Đối với Việt Nam, trong những năm gần đây, tệ nạn tham nhũng đã nổi lên một cách tràn lan, xâm phạm kỷ cương phép nước, làm mất lành mạnh của cơ quan, tổ chức, gây thiệt hại cho lợi ích
Trang 1HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN
TRUYỀN KHOA NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP
LUẬT
-TIỂU LUẬN MÔN : PHÁP LUẬT ĐẠI CƯƠNG
Đề tài: Một số vấn đề lý luận về phòng,chống tham nhũng
và trách nhiệm của công dân trong việc đấu tranh phòng
chống tham nhũng ở Việt Nam hiện nay.
Lớp : Truyền Hình K40
Giảng viên : Cao Thị Dung
Mã sinh viên : 2056050013
Trang 2TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com
Trang 3Lời cảm ơn
Đầu tiên, cho phép em xin gửi lời cảm ơn chân thành và sự tri ân sâu sắc đối với các thầy cô của Học viện Báo chí và Tuyên truyền đã tạo điều kiện thuận lợi cho chúng em được học tập và rèn luyện Đặc biệt,em cũng xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến giảng viên bộ môn – Cô Cao Thị Dung đã tận tâm giảng dạy, truyền đạt những kiến thức quý báu và giúp cho em sự tự tin để hoàn thành tốt bài tiểu luận này
Tuy đã có nhiều cố gắng nhưng do kiến thức khá sâu rộng và thời gian nghiên cứu có hạn nên bài tiểu luận của em sẽ không tránh khỏi những sai sót Em rất mong nhận được sự góp ý của cô để chủ đề này có điều kiện hoàn thiện hơn
Một lần nữa, em xin kính chúc cô luôn hạnh phúc và thành công hơn trong sự nghiệp “trồng người” Chúc cô luôn dồi dào sức khỏe để tiếp tục dìu dắt nhiều thế
hệ học trò đến những bến bờ tri thức
Em xin chân thành cảm ơn cô!
Trang 4MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU
PHẦN NỘI DUNG
CHƯƠNG I.NHŨNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHÒNG,CHỐNG
THAM NHŨNG. 6
1 Khái niệm tham nhũng 6
2.Phân loại tham nhũng 8
3.Đặc trưng của tham nhũng 9
4.Nguyên nhân của tham nhũng 11
5.Hậu quả của tham nhũng 13
CHƯƠNG II TRÁCH NHIỆM CỦA CÔNG DÂN TRONG VIỆC ĐẤU TRANH PHÒNG CHỐNG THAM NHŨNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY. 15 I.Thực trạng và vai trò của công dân Việt Nam trong công tác phòng,chống tham nhũng. 16
II Trách của công dân trong việc đấu tranh phòng chống tham nhũng ở Việt Nam hiện nay. 17
CHƯƠNG III MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA NHÂN DÂN TRONG ĐẤU TRANH PHÒNG CHỐNG THAM NHŨNG. 20
KẾT LUẬN
Trang 5PHẦN MỞ ĐẦU
1 Đặt vấn đề
Tham nhũng là một hiện tượng xã hội tồn tại khách quan trong bộ máy nhà nước,
là một trong những căn bệnh gắn liền với quyền lực nhà nước, luôn ăn sâu bám rễ trong mọi chế độ xã hội Một số nơi trên thế giới, tham nhũng làm suy kiệt cơ thể xãhội, gây xáo trộn, mất ổn định chính trị Phòng, chống tham nhũng là công việc khó khăn, phức tạp, cần có sự quyết liệt và kiên trì, là chính sách ưu tiên hàng đầu của nhiều quốc gia và sự nỗ lực của cả cộng đồng quốc tế
Tham nhũng là sự vụ lợi bằng việc lợi dụng quyền lực, được coi là một tệ nạn ở hầu hết các nước trên thế giới Đối với Việt Nam, trong những năm gần đây, tệ nạn tham nhũng đã nổi lên một cách tràn lan, xâm phạm kỷ cương phép nước, làm mất lành mạnh của cơ quan, tổ chức, gây thiệt hại cho lợi ích tài sản nhà nước, tập thể
và cá nhân, làm tăng thêm sự phân hóa giàu nghèo bất chính, nẩy sinh mâu thuẫn
xã hội, ảnh hưởng tiêu cực đến khối đại đoàn kết dân tộc, xói mòn truyền thống đạođức tốt đẹp của dân tộc, đảo lộn các giá trị xã hội và ảnh hưởng tiêu cực đến thế hệ tương lai, làm tổn thất đến đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức thậm chí làm hư hỏng một số cán bộ đã được đào tạo, rèn luyện qua nhiều thời kỳ từ đó làm giảm sút lòng tin của nhân dân đối với sự lãnh đạo của Đảng và sự quản lý, điều hành của Nhà nước và ảnh hưởng tiêu cực đến sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc của nhân dân ta Đảng và Nhà nước ta đã xác định tham nhũng là “quốc nạn”, một nguy cơ lớn, thậm chí đe dọa sự tồn vong của xã hội
2.Tính cấp thiết của đề tài.
Có thể nói vấn đề đấu tranh phòng chống tham nhũng được Đảng ta đặc biệt quan tâm, đề cập trên nhiều lĩnh vực và trong nhiều nội dung của văn kiện đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIII với một quyết tâm chính trị cao để phòng ngừa, ngăn chặn và xử lý nghiêm minh đối với hành vi tham nhũng với một phương châm:
“Sai phạm đến đâu thì xử lý đến đó và không có “vùng cấm” trong phòng, chống tham nhũng Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng đã đề ra
Trang 6chủ trương về phát huy sức mạnh tổng hợp của các tổ chức chính trị - xã hội, các tổ chức xã hội, các cơ quan báo chí, đài truyền hình, các doanh nghiệp và nhân dân tham gia vào công cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng Đảng ta xem đấu tranhphòng, chống tham nhũng là sự nghiệp của toàn dân Quan điểm này được thể hiện rất rõ trong Văn kiện: “Nâng cao vai trò phát huy tính tích cực, chủ động và phối hợp của Mặt trận Tổ quốc, tổ chức chính trị xã hội, nhân dân, doanh nghiệp, báo chítrong phát hiện, đấu tranh phòng, chống tham nhũng”.
Công tác phòng chống tham nhũng thời gian qua đã được hưởng ứng đông đảo bởi các cơ quan,tổ chức,đơn vị và đông đảo quần chúng nhân dân Trong đó mỗi công dân cũng là một phần quan trọng trong công tác phòng,chống tham nhũng.Từ
sự cấp thiết trên,tôi đã chọn đề tài “Một số vấn đề lý luận về phòng,chống tham nhũng và trách nhiệm của công dân trong việc đấu tranh phòng chống tham nhũng ở Việt Nam hiện nay.” để nghiên cứu cho bài tiểu luận kết thúc học phần
môn Pháp luật đại cương của mình.
3.Mục đích nghiên cứu
Mục đích nghiên cứu của đề tài là tìm hiểu rõ về bản chất, thực trạng của tham nhũng ở nước ta hiện nay.Từ đó liên hệ đến vai trò và trách nhiệm của công dân trong việc phòng chống tham nhũng
4 Nhiệm vụ nghiên cứu
Thứ nhất, phân tích, làm rõ tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài, tìm ra những nội dung đã nghiên cứu và xác định những vấn đề cần tập trung nghiên cứu
Thứ hai, phân tích, làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về vị trí, vai trò của công dân trong việc đấu tranh phòng,chống tham nhũng
5.Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.
5.1 Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là một số lý luận về phòng,chống tham nhũng vàtrách nhiệm của công dân trong việc đấu tranh phòng chống tham nhũng
Trang 75.2 Phạm vi nghiên cứu
Đề tài giới hạn ở những vấn đề lý luận về tham nhũng
6.Phương pháp nghiên cứu
Trong quá trình viết tiểu luận, tác giả đã sử dụng các phương pháp phân tích và tổng hợp, phương pháp lịch sử và lôgíc, phương pháp so sánh - thống kê, khái quát hóa, phương pháp trao đổi
PHẦN NỘI DUNG
CHƯƠNG I.NHŨNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHÒNG,CHỐNG THAM NHŨNG.
1 Khái niệm tham nhũng
Tham nhũng là một hiện tượng xã hội tiêu cực xuất hiện cùng với sự phát triển của Nhà nước, nó là biểu hiện của sự tha hoá của một bộ phận các quan chức được giao cho các quyền về chính trị - kinh tế - văn hoá - xã hội Do vậy hiện tượng tiêu cực này được đề cập, nghiên cứu từ nhiều góc độ khác nhau ở nhiều lĩnh vực khác nhau: chính trị - pháp lý - kinh tế -xã hội… Mỗi ngành khoa học đều có cách hiểu
và tiếp cận riêng về quốc nạ này nhưng tất cả đều nhắm đến một mục đíhc chung là nhận diện tham nhũng để từ đó tìm ra những giải pháp khả thi để có thể ngăn chặn, khắc phục và giảm thiểu đến mức thấp nhất hiện tượng này
Nhìn từ góc độ xã hôi, tham nhũng phải được đánh giá là một hiện tượng xã hội chứ không phải là hiện tượng nhất thời của một người hay một nhóm người nhất định trong xã hội Trạng thái, hình thức và mức độ của tệ tham nhũng phụ thuộc vào những thay đổi đang diễn ra trong xã hội, xã hội càng hiện đại thì tệ nạn này càng có môi trường phát triển, mức độ nguy hiểm cho xã hội sẽ cao hơn và thu đoạn phạm tội cũng ngày càng tinh vi, xảo quyệt hơn
Dưới góc độ chính trị, tham nhũng thể hiện sự tha hoá của một bộ phận không nhỏ các cán bộ công chức Nhà nước mà biểu hiện rõ nhất của nó là tình trạng quan liêu, mua bán chức quyền để vụ lợi
Trang 8Còn từ góc độ kinh tế thì tham nhũng không chỉ gây ra thiệt hại, thất thoát tài sản của Nhà nước của nhân dân mà nó còn phá hoại cản trở các giải pháp kinh tế xã hội,kìm hãm sự phát triển kinh tế.
Dưới góc độ pháp luật hình sự thì tham nhũng là hành vi nguy hiểm cho xã hội
bị coi là tội phạm Các hành vi này do chủ thể đặc biệt (người có chức vụ, quyềnhạn) thực hiện với lỗi cố ý, động cơ và mục đích phạm tội là vì vụ lợi cá nhân, cóquan hệ trực tiếp hoặc gián tiếp đến lợi ích vật chất xâm phạm vào các quan hệ xãhội được pháp luạt bảo vệ
Hiện nay ở Việt Nam khái niệm về tham nhũng đang là một vấn đề gây tranh luận, ở đây chỉ xin đề cập đến một số quan điểm sau:
- Theo "Từ điển Tiếng Việt" thì "Tham nhũng là lợi dụng quyền hạn để nhũng nhiễudân và lấy của"
- Trong tác phẩm "Sửa đổi lối làm việc" (1947) Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ:
"Tham nhũng là hành vi của những người đặt lợi ích của mình lên trên lợi ích của Đảng, của dân tộc" do đó mà chỉ tự tư, tự lợi dùng công việc trên dựa vào thế lực của Đảng để theo đuổi mục đích riêng của mình
- Còn dưới góc độ tội phạm học, Giáo sư - Tiến sĩ Đỗ Ngọc Quang đưa ra khái niệm: “Tham nhũng là hiện tượng xã hội tiêu cực có tính lịch sử xuất hiện và tồn tại trong xã hội được phân chia giai cấp và hình thành nhà nước, được thể hiện bằng những hành vi của người có chức vụ quyền hạn để trục lợi cho cá nhân hoặc cho người khác dưới bất kỳ hình thức nào, gây thiệt hại tài sản của Nhà nước, của tập thể, của công dân hoặc đe doạ gây thiệt hại cho hoạt động đúng đắn của cơ quan Nhà nước, tổ chức xã hội hoặc quyền, lợi ích hợp pháp của công dân”
- Theo Pháp lệnh chống tham nhũng có hiệu lực từ 1/5/1998 thì "tham nhũng là hành vi của người có chức vụ quyền hạn đã lợi dụng chức vụ quyền hạn đó để tham ô, hối lộ hoặc cố ý làm trái pháp luật vì động cơ vụ lợi gây thiệt hại cho tài sản Nhà nước, của tập thể và cá nhân, xâm phạm hoạt động đúng đắn của cơ quan,
tổ chức"
Trang 9Như vậy, có khá nhiều khái niệm khác nhau để giải thích tệ nạn xã hội nguy hiểm này, nhưng nhìn chung đều cho chúng ta thấy một cách hiểu về bản chất của tham nhũng, rằng đó chính là hiện tượng xã hội, tiêu cực được thể hiện bằng những hành
vi lợi dụng chức vụ quyền hạn để trục lợi cho cá nhân hoặc cho người khác dưới bất
cứ hình thức nào, gây thiệt hại cho tài sản của tập thể, của công dân hoặc gây thiệt hạicho hoạt động đúng đắn của cơ quan Nhà nước, tổ chức xã hội hoặc quyền và lợi ích hợppháp của công dân
2.Phân loại tham nhũng
Căn cứ theo những tiêu chí khác nhau, người ta có các cách phân loại tham
nhũng khác nhau Nếu căn cứ vào mức độ tham nhũng thì tham nhũng có thể phân chia thành hai loại:
- Tham nhũng lớn: Là hành vi tham nhũng xâm nhập đến những cấp bậc cao nhất của Chính phủ quốc gia, làm xói mòn lòng tin vào sự quản lý đúng đắn, nguyên tắc nhà nước pháp quyền và sự ổn định của nền kinh tế
- Tham nhũng nhỏ: Là hành vi tham nhũng có liên quan đến việc đổi chác một sốtiền nhỏ, việc hàm ơn không đáng kể bởi những người tìm kiếm sự đối xử ưu đãi hoặcviệc sử dụng bạn bè hay họ hàng nắm giữ những chức vụ nhỏ Đây là cách phân loạitham nhũng được sử dụng trong Bộ công cụ phòng, chống tham nhũng của Liên Hợpquốc
Nếu căn cứ vào mức độ chủ động của đối tượng có hành vi tham nhũng thì tham nhũng có thể được chia thành hai loại:
- Tham nhũng chủ động: Được dùng để chỉ hành vi đề nghị hoặc là đưa hối lộ
Trang 10Nếu căn cứ theo tiêu chí lĩnh vực, tham nhũng có thể chia thành: Tham nhũngtrong lĩnh vực kinh tế Tham nhũng trong lĩnh vực chính trị Tham nhũng tronglĩnh vực hành chính.
Nếu dựa theo tiêu chí giới hạn phạm vi lãnh thổ mà hành vi tham nhũng xảy ra thì tham nhũng được chia thành hai nhóm:Tham nhũng trong nội bộ quốc gia Tham nhũng xuyên quốc gia
Nếu căn cứ theo phạm vi tham nhũng thì tham nhũng được chia thành hai loại:
- Tham nhũng trong lĩnh vực công: Là hành vi tham nhũng xảy ra trong cơ quan nhà nước
- Tham nhũng trong lĩnh vực tư: Là hành vi tham nhũng xảy ra bên ngoài cơ quan nhà nước
Nếu căn cứ theo tính chất của hành vi tham nhũng, tham nhũng có thể được phân loại thành:
- Tham nhũng cá nhân đơn lẻ
- Tham nhũng có tổ chức (tham nhũng tập thể)
Tuy nhiên, cũng cần khẳng định rằng, việc phân loại tham nhũng theo các cách khác nhau như trên cũng chỉ có ý nghĩa tương đối Bởi vì, trên thực tế, hành vi tham nhũng thường diễn ra một cách rất đa dạng, phong phú, tinh vi và phức tạp Các loại hình tham nhũng cũng thường thâm nhập vào nhau và thường thì một hành vi tham nhũng, nhất là hành vi tham nhũng lớn thường liên quan đến nhiều lĩnh vực
3.Đặc trưng của tham nhũng
Theo quy định của pháp luật Việt Nam, tham nhũng có những đặc trưng cơ bản như:
1 Chủ thể tham nhũng là người có chức vụ, quyền hạn
Trang 11Đặc điểm của tham nhũng là chủ thể thực hiện hành vi phải là người có chức vụ, quyền hạn Người có chức vụ, quyền hạn bao gồm: cán bộ, công chức, viên chức; sĩquan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng trong cơ quan, đơn vị thuộcQuân đội nhân dân; sĩ quan, hạ sĩ quan nghiệp vụ, sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên môn -
kỹ thuật trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân; cán bộ lãnh đạo, quản lý trong doanh nghiệp của Nhà nước; cán bộ lãnh đạo, quản lý là người đại diện phần vốn góp của Nhà nước tại doanh nghiệp; người được giao thực hiện nhiệm vụ, công
vụ có quyền hạn trong khi thực hiện nhiệm vụ, công vụ đó (khoản 3, Điều 1, Luật phòng, chống tham nhũng năm 2005)
Nhìn chung, nhóm đối tượng này có đặc điểm đặc thù so với các nhóm đối tượngkhác như: họ thường là những người có quá trình công tác và cống hiến nên có nhiều kinh nghiệm; được đào tạo có hệ thống, là những chuyên gia trên nhiều lĩnh vực khác nhau; là những người có quan hệ rộng và có uy tín xã hội nhất định và thậm chí có thế mạnh về kinh tế Những đặc điểm này của chủ thể hành vi tham nhũng chính là yếu tố gây khó khăn cho việc phát hiện, điều tra, xét xử hành vi tham nhũng
2 Chủ thể tham nhũng lợi dụng chức vụ, quyền hạn được giao
“Lợi dụng chức vụ, quyền hạn” để vụ lợi là đặc trưng thứ hai của tham nhũng Khi thực hiện hành vi tham nhũng, kẻ tham nhũng phải sử dụng “chức vụ, quyền hạn của mình” như một phương tiện để mang lại lợi ích cho mình, cho gia đình mình hoặc cho người khác Đây là yếu tố cơ bản để xác định hành vi tham nhũng Một người có chức vụ, quyền hạn nhưng không lợi dụng chức vụ, quyền hạn đó thì không có hành vi tham nhũng Tuy nhiên, không phải mọi hành vi của người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn đó đều được coi là hành vi tham nhũng Ở đây có sự giao thoa giữa hành vi này với các hành vi tội phạm khác,
do vậy cần lưu ý khi phân biệt hành vi tham nhũng với các hành vi vi phạm pháp luật khác
3 Mục đích của hành vi tham nhũng là vụ lợi
Trang 12Hành vi tham nhũng là hành vi cố ý Mục đích của hành vi tham nhũng là vụ lợi Nếu chủ thể thực hiện hành vi không cố ý thì hành vi đó không là hành vi tham nhũng Vụ lợi ở đây được hiểu là lợi ích vật chất hoặc lợi ích tinh thần mà người có chức vụ, quyền hạn đã đạt được hoặc có thể đạt được thông qua hành vi tham nhũng Như vậy, khi xử lý về hành vi tham nhũng, không bắt buộc chủ thể tham nhũng phải đạt được lợi ích.
Pháp luật Việt Nam hiện nay quy định việc đánh giá tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi tham nhũng chủ yếu dựa trên căn cứ xác định những lợi ích vật chất mà kẻ tham nhũng đạt được để từ đó quyết định mức độ xử lý Lợi ích vật chấthiện nay trong cơ chế thị trường thể hiện ở rất nhiều dạng khác nhau, nếu chỉ căn
cứ vào những tài sản phát hiện hoặc thu hồi được để đánh giá lợi ích mà kẻ tham nhũng đạt được thì sẽ là không đầy đủ Thêm nữa, các lợi ích vật chất và tinh thần đan xen rất khó phân biệt; ví dụ như: việc dùng tài sản của Nhà nước để khuyếch trương thanh thế, gây dựng uy tín hay các mối quan hệ để thu lợi bất chính Trong trường hợp này, mục đích của hành vi vừa là lợi ích vật chất, vừa là lợi ích tinh thần
Đối với khu vực tư, khi có vụ việc tham nhũng xảy ra, pháp luật đã có những sự điều chỉnh nhất định Tuy nhiên, cũng có trường hợp, người có chức vụ, quyền hạn trong các tổ chức, doanh nghiệp thuộc khu vực tư cấu kết, móc nối với những người thoái hoá, biến chất trong khu vực công hoặc lợi dụng ảnh hưởng của những người này để trục lợi Trong trường hợp đó, họ trở thành đồng phạm khi người có hành vi tham nhũng bị truy cứu trách nhiệm hình sự
4.Nguyên nhân của tham nhũng
Hiện nay, tham nhũng là vấn đề mang tính toàn cầu nhưng đồng thời nó cũngchứa đựng những yếu tố đặc thù gắn với từng quốc gia Về cơ bản mỗi quốc gia cónhững nguyên nhân, điều kiện phát sinh tham nhũng riêng Tuy nhiên, dựa trên cơ
sở xem xét nguyên nhân, điều kiện phát sinh tham nhũng của các nước trên thế
Trang 13giới, thấy rằng tuy có điểm riêng nhưng cũng có một số nguyên nhân, điều kiệnmang tính chất chung, tương đồng, đó là:
Sự phát triển của các hình thái Nhà nước, đặc biệt là trong điều kiện phát triểnkinh tế thị trường, các quan hệ kinh tế, chính trị tạo ra tiền đề khách quan cho thamnhũng nảy sinh, phát triển Các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác - Lênin cho rằng nguồngốc sâu xa của tệ tham nhũng là sự gặp nhau của hai nhân tố: Quyền lực công vàlòng tham cá nhân
Trong xã hội có giai cấp, Nhà nước trước hết đại diện cho quyền lực của một giaicấp nhất định, nó có chức năng điều hòa những lợi ích của các giai cấp khác nhau,thậm chí đối lập nhau Quyền lực của Nhà nước khi được trao cho những con người
cụ thể, những người đại diện cho Nhà nước thực thi quyền lực công, nếu không có
cơ chế kiểm soát dễ dẫn tới sự lợi dụng quyền lực hoặc lạm quyền Sự gặp nhaugiữa quyền lực công khi không được chế ước với nhu cầu cá nhân vượt quá giới hạncho phép, lòng tham, đã dẫn tới việc sử dụng quyền lực công phục vụ cho nhu cầu
cá nhân Đó chính là cơ sở nảy sinh tham nhũng Tham nhũng còn được coi là “sảnphẩm của sự tha hóa quyền lực”
Tham nhũng là hệ quả tất yếu của của nền kinh tế kém phát triển, quản lý kinh tế,
xã hội lỏng lẻo, yếu kém Thực tế cho thấy ở các quốc gia có nền kinh tế phát triển,quản lý công khai, minh bạch, văn minh thì tham nhũng xảy ra ít hơn Ngược lại, ởcác quốc gia, vùng lãnh thổ đang phát triển, trình độ quản lý và dân trí chưa cao thì
ở đó tham nhũng phức tạp hơn
Hệ thống pháp luật chưa hoàn thiện và đồng bộ hoặc thực thi pháp luật yếu kémcũng là một nguyên nhân và điều kiện của tham nhũng Cơ chế, chính sách, phápluật chưa đầy đủ, thiếu đồng bộ, thiếu nhất quán có nhiều “kẽ hỡ” tạo cho nhữngngười có chức vụ, quyền hạn, điều kiện để “lách luật” trục lợi, làm giàu bất chính.Phẩm chất chính trị đạo đức của đội ngũ có chức, có quyền bị suy thoái đặc biệt làsuy thoái tư tưởng chính trị Họ sẵn sàng bỏ qua lợi ích chung, lợi ích tập thể để trụclợi, làm giàu bất chính cho bản thân, gia đình, họ hàng mình; nhất là trong
