An ninh phi truy n th ng và các m a an ninh phi truy ề ố ối đe dọ ền thống t nam v v a ninh môi tr ở việ – ấn đề ề n ường

An ninh phi truyền thống và các mối đe dọa an ninh phi truyềnthống ở Việt Nam – Vấn đề về an ninh môi trường Phần 1: MỞ ĐẦU Từ khóa An ninh môi trường hiện nay đang được nhiều người nhắc

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

TỔ GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH

-TIỂU LUẬN THU HOẠCH HP4 GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH

AN NINH PHI TRUYỀN THỐNG VÀ CÁC MỐI

ĐE DỌA AN NINH PHI TRUYỀN THỐNG Ở

VIỆT NAM – VẤN ĐỀ VỀ AN NINH MÔI

TRƯỜNG.

Sinh viên: PHẠM THỊ HẢI YẾN

Mã số sinh viên: 1956080047

MỤC LỤC Phần 1: MỞ ĐẦU 1

Phần 2: NỘI DUNG 1

1 Một số vấn đề về an ninh phi truyền thống ở Việt Nam hiện nay. 1

2 Một số giải pháp phòng trừ an ninh phi truyền thống 8

Phần 3: KẾT LUẬN 10

An ninh phi truyền thống và các mối đe dọa an ninh phi truyền

thống ở Việt Nam – Vấn đề về an ninh môi trường

Phần 1: MỞ ĐẦU

Từ khóa An ninh môi trường hiện nay đang được nhiều người nhắc đến, nhất là những cảnh báo về môi trường đang bị tàn phá ở nhiều nước và vấn đề biến đổi khí hậu Vấn đề an ninh môi trường nổi lên như một hiện tượng bức bách của đời sống xã hội Nhiều quốc gia trên thế giới hiện nay đều đang bị ảnh hưởng bởi an ninh phi truyền thống Việc xác định các loại hình an ninh phi truyền thống và ảnh hưởng của chúng sẽ giúp hạn chế tác động tiêu cực đến sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước Các quốc gia trên thế giới góp phần ổn định chính trị, trật tự an ninh xã hội và phát triển bền vững Trong bối cảnh hiện nay, đó là những thách thức an ninh phi truyền thống như khan hiếm nước, ô nhiễm và suy thoái, suy thoái môi trường, biến đổi khí hậu, di cư không kiểm soát trên khắp thế giới

Phần 2: NỘI DUNG

1 Một số vấn đề về an ninh phi truyền thống ở Việt Nam hiện nay.

An ninh quốc gia, theo nghĩa đơn giản nhất, là khả năng an toàn trước các mối đe dọa từ bên ngoài và bên trong Tuy nhiên, an ninh không phải là một khái niệm tĩnh, nó đã chứng kiến nhiều thay đổi trong sự hiểu biết và tập trung Nội dung cơ bản của an ninh quốc gia là bảo vệ lợi ích quốc gia

và loại bỏ các mối đe dọa đối với các lợi ích đó An ninh quốc gia bao gồm các chức năng của an ninh truyền thống và an ninh phi truyền thống Tùy theo bối cảnh và thời điểm khác nhau mà nảy sinh những thách thức an ninh truyền thống hay phi truyền thống đe dọa an ninh quốc gia

Trong bối cảnh hiện nay, trước những mặt trái của sự phát triển gắn với xu thế toàn cầu hóa đang diễn ra mạnh mẽ, an ninh quốc gia không chỉ giới hạn trong

2 việ c phòng ngừa, ứng phó với nguy cơ chiến tranh mà còn bao hàm nhiề u vấn đề an ninh phi truyền thống như biến đổi khí hậu, môi trường ô nhiễm, môi trường Tàn phá, thiếu nước, sử dụng vũ khí sinh thái, khủng

bố, dịch bệnh, di cư tự do, tội phạm xuyên biên giới, tội phạm công nghệ cao Những thách thức an ninh phi truyền thống vẫn có thể đưa một quốc gia, một thể chế xã hội sụp đổ nếu không có sự can thiệp của quân đội Bên cạnh đó, những thách thức về an ninh phi truyền thống cũng có thể là nguyên nhân của các vấn đề an ninh truyền thống

Sự ra đời của an ninh phi truyền thống phản ánh sự thay đổi trong nhận thức của người dân về an ninh và sự mở rộng nội hàm của khái niệm an ninh quốc gia Do

đó, các mối đe dọa bảo mật ngày càng trở nên đa dạng và phong phú hơn Phức tạp hơn, không chỉ giới hạn ở một quốc gia mà còn xuyên biên giới, đòi hỏi nỗ lực tổng hợp của nhiều quốc gia để ứng phó với các thách thức an ninh phi truyền thống Trong bối cảnh hiện nay, an ninh phi truyền thống đã và đang trở thành vấn đề lớn, được các quốc gia trên thế giới quan tâm và được đưa vào chiến lược quốc phòng, an ninh của nhiều quốc gia trên thế giới

Theo học giả Mely Caballero Anthony, mối đe doạ an ninh phi truyền thống là:

thách thức đối với sự tồn vong và thịnh vượng của các quốc gia, dân tộc, xuất hiện chủ yếu trong các nguồn gốc phi quân sự, chẳng hạn như thay đổi khí hậu,

suy thoái môi trường xuyên biên giới và nguồn tài nguyên cạn kiệt, bệnh truyền nhiễm, thiên tai, di cư bất hợp pháp, tình trạng thiếu lương thực, buôn lậu, buôn bán ma tuý và các hình thức khác của tội phạm xuyên quốc gia

Có thể thấy, một trong những vấn đề an ninh phi truyền thống quan trọng nhất hiện nay, được nhiều học giả nghiên cứu trên thế giới thống nhất là an ninh môi trường, tội phạm công nghệ cao và di cư bất hợp pháp

Việt Nam đã đưa khái niệm an toàn môi trường vào Đạo luật Bảo vệ Môi trường năm 2014, theo đó, an toàn môi trường là sự đảm bảo không có tác động lớn của môi trường đối với sự ổn định chính trị và xã hội Đây là lần đầu tiên khái

niệm an ninh môi trường được chính thức đưa vào các văn bản quy phạm pháp luật ở Việt Nam, cho thấy tầm quan trọng và sự chuyển dịch trong nhận thức của các đảng và nhà nước về vấn đề an ninh môi trường ở Việt Nam hiện nay trước những thách thức về môi trường đang đe dọa an ninh quốc gia, cần được cảnh báo và có kế hoạch ứng phó thích hợp

An ninh môi trường là một phần của an ninh phi truyền thống Các vấn đề an ninh môi trường liên quan mật thiết đến môi trường, xã hội, kinh tế, chính trị, diễn biến hết sức phức tạp, khó lường, lan nhanh trên diện rộng và để lại hậu quả lâu dài Tuy nhiên, không phải tất cả các vấn đề môi trường đều dẫn đến các vấn đề an toàn, và hầu hết các vấn đề an toàn đều nảy sinh từ các tình huống phức tạp liên quan đến các vấn đề môi trường, chính trị, xã hội và kinh tế

Bên cạnh những vấn đề nổi cộm về an ninh môi trường trong phạm vi quốc gia cần được quản lý, còn có một số vấn đề an ninh môi trường xuyên quốc gia rất phức tạp và quan trọng đòi hỏi các quốc gia phải hợp tác, chia sẻ và tham gia vào các nỗ lực ứng phó với các mối đe dọa này Ví dụ biến đổi khí hậu toàn cầu An toàn nguồn nước xuyên biên giới, an toàn môi trường biển hiện tượng mây mù xuyên biên giới việc sử dụng vũ khí sinh thái sự xâm nhập của các loài ngoại lai qua biên giới vận chuyển qua biên giới chất thải nguy hại Mối đe dọa hạt nhân từ các nước láng giềng… Đây là những vấn

đề an ninh phi truyền thống do vấn đề môi trường gây ra, có tính chất xuyên biên giới, đòi hỏi sự hợp tác ứng phó của nhiều quốc gia

Biến đổi khí hậu toàn cầu là một vấn đề an ninh môi trường lớn và đã trở thành thách thức an ninh phi truyền thống lớn nhất trên thế giới Biến đổi khí hậu toàn cầu đã và đang trở thành một nhân tố thách thức và tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với sự tồn tại trong tương lai của các quốc gia Biến đổi khí hậu gây ra những bất lợi về môi trường, gây ra khủng hoảng sinh thái và đe dọa an ninh con người, an ninh quốc gia, biểu hiện rõ nhất là sự nóng lên của trái đất, băng tan, nước biển dâng Các hiện tượng thời tiết cực đoan như bão, lũ lụt, sóng thần,

4 động đất, hạn hán, thiên tai, rét hại dai dẳng ảnh hưởng đến đời sống con người, gây suy thoái kinh tế, xung đột và chiến tranh, mất đa dạng sinh học, phá hủy hệ sinh thái, thiếu lương thực và dịch bệnh loạt

Biến đổi khí hậu đã gây ra một số tác động tiêu cực đến con người và nền kinh tế Theo công ty bảo hiểm Swiss Re của Thụy Sĩ, các hiện tượng thời tiết cực đoan đã gây ra thiệt hại 85 tỷ USD trên toàn thế giới vào năm 2015, và 26.000 người đã thiệt mạng do các hiện tượng thời tiết khắc nghiệt Năm

2015 đi vào lịch sử là năm nóng nhất trong lịch sử do hiện tượng nóng lên toàn cầu và ảnh hưởng của hiện tượng thời tiết El Nino Cùng năm đó cũng ghi nhận 9 trận siêu bão ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương và một trận động đất mạnh 7,8 độ Richter tấn công Nepal và các nước lân cận, giết chết nhiều người và phá hủy nhiều công trình, gây thiệt hại lớn về kinh tế

Nhiều quốc gia ở Nam Á và châu Phi đã bị ảnh hưởng nặng nề bởi lũ lụt, trong khi một số quốc gia ở Nam Âu bị ảnh hưởng bởi hạn hán nghiêm trọng

Sự tàn phá lớn và dị thường có xu hướng gia tăng, đặc biệt là ở Bắc Mỹ, Tây Nam Thái Bình Dương, Ấn Độ Dương và Bắc Đại Tây Dương Theo nghiên cứu được công bố, Việt Nam là một trong những quốc gia bị ảnh hưởng nặng nề nhất trên thế giới bởi biến đổi khí hậu, với Đồng bằng sông Cửu Long là một trong ba đồng bằng dễ bị ảnh hưởng nhất do nước biển dâng Việt Nam cũng là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của biến đổi khí hậu chúng thường bị ảnh hưởng bởi bão biển, bão nhiệt đới và áp thấp nhiệt đới Biến đổi khí hậu đã thực sự làm cho thiên tai, đặc biệt là bão, lũ và hạn hán ngày càng nghiêm trọng

Biến đổi khí hậu đe dọa an ninh quốc gia, như xung đột về vùng nước xuyên biên giới trong các khu vực lưu vực thủy văn, đói nghèo, mất trật tự, an ninh xã hội, các vấn đề môi trường quy mô lớn trong nước và xung đột quốc tế, xung đột trong việc sử dụng tài nguyên khan hiếm cho mục đích kinh tế Biến đổi khí hậu đã, đang và làm di dời và di cư ở một số khu vực bị ảnh hưởng Khi tài

nguyên đất bị suy giảm do mực nước biển dâng cao, thiên tai như lốc xoáy, lũ lụt và hạn hán liên tục xảy ra với cường độ lớn, số lượng người phải di dời tăng lên, các dạng sống phụ thuộc vào hệ sinh thái bị mất đi Nguy cơ này đặc biệt nghiêm trọng trong lĩnh vực nông nghiệp lĩnh vực

có tác động lớn nhất đến các nhóm nghèo nhất, các nhóm yếu thế

Ở nhiều khu vực trên thế giới, khan hiếm nguồn nước là một trong những nguyên nhân chính gây ra bất ổn chính trị - xã hội và sẽ tiếp tục là nguyên nhân dẫn đến xung đột trong tương lai Các quốc gia ngày càng gia tăng trên nhiều lưu vực sông Khu vực Trung Đông là nơi đang diễn ra xung đột về tranh chấp tài nguyên nước, đặc biệt là ở lưu vực sông Jordan (ở Israel, Jordan, Lebanon, Syria và Palestine), một trong những điểm nóng về an ninh môi trường Ở Việt Nam, khan hiếm và thiếu tài nguyên nước là thách thức chính về an ninh nguồn nước do phụ thuộc vào các con sông xuyên biên giới, đặc biệt

là sông Mê Kông và sông Hồng, hai con sông chính của Việt Nam Dưới tác động của việc khai thác, sử dụng tài nguyên nước của các nước đầu nguồn, tình trạng thiếu nước

đã dẫn đến nguồn nước bị xâm thực và thấm, nhiễm mặn và sạt lở hai bên

bờ sông, nhất là vào mùa khô

Tại khu vực biển Đông, các hệ sinh thái có nguy cơ bị suy thoái nghiêm trọng Hội nghị An toàn Môi trường Biển Đông tổ chức tại Hoa Kỳ ngày 6/5/2016 cho thấy 80% rạn san hô ở vùng biển này đã bị thu hẹp khiến rạn san hô bị suy giảm

vì san hô là môi trường sinh thái cho các loài cá biển phát triển Từ những năm

60 của thế kỷ 20 cho đến ngày nay, số lượng loài cá ở biển Baltic đã giảm gần một nửa Theo các chuyên gia, Trung Quốc gần đây đã thực hiện một số hoạt động nhằm khôi phục và xây dựng trái phép các bãi đá ngầm nhân tạo quy mô lớn ở Biển Đông Biển Đông là một trong những nguyên nhân gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường Việt Nam có lợi thế về đường bờ biển dài và nhiều đảo, quần đảo với nguồn tài nguyên biển phong phú Tuy nhiên, trước những tranh chấp về tài nguyên biển của các quốc gia trong Không gian Hàng hải chung, Việt Nam không chỉ phải đối mặt với các vấn

đề về an ninh môi

trườ ng mà còn phải đối mặ t với các vấn đề về chủ quyền lãnh thổ và lãnh thổ

trên Biển Đông

Nguy cơ ô nhiễm phóng xạ từ các nhà máy điện hạt nhân được xây dựng gần các quốc gia khác là thách thức lớn cần phải được quan tâm, chú trọng Hiện nay, Trung Quốc có 02 nhà máy điện hạt nhân tại Phòng Thành và đảo Hải Nam về phía cuối hướng gió mùa Đông Bắc, cuối dòng hải lưu, gần với tỉnh Quảng Ninh của Việt Nam Đây là một trong những rủi ro chính đối với các tỉnh phía Bắc Việt Nam nếu xảy ra sự cố Tất cả các nhà máy điện hạt nhân trên đều sử dụng công nghệ an toàn thế hệ mới, nhưng vẫn có những rủi

ro nhất định liên quan đến an toàn hạt nhân Tác động môi trường của nhà máy điện hạt nhân nếu xảy ra Sự cố sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến các vùng ven biển và đại dương Ô nhiễm hơi xuyên biên giới do cháy rừng là một vấn đề nghiêm trọng ảnh hưởng đến nhiều quốc gia Cháy rừng đang gây ra nhiều vấn đề nghiêm trọng ở Đông Nam Á Tình trạng ô nhiễm không khí ở nhiều nước bị ảnh hưởng nặng nề Cháy rừng được coi là một trong những nguyên nhân làm mất đa dạng sinh học ở Đông Nam Á

Việc vận chuyển chất thải nguy hại qua biên giới gây ra những thảm họa về môi trường và sức khỏe cho nước nhập khẩu Chỉ trong những năm

1992-1993, khoảng 85.000 tấn đã được ghi nhận, theo ước tính của Greenpeace Chất thải chì được xuất khẩu từ các nước công nghiệp sang Đông Nam

Á, chủ yếu sang Philippines, trong khi chất thải nguy hại trên thế giới được vận chuyển dưới nhiều hình thức sang các nước đang phát triển, ví dụ như xuất khẩu phế liệu hỗn hợp Các hợp đồng do các nước đang phát triển ký kết để xử lý chất thải nguy hại Sử dụng tàu không rõ phương hướng, vận chuyển chất thải nguy hại sang nước khác rồi rời cảng của nước đó Thuê kho hoặc địa điểm ở nước khác để tạm giữ hàng hóa (thực chất là chất thải nguy hại) Tại Việt Nam, lực lượng chức năng Việt Nam

đã phát hiện gần 3.000 container với hàng chục nghìn tấn từ năm 2003 đến nay Ắc quy, phế thải chì, phế thải công nghiệp nhập lậu vào cảng

Vũ khí sinh thái là loại vũ khí đặc biệt nguy hiểm có từ lâu đời thông qua việc

sử dụng các sinh vật, côn trùng và vi khuẩn, vi rút, hóa chất, phóng xạ, gen để tấn công kẻ thù và phá hủy môi trường sống Chiến tranh sinh thái có thể diễn ra dưới hình thức hòa bình Vũ khí sinh thái có thể được bí mật nhập khẩu vào nước khác bằng nhiều cách như thông qua du lịch hoặc xuất khẩu ngũ cốc, vật nuôi, hạt giống Vũ khí sinh thái có thể tàn phá nông, lâm, ngư nghiệp

điều đó làm suy thoái nền kinh tế để làm cho kẻ thù bị lệ thuộc Ví dụ, vũ khí gen đi đầu trong các loại vũ khí sinh học Nguyên tắc của vũ khí di truyền là sử dụng kỹ thuật di truyền để cấy ghép gen vào một sinh vật Một sinh vật lành mạnh biến nó thành một sinh vật có hại Sinh vật gây hại có thể là côn trùng hoặc vi khuẩn độc kháng thuốc Vũ khí rau không chỉ được sử dụng trong thời bình mà còn được sử dụng trong thời bình Đặc biệt trong chiến tranh Việt Nam, Mỹ đã dùng thuốc diệt cỏ để tiêu diệt cỏ Lào Đây là loại cây mọc thành bụi rậm khó đốt làm nơi ngụy trang Nó rất tốt cho quân đội Thay vào đó, Mỹ đã trồng những hạt giống cỏ mới phát triển tốt ở những khu vực bị ô nhiễm dioxin Hiện loại cỏ này vẫn phát triển tốt ở một số vùng phía Nam, do mùa khô dễ cháy nên phải là một trong những nguyên nhân gây cháy rừng hàng năm

Mối đe dọa do sự du nhập của các loài ngoại lai là một thách thức lớn đối với nhiều quốc gia Vấn đề đáng lo ngại đối với các loài sinh vật ngoại lai xâm lấn là chúng thường đến môi trường sống mới mà không có động vật ăn thịt tự nhiên, điều này cho phép chúng tăng nhanh mật độ dân số Trong một thời gian ngắn, chúng chiếm hàng loạt các sinh vật bản địa khác trong cùng hệ sinh thái và gây ra mối đe dọa cho các loài bản địa Thống kê cho thấy có ít nhất 4.500 loài ở Hoa Kỳ đã ảnh hưởng đáng kể đến hệ sinh thái và kinh tế của khu vực mà nó có

Ở Việt Nam, chưa kể đến dịch ốc bươu vàng, chúng đã phát triển với mật độ dân số cao Phá hoại mùa màng, thay đổi cân bằng sinh thái và giảm phạm vi các loài bản địa Sự xâm hại của cây trinh nữ từ các đầm lầy ở Tây Nguyên và Nam

Bộ là một bí ẩn chưa được giải đáp, nhưng thiệt hại mà chúng gây ra cho ruộng lúa và đầm lầy là rất lớn Ngoài ra, tàu vận tải nước ngoài có

8 thể chở nướ c dằ n có sinh vậ t lạ bị chìm ở giữa biể n hoặc trên bến tàu gây nguy hiể m cho sức khỏe con người, hệ sinh thái và góp phần làm suy thoái môi trường biển

Thông qua một số hoạt động kinh tế, các nhà đầu tư hoặc thương nhân nước ngoài có những thủ đoạn và hành động phá hoại môi trường của một số quốc gia khác Thông qua hoạt động buôn bán không chính thức, những người buôn bán có thể đánh lừa mọi người phá hoại môi trường Ví dụ như ở Việt Nam, việc mua đỉa, ốc bươu vàng, móng trâu, lá điều trên thị trường với giá cao, đánh vào lòng tham của người dân Con người đã tàn phá môi trường và đe dọa an ninh trật tự Hoặc việc đưa các hóa chất độc hại thông qua thuốc trừ sâu hoặc thuốc kích thích tăng trưởng gây ô nhiễm môi trường

và gây thiệt hại lâu dài Ngoài ra, các nhà đầu tư nước ngoài gây thiệt hại cho môi trường và gây xung đột môi trường đối với cộng đồng dân cư thông qua các dự án công nghiệp lớn như nhà máy luyện thép, nhà máy nhiệt điện, nhà máy hóa chất, với trình độ công nghệ lạc hậu

Ô nhiễm xuyên biên giới của các con sông, khí quyển, biển và đại dương xuyên biên giới là một thách thức lớn đối với các quốc gia Ô nhiễm xuyên biên giới khó kiểm soát, cơ sở pháp lý khó thực thi Điều này đã tạo ra các vấn đề môi trường nằm ngoài tầm kiểm soát của nhiều quốc gia Việc kiểm soát ô nhiễm xuyên biên giới nằm ngoài khả năng và nguồn lực của các nước nghèo

2 Một số giải pháp phòng trừ an ninh phi truyền thống

Trước tình hình an ninh môi trường đang đe dọa tới sự phát triển kinh tế

- xã hội và sự tồn vong của con người, Việt Nam cần tích cực thực hiện một số nhiệm vụ sau:

Một là, tăng cường công tác thông tin, truyền thông, giáo dục nhằm cảm hóa xã hội, nhất là đối với các tổ chức chính trị đảng, cơ quan nhà nước, công ty, tổ chức chính trị - xã hội và cán bộ, nhà hoạt động vì an ninh môi trường và trách nhiệm với môi trường Sự an toàn nhiệm vụ bảo vệ an ninh môi trường cần trở