BÀI báo cáo môn CHỦ NGHĨA xã hội KHOA học đề bài tìm hiểu về vấn đề gia đình trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội

Gia đình là một trong những hình thức tổ chức cơ bản trong đời sống cộng đồng của con người được gọi là hình thức cộng đồng xã hội đặc biệt, nhằm duy trì và củng cố chủ yếu dựa trên cơ s

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

VIỆN ĐÀO TẠO TIÊN TIẾN, CHẤT LƯỢNG CAO VÀ POHE

BÀI BÁO CÁO MÔN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC

ĐỀ BÀI: Tìm hiểu về vấn đề gia đình trong thời kì quá độ lên Chủ Nghĩa Xã Hội

Lớp tín chỉ Lớp tài chính tiên tiến 63B

Thành viên Hà Phương Mai

Đinh Diễm Hằng Đàm Xuân Mai Nguyễn Văn Linh Chu Lê Hạnh Dung

Tống Mỹ Liên Phan Nguyễn Thu Hà Lương Nhật Linh Đậu Thị Linh Chi Đào Quang Minh

Hà Nội, tháng 4 – 2022

MỤC LỤC

A CƠ SỞ LÝ LUẬN: Vấn đề gia đình trong thời kì quá độ lên CNXH 2

I Khái niệm, vị trí và chức năng của gia đình 2

1 Khái niệm gia đình 2

2 Vị trí của gia đình trong xã hội 2

3 Chức năng cơ bản của gia đình 3

II Cơ sở xây dựng gia đình trong thời kỳ quá độ lên CNXH 4

1 Cơ sở kinh tế - xã hội 4

2 Cơ sở chính trị 4

3 Cơ sở văn hóa 5

III Chế độ hôn nhân tiên bộ 6

B CƠ SỞ THỰC TIỄN: Xây dựng gia đình Việt Nam trong thời kỳ quá độ lên CNXH 7

I Biến đổi mô hình, kết cấu của gia đình 7

II Biến đổi chức năng gia đình 7

1 Chức năng tái sản xuất ra con người: 7

2 Chức năng kinh tế và tổ chức tiêu dùng: 8

III Biến đổi chức năng giáo dục (xã hội hóa) 8

IV Biến đổi chức năng thỏa mãn nhu cầu tâm sinh lý, duy trì tình cảm 9

C LIÊN HỆ THỰC TIỄN: Hiện trạng vấn đề gia đình ở Việt Nam so với các nước khác 10

D TÀI LIỆU KHAM KHẢO 12

A CƠ SỞ LÝ LUẬN: Vấn đề gia đình trong thời kì quá độ lên CNXH

I Khái niệm, vị trí và chức năng của gia đình

1 Khái niệm gia đình

· Là một hình thức cộng đồng tổ chức đời sống

· Là một thiết chế xã hội, là hình ảnh “xã hội thu nhỏ” một cách đặc thù

· Là tế bào của xã hội

· Là một giá trị văn hóa xã hội

Gia đình là một trong những hình thức tổ chức cơ bản trong đời sống cộng đồng của con người (được gọi là hình thức cộng đồng xã hội đặc biệt), nhằm duy trì và củng

cố chủ yếu dựa trên cơ sở hôn nhân (vợ và chồng), quan hệ huyết thống (cha mẹ và con cái), Những mối quan hệ này tồn tại trong sự gắn bó, liên kết, ràng buộc và phụ thuộc lẫn nhau bởi nghĩa vụ, quyền lợi và trách nhiệm của mỗi người, được quy định bằng pháp lý hoặc đạo lý

Quan hệ hôn nhân là cơ sở, nền tảng hình thành nên các mối quan hệ khác trong gia đình, là cơ sở pháp lý cho sự tồn tại của mỗi gia đình Quan hệ huyết thống là quan

hệ giữa những người cùng một dòng máu, nảy sinh từ quan hệ hôn nhân Đây là mối quan hệ tự nhiên, là yếu tố mạnh mẽ nhất gắn kết các thành viên trong gia đình với nhau

2 Vị trí của gia đình trong xã hội

a.Gia đình là tế bào xã hội

Gia đình có vai trò quyết định đối với sự tồn tại, vận động và phát triển của xã hội Với việc sản xuất ra tư liệu tiêu dùng, tư liệu sản xuất, tái sản xuất ra con người, gia đình như một tế bào tự nhiên, là một đơn vị cơ sở

để tạo nên cơ thể (xã hội) Không có gia đình để tái tạo ra con người thì xã hội không thể tồn tại và phát triển được Muốn có một xã hội lành mạnh thì phải quan tâm xây dựng một gia đình tốt

Tuy nhiên, mức độ tác động của gia đình đối với xã hội phụ thuộc vào bản chất của từng chế độ xã hội, đường lối, chính sách của giai cấp cầm quyền

Vì vậy, tác động của gia đình ở mỗi giai đoạn lịch sử là khác nhau Trong các xã hội dựa trên cơ sở của chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất, sự bình đẳng trong quan hệ xã hội đã hạn chế rất lớn sự tác động của gia đình với

xã hội Và chỉ khi con người yên ấm, hoà thuận thì mới có thể yên tâm lao động

=> Quan tâm xây dựng quan hệ xã hội, quan hệ gia đình bình đẳng, hạnh phúc là vấn đề hết sức quan trọng trong cách mạng xã hội chủ nghĩa

b.Gia đình là tổ ấm, mang lại các giá trị hạnh phúc, sự hài hòa trong đời sống cá nhân của mỗi thành viên

Gia đình là môi trường phát triển tốt nhất để mỗi cá nhân được yêu thương, nuôi dưỡng, chăm sóc, trường thành và phát triển Sự yên ổn, hạnh phúc của gia đình là tiền đề phát triển toàn diện trở thành viên thành công dân tốt của xã hội Và tương tự, chỉ khi trong môi trường yên ấm của gia đình, cá nhân mới cảm thấy bình yên, hạnh phúc, có động lực tham gia lao động sản xuất

c.Gia đình là cầu nối giữa cá nhân với xã hội

Gia đình là cộng đồng xã hội đầu tiên đáp ứng nhu cầu quan hệ xã hội của mỗi cá nhân, là môi trường đầu tiên giúp cá nhân học và thực hiện quan hệ

xã hội

Bởi mỗi cá nhân không chỉ là thành viên của gia đình mà còn là thành viên của xã hội Quan hệ giữa các thành viên trong gia đình đồng thời cũng là quan hệ giữa các thành viên của xã hội Không có cá nhân bên ngoài gia đình, cũng không thể có cá nhân bên ngoài xã hội

Gia đình cũng là một trong những cộng đồng để xã hội tác động đến cá nhân

Xã hội nhận thức đầy đủ và toàn diện hơn về tư tưởng, đạo đức lối sống nhân cách toàn diện hơn ở mỗi cá nhân khi xem xét họ trong các quan hệ

xã hội và quan hệ với gia đình

3 Chức năng cơ bản của gia đình

a. Chức năng tái sản xuất ra con người: Chức năng đặc thù của gia đình, đáp ứng nhu cầu tâm, sinh lý tự nhiên của con người, đáp ứng nhu cầu duy trì nòi giống của gia đình, sức lao động và duy trì sự trường tồn xã hội

b. Chức năng nuôi dưỡng giáo dục: Thể hiện tình cảm thiêng liêng, trách nhiệm của cha mẹ với con cái, đồng thời thể hiện trách nhiệm của gia đình với xã hội và hình thành nhân cách đạo đức, lối sống, ảnh hưởng lâu dài và toàn diện đến cuộc đời của mỗi cá nhân Với chức năng này, gia đình góp phần to lớn vào việc đào tạo thế hệ trẻ, thế hệ tương lai của xã hội, cung cấp và nâng cao chất lượng nguồn lao động để duy trì sự trường tồn của xã hội, đồng thời mỗi cá nhân từng bước được xã hội hóa

c. Chức năng kinh tế và tổ chức tiêu dùng: Gia đình tham gia trực tiếp vào quá trình sản xuất và tái sản xuất ra tư liệu sản xuất và tư liệu tiêu dùng Gia đình đảm bảo nguồn sinh sống, đáp ứng nhu cầu vật chất, tinh thần của các thành viên gia đình đồng thời đóng góp, phát huy mọi tiềm năng tăng nguồn của cải cho gia đình

và sự giàu có cho xã hội Mỗi gia đình là một đơn vị tiêu dùng trong xã hội và tùy theo giai đoạn phát triển của xã hội mà chức năng kinh tế của gia đình có sự thay đổi tương đương

d. Chức năng thỏa mãn nhu cầu tâm sinh lý, duy trì tình cảm gia đình: Gia đình

là chỗ dựa tình cảm cho mỗi cá nhân là nơi nương tựa về mặt tinh thần, vật chất của con người Đó vừa là nhu cầu, vừa là trách nhiệm, đạo lý lương tâm của mỗi người

=> Bởi vậy, việc duy trì tình cảm gia đình có ý nghĩa quyết định đến sự ổn định

và phát triển của xã hội

e. Chức năng văn hóa, chính trị: Gia đình là nơi lưu truyền truyền thống văn hóa dân tộc, là nơi sáng tạo và thụ hưởng những giá trị văn hóa đạo đức xã hội Gia đình là một tổ chức chính trị của xã hội, là nơi tổ chức thực hiện chính sách, pháp luật của nhà nước và quy chế làng xã, hưởng lợi từ hệ thống pháp luật

=> Do đó, gia đình là cầu nối của mối quan hệ giữa nhà nước với công dân

II. Cơ sở xây dựng gia đình trong thời kỳ quá độ lên CNXH

1 Cơ sở kinh tế - xã hội

Sự phát triển của lực lượng sản xuất và tương ứng trình độ của lực lượng sản xuất

là quan hệ sản xuất mới, XHCN Cốt lõi của quan hệ sản xuất mới ây là chế độ sở hữu XHCN đối với tư liệu sản xuất từng bước hình thành và củng cố thay thế chế

độ sở hữu tư nhân và tư liệu sản xuất Xóa bỏ chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất là xóa bỏ nguồn gốc gây nên tình trạng thống trị của người đàn ông trong gia đình,

sự bất bình đẳng nam nữ, vợ chồng, sự nô dịch đối với phụ nữ Đồng thời, là cơ

sở cho hôn nhân được thực hiện dựa trên cơ sở tình yêu chứ không phải lý do kinh

tế, địa vị xã hội hay sự tính toán nào khác

Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, phát triển nền kinh thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, một mặt từng bước hình thành hoàn thiện và phát triển các cơ sở vật chất - kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội, mặt khác, tạo ra những điều kiện, những cơ hội để phát huy mọi tiềm năng của mọi gia đình, mọi thành viên trong xã hội Phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa còn là tiền đề để từng bước giải quyết đúng đắn giữa tăng trưởng, phát triển kinh tế với thực hiện công bằng xã hội, xóa đói giảm nghèo Điều đó cũng tạo ra những cơ sở, điều kiện phát triển gia đình, từng bước khắc phục những hạn chế, kế thừa và phát huy những giá trị truyền thống, hình thành các yếu tố tích cực trong gia đình, thực hiện bước chuyển từ gia đình truyền thống sang gia đình mới theo định hướng xã hội chủ nghĩa

2 Cơ sở chính trị

Cơ sở chính trị để xây dựng gia đình trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là việc thiết lập chính quyền nhà nước của giai cấp công nhân và nhân dân lao động,

nhà nước xã hội chủ nghĩa Nhân dân lao động được thực hiện quyền lực của mình không có sự phân biệt giữa nam và nữ Nhà nước là công cụ xóa bỏ những luật lệ cũ, lạc hậu đè nặng vai người phụ nữ Nhà nước XHCN là cơ sở của việc xây dựng gia đình trong thời kỳ quá độ CHXN, thể hiện rõ nét nhất ở vai trò của

hệ thống pháp luật cùng với hệ thống chính sách xã hội đảm bảo lợi ích của công dân, các thành viên trong gia đình, đảm bảo bình đẳng giới, dân số, việc làm, y tế, bảo hiểm xã hội…

Hệ thống pháp luật và chính sách xã hội đó vừa định hướng vừa thúc đẩy quá trình hình thành gia đình mới trong thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội Chừng nào và ở đâu, hệ thống chính sách, pháp luật chưa hoàn thiện thì việc xây dựng gia đình và đảm bảo hạnh phúc gia đình còn hạn chế Nhà nước XHCN ra đời làm cho nhân dân lao động trở thành người chủ xã hội Nhà nước cùng toàn dân chăm

lo xây dựng gia đình, coi việc xây dựng gia đình là một trong những nội dung quan trọng của sự nghiệp xây dựng CNXH

Ví dụ: Ta có thể thấy trong lịch sử, việc thực hiện thành công giải phóng phụ nữ trong Cách mạng Tháng Mười Nga, từ lý luận của Chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh là cơ sở quan trọng để Đảng ta đề ra những quan điểm, chủ trương, Nhà nước đề ra đường lối, chính sách pháp luật về giải phóng phụ nữ, về bình đẳng giới Sau đó, Việt Nam chúng ta

đã thiết lập chế độ dân chủ cộng hòa sau CMT8 1945, đến năm 1946 Hiến pháp ra đời, ban bố quyền tự do dân chủ, quyền bầu cử ứng cử không hề phân biệt tôn giáo, nam nữ, dân tộc Điều đó đc thể hiện qua:

 Tăng cường sự tham gia của phụ nữ vào các vị trí quản lý, lãnh đạo nhằm từng bước giảm dần khoảng cách giới trong lĩnh vực chính trị

 Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực nữ, từng bước bảo đảm sự tham gia bình đẳng giữa nam và nữ trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo

 Bảo đảm bình đẳng giới trong lĩnh vực văn hóa và thông tin

 Bảo đảm bình đẳng giới trong đời sống gia đình, từng bước xóa

bỏ bạo lực trên cơ sở giới…

3 Cơ sở văn hóa

Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, cùng với những biến đổi căn bản trong đời sống chính trị, kinh tế, thì đời sống văn hóa, tinh thần cũng không ngừng biến đổi Văn hóa là một phần của gia đình, thiếu đi cơ sở văn hóa, hoặc cơ sở văn hóa không đi liền với cơ sở kinh tế, chính trị, thì việc xây dựng gia đình sẽ lệch lạc, không đạt hiệu quả cao

Cơ sở văn hóa cho việc xây dựng gia đình trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội chính là nền văn hóa mới xã hội chủ nghĩa, vừa kế thừa những giá trị văn hóa dân tộc và nhân loại tốt đẹp, vừa sáng tạo những giá trị văn hóa mới Chống lại

những quan điểm không đúng, những hiện tượng không đúng về hôn nhân, những

cổ hủ của gia đình cũ Ví dụ như tư tưởng Trọng nam khinh nữ, tư tưởng phụ quyền gia trưởng của người đàn ông trong gia đình trong chế độ cũ đang dần được thay đổi không chỉ trong suy nghĩ tiến bộ mà còn bằng các kiến thức mới như Luật Hôn nhân và gia đình, Luật Phòng chống bạo lực gia đình, và Luật Bình đẳng giới được Quốc hội thông qua ngày 29/11/2006 và có hiệu lực ngày 01/7/2007 Tuy hiện nay một số nơi vẫn còn tồn đọng những suy nghĩ lạc hậu, những định kiến Trọng nam khinh nữ, tư tưởng phu quyền gia trưởng (video ví dụ) Song, những quy định, điều lệ trong này chính là kim chỉ nam để hướng tới mục tiêu xóa bỏ phân biệt đối xử về giới, tạo cơ hội như nhau cho nam và nữ trong phát triển kinh tế – xã hội và phát triển nguồn nhân lực, tiến tới bình đẳng giới thực chất giữa nam, nữ và thiết lập, củng cố quan hệ hợp tác, hỗ trợ giữa nam, nữ trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội và gia đình

Sự phát triển hệ thống giáo dục, đào tạo, khoa học và công nghệ góp phần nâng cao trình độ dân trí, kiến thức khoa học và công nghệ của xã hội Điều này cung cấp cho các thành viên trong gia đình kiến thức, nhận thức mới - là các kiến thức

về gia đình, kiến thức ứng xử giữa các thành viên trong gia đình, hiểu biết được luật gia đình, luật hôn nhân, giảm thiểu hành vi vi phạm pháp luật, từ đó làm nền tảng cho sự hình thành những giá trị, chuẩn mực mới, điều chỉnh các mối quan hệ gia đình trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội

Việc nâng cao dân trí, thường xuyên giáo dục giới tính, giáo dục tình yêu - hôn nhân – gia đình, giáo dục tình cảm và đạo đức mới làm cho mọi người có ý thức trách nhiệm trong việc xây dựng gia đình mới

III Chế độ hôn nhân tiên bộ

Hôn nhân tự nguyện: Hôn nhân xuất phát từ tình yêu nam nữ, đảm bảo cho nam

nữ có quyền tự do trong việc lựa chọn người kết hôn, không dựa trên sự áp đặt của cha mẹ Còn bao hàm cả quyền tự do ly hôn khi tình yêu giữa nam nữ không còn nữa Tuy nhiên không khuyến khích việc ly hôn để lại hậu quả cho gia đình,

Hôn nhân một vợ một chồng, vợ chồng bình đẳng: Là điều kiện bảo đảm hạnh phúc gia đình, phù hợp với quy luật tự nhiên, tâm lý, tình cảm, đạo đức con người Trong đó vợ chồng đều có quyền lợi và nghĩa vụ ngang nhau về mọi mặt của vấn đề trong cuộc sống hôn nhân.Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, thực hiện chế độ hôn nhân một vợ một chồng là thực hiện sự giải phóng đối với phụ nữ, thực hiện sự bình đẳng, tôn trọng lẫn nhau giữa vợ và chồng

Hôn nhân được đảm bảo về pháp lý: Khi nam nữ đi đến quan hệ hôn nhân – đã thỏa thuận đưa quan hệ riêng vào quan hệ xã hội, phải có sự thừa nhận của xã hội, được biểu hiện bằng thủ tục pháp lý trong hôn nhân – thể hiện sự tôn trọng trong tình yêu, trách nhiệm giữa nam nữ, cá nhân với gia đình và xã hội Ngăn ngừa lợi dụng quyền tự do kết hôn, tự do ly hôn để thỏa mãn nhu cầu không chính đáng

=> Tình cảm giữa các thành viên trong gia đình luôn là sợi dây vô hình gắn bó con người, tạo ra nguồn năng lượng tỏa sáng cuộc sống hạnh phúc Giữ bền sợi dây tình cảm, giữ mãi nguồn năng lượng hạnh phúc đó là nhờ có những tiêu chí ứng xử tôn trọng, bình đẳng yêu thương và chia sẻ của mọi thành viên trong gia đình, từ đó xây dựng một gia đình văn hoá, một gia đình tiến bộ

B CƠ SỞ THỰC TIỄN: Xây dựng gia đình Việt Nam trong thời kỳ quá độ lên CNXH

I Biến đổi mô hình, kết cấu của gia đình

Gia đình Việt Nam ngày nay phần lớn là gia đình hạt nhân trong đó chỉ có một cặp vợ chồng (bố mẹ) và con cái mà họ sinh ra Hầu hết các gia đình trí thức, viên chức nhà nước, công nhân công nghiệp, gia đình quân đội, công an đều là gia đình hạt nhân Xu hướng hạt nhân hóa gia đình ở Việt Nam đang có chiều hướng gia tăng vì nhiều ưu điểm và lợi thế của nó

* Ưu điểm: Trước hết gia đình hạt nhân tồn tại như một đơn vị độc lập, gọn nhẹ,

linh hoạt và có khả năng thích ứng nhanh với các biến đổi xã hội Gia đình hạt nhân có sự độc lập về quan hệ kinh tế Kiểu gia đình này tạo cho mỗi thành viên trong gia đình khoảng không gian tự do tương đối lớn để phát triển tự do cá nhân

Cá nhân tính được đề cao Trong xã hội hiện đại, mức độ độc lập cá nhân được coi là một yếu tố biểu hiện chất lượng cuộc sống gia đình Tính độc lập cá nhân được gia đình tạo điều kiện nuôi dưỡng, phát triển sẽ tạo ra phong cách sống, tính cách, năng lực sáng tạo riêng khiến cho mỗi người đều có bản sắc Đó cũng chính

là con người mà sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa của Đảng ta đang cần đến

*Nhược điểm: Tuy nhiên, gia đình hạt nhân cũng có những điểm yếu nhất định

Chẳng hạn, do mức độ liên kết thuyết minh giảm sút và sự ngăn cách không gian, giữa các gia đình nên khả năng hỗ trợ lẫn nhau về vật chất và tinh thần bị hạn chế Ảnh hưởng của thế hệ tới nhau ít đi cũng làm giảm khả năng bảo lưu các giá trị văn hóa truyền thống trong gia đình

Dù vậy, gia đình hạt nhân vẫn là loại hình khá phổ biển ở nước ta hiện nay và đó cũng là loại gia đình thịnh hành trong các xã hội công nghiệp – đô thị phát triển

Có nghĩa – đó cũng là kiểu gia đình của tương lai

II Biến đổi chức năng gia đình

1 Chức năng tái sản xuất ra con người:

Do chính sách kế hoạch hóa gia đình và đô thị hóa, số con trong mỗi gia đình giảm đi và nhiều hộ gia đình quyết định không có con Tư tưởng cần con trai nối dõi cũng đã thuyên giảm

* Ưu điểm: có điều kiện chăm sóc con cái tốt hơn, đảm bảo về sức khỏe và đời

sống tinh thần cũng được cải thiện Việc thực hiện kế hoạch ở mỗi gia đình sẽ làm chậm đi quá trình gia tăng mật độ dân số hay còn gọi là bùng nổ dân số Đất nước

sẽ có cơ hội đầu tư cho những tiện ích xã hội để giúp các em có một cuộc sống tốt đẹp hơn

* Nhược điểm: Đối với nước ta, chức năng sinh đẻ của gia đình đang được thực

hiện theo xu hướng hạn chế theo chính sách kế hoạch hóa gia đình của nhà nước:

“Mỗi gia đình chỉ nên có từ một đến hai con”, vì trình độ phát triển kinh tế nước

ta còn thấp, dân số đông

2 Chức năng kinh tế và tổ chức tiêu dùng:

Trong xã hội cũ người đàn ông là trụ cột trong gia đình, có vai trò tạo ra kinh tế chủ yếu, nắm toàn bộ quyền kiểm soát kinh tế Đến xã hội chủ nghĩa, trong gia đình đã có sự bình đẳng về kinh tế, khi cả vợ và chồng cùng nhau tạo ra kinh tế để đáp ứng hoạt động tiêu dùng trong sinh hoạt gia đình Kinh tế gia đình từ sản xuất

tự túc tự cấp sang sản xuất hàng hóa, không chỉ đáp ứng nhu cầu trong nước mà còn hướng đến đáp ứng nhu cầu ngoài nước Ở mỗi dạng gia đình sẽ có hình thức

tổ chức hoạt động kinh tế theo các mức độ khác nhau nhưng mục đích chung là tăng thu nhập, làm giàu chính đáng và tạo điều kiện để phát triển kinh tế-xã hội

* Ưu điểm: chức năng kinh tế của gia đình khẳng định gia đình không chỉ tạo ra

nguồn thu nhập cho sự tồn tại của mình mà còn cung cấp lực lượng lao động, của cải cho xã hội và tham gia vào các quá trình kinh tế của xã hội từ sản xuất, phân phối đến trao đổi và tiêu dùng Mọi nhân tài của đất nước, từ các anh hùng, vĩ nhân, cán bộ, những người lính cũng như các tầng lớp công nhân, nông dân, lao động tự do, trí thức đều xuất thân từ gia đình Bước qua ngưỡng cửa của gia đình,

họ có mặt trên tất cả các vị trí, điều tiết và vận hành bộ máy của xã hội

* Nhược điểm: Chức năng kinh tế, vai trò gia đình trong tổ chức lao động ở các

vùng nông thôn ngày càng bị hạn chế trong những điều kiện dân số ngày càng đông, đất đai canh tác ngày càng bị thu hẹp Sự dôi dư lao động ngày càng nhiều

đã đẩy một tỷ lệ lớn những người trong độ tuổi lao động đi tìm kiếm công việc ở bên ngoài, đi tới các khu công nghiệp hay ra thành phố Ở thành phố Hà Nội hiện nay, ước tính có khoảng 80-85.000 phụ nữ từ các vùng nông thôn ra làm nghề giúp việc gia đình Từ đó, gia đình dần mất đi vai trò của đơn vị sản xuất và vai trò là đơn vị tiêu dùng ngày càng thể hiện rõ ràng hơn Một nghiên cứu khác của nhóm tác giả Đặng Thị Ánh Tuyết, Hà Việt Hùng và Phan Thuận (2016) cho thấy, trong quá trình hiện đại hóa, các chức năng gia đình đang thay đổi khá mạnh mẽ, trong đó sự biến đổi chức năng kinh tế của gia đình đã dẫn tới sự thay đổi các chức năng khác của gia đình Khi bước sang xã hội công nghiệp hiện đại, gia đình

có thay đổi nhanh chóng Gia đình không còn thực hiện nhiều chức năng như trước nữa, mà có sự chuyển giao bớt các chức năng của gia đình cho các thể chế khác Gia đình mất đi nhiều chức năng và các thành viên của gia đình tham gia vào tất cả những chức năng của gia đình, nhưng với tư cách cá nhân, không phải

với tư cách thành viên gia đình Một đặc điểm nổi bật trong biến đổi gia đình ở các xã hội công nghiệp hóa là sản xuất tách rời khỏi nhà ở, các thành viên gia đình rời nhà đi làm để kiếm thu nhập mua các hàng hóa mà trước kia gia đình có thể sản xuất được

III Biến đổi chức năng giáo dục (xã hội hóa)

Hiện nay, nhất là ở khu vực thành thị, việc bố mẹ trang bị cho con mình những công cụ hiện đại như smartphone, máy tính bảng, máy tính xách tay, phục vụ nhu cầu học tập và giải trí là tình trạng khá phổ biến

*Ưu điểm: Cha mẹ có xu hướng chú trọng cho con cái tiếp thu kiến thức khoa học

hiện đại Những cuốn sách như “10 vạn câu hỏi vì sao?” đã trở nên phổ biến với trẻ em cấp 1 vì bố mẹ muốn các con không chỉ hiểu các quy tắc ứng xử cần thiết

mà còn phải có kiến thức về thế giới, khoa học, chủ động mở mang tri thức mà không cần phụ thuộc vào trường lớp Về vai trò giáo dục của các chủ thể trong gia đình: vai trò của người đàn ông trong giáo dục gia đình người Việt hiện nay về cơ bản vẫn được giữ như truyền thống Điều này có thay đổi ở một số khu vực, các vùng nông thôn có xu hướng đề cao vai trò của người đàn ông hơn Trong khi đó,

ở các gia đình thành thị, việc giáo dục hiện nay đang chia đều cho cả cha mẹ và ông bà, theo đó, người mẹ đang giữ vai trò ngày một rõ rệt hơn trong giáo dục

*Nhược điểm: Tuy nhiên, có sự gia tăng về các hiện tượng tiêu cực trong xã hội

và nhà trường: Lo lắng trước những tệ nạn xã hội và việc trẻ em quan hệ tình dục, nhiều gia đình đã chọn phương thức giáo dục là cách ly chúng khỏi bất cứ thông tin gọi mở nào Trẻ không được giáo dục để tìm hiểu bản chất vấn đề, nhưng thông tin đại chúng lại luôn đặt chúng trước những điều hấp dẫn cần tiếp cận Ví như nhiều trường hợp vì không biết “quan hệ tình dục” là thế nào nên tò mỏ, rồi

“thử” mà không hề biết cách phòng bị đúng đắn, dẫn đến hậu quả đáng tiếc

IV Biến đổi chức năng thỏa mãn nhu cầu tâm sinh lý, duy trì tình cảm

Nhu cầu thỏa mãn tâm lý – tình cảm tăng lên do gia đình có xu hướng chuyển từ đơn vị kinh tế sang đơn vị tình cảm, tác động đến sự tồn tại, bền vững của hôn nhân và hạnh phúc gia đình

*Ưu điểm: Những giá trị của xã hội đã được thay đổi một cách tích cực, đáng kể

nhất là việc giải phóng phụ nữ: họ được đối xử bình đẳng hơn và có nhiều điều kiện để phát triển, nâng cao vị thế xã hội của mình; vai trò của họ trong cuộc sống, trong sản xuất, ngày càng trở nên quan trọng hơn, gánh nặng gia đình cũng dần được chia sẻ và cơ hội phát huy tiềm năng cũng đến nhiều hơn, được toàn xã hội công nhận

* Nhược điểm: Tác động của công nghiệp hóa và toàn cầu hóa dẫn tới sự phân hóa

giàu nghèo sâu sắc Quy mô gia đình Việt Nam ngày càng thu nhỏ để đáp ứng những nhu cầu và điều kiện của thời đại mới đặt ra Tất nhiên, quá trình biến đổi

đó cũng gây ra những phản chức năng như tạo ra sự ngăn cách không gian giữa các thành viên trong gia đình, tạo khó khăn, trở lực trong việc gìn giữ tình cảm