Tổ chức hoạt động khám phá khoa học nhằm phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo 3 4 tuổi.Tổ chức hoạt động khám phá khoa học nhằm phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo 3 4 tuổi.Tổ chức hoạt động khám phá khoa học nhằm phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo 3 4 tuổi.Tổ chức hoạt động khám phá khoa học nhằm phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo 3 4 tuổi.Tổ chức hoạt động khám phá khoa học nhằm phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo 3 4 tuổi.Tổ chức hoạt động khám phá khoa học nhằm phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo 34 tuổi.
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI
NGUYỄN THỊ NGỌC CHÂU
Tæ CHøC HO¹T §éNG KH¸M PH¸ KHOA HäC NH»M PH¸T TRIÓN VèN Tõ CHO TRÎ MÉU GI¸O 3 - 4 TUæI
Chuyên ngành: Giáo dục học (Giáo dục mầm non)
Mã số: 9.14.01.01
TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
HÀ NỘI - 2022
Trang 2Công trình được hoàn thành tại:
Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
Người hướng dẫn khoa học: 1 PGS.TS Lã Thị Bắc Lý
2 PGS.TS Bùi Thị Lâm
Phản biện 1: GS.TS Nguyễn Thị Hoàng Yến
Học viện Quản lý giáo dục
Phản biện 2: PGS.TS Trần Thị Bích Trà
Phản biện 3: PGS.TS Hoàng Thị Mai
Trường ĐH Hồng Đức
Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp trường
họp tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
vào hồi … giờ … ngày … tháng… năm 2022
Có thể tìm hiểu luận án tại: Thư viện Quốc Gia, Hà Nội hoặc Thư viện Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
Trang 3DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
1 Nguyễn Thị Ngọc Châu (2017), “Thực trạng phát triển vốn từ cho trẻ
3-4 tuổi ở một số trường mầm non, Thành phố Thanh Hóa” Tạp chí
giáo dục, (Đặc biệt), tr.36-39
2 Nguyễn Thị Ngọc Châu (2018), “Phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo
3-4 tuổi thông qua hoạt động khám phá thế giới thực vật”, Tạp chí giáo
dục, (438), tr.23-27
3 Nguyễn Thị Ngọc Châu (2019), “Phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo
3-4 tuổi thông qua hoạt động khám phá các hiện tượng tự nhiên”, Tạp
chí khoa học, Trường ĐH Sư phạm, HN (64), tr.122-130
4 Nguyễn Thị Ngọc Châu (2020), “Một số nghiên cứu về tổ chức hoạt
động khám phá khoa học nhằm phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo”,
Tạp chí giáo dục, (Số đặc biệt), tr.41 - 45
5 Nguyễn Thị Ngọc Châu (2021), “Thực trạng tổ chức hoạt động khám
phá khoa học nhằm phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo 3 – 4 tuổi”, Tạp
chí khoa học, Trường ĐH Sư phạm, HN (66), tr 197 – 206
Trang 4MỞ ĐẦU
1 Lí do chọn đề tài
1.1 Ngôn ngữ là hệ thống tín hiệu đặc biệt, là phương tiện giao tiếp quan
trọng nhất góp phần tạo nên sự gắn kết giữa các thành viên trong cộng đồng, đồng thời phản ánh đời sống văn hóa của dân tộc Giáo dục ngôn ngữ là nhiệm
vụ quan trọng trong giáo dục mầm non Ngôn ngữ giúp trẻ trở thành một thành viên của xã hội, giúp trẻ biểu đạt nguyện vọng, nhu cầu, là điều kiện để tham gia vào mọi hoạt động xã hội, từ đó, hình thành nhân cách Qua các hoạt động ngôn ngữ, trẻ được phát triển toàn diện cả về tư duy, trí tuệ, thẩm mĩ, đạo đức
và các kĩ năng xã hội v.v…Trong các nhiệm vụ giáo dục ngôn ngữ cho trẻ em, phát triển vốn từ (PTVT) là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu PTVT giúp trẻ mở rộng vốn hiểu biết, nhận thức thế giới xung quanh để phát triển tư duy Trẻ muốn diễn đạt ý nghĩ của bản thân cho người khác hiểu và hiểu được người khác phụ thuộc rất nhiều vào vốn từ
1.2 Trẻ ở giai đoạn 3 - 4 tuổi có sự phát triển mạnh mẽ về mọi phương
diện Đây được xem là “cơ hội vàng” để phát triển ngôn ngữ Giai đoạn này,
trẻ có nhu cầu giao tiếp, nhận thức thế giới xung quanh, tự khẳng định mình
và tham gia vào các hoạt động Những nhu cầu này thúc đẩy trẻ khám phá và tạo cơ hội gia tăng vốn từ nhanh chóng Vốn từ của trẻ ở giai đoạn này phát triển nhanh trên mọi phương diện: số lượng từ, cơ cấu từ loại, khả năng hiểu nghĩa của từ… Do đó, cùng với việc phát triển các thành tố khác như phát
âm, học mẫu câu… thì PTVT là nhiệm vụ quan trọng trong quá trình giáo dục ngôn ngữ cho trẻ, đặc biệt là trẻ mẫu giáo 3 - 4 tuổi
1.3 Ở trường mầm non, tất cả các hoạt động đều có thể PTVT cho
trẻ Mỗi hoạt động đều có những ưu thế riêng, trong đó khám phá khoa học (KPKH) là hoạt động có nhiều lợi thế Thông qua hoạt động này, trẻ không những thu nhận được vốn kiến thức về các sự vật hiện tượng xung quanh, biết tên gọi các loài cỏ cây hoa lá, các loài động vật… mà còn mở rộng vốn từ đa dạng, chính xác hóa và tích cực hóa vốn từ Trẻ sử dụng từ ngữ
để gọi tên, mô tả các sự vật hiện tượng Khi trực tiếp tham gia hoạt động KPKH, trẻ được sờ, được ngửi, được nghe, được cảm nhận bằng các giác quan các sự vật, hiện tượng Vì vậy, việc tiếp thu kiến thức và lĩnh hội vốn
từ của trẻ sẽ gần với thực tế đời sống và trở nên hiệu quả hơn
1.4 Thực tế hiện nay, khi tổ chức hoạt động KPKH, giáo viên thường
Trang 5chú trọng tới mục tiêu phát triển nhận thức, mà ít chú ý đến phát triển ngôn ngữ nói chung, PTVT cho trẻ nói riêng Việc PTVT chưa được đặt trong tính hệ thống, trong sự kết hợp giữa các hoạt động với nhau Trẻ chưa có nhiều cơ hội được giao tiếp, chia sẻ, diễn đạt ý tưởng của mình; các hoạt động KPKH chưa thực sự tạo được môi trường ngôn ngữ tích cực cho trẻ Mặt khác, đa số giáo viên còn gặp khó khăn về biện pháp PTVT cho trẻ trong hoạt động KPKH Những nhược điểm, khó khăn này cần được nghiên cứu để tìm ra các biện pháp khắc phục nhằm nâng cao chất lượng giáo dục PTVT, phát triển ngôn ngữ cho trẻ.
1.5 Nghiên cứu về phát triển ngôn ngữ nói chung, PTVT nói riêng cho
trẻ đã được nhiều tác giả trong và ngoài nước quan tâm Tuy nhiên, vấn đề tổ chức hoạt động KPKH như là phương tiện để PTVT cho trẻ mẫu giáo 3 - 4 tuổi vẫn chưa có công trình nào nghiên cứu một cách hệ thống Xuất phát từ
những lí do trên, chúng tôi chọn nghiên cứu đề tài “Tổ chức hoạt động khám phá khoa học nhằm phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo 3 - 4 tuổi”
2 Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu đề xuất biện pháp tổ chức hoạt động KPKH nhằm PTVT cho trẻ mẫu giáo 3 - 4 tuổi góp phần giúp trẻ phát triển ngôn ngữ để giao tiếp học tập và nâng cao chất lượng chăm sóc - giáo dục trẻ ở trường mầm non
3 Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu
3.1 Khách thể nghiên cứu
Quá trình giáo dục PTVT cho trẻ mẫu giáo 3 - 4 tuổi ở trường mầm non 3.2 Đối tượng nghiên cứu
Biện pháp tổ chức hoạt động KPKH nhằm PTVT cho trẻ mẫu giáo 3 -
4 tuổi ở trường mầm non
4 Giả thuyết khoa học
Hoạt động KPKH là một trong những phương tiện hiệu quả để PTVT cho trẻ 3 - 4 tuổi Việc tổ chức hoạt động KPKH nhằm PTVT cho trẻ MG 3-4 tuổi đã có những kết quả nhất định, tuy nhiên vẫn còn nhiều thiếu sót, vốn từ biểu đạt và tiếp nhận của trẻ còn một số hạn chế Nếu xây dựng và thực hiện các biện pháp tổ chức hoạt động KPKH cho trẻ
MG 3 - 4 tuổi một cách có hệ thống từ thiết kế hoạt động và môi trường hoạt động theo mục tiêu PTVT, tạo cơ hội cho trẻ được trải nghiệm khám phá trực tiếp sự vật, hiện tượng và sử dụng từ một cách tích cực,
Trang 6thường xuyên, gắn với đối tượng cụ thể trong ngữ cảnh có ý nghĩa, phối hợp tốt giữa gia đình và nhà trường thì sẽ giúp trẻ phát triển VT tốt hơn
5 Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1 Nghiên cứu cơ sở lí luận về tổ chức hoạt động KPKH nhằm
PTVT cho trẻ mẫu giáo 3 - 4 tuổi ở trường mầm non
5.2 Khảo sát thực trạng tổ chức hoạt động KPKH nhằm PTVT cho
trẻ mẫu giáo 3 - 4 tuổi ở các trường mầm non tại tỉnh Thanh Hóa
5.3 Đề xuất và thực nghiệm các biện pháp tổ chức hoạt động KPKH
nhằm PTVT cho trẻ mẫu giáo 3 - 4 tuổi ở trường mầm non
6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu
6.1 Đối tượng nghiên cứu
Luận án nghiên cứu PTVT cho trẻ mẫu giáo 3 - 4 tuổi gồm vốn từ tiếp nhận và vốn từ biểu đạt
Các biện pháp tổ chức hoạt động KPKH nhằm PTVT cho trẻ mẫu
giáo 3 - 4 tuổi được thực hiện ở trường mầm non
6.2 Khách thể và địa bàn nghiên cứu
- Khảo sát thực trạng:
+ 210 giáo viên mầm non ở 15 trường mầm non công lập tại tỉnh Thanh Hóa
+ 120 trẻ 3 - 4 tuổi ở 04 trường (trong 15 trường trên)
-Thực nghiệm: 120 trẻ 3 - 4 tuổi ở 02 trường mầm non (trong 15 trường trên)
7 Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu
7.1 Cách tiếp cận
- Tiếp cận hoạt động: Sự PTVT của trẻ chỉ có hiệu quả nếu tiến hành
thông qua các hoạt động phù hợp với hứng thú, khả năng, nhận thức của trẻ, đặc biệt là hoạt động trải nghiệm, giao tiếp giữa trẻ với bạn bè và người lớn xung quanh Ở trường mầm non, hoạt động KPKH có ưu thế riêng đối với việc tạo môi trường, tạo cơ hội cho trẻ được quan sát, trải nghiệm, tích lũy, giao tiếp Do vậy, cần lựa chọn hoạt động với những đối tượng phong phú,
đa dạng, hấp dẫn, phù hợp với trẻ 3- 4 tuổi nhằm giúp trẻ PTVT
- Tiếp cận hệ thống: Quá trình tổ chức hoạt động KPKH là một bộ
phận hợp thành của quá trình giáo dục trong trường mầm non Quá trình này bao gồm nhiều thành tố như: mục đích, nội dung, phương pháp,
Trang 7phương tiện, đánh giá Các thành tố này có vị trí, chức năng nhất định và
có tác động qua lại với nhau Tính hệ thống yêu cầu khi hướng dẫn trẻ KPKH cần đặt trong mối quan hệ với các điều kiện khách quan khác có ảnh hưởng đến quá trình tổ chức hoạt động như: điều kiện kinh tế, xã hội, đặc điểm của môi trường tự nhiên, xã hội của địa phương, điều kiện của trường mầm non
- Tiếp cận tích hợp: Vận dụng quan điểm tiếp cận tích hợp, luận án
nghiên cứu tổ chức hoạt động KPKH nhằm PTVT cho trẻ có phối hợp nhiều phương pháp, biện pháp khác nhau PTVT cho trẻ cần được tiến hành tích hợp đan cài thông qua các hoạt động và sinh hoạt hàng ngày của trẻ Thông qua tổ chức hoạt động KPKH, giáo viên tạo điều kiện để trẻ trực tiếp tiếp xúc với đối tượng bằng các giác quan, tiếp thu vốn từ cùng với quá trình hình thành biểu tượng về các sự vật, hiện tượng trong thế giới xung quanh
- Tiếp cận phát triển: PTVT của trẻ là một quá trình liên tục mang
tính kế thừa Nghiên cứu các biện pháp tổ chức hoạt động KPKH cho trẻ mẫu giáo 3 - 4 tuổi được dựa trên sự phát triển chung của trẻ, ở từng giai đoạn các biện pháp tác động nhằm củng cố vốn từ đang có, giúp trẻ đạt được mức độ phát triển cao hơn Trên cơ sở kế thừa những kết quả đã đạt được, tìm kiếm cách thức tác động nhằm nâng cao vốn từ cho trẻ 3 - 4 tuổi thông qua tổ chức hoạt động KPKH ở trường mầm non
7.2 Phương pháp nghiên cứu
- Nhóm phương pháp nghiên cứu lí luận
- Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
- Phương pháp xử lí số liệu bằng toán thống kê
8 Luận điểm bảo vệ
8.1 Trẻ 3 - 4 tuổi có thể phát triển được vốn từ tiếp nhận và vốn từ
biểu đạt tự nhiên trong quá trình tham gia vào các hoạt động KPKH ở trường mầm non
8.2 Vốn từ của trẻ 3-4 tuổi được phát triển thông qua trải nghiệm
ngôn ngữ KPKH là hoạt động có nhiều lợi thế trong việc tạo cơ hội cho trẻ tiếp xúc trực tiếp với các đối tượng, sử dụng ngôn ngữ trong bối cảnh có ý nghĩa, là môi trường tốt cho sự PTVT Tổ chức hoạt động KPKH có ảnh hưởng đến sự PTVT cho trẻ 3 - 4 tuổi
8.3 Các biện pháp tổ chức hoạt động KPKH có tác động tốt đến PTVT
Trang 8cho trẻ 3- 4 tuổi khi được thiết kế có mục tiêu rõ ràng và tiến hành trong môi trường thuận lợi, tạo cơ hội cho trẻ được trải nghiệm ngôn ngữ một cách tự nhiên, tích cực và thường xuyên
9 Đóng góp mới của luận án
9.1 Bổ sung, làm phong phú hơn lí luận về PTVT, hoạt động KPKH
và tổ chức hoạt động KPKH nhằm PTVT cho trẻ mẫu giáo 3 - 4 tuổi
9.2 Cung cấp thông tin về thực trạng tổ chức hoạt động KPKH nhằm
PTVT cho trẻ mẫu giáo 3 - 4 tuổi của giáo viên ở một số trường mầm non tại Thanh Hóa làm cơ sở khoa học cho các nhà nghiên cứu, quản lí giáo dục
mầm non trong xây dựng kế hoạch phát triển GD mầm non của địa phương
9.3 Các biện pháp tổ chức hoạt động KPKH nhằm PTVT cho trẻ
mẫu giáo 3 - 4 tuổi đề xuất trong luận án có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo cho công tác nghiên cứu, đào tạo, bồi dưỡng giáo viên mầm non ở tỉnh Thanh Hóa Ngoài ra có thể vận dụng sáng tạo các biện pháp này ở các trường mầm non có điều kiện giáo dục tương đương để góp phần nâng cao chất lượng giáo dục trẻ
10 Cấu trúc của luận án
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và khuyến nghị, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, nội dung của luận án gồm 4 chương:
Chương 1: Tổng quan và cơ sở lí luận của tổ chức hoạt động khám phá
khoa học nhằm phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo 3 - 4 tuổi;
Chương 2: Thực trạng tổ chức hoạt động khám phá khoa học nhằm
phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo 3 - 4 tuổi;
Chương 3: Biện pháp tổ chức hoạt động khám phá khoa học nhằm
phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo 3 - 4 tuổi;
Chương 4: Thực nghiệm sư phạm
Chương 1 TỔNG QUAN VÀ CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG KHÁM PHÁ KHOA HỌC NHẰM PHÁT TRIỂN VỐN TỪ
CHO TRẺ MẪU GIÁO 3 - 4 TUỔI 1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu
1.1.1 Những nghiên cứu về phát triển vốn từ cho trẻ 3-4 tuổi
Thứ nhất: Những nghiên cứu về tốc độ PTVT của trẻ 3-4 tuổi: Theo
Trang 9hướng này có thể kể đến các tác giả tiêu biểu như: Owens; Gard Gilman
& Gorman; Linda & Catherine; Lưu Thị Lan; Nguyễn Xuân Khoa; Nguyễn Thị Phương Nga; Nguyễn Thị Hiên và Nguyễn Thị Tươi Các tác giả trên đều khẳng định bước vào giai đoạn 3-4 tuổi, trẻ có tốc độ phát triển nhanh về vốn từ Tuy nhiên, mỗi tác giả đưa ra các nghiên cứu khác nhau về số lượng cụ thể từ mà trẻ đạt được và chất lượng từ của trẻ
Thứ hai: Những nghiên cứu về mối quan hệ giữa PTVT với phát triển
ngôn ngữ và nhận thức của trẻ em: Theo hướng này có thể kể đến các tác giả
tiêu biểu như J.Piaget; L.S.Vygotsky; E.I Tikheeva; Justice, L M., Meier, J.,
& Walpole, S… Các tác giả trên đều khẳng định có mối quan hệ giữa PTVT với phát triển ngôn ngữ và nhận thức của trẻ em Trên ngữ liệu tiếng Việt, các tác giả: Nguyễn Huy Cẩn; Lưu Thị Lan đã nghiên cứu đặc điểm phát âm của trẻ, vốn từ, tỉ lệ từ loại trẻ sử dụng, đặc điểm câu của trẻ, lỗi sai thường gặp trong lời nói trong mối quan hệ với phát triển ngôn ngữ của trẻ ở lứa tuổi mầm non; đồng thời khẳng định, sự phát triển thành tố này của ngôn ngữ
là điều kiện, tiền đề cho các thành tố khác phát triển
Thứ ba: Những nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến sự PTVT
của trẻ: Nhiều nghiên cứu đã phân tích ảnh hưởng của các yếu tố đến
PTVT của trẻ ở hướng nghiên cứu này có thể kể đến các tác giả Van Kleeck, A.; Hoff E; Catherine L Taylor, Daniel Christensen, David Lawrence, Francis Mitrou, Stephen R Zubrick; Hoàng Thị Oanh; Lưu Thị Lan Các tác giả đã khẳng định có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến sự
PTVT của trẻ, như: Môi trường văn hóa - giáo dục, bản thân trẻ
Thứ tư: Về đánh giá vốn từ của trẻ: Kết quả các nghiên cứu đều cho
rằng việc đánh giá vốn từ của trẻ cần tập trung vào đánh giá vốn từ tiếp nhận
(receptive vocabulary) và vốn từ biểu đạt (expressive vocabulary), độ rộng (số lượng từ) và độ sâu (mức độ hiểu nghĩa của từ) Các bức tranh là công cụ đánh giá vốn từ được sử dụng phổ biến
Thứ năm: Những nghiên cứu về phương pháp, biện pháp phát triển
vốn từ cho trẻ mẫu giáo: Có nhiều nghiên cứu xoay quanh đề xuất phương
pháp, biện pháp tổ chức hoạt động nhằm PTVT cho trẻ Cụ thể: Biện pháp
giao tiếp, tương tác hàng ngày với trẻ để PTVT (tiêu biểu như: Miller, P.H;
Miller, P J & Mehler, R A; Penno, Wilkinson & Moore; Elaine Weitzman Zucker, Piasta & Kaderavek, McKeown và Beck, Girolametto,
Trang 10Huttenlocher), Biện pháp đọc sách, kể chuyện, hát và chơi trò chơi tiêu biểu như: Miller, P.H; Miller, Christ, T and Wang, C, Hoàng Thị Oanh …)
1.1.2 Những nghiên cứu về tổ chức hoạt động khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo 3 - 4 tuổi
Thứ nhất: Vai trò của hoạt động khám phá khoa học đối với sự phát
triển của trẻ mẫu giáo 3 - 4 tuổi.Nghiên cứu theo hướng này có những tác giả
tiêu biểu như: Pextalodi J.H; Worth, K, Nguyễn Thị Thu Hiền Các tác giả này nhấn mạnh vai trò to lớn của quá trình quan sát, tiếp xúc với thiên nhiên,
xã hội đối với việc lĩnh hội kiến thức, phát triển trí tuệ, ngôn ngữ của trẻ em
Thứ hai: Các nghiên cứu về hướng dẫn tổ chức hoạt động khám phá
khoa học cho trẻ 3-4 tuổi Tác giả Marilyn Fleer & Tim Hardy đưa ra những
hướng tiếp cận dạy trẻ mẫu giáo KPKH; Mary & Susan đưa ra các hoạt động KPKH cho trẻ mẫu giáo dưới hình thức chơi; hay các tác giá như Thomas, Bloom đã xem KPKH như là một phương tiện để giáo dục phát triển toàn diện cho trẻ mẫu giáo và xây dựng “ngân hàng” các hoạt động KPKH cụ thể nhằm hướng dẫn giáo viên mầm non tổ chức KPKH cho trẻ một cách đa dạng và tạo ra các cơ hội để trẻ tham gia hiệu quả, qua đó PTVT cho trẻ
1.1.3 Những nghiên cứu về tổ chức hoạt động khám phá khoa học nhằm phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo 3 - 4 tuổi
Thứ nhất: Nghiên cứu sử dụng bài tập, trò chơi, thí nghiệm trong
quá trình cho trẻ KPKH nhằm PTVT Tác giả Tikheeva E I cho rằng, con
đường duy nhất để mở rộng vốn từ ở trẻ chính là thường xuyên quan sát các
sự vật, hiện tượng Cho nên, trẻ cần được quan sát với vật thật và biết được các đặc tính của nó Quan điểm này cho đến nay vẫn còn nguyên giá trị trong việc làm giàu vốn từ, phát triển nội dung của từ, giúp trẻ biết sử dụng từ ngữ đúng đắn trong khi nói Do đó, chúng tôi sẽ chọn lọc và vận dụng vào việc tổ chức cho trẻ 3 - 4 tuổi lĩnh hội vốn từ trong hoạt động KPKH
Thứ hai: Tổ chức hoạt động trải nghiệm và thảo luận về các hoạt động
trong quá trình KPKH nhằm PTVT cho trẻ, có các tác giả như: Smith,
Lauren Lowry, Humphyryes, Lưu Thị Lan, Đinh Hồng Thái, Nguyễn Văn Cẩn, Lã Thị Bắc Lý, Bùi Thị Lâm Các tác giả trên đã tập trung nghiên cứu
về sự phát triển ngôn ngữ, các biện pháp phát triển ngôn ngữ, sử dụng hoạt động KPKH như là phương tiện để phát triển ngôn ngữ và đề xuất một số biện pháp tổ chức hoạt động để phát triển ngôn ngữ cho trẻ mầm non
Trang 11Tóm lại, có nhiều nghiên cứu về vốn từ, PTVT cho trẻ mẫu giáo 3-4 tuổi Đặc biệt, những nghiên cứu về tổ chức hoạt động KPKH nói chung, KPKH nhằm PTVTcho trẻ nói riêng đã được quan tâm Các nghiên cứu theo hướng này cũng đã hướng dẫn được cách tổ chức hoạt động KPKH nhằm phát triển toàn diện cho trẻ Tuy nhiên, nghiên cứu tổ chức hoạt động KPKH nhằm PTVT cho trẻ mẫu giáo 3-4 tuổi ở Việt Nam đến nay vẫn còn là một khoảng trống Vì vậy, cần thiết phải nghiên cứu cách tổ chức hoạt động KPKH để PTVTcho trẻ một cách bài bản, hệ thống, từ đó xây dựng các biện pháp tổ chức hoạt động KPKH nhằm PTVTcho trẻ mẫu giáo 3 - 4 tuổi ở trường mầm non
1.2 Cơ sở lí luận của đề tài
1.2.1 Từ và vốn từ
- Từ tiếng Việt: Theo Đỗ Hữu Châu: “Từ của tiếng Việt là một hoặc
một số âm tiết cố định, bất biến, mang những đặc điểm ngữ pháp nhất định, nằm trong những kiểu cấu tạo nhất định, tất cả ứng với một kiểu ý
nghĩa nhất định, lớn nhất trong tiếng Việt và nhỏ nhất để tạo câu”
- Vốn từ: Theo Lê Hữu Tỉnh: “VT của cá nhân là toàn bộ các từ và
đơn vị tương đương từ của ngôn ngữ được lưu giữ trong trí óc của cá nhân
và được cá nhân đó sử dụng trong hoạt động giao tiếp”
1.2.2 Phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo 3 - 4 tuổi
- Khái niệm vốn từ của trẻ mẫu giáo 3 - 4 tuổi: VT của trẻ là toàn
bộ các từ và đơn vị tương đương từ của một ngôn ngữ, được lưu giữ trong trí óc của trẻ dưới dạng tiếp nhận (hiểu nghĩa của từ) hoặc biểu đạt (sử
dụng được từ phù hợp)
- Đặc điểm vốn từ của trẻ mẫu giáo 3-4 tuổi: Vốn từ xét về mặt số lượng; vốn từ xét về mặt cơ cấu từ loại; khả năng hiểu nghĩa từ của trẻ
- Quá trình học từ của trẻ mẫu giáo 3-4 tuổi: Các nghiên cứu về
quá trình học từ của trẻ em đều chỉ ra rằng để học được một từ trẻ cần trải qua các giai đoạn nghe # hiểu # bắt chước # nói
- Biểu hiện phát triển vốn từ của trẻ mẫu giáo 3-4 tuổi: Tích lũy số
lượng từ cần thiết cho giao tiếp ngôn ngữ ; tạo ra cơ cấu từ hợp lí; khả
năng hiểu nghĩa của từ, khả năng sử dụng từ trong các ngữ cảnh giao tiếp
có ý nghĩa
- Phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo 3 - 4 tuổi
+ PTVT cho trẻ mẫu giáo 3 - 4 tuổi là quá trình sư phạm có mục đích,
Trang 12có kế hoạch nhằm giúp trẻ gia tăng số lượng từ, hiểu nghĩa (VT tiếp nhận)
và sử dụng từ (VT biểu đạt) trong các ngữ cảnh giao tiếp khác nhau
+ PTVT cho trẻ bao gồm hai mặt: gia tăng về vốn từ tiếp nhận và
vốn từ biểu đạt của trẻ
+ Trong nghiên cứu này, nội dung PTVT cho trẻ tập trung vào những từ
liên quan đến nội dung khám phá khoa học ở trường mầm non (đồ vật, hiện
tượng tự nhiên, thực vật, động vật và các bộ phận của cơ thể)
1.2.3 Tổ chức hoạt động khám phá khoa học với phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo 3 - 4 tuổi
1.2.3.1 Khái niệm hoạt động khám phá khoa học
Hoạt động KPKH của trẻ mẫu giáo 3 - 4 tuổi là quá trình trẻ trực
tiếp tham gia tìm hiểu, khám phá thế giới xung quanh bằng các giác quan thông qua các hoạt động: quan sát, so sánh, phân loại, thử nghiệm, làm thí nghiệm đơn giản, thảo luận, ; qua đó lĩnh hội được kiến thức, kĩ năng và
có thái độ đúng đắn với các đối tượng này
1.2.3.2 Đặc điểm hoạt động khám phá khoa học của trẻ mẫu giáo 3 - 4 tuổi
Hoạt động KPKH ở trẻ 3 - 4 tuổi cũng giống như mọi lứa tuổi khác Tuy nhiên, do ảnh hưởng độ tuổi mà hoạt động KPKH ở trẻ 3 - 4 tuổi ít mang tính hàn lâm, tính phức tạp cũng như tính mới so với hoạt động KPKH ở các lứa tuổi lớn hơn KPKH của trẻ 3 - 4 tuổi là tìm tòi, khám phá những sự vật hiện tượng ở thế giới xung quanh để có thể nhận biết gọi tên
và biết cách sử dụng từ trong những tình huống cụ thể
1.2.3.3 Ưu thế của hoạt động khám phá khoa học đối với phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo 3 - 4 tuổi
- Hoạt động KPKH tạo môi trường đa dạng cho trẻ tiếp xúc, quan sát, nhận biết để tích lũy vốn từ
- Hoạt động KPKH kích thích trẻ tương tác, trao đổi để sử dụng từ trong câu
- Hoạt động KPKH tạo cơ hội cho trẻ mở rộng phạm vi sử dụng của từ 1.2.3.4 Quá trình tổ chức hoạt động khám phá khoa học phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo 3 - 4 tuổi
* Khái niệm: tổ chức hoạt động khám phá khoa học nhằm phát triển vốn từ cho trẻ là quá trình giáo viên tiến hành các công việc cần thiết để tạo
ra các điều kiện, tác động đến trẻ giúp trẻ tự giác, tích cực, độc lập tham gia hoạt động KPKH, thông qua đó vốn từ tiếp nhận và vốn từ biểu đạt trẻ được tăng lên
Trang 13* Mục tiêu tổ chức hoạt động khám phá khoa học nhằm phát triển vốn từ cho trẻ
- Cung cấp cơ hội để trẻ tiếp xúc, quan sát, nhận biết môi trường xung quanh
- Tạo cơ hội cho trẻ tương tác và sử dụng ngôn ngữ trong quá trình khám phá
- Mang lại cho trẻ sự mới mẻ, đa dạng, hấp dẫn của các đối tượng trong môi trường xung quanh, tạo cho trẻ thích thú khi tham gia các hoạt động KPKH
* Nội dung tổ chức hoạt động khám phá khoa học nhằm phát triển vốn từ cho trẻ
KPKH là một trong ba nội dung thuộc lĩnh vực Giáo dục phát triển nhận thức (bên cạnh nội dung “Khám phá xã hội” và “Làm quen với một
số khái niệm sơ đẳng về toán”) KPKH được coi là một trong những phương tiện để PTVT cho trẻ mẫu giáo Vốn từ cần được phát triển dựa vào nội dung chương trình giáo dục mầm non
* Phương pháp, biện pháp tổ chức hoạt động khám phá khoa học nhằm phát triển vốn từ cho trẻ
- Phương pháp tổ chức hoạt động khám phá khoa học: Nhóm
phương pháp trực quan, nhóm phương pháp dùng lời, nhóm phương pháp thực hành, trải nghiệm
- Biện pháp tổ chức hoạt động khám phá khoa học: Biện pháp tổ chức hoạt động KPKH nhằm PTVT cho trẻ là cách thức cụ thể trong hoạt động cùng nhau giữa giáo viên với trẻ để thực hiện hoạt động KPKH giúp trẻ đạt được sự phát triển vốn từ tiếp nhận (hiểu nghĩa của từ) và vốn từ biểu đạt (sử dụng từ đúng ngữ cảnh)
Hình thức tổ chức hoạt động khám phá khoa học: hình thức tổ chức
hoạt động KPKH cho trẻ 3-4 tuổi chủ yếu thông qua học, chơi và các hoạt động khác (tham quan, dã ngoại, lao động…)
- Đánh giá kết quả tổ chức hoạt động khám phá khoa học: Đánh giá
kết quả tổ chức hoạt động KPKH cho trẻ mẫu giáo 3-4 tuổi ở trường mầm non cần dựa trên mục tiêu giáo dục, trong đó bao gồm cả mục tiêu phát
triển nhận thức và mục tiêu phát triển vốn từ
- Tiến trình tổ chức hoạt động khám phá khoa học nhằm phát triển