi đâu đó một lúc rồi nó chạy về nhà, bố em lại xích nó lại Thế là cả ngày nó bị xích” Hiện nay, một số học sinh là con em các gia đình công chức ít khi

tiếp xúc hay được quan sát một số con vật nuôi bởi gia đình các em không nuôi con vật nào Các em đi học cả ngày ở trường, chiều về thường xem ti vi hoặc ra sân thể thao chơi Vì vậy, nhiềù học sinh không phân biệt được con ngan với con vịt , thiếu hiểu biết về các vật nuôi, dẫn đến có em khi tả một con vật mà em yêu thích lại chọn tả mèo máy Đô - rê - mon Cùng với vốn sống ít, vốn từ của các em cũng chưa phong phú nên việc dùng từ trong bài văn thiếu chính xác, làm thay đổi nghĩa, diễn đạt lủng củng, lặp lại một từ ngữ nhiều lần Nhiều bài văn các em chưa sử dụng dấu câu, viết tràn lan cả bài, sắp xếp các ý lộn xộn không theo một trật tự nào

cả, nhớ ra cái gì các em viết cái đó, việc liên kết câu chưa đạt yêu cầu Bài văn của các em ít bộc lộ cảm xúc tự nhiên mà thường viết những câu văn cảm xúc hô hào,

cứng nhắc kiểu như “em rất thích chú mèo nhà em Em sẽ chăm sóc chú thật tốt để chú bắt được nhiều chuột hơn” hay là “ em rất thích chú gà trống nhà em Đi đâu

em cũng không quên được chú” Ngoài những bài văn viết có những đặc điểm hạn

chế trên đây chúng ta cũng thấy rõ số bài văn biết sử dụng các biện pháp nghệ thuật cũng không nhiều, đôi khi hình ảnh so sánh còn không hợp lí, khập khiễng, ngô nghê, có bài sa vào lối kể lể các bộ phận bên ngoài và các hoạt động của con vật một cách vụn vặt, không chọn những đặc điểm tiêu biểu, điển hình, nổi trội

2.2.3 Phụ huynh với việc hướng dẫn con làm văn tả con vật

Phụ huynh nào cũng đều mong muốn con mình học giỏi bằng bạn, bằng bè Trong điều kiện phát triển kinh tế hiện nay, nhiều gia đình dành sự quan tâm rất lớn đến việc học hành của con cái Đó là một nhu cầu thiết yếu Tuy nhiên, nhận thức của nhiều phụ huynh về các môn học còn có sự lệch lạch Nhiều phụ huynh quan tâm, chú trọng đến chất lượng học môn toán của con mình hơn là môn Tiếng Việt

Vì vậy, phụ huynh sẵn sàng cho con đi học mở rộng, nâng cao kiến thức môn toán, còn môn Tiếng Việt bị xem nhẹ hơn Khi học bài ở nhà, đa số phụ huynh kiểm tra môn toán, trao đổi với giáo viên chủ nhiệm về kết quả học toán của con Đối với môn Tiếng Việt, chỉ có rất ít phụ huynh quan tâm, kèm cặp con học Biểu hiện của

sự quan tâm ấy chỉ là trả lời một số câu hỏi của con hoặc hướng dẫn sơ sài cách làm hoặc cung cấp cho con một vài ý trong một bài văn cụ thể Đối với phân môn Tập làm văn, không mấy phụ huynh kiên trì hướng dẫn cho con làm một bài văn hoàn chỉnh Cách duy nhất của một số phụ huynh là mua các cuốn sách tham khảo văn mẫu về cho con đọc và làm theo Kết quả là các bài văn của các em trở thành kiểu vay mượn cảm xúc, chỉ cần đọc qua là giáo viên đã phát hiện không phải học sinh tự nghĩ ra viết mà sao chép lại Thị trường tài liệu tham khảo văn chọn lọc, văn mẫu không hề hiếm hoi Vì vậy, phụ huynh dễ dàng lựa chọn mua cho con một cuốn văn mẫu rồi phó mặc việc học làm văn của con cho giáo viên Một số phụ

huynh do bận công việc cũng không mấy khi cho con đi tìm hiểu quan sát thiên nhiên, cảnh vật, không hướng dẫn con quan sát các sự vật, hiện tượng xung quanh dẫn đến có những học sinh xa rời thực tế, chỉ làm văn trong trí tưởng tượng hoặc gợi ý của giáo viên

Từ những thực trạng nói trên, tôi đã tiến hành đánh giá kết quả bài làm văn của học sinh lớp 4A, năm học 2014 – 2015 qua tiết kiểm tra tuần 33 với đề bài:

Chọn một trong đề bài sau:

1 Tả một con vật nuôi trong nhà.

2 Tả một con vật nuôi ở vường thú.

3 Tả một con vật em chợt gặp trên đường.

4 Tả một con vật lần đầu tiên em được thấy trong truyền hình, phim ảnh.

và thu được kết quả như sau:

Tổng số

Học sinh Điểm 9, 10 Điểm 7,8 Điểm 5, 6 Điểm dưới 5

33 1 = 3,1 % 4 = 12,1% 23 = 69,6% 5 = 15,2 %

Nhận thấy kết quả bài kiểm tra tả con vật của học sinh còn thấp, bản thân tôi rất trăn trở Ngay sau khi trả bài cho học sinh, tôi đã tự kiểm tra, nhìn nhận lại cách dạy của bản thân, tìm ra những nguyên nhân dẫn đến chất lượng bài làm của học sinh còn thấp và rút ra bài học kinh nghiệm cho năm học sau Với những kinh nghiệm nho nhỏ đó, tôi đã tiến hành thử nghiệm các biện pháp nâng cao chất lượng làm văn miêu tả con vật cho năm học 2015 – 2016 và các năm tiếp theo

2 3 Các giải pháp thực hiện

2.3.1 Phối hợp với phụ huynh giúp học sinh quan sát con vật, tích lũy vốn sống.

2.3.1.1 Đặt vấn đề tích lũy vốn sống cho học sinh trong cuộc họp phụ huynh

Trong các cuộc họp phụ huynh học sinh, ngoài các vấn đề được triển khai, họp bàn chung theo kế hoạch nhà trường, tôi thường quan tâm đến vấn đề rèn kĩ năng và tích lũy vốn sống cho học sinh Trong các nội dung liên quan đến việc học tập, tôi đã chú trọng nhấn mạnh việc tìm hiểu thế giới xung quanh, tích lũy vốn sống và được nhiều phụ huynh cùng quan tâm Đưa ra thực trạng về việc viết các bài văn thiếu hiểu biết thực tế của những học sinh các khóa trước để chia sẻ với các phụ huynh, tôi đã đề xuất các bậc phụ huynh thường xuyên gần gũi với các con hơn, có thể hỏi con về thế giới xung quanh, về cây cối con vật, các hiện tượng thiên nhiên, các sự vật tự nhiên để kiểm tra sự hiểu biết của con và cũng giúp các con tăng thêm hiểu biết Đời sống hiện đại ngày nay khiến con người ta bị cuốn theo

guồng xoáy công việc Sự bận rộn và những áp lực công việc khiến cho nhiều phụ huynh tưởng rằng gửi con đến trường học cả ngày, mua sắm đầy đủ mọi thứ cần thiết cho con là tròn trách nhiệm Nhưng không phải thế, con trẻ còn cần rất nhiều thứ trong đó có sự gần gũi, chỉ bảo ân cần và cả những dạy bảo để hiểu biết thế giới xung quanh, giao tiếp và những vấn đề ứng xử trong xã hội Chính vì thiếu đi những tiếp xúc, va chạm ngoài thực tế nên nhiều học sinh không biết gọi tên một số cây rau quen thuộc trong bữa ăn hàng ngày, không phân biệt củ gừng, củ nghệ hay

củ hành, củ tỏi, không biết phân biệt con ngan, con vịt Đồng quan điểm về những vấn đề nêu trên, nhiều phụ huynh đã thống nhất thường xuyên tạo điều kiện để con

em mình được tìm hiểu nhiều hơn về tự nhiên, xã hội, chủ động hướng dẫn các con tìm hiểu về thế giới xung quanh trong đó có việc quan sát các con vật

2.3.1.2 Gửi tin nhắn về các nội dung liên quan đến làm văn tả con vật

Muốn miêu tả chân thực và sinh động bất cứ một sự vật gì người viết cũng cần có sự quan sát tinh tế, tỉ mỉ, kĩ càng Việc miêu tả con vật cũng cần những kĩ năng quan sát như thế Thực tế, nhiều học sinh đã được biết, được nhìn thấy con vật

mà các em miêu tả trong bài văn nhưng do quan sát không tỉ mỉ, thiếu đầy đủ nên bài văn của các em nghèo ý, sơ sài Để giải quyết hạn chế này ở học sinh, trước khi học bài đầu tiên về văn miêu tả con vật, tôi đã gửi cho phụ huynh một tin nhắn với

nội dung: Cô giáo chủ nhiệm nhờ các bậc phụ huynh hướng dẫn con quan sát một con vật nuôi trong nhà ( lưu ý: phụ huynh cần giúp các con được nhìn thấy con vật

đó ngoài thực tế ( nếu nhà mình không nuôi con vật nào thì giúp con quan sát con vật nuôi của nhà hàng xóm) và cho con ghi lại kết quả quan sát vào phiếu) Nội

dung của phiếu như sau:

PHIẾU GHI KẾT QUẢ QUAN SÁT CON VẬT

1 Tên con vật được quan sát:

2. Những đặc điểm về hình dáng bên ngoài của con

3 Những thói quen hoặc hoạt động thường xuyên của con

4 Cảm nghĩ của em về con

2.3.2 Giúp học sinh nắm vững bố cục bài văn miêu tả con vật

2.3.2.1 Rèn kĩ năng khái quát hóa để nêu ý chính đoạn văn

Nắm vững cấu tạo, bố cục bài văn miêu tả con vật sẽ định hướng đúng đắn cho học sinh khi làm bài không bị lan man hoặc viết lạc đề, lạc ý Ở tiết học đầu tiên về dạng văn miêu tả con vật, học sinh được tìm hiểu bài văn tả “ Con Mèo Hung” của Hoàng Đức Hải Sau khi học sinh đã phân đoạn bài văn trên, giáo viên

tổ chức cho các em thảo luận tìm ý chính mỗi đoạn Để phát huy tính tích cực và khả năng tự phát hiện vấn đề ở học sinh, giáo viên cho HS thảo luận khoảng 3 phút rồi yêu cầu trình bày nội dung ý chính của mỗi đoạn Ý chính nào các em phát biểu đúng, giáo viên nhận xét, chốt lại và nhấn mạnh, ý chính nào chưa đúng, chưa nêu được nổi bật trọng tâm của đoạn, giáo viên cần có những gợi mở để học sinh nêu

lại cho đúng Chẳng hạn, ở đoạn 2, nếu học sinh chưa nêu đúng ý chính: hình dáng bên ngoài của chú Mèo Hung, giáo viên có thể đặt câu hỏi:

Tìm những chi tiết miêu tả hình dáng bên ngoài của chú Mèo Hung? (bộ

lông mới đẹp làm sao, màu hung hung có sắc vằn đo đỏ, cái đầu tròn tròn, hai tai dong dỏng dựng đứng rất thính nhạy, đôi mắt hiền lành, bộ ria mép vểnh lên oai phong lắm, bốn chân thon thon, đuôi dài thướt tha duyên dáng )

Những chi tiết em vừa nêu thuộc đoạn văn nào? ( Đoạn 2)

Vậy ý chính của đoạn 2 là gì? ( Hình dáng của chú Mèo Hung).

2.3.2.2 Khắc sâu cấu tạo bài văn miêu tả con vật

Từ bài văn tả chú Mèo Hung, giáo viên yêu cầu học sinh nhận xét về cấu tạo bài văn miêu tả con vật ( Bài văn tả con vật gồm có mấy phần? Đó là những phần nào? Trong phần thân bài, cần tả những gì? Mở bài và kết bài cần viết những gì?) Sau khi học sinh nêu ý kiến, giáo viên tiếp tục đặt câu hỏi khái quát: Bài văn miêu

tả con vật có cấu tạo như thế nào? để học sinh khái quát thành cấu tạo chung : Bài văn miêu tả con vật thường gồm có ba phần:

1 Mở bài: Giới thiệu con vật sẽ tả.

2 Thân bài:

a Tả hình dáng

b Tả thói quen sinh hoạt và một vài hoạt động chính của con vật.

3 Kết bài: Nêu cảm nghĩ đối với con vật.

Đây cũng chính là nội dung ghi nhớ mà mỗi học sinh cần nắm chắc để vận dụng khi làm văn Để giúp học sinh khắc sâu cấu tạo bài văn tả con vật, giáo viên lại lấy ví dụ về bài văn tả chú Mèo Hung để minh họa Chẳng hạn, giáo viên có thể

hỏi học sinh: Nếu bài văn bắt đầu từ câu “ Chà, nó có bộ lông mới đẹp làm sao! Màu lông hung hung có sắc vằn đo đỏ, rất đúng với cái tên mà tôi đặt cho nó ” thì người đọc, người nghe có biết bài văn tả gì không? (Không ai biết được bài văn đang tả con gì) GV tiếp tục hỏi để khắc sâu: Như vậy bài văn đã bị thiếu phần

nào? ( Thiếu mở bài) Giáo viên có thể đặt câu hỏi như vậy với các phần thân bài,

kết bài Từ đó nhấn mạnh, nếu thiếu một trong ba phần chính thì bài văn sẽ không hoàn chỉnh Như vậy, mỗi bài văn miêu tả con vật phải có đầy đủ ba phần:

Phần mở bài bài, giáo viên cần cho học sinh xác định rõ yêu cầu đề bài tả con vật gì? Em thấy con vật đó từ bao giờ? Nó được nuôi hoặc sống ở đâu?

Phần thân bài, bước đầu giáo viên hướng cho học sinh miêu tả những đặc điểm bên ngoài trước rồi mới miêu tả các hoạt động thường ngày, thói quen, đặc tính của con vật đó Chỉ những học sinh có kĩ năng viết tốt giáo viên mới gợi mở giúp các em lồng ghép những ý tả hình dáng bên ngoài với những ý tả hoạt động, thói quen của con vật

Phần kết bài, giáo viên cũng cần gợi mở để các em viết đúng cảm nghĩ của mình, cảm nghĩ chân thực thể hiện thái độ, cảm xúc về con vật được tả hoặc những giá trị kinh tế, ích lợi của chúng Giáo viên giúp học sinh viết cảm nghĩ về các con

vật nên viết như thế nào? Có thể là yêu, quý, thương, tự hào, đi đâu cũng nhớ hay thích thú, đem lại niềm vui cho em, xua tan những căng thẳng, mệt mỏi sau giờ học Thực tế, nhiều học sinh biết phần kết bài thường nêu cảm nghĩ về đối tượng

được miêu tả nhưng không biết viết ra cảm cảm nghĩ gì

2.3.2.3.Tổ chức cho học sinh lập dàn ý bài văn tả con vật

Sau khi học sinh đã nắm được cấu tạo chung bài văn tả con vật, giáo viên yêu cầu học sinh lấy kết quả quan sát ra và dựa vào kết quả đã quan sát đó để lập dàn ý cho bài văn tả một con vật nuôi Trên cơ sở dàn ý chung, giáo viên có thể gọi một vài học sinh nêu kết quả quan sát đặc điểm bên ngoài, những đặc tính, thói quen hay hoạt động thường xuyên của một con vật để chỉnh sửa và hướng dẫn viết các ý ngắn gọn cho dàn ý bài văn Trong khi các em lập dàn ý, giáo viên đến từng

em vừa kiểm tra kết quả quan sát, vừa bổ sung, chỉnh sửa dàn ý cho từng em để nội dung dàn ý đầy đủ, hoàn chỉnh hơn Việc làm này đòi hỏi phải kiên trì, tỉ mỉ, không nóng vội hoặc chiếu lệ được vì đây là cơ sở để học sinh làm tốt các đoạn văn, bài văn tả con vật ở các tiết sau Thời gian một tiết học trên lớp để hướng dẫn kiểm tra từng dàn ý rồi chỉnh sửa sẽ không đủ Giáo viên có thể tổng hợp nhanh số học sinh lập dàn ý cho bài văn cùng tả về một con vật rồi tổ chức các em ngồi thành một nhóm để hướng dẫn, chỉnh sửa Đối với những học sinh lập dàn ý cho bài văn tả một con vật không trùng với lựa chọn của các bạn trong lớp, giáo viên góp ý, chỉnh sửa sau, nếu đã hết tiết có thể tranh thủ trong giờ ra chơi hoặc cuối buổi học để các

em hoàn chỉnh dàn ý ở nhà

2.3.3.Tích lũy vốn từ và vận dụng các biện pháp nghệ thuật khi làm văn

tả con vật

2.3.3.1 Tích lũy vốn từ

Đọc nhiều bài văn của học sinh ta thấy rất rõ các em còn rất nghèo vốn từ Việc lựa chọn các từ ngữ hay, đắt ý trong bài làm của học sinh còn hiếm hoi, thay vào đó số học sinh dùng từ thiếu chính xác rất nhiều Chẳng hạn có em muốn tả con mèo đi rất “ nhẹ nhàng” nhưng không nghĩ được từ “ nhẹ nhàng” lại viết “ con mèo

nhà em đi lại rất êm ái” hay có em định tả con gà trống rất “oai vệ” thì lại viết “ chú gà trống nhà em trông cũng ác chiến lắm”, rồi có em viết “cái đuôi con mèo quăn lại” hay “con chim khướu nhà em rất lắm mồm” Đọc văn, chấm văn cho các

em mới thấy muôn vàn lỗi dùng từ, có những lỗi làm người chấm phì cười vì sự ngây thơ, ngộ nghĩnh của con trẻ nhưng cũng đặt ra cho chúng ta làm thế nào để hạn chế những lỗi dùng từ trong mỗi bài văn? Giúp các em tích lũy vốn từ và tạo thói quen, ý thức tích lũy vốn từ sẽ cải thiện được phần nào lỗi dùng từ trong bài văn Khi miêu tả đặc điểm hình dáng bên ngoài của các con vật, giáo viên yêu cầu các em tự nói cách hiểu của mình về một số con vật cụ thể, giáo viên nên khen ngợi, khuyến khích những học sinh biết lựa chọn những từ ngữ phù hợp, miêu tả chính xác con vật và chỉnh sửa, thay thế, bổ sung những từ ngữ các em dùng chưa hay, thiếu chính xác Chẳng hạn, đối với con gà trống, giáo viên giúp các em có

thể dựa vào kết quả quan sát để nói được mào của nó đỏ chót, lông óng mượt nhiều màu sặc sỡ hoặc lông vàng, lông đen, tía ; đuôi vổng lên, cánh to, cựa sắc hay

khi miêu tả con lợn có thể viết bằng những từ ngữ như mũi hếch lên, mắt híp lại, tai

to vắt vẻo, lưng phẳng, lông mượt, bụng no căng tròn, đuôi cong như dấu hỏi Những đặc điểm chung về hình dáng đối với từng con vật là như vậy song khi

quan sát, giáo viên yêu cầu học sinh phải tìm ra những nét riêng khác với các con vật cùng loài Đối với việc miêu tả các hoạt động, thói quen, đặc tính của một con vật, giáo viên cũng tiến hành các bước tương tự Mỗi con vật có những hoạt động, thói quen khác nhau Chẳng hạn khi tả hoạt động của con chó, giáo viên giúp các

em tích lũy được những từ ngữ, hình ảnh như chạy rất nhanh, tai thính, chỉ cần nghe ngóng có tiếng động là sủa ngay, hay lùng sục, thích quấn quýt bên người nhà, thích gặm xương, rất trung thành, biết nghe lời chủ Đối với việc miêu tả hoạt động của một con cá cảnh, có thể lựa chọn các từ ngữ như có lúc lượn lờ đờ trong

bể nước, có lúc lao vút như mũi tên, nhô đầu lên mặt nước đớp mồi, vây và đuôi ve vẩy mềm mại như đang múa, hễ nghe có tiếng động là tõm một cái đã lặn sâu xuống nước Đặc biệt ở tiết “ Luyện tập miêu tả các bộ phận của con vật” ( Tuần

31), giáo viên hướng dẫn tỉ mỉ bài tập số 3: Quan sát các bộ phận của một con vật

mà em yêu thích và tìm những từ ngữ miêu tả đặc điểm của các bộ phận đó Giáo

viên yêu cầu học sinh cả lớp làm cá nhân vào vở Trong khi các em làm bài, giáo viên kết hợp kiểm tra, chỉnh sửa cho một số học sinh thường sử dụng từ ngữ thiếu chính xác khi viết văn Sau khi học sinh hoàn thành bài tập, giáo viên thu vở và chỉnh sửa cụ thể lỗi dùng từ, chọn từ ngữ trong bài cho từng em và yêu cầu học sinh viết lại vào giấy Kiểm tra lại chặt chẽ cách dùng từ miêu tả đặc điểm của một con vật một lần nữa để giúp các em có cơ sở làm tốt bài tập số 3 tiết “ Luyện tập xây dựng đoạn văn miêu tả con vật” Do đã có được vốn từ được tích lũy, ghi nhớ

ở tiết trước, học sinh sẽ thấy tự tin hơn khi viết một đoạn văn tả miêu tả ngoại hình của hoặc tả hoạt động của một con vật Khi học sinh đã viết thành đoạn, bài văn hoàn chỉnh, giáo viên soát lại lỗi dùng từ một lần nữa và tiếp tục chỉnh sửa trong

tiết trả bài Với quy trình kiểm tra chặt chẽ, nghiêm ngặt như vậy, bài văn của các

em sẽ hạn chế rất nhiều lỗi dùng từ

2.3.3.2 Hướng dẫn học sinh vận dụng các biện pháp nghệ thuật trong bài văn

Một bài văn miêu tả hay thường có nhiều hình ảnh miêu tả sinh động Để có những hình ảnh sinh động đó, người viết phải biết sử dụng các hình ảnh so sánh, nhân hóa, các từ ngữ gợi tả, gợi cảm Giúp học sinh biết dùng các hình ảnh so sánh

và nhân hóa trong bài, ở các tiết học xây dựng đoạn văn miêu tả con vật, giáo viên căn cứ vào đối tượng miêu tả của học sinh, phân nhóm đối tượng và yêu cầu một số học sinh nêu những hình ảnh so sánh, nhân hóa đã viết về các con vật được chọn tả, sau đó giáo viên giới thiệu mở rộng thêm các hình ảnh so sánh, nhân hóa khác để các em có những lựa chọn mới hay hơn Đối với văn miêu tả con vật, những đặc

điểm hình dáng bên ngoài thường được so sánh là: bộ lông, thân, tai, mắt, đầu, đuôi, bộ ria, chân, cánh những hoạt động, thói quen thường được kết hợp miêu tả bằng hình ảnh nhân hóa và so sánh là: chạy, bơi, bay, kêu, sủa, săn mồi Những

hình ảnh so sánh thường được dùng để tả bộ lông là mượt như tơ (bộ lông gà trống), đen như nhung (bộ lông con mèo, con chó), trắng như tuyết ( bộ lông con mèo), để tả thân có thể so sánh to bằng cái phích (đối với con chó), to bằng quả mướp( đối với con mèo), để tả đầu có thể so sánh to như quả chanh ( đối với con gà), to như quả cam( đối với con mèo), to như quả đu đủ hoặc cái yên xe đạp( đối với con chó), tả mắt có thể so sánh tròn như hai hòn bi (đối với con mèo), như hạt cườm (đối với con ngan, con gà) tả đuôi có thể so sánh cong như dấu hỏi (đối với con chó, con mèo), đuôi ve vẩy như đang múa ( đối với con cá đang bơi) tả cánh

có thể viết như hai cái quạt mo ( đối với gà trống) Giáo viên hướng dẫn cho học

sinh kĩ năng sử dụng phối hợp cả biện pháp nhân hóa và so sánh trong một câu văn

như : Chú khoác trên mình chiếc áo mượt như tơ sặc sỡ sắc màu ( Tả gà trống) Để

bài văn không khô cứng và tạo cho người đọc sự gần gũi, tăng cảm xúc, giáo viên nên khuyến khích học sinh sử dụng biện pháp nhân hóa, gọi các con vật được tả

như gọi người ( chú mèo, chú cún con, chị mái mơ, anh gà trống, chú lợn lai, chú chim khướu, anh bò vàng, chú trâu đen, chú cá vàng, bác khủng long, anh chích chòe ) và miêu tả các hoạt động của các con vật ấy như tả hoạt động của con

người Chẳng hạn khi tả gà trống gáy có thể viết: Phốc một cái,chú gà trống nhà

em đã nhảy tót lên bức tường rào, rướn cổ, vỗ cánh phành phạch cất tiếng gáy Ò ó o đánh thức mọi người trong xóm mau mau dạy đi làm Tả hoạt động của một con chó khi biết có người nhà đi xa về có thể viết: Vừa bước vào nhà, Mi- lu

đã rối rít chạy ra đón em Nó mừng ra mặt, quấn lấy chân không cho em bước thêm bước nào, rồi nó đòi em bắt tay, xoa đầu nũng nịu như một đứa trẻ Ngoài các hình

ảnh so sánh và nhân hóa, giáo viên còn giúp học sinh biết lựa chọn những từ ngữ

gợi tả, gợi cảm trong bài Chẳng hạn, tả cái tai con mèo dong dong dỏng dựng đứng, cái chân thon thon, cái đuôi thướt tha duyên dáng; tả đôi chân của những