TIỂU LUẬN tâm lý học xã hội đề tài VAI TRÒ của TRUYỀN THÔNG đối với sự HÌNH THÀNH và PHÁT TRIỂN NHÂN CÁCH

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINHHỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN BÀI TIỂU LUẬN TÂM LÝ HỌC XÃ HỘI ĐỀ TÀI VAI TRÒ CỦA TRUYỀN THÔNG ĐỐI VỚI SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN NHÂN CÁCH Sinh

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

BÀI TIỂU LUẬN TÂM LÝ HỌC XÃ HỘI

ĐỀ TÀI VAI TRÒ CỦA TRUYỀN THÔNG ĐỐI VỚI SỰ HÌNH

THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN NHÂN CÁCH

Sinh viên : Nguyễn Phương Dung

Lớp : Truyền hình K40

Mã SV : 2056050010

Giảng viên : Lý Thị Minh Hằng

Hà Nội – 2021

ĐỀ TÀI

VAI TRÒ CỦA TRUYỀN THÔNG ĐỐI VỚI SỰ HÌNH THÀNH VÀ

PHÁT TRIỂN NHÂN CÁCH

PHẦN I: MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Con người là mục tiêu, trung tâm của phát triển xã hội Trong thời đại mới, nhân tố con người ngày càng trở nên quan trọng hơn trong sự nghiệp xây dựng đất nước Khi xem xét con người dưới tư cách một thành viên của xã hội, là chủ thể của các mối quan hệ, của các hoạt động có ý thức và giao tiếp thì ta nhắc đến nhân cách của họ Nhân cách ảnh hưởng lớn đến sự tồn tại và phát triển của cả cá nhân và xã hội Vì vậy, nhân cách con người là đối tượng nghiên cứu quan trọng của nhiều ngành khoa học khác nhau, đặc biệt là Tâm lý học xã hội Tâm lý học xã hội nghiên cứu nhân cách bao gồm toàn bộ các đặc điểm tâm lý của cá nhân được thể hiện trong các mối quan hệ xã hội thông qua hoạt động và giao tiếp

Nhân cách được hình thành, phát triển từ chính chủ thể, cá nhân con người, đồng thời cũng chịu ảnh hưởng của các nhân tố bên ngoài Môi trường cũng là điều kiện quan trọng trong việc hình thành và phát triển nhân cách, có tác động trực tiếp, mạnh mẽ

Trong bối cảnh hiện tại, khi truyền thông bùng nổ và phát triển đã ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống con người Truyền thông là quá trình liên tục trao đổi thông tin, kiến thức, tư tưởng, tình cảm,… chia sẻ kỹ năng, kinh nghiệm giữa hai hoặc nhiều người với nhau Mà nhân cách cá nhân được thể hiện thông qua hoạt động và giao tiếp Vậy nên, ta có thể nói, truyền thông vừa là nơi bộc lộ đặc điểm tâm lý, vừa là nhân tố bên ngoài môi trường ảnh hưởng mạnh mẽ đến sự hình thành và phát triển nhân cách

Ngày nay, thông qua các phương tiện truyền thông đại chúng, đông đảo quần chúng không chỉ nhận được các thông điệp và xu hướng tương tác, tham gia vào quá trình truyền thông cũng ngày càng mạnh mẽ hơn Ảnh hưởng của truyền thông đến đời sống tinh thần của con người là rất rõ ràng,

có thể thay đổi những thói quen, nhận thức của công chúng Truyền thông với lượng thông tin truyền tải vô cùng lớn đã và đang gây ra nhiều vấn đề tích cực và tiêu cực đối với sự hình thành và phát triển nhân cách Điều này đạt ra yêu cầu cần có sự nhận thức đúng đắn về vai trò của truyền thông, từ đó đưa

ra những giải pháp, hướng phát triển, điều chỉnh nhằm tăng tính hiệu quả của truyền thông đối với sự hình thành và phát triển nhân cách Vì vậy tôi quyết

định chọn đề tài Vai trò của truyền thông đối với sự hình thành và phát triển nhân cách cho bài tập lần này.

2 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài chính là vai trò của truyền thông trong sự hình thành và phát triển nhân cách

Đề tài nghiên cứu này nhằm phân tích rõ hơn ảnh hưởng của truyền thông đến sự hình thành và phát triển nhân cách, đánh giá mặt tốt, xấu của truyền thông hiện nay đối với nhân cách con người, từ đó

có những giải pháp tích cực để truyền thông trở thành công cụ hữu ích, động viên, khích lệ con người phát triển tâm lý theo hướng tốt đẹp

Nhiệm vụ nghiên cứu

- Phân tích rõ mối quan hệ giữa truyền thông và nhân cách con người

- Nêu thực trạng ảnh hưởng của truyền thông đến nhân cách con người hiện nay

- Nghiên cứu các giải pháp, đề xuất để tăng ảnh hưởng tích cực của truyền thông đến công chúng

4 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn

4.1 Ý nghĩa lý luận

- Làm rõ một số vấn đề lý luận của vai trò của truyền thông đến sự hình thành và phát triển nhân cách

- Góp phần vào việc hình thành cơ sở lý luận cho đề tài

4.2 Ý nghĩa thực tiễn

- Nâng cao nhận thức về vai trò của truyền thông đến sự hình thành và phát triển nhân cách

- Đưa ra những giải pháp để hướng ảnh hưởng của truyền thông đến nhân cách theo cách tích cực

PHẦN II: NỘI DUNG

1 Cơ sở lý luận

1.1 Khái niệm về nhân cách

Nhân cách là giá trị của con người với tư cách là một thành viên trong

xã hội nhất định, là chủ thể của các mối quan hệ giữa con người với thiên nhiên, giữa người với người, trong hoạt động có ý thức và giao lưu với thế giới bên ngoài Song, khó mà có được khái niệm chung về nhân cách Mỗi trường phái triết học khác nhau lại có khái niệm về con người khác nhau dẫn

đến quan niệm về nhân cách khác nhau Hiện nay, có nhiều định nghĩa, quan niệm khác nhau về nhân cách, nhưng cơ bản, nhân cách thường được xác định chung như một hệ thống các quan hệ của con người đối với thế giới xung quanh và đối với bản thân mình

Nhân cách là yếu tố không thể thiếu trong đánh giá con người Nhân cách là khái niệm chỉ bản sắc độc đáo, riêng biệt của mỗi cá nhân Nhân cách bao gồm toàn diện cả tài và đức, năng lực thể chất và năng lực trí tuệ, trạng thái tinh thần, tâm lý, tình cảm, thể hiện cái tôi của mỗi người, thể hiện suy nghĩ của họ trong hoạt động và giao tiếp xã hội Nhân cách là tổ hợp những đặc điểm, thuộc tính tâm lý của cá nhân, quy định hành vi xã hội và giá trị xã hội của cá nhân đó

Nhân cách không được sinh ra đồng thời với sự sinh ra của con người Khi sinh ra, con người chưa hình thành nhân cách mà mới chỉ mang tiềm năng Nhân cách không ra đời trong thời điểm nhất định mà là kết quả tích lũy dần những kinh nghiệm sống, những tri thức mà mỗi người trải nghiệm trong quá trình sống và trưởng thành Vì vậy, quá trình

đó luôn gắn liền với xã hội, giữa điều kiện chủ quan và khách quan Bằng

sự hoạt động, nhận thức của bản thân, tác động của môi trường bên ngoài mà con người hình thành và phát triển nhân cách của mình

Nhân cách chịu sự chi phối của nhiều nhân tố: nhân tố bẩm sinh – di truyền, ảnh hưởng của môi trường, giáo dục và hoạt động cá nhân Mỗi nhân tố đều có vai trò khác nhau, nên chúng đều không thể xem nhẹ và bỏ qua Ta cần biết kết hợp và phát huy vai trò của từng yếu tố

đó trong quá trình hình thành và phát triển nhân cách

1.2 Khái niệm truyền thông

Truyền thông là một hiện tượng xã hội phổ biến, ra đời và phát triển gắn liền với sự phát triển của con người và xã hội loài người Nhờ truyền thông, giao tiếp mà con người tự nhiên phát triển thành con người xã hội Dù bằng những tín hiệu, thông tin đơn giản mà con người

đã thông báo cho nhau mục đích, phương pháp hành động, thông tin nhờ truyền thông Trong quá trình lao động sản xuất, xây dựng và phát triển xã hội, con người ngày càng tích lũy được nhiều hiểu biết, kinh nghiệm là cho nhu cầu chia sẻ thông tin ngày càng lớn

Hiện nay, có rất nhiều quan niệm khác nhau về truyền thông của các tác giả theo các góc nhìn khác nhau Tổng hợp lại, ta có thể hiểu khái niệm truyền thông như sau: Truyền thông là quá trình trao đổi, tương tác thông tin giữa các thành viên hay nhóm người trong xã hội về các vấn đề của đời sống cá nhân/nhóm/xã hội, nhằm tích lũy thông tin, kiến thức, từ đó hình thành cơ sở cho sự thay đổi nhận thức, thái độ, hành vi xã hội Truyền thông có tính chất thông tin và lan truyền mạnh

mẽ, tác động và liên quan đế mọi cá nhân trong xã hội

Thông qua các phương tiện truyền thông, công chúng đang ngày càng tương tác mạnh mẽ với thông tin đại chúng Truyền thông vừa là điều kiện, vừa là yêu cầu đòi hỏi khách quan của quá trình phát triển xã hội loài người, lại vừa chịu tác động, thúc đẩy trực tiếp trong từng bước trưởng thành, tiến bộ của nhân loại

Truyền thông gồm 5 yếu tố: nguồn phát, thông điệp, kênh, đối tượng tiếp nhận, nơi tiếp nhận Mục tiêu của truyền thông là nhằm thay đổi hành vi

và duy trì hành vi bền vững của đối tượng thông qua các can thiệp truyền thông phù hợp với từng bước thay đổi hành vi của đối tượng Đối tượng ở đây chính là công chúng mà từng kế hoạch truyền thông hướng đến

2 Cơ sở thực tiễn

2.1 Vai trò của truyền thông đối với sự hình thành và phát triển nhân cách con người

A.N Leonchiev nhận định: “Nhân cách con người không phải được

đẻ ra mà là được hình thành” Các Mác đã chỉ ra “Sự phát triển của một cá nhân được quy định bởi sự phát triển của tất cả các cá nhân khác mà nó giao tiếp một cách trực tiếp hoặc gián tiếp với họ” Nhân cách có tính giao lưu mạnh mẽ, điều đó có nghĩa là nhân cách tồn tại trong sự tương tác với những nhân cách khác Ví dụ như một đứa trẻ bị bỏ rơi được các con vật nuôi trong rừng từ khi rất nhỏ, không có sự tiếp xúc với nhân cách con người thì sẽ không thể hình thành nhân cách Vì vậy, nhân tố quyết định cho sự hình thành và phát triển nhân cách chính là sự giao lưu, trao đổi thông tin với môi trường xã hội loài người

Nhân cách con người được hình thành và phát triển trong môi trường

xã hội thông qua hoạt động và giao tiếp Truyền thông là nhân tố tổng hợp đầy đủ các thành phần của các yếu tố giao tiếp bên ngoài đến sự phát triển nhân cách con người Trong xã hội nhất định phải có giao tiếp, có các nhóm

xã hội, điều này là tất yếu dẫn đến sự phát triển của truyền thông Thông qua truyền thông, con người có thể tham gia vào các mối quan hệ, lĩnh hội văn hóa, các chuẩn mực của xã hội, đồng thời cũng có thể đóng góp tài lực của mình vào kho tang chung của xã hội Thông qua đó, con người không chỉ nhận thức được người khác mà còn nhận thức được chính bản thân mình, tự đối chiếu, so sánh mình với người khác, với chuẩn mực xã hội, tự đánh giá bản thân mình đề hình thành mội thái độ giá trị - cảm xúc đối với bản thân Hay nói cách khác, qua tham gia vào truyền thông, con người hình thành năng lực tự ý thức, hình thành phần quan trọng trong nhân cách của mình Trong quá trình tiếp nhận và đóng góp vào truyền thông, con người tham gia vào tập thể và thấy được chỗ đứng của mình, thỏa mãn nhu cầu hoạt động,

giao tiếp Truyền thông tác động đến con người qua thông tin truyền tải,

vì vậy, tâm lý con người liên tục được điều chỉnh, thay đổi để phù hợp với xã hội

Mặt khác, kết quả mà truyền thông hướng đến chính là sự thay đổi trong hành vi, nhận thức, thái độ, niềm tin, chuẩn mực của cá nhân, nhóm cộng đồng, thay đổi hành vi và duy trì hành vi bền vững của các nhóm đối tượng đã xác định Các nhà nghiên cứu truyền thông sẽ xác định đối tượng, từ đó xác định giải pháp truyền thông phù hợp

Trong thời đại ngày nay, truyền thông chính là nhân tố thuộc môi trường ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển nhân cách Truyền thông có tác động mạnh mẽ đến mọi vấn đề của xã hội, đến nhận thức của công chúng, ảnh hưởng đến hành động và ứng xử của công chúng Khi một ứng xử của công chúng được lặp đi lặp lại sẽ hình thành nề nếp, tập quán, dần dần trở thành những chuẩn mực của xã hội Nhờ đến truyền thông, những vấn đề này được xã hội chấp nhận và lan truyền nhanh chóng trong công chúng, dần dần ảnh hưởng đến

sự hình thành và phát triển nhân cách của con người

Truyền thông có thể trở thành phương tiện hữu hiệu để thực hiện vai trò giáo dục nhân cách con người, hướng con người đến sự phát triển tốt đẹp Trước hết, truyền thông có thể vạch ra chiều hướng phát triển nhân cách con người Khi một sự việc tốt được tuyên truyền rộng rãi sẽ hình thành nên những suy nghĩ tích cực, lan tỏa tinh thần đến với đông đảo quần chúng Bên cạnh đó là sự lên án, phê phán những hành động sai trái, đi ngược lại với truyền thống văn hóa và đạo đức con người, để răn đe, cảnh báo những hành động xấu mà con người không nên làm Từ

đó, truyền thông giúp định hướng, điều chỉnh và phục hồi nhân cách con người Quá trình tác động tích cực từ môi trường đến nhận thức của công chúng có thể kích thích cá nhân tự giáo dục chính mình, đào thải những cái xấu và tiếp thụ những điều tốt đẹp để hoàn thiện nhân cách của mình

Qua quá trình tương tác giữa con người với truyền thông, cá nhân đang tự thực hiện quá trình làm giàu tri thức, tâm hồn, củng cố thế giới quan của riêng mình Ở đây, truyền thông đang thực hiện vai trò của giao tiếp xã hội đối với sự hình thành và phát triển nhân cách con người

Do tính lan tỏa và phổ biến rộng rãi, truyền thông có tác động mạnh mẽ đến sự hình thành và phát triển nhân cách con người Tuy nhiên, truyền thông cũng có tác động hai mặt đối với vấn đề này Nếu truyền thông được sử dụng theo hướng đúng đắn, có nghiên cứu và kế hoạch chặt chẽ thì sẽ hình thành những thói quen tốt của công chúng Còn nếu truyền thông không kiểm soát những nội dung tiêu cực sẽ dẫn đến những ảnh hưởng tiêu cực đối với nhân cách con người

2.2 Thực trạng

2.2.1 Một số trường hợp ảnh hưởng xấu của truyền thông

đến nhân cách con người

Trong thời đại bùng nổ truyền thông, các phương tiện thông tin đại chúng phong phú, đa dạng từ internet, mạng xã hội, báo mạng điện tử, truyền hình,… với lượng thông tin vô cùng lớn Vì vậy, việc chọn lọc và quản lý thông tin còn gặp nhiều trở ngại Đặc biệt là với trẻ em – bộ phận công chúng còn ở lứa tuổi mới bắt đầu hình thành và phát triển nhân cách càng phải được quan tâm nhiều hơn Hiện nay, trẻ em được tiếp xúc với internet từ rất sớm, nếu không có sự quản lý nội dung từ bố mẹ thì các em sẽ dễ tiếp cận với những thông tin không phù hợp Ví dụ như trường hợp Youtuber NTN với hàng triệu lượt theo dõi, nổi tiếng với những vlog nội dung phản cảm, vô bổ nhưng lại nhận được sự ủng hộ của nhiều trẻ dưới độ tuổi vị thành niên Một

số video với nội dung như ăn mì trong bồn cầu, đốt bom kiểu khủng bố, làm ngôi nhà từ 5000 ống hút nhựa, cốc nhựa,… đang vô tình hình thành nên

những suy nghĩ lệch lạc trong tâm lý trẻ em, kéo theo hàng loạt trường hợp bắt chước những thử thách vô nghĩa đó

Năm 2020 đã rộ lên hiện tượng các video về chủ đề xã hội đen,

“dân anh chị”, làm cho tư tưởng bạo lực dường như trở thành điều hiển nhiên trong cuộc sống hàng ngày của trẻ Những giang hồ mạng như Khá Bảnh, Dũng Trọc, Phú Lê trở thành thần tượng, nhân vật nổi tiếng thời bấy giờ, truyền bá những suy nghĩ lệch lạc, vô tình tiếp tay cho những hành động bạo lực, đi ngược với thuần phong mỹ tục, đạo đức của dân tộc Những câu nói thiếu văn hóa của các nhân vật này thậm chí đã trở thành xu hướng, là câu cửa miệng của rất nhiều các em học sinh Nếu những nội dung như vậy được truyền bá rộng rãi, một thế hệ non trẻ của đất nước sẽ bị ảnh hưởng tiêu cực về tâm lý, gây méo mó nhân cách

Ngoài ra, ta cũng cần kể đến môi trường mạng xã hội hiện nay vô cùng phức tạp, khó quản lý Việt Nam đang có khoảng hơn 65 triệu người sử dụng các phương tiện truyền thông xã hội (năm 2020) Đây là một con số khổng lồ, vì vậy bất cứ xu hướng nào trên mạng xã hội cũng có thể gây ra tâm lý chung của cộng đồng Trong năm 2020, phong trào tẩy chay, antifan nổi lên thu hút sự chú

ý của đông đảo cư dân mạng Nhưng không dừng lại ở việc đóng góp để nghệ sĩ hoàn thiện bản thân, một bộ phận công chúng đã biến đó thành công kích và bạo lực mạng, ảnh hưởng mạnh mẽ đến tinh thần và sức khỏe của nạn nhân Ở Hàn Quốc – nền công nghiệp giải trí hàng đầu châu Á, đã có nhiều trường hợp người nổi tiếng chấn thương tâm lý, nặng nề hơn là tự tử do sự áp lực công kích, tẩy chay từ công chúng Qua đó, ta có thể thấy rõ rằng truyền thông như một con dao hai lưỡi, có thể ảnh hưởng xấu đến cả người công kích và nạn nhân của công kích Với người có xu hướng bạo lực mạng, điều này sẽ dần ảnh hưởng đến suy nghĩ của họ, khiến họ trở nên độc địa và không quan tâm đến cảm xúc mọi người xung quanh Bạo lực mạng sẽ gây chấn thương về tinh thần, dẫn đến một số bệnh tâm lý của nạn nhân Vì vậy,