Thực trạng pháp luật cạnh tranh việt nam về kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường

MỤC LỤC MỞ ĐẦU 2 NỘI DUNG 3 1 Kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường 3 1 1 Hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường 3 1 2 Kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường 4 1 2 1 Khái niệm 4 1 2 2 Mục tiêu kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường 4 của pháp luật cạnh tranh 4 1 2 3 Các nguyên tắc kiểm soát hành vi lạm dụng mang tính trục lợi của 5 doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường 5 2 Thực trạng pháp luật cạnh tranh Việt Nam về kiểm soát hành.

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 2

NỘI DUNG 3

1 Kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường 3

1.1 Hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường 3

1.2 Kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường 4

1.2.1 Khái niệm 4

1.2.2 Mục tiêu kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường 4

của pháp luật cạnh tranh 4

1.2.3 Các nguyên tắc kiểm soát hành vi lạm dụng mang tính trục lợi của 5

doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường 5

2 Thực trạng pháp luật cạnh tranh Việt Nam về kiểm soát hành vi lạm dụng 6

vị trí thống lĩnh thị trường 6

2.2 Quy định về xác định hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị

trường 8

2.3 Quy định về xử lý hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường 11

3 Một số giải pháp hoàn thiện pháp luật cạnh tranh về kiểm soát hành vi lạm 13

dụng vị trí thống lĩnh thị trường ở Việt Nam 13

KẾT LUẬN 14

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 15

MỞ ĐẦU

Những năm vừa qua, sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần ở nước ta đã làm phát sinh nhiều quan hệ kinh tế

đa dạng, phức tạp, trong đó có quan hệ cạnh tranh Trên thực tế, những hành vi lạm dụng của doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường dường như làm vô hiệu hóa cơ chế tự điều chỉnh của thị trường bằng việc tạo ra những rào cản, khiến cho doanh nghiệp thống lĩnh né tránh được sức ép

cạnh tranh từ các đối thủ hoặc lạm dụng quyền lực mạnh trên thị trường của mình để bóc lột khách hàng, gây thiệt hại cho khách hàng Luật Cạnh tranh năm 2018 ra đời quy định khá cụ thể và chi tiết về các hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh trên thị trường Tuy nhiên, thực tế việc áp dụng các quy định này đã nảy sinh khá nhiều điểm bất cập khiến cho việc xác định hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh trên thị trường còn rất khó khăn, phức tạp Để có thể tìm hiểu rõ hơn về vấn đề này, em xin lựa chọn đề tài:

“Thực trạng pháp luật cạnh tranh Việt Nam về kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường”

NỘI DUNG

1 Kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường 1.1 Hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường

Vị trí thống lĩnh thị trường là vị trí của doanh nghiệp hay nhóm doanh nghiệp nắm giữ sức mạnh thị trường đáng kể có khả năng gây hạn chế cạnh tranh trên thị trường liên quan và hành xử một cách độc lập với đối thủ cạnh tranh, khách hàng, người tiêu dùng

Hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường là hành vi của doanh

nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường khai thác quyền lực thị trường mà

nó có để duy trì, tăng cường vị trí của doanh nghiệp trên thị trường, gây

cản trở cạnh tranh, tổn hại cho các đối thủ và khách hàng của doanh nghiệp

1.2 Kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường

1.2.1 Khái niệm

Kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường là hành vi của cơ quan nhà nước và các chủ thể có thầm quyền thực hiện chức năng quản lý của Nhà nước, tác động đến doanh nghiệp thông qua các biện pháp, cách thức khác nhau để theo dõi, phát hiện, ngăn chặn và xử lý các hành vi lạm dụng của doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường nhằm bảo vệ, duy trì trật tự cạnh tranh, đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của

1.2.2 Mục tiêu kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường

của pháp luật cạnh tranh

Luật cạnh tranh là công cụ để bảo vệ và đem lại lợi ích cho nền kinh tế, xã hội và người tiêu dùng, thông qua việc đảm bảo cạnh tranh trên thị trường bằng cách ngăn cản các hành vi hạn chế, cản trở, bóp méo cạnh tranh Mục tiêu của luật cạnh tranh trong việc kiểm soát các hành vi của doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường là ngăn chặn các doanh

1 Trần Thùy Linh, ng vị ng theo pháp lu t Nam hiệ c, Trườc Luậ ội

nghiệp này thực hiện các hành vi lạm dụng sức mạnh thị trường để hạn chế, loại bỏ cạnh tranh và do đó gây tổn thất cho phúc lợi xã hội, thiệt hại cho người tiêu dùng Nói cách khác, việc áp dụng pháp luật chống lạm dụng vị trí thống lĩnh không nhằm xoá bỏ vị trí thống lĩnh của doanh nghiệp mà chỉ loại bỏ hành vi lạm dụng vị trí thống trị để trục lợi hoặc để bóp méo cạnh tranh

1.2.3 Các nguyên tắc kiểm soát hành vi lạm dụng mang tính

trục lợi của doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường

Việc kiểm soát hành vi lạm dụng mang tính trục lợi của doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường phải tuân theo các nguyên tắc chung đối với việc kiểm soát hành vi lạm dụng của doanh nghiệp thống lĩnh thị trường Đó là các nguyên tắc: (1)

Kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường theo pháp luật cạnh tranh phải phù hợp với nguyên tắc kinh doanh; với phong tục, tập quán, chuẩn mực đạo đức kinh doanh và quy luật vận động khách quan của nền kinh tế thị trường; (2) Kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường theo pháp luật cạnh tranh phải là cơ sở pháp lý vững chắc

để bảo đảm cạnh tranh lành mạnh, công bằng giữa các chủ thể kinh doanh và đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng; (3) Kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường theo pháp luật cạnh tranh phải đặt trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế; (4) Kiểm soát hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường theo pháp luật cạnh tranh phải đảm bảo sự độc lập của bộ máy thực thi và sự tương tác với các lĩnh vực pháp luật khác

2 Thực trạng pháp luật cạnh tranh Việt Nam về kiểm soát hành vi lạm

dụng vị trí thống lĩnh thị trường 2.1 Những quy định về xác định vị trí thống lĩnh thị trường

Điều 24 Luật cạnh tranh năm 2018 quy định khái niệm doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường, doanh nghiệp được coi là có vị trí thống lĩnh thị trường nếu có sức mạnh thị trường đáng kể được xác định

theo quy định tại Điều 26 của Luật này hoặc có thị phần từ 30% trở lên trên thị trường liên quan Trong thực tế các doanh

nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường như Việt Nam Airline, Viettel, Vinaphone,

Luật cạnh tranh năm 2018 cũng vừa sử dụng tiêu chí định tính (có sức mạnh thị trường đáng kể) và tiêu chí định lượng (thị phần) để xác định vị trí thống lĩnh thị trường của doanh nghiệp hay nhóm doanh nghiệp, khác với quy định của Luật cạnh tranh 2004 khi chỉ dùng một tiêu chí thị phần để xác định vị trí thống lĩnh thị trường của nhóm doanh

tiêu chí khả năng gây hạn chế cạnh tranh một cách đáng kể, các quy định xác định vị trí thống lĩnh thị trường của nhóm doanh nghiệp đều thể hiện

sự tiến bộ đáng kể của Luật cạnh tranh năm 2018 so với Luật canh tranh năm 2004 Đặc biệt, Luật cạnh tranh 2018 đã quy định loại trừ doanh nghiệp có thị phần ít hơn 10% trên thị trường liên quan nằm trong nhóm doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường

So với Luật Cạnh tranh 2004, quy định về xác định vị trí thống lĩnh thị trường trong Luật Cạnh tranh 2018 đã được sửa đổi, bổ sung hoàn thiện hơn Tuy nhiên, trong trường hợp này, pháp luật đã hoàn toàn dựa vào thị phần để xác định vị trí thống lĩnh thị trường Thực tiễn khi áp

1 Trần Thùy Linh, ng vị ng theo pháp lu t Nam hiệ c, Trườc Luậ ội

dụng căn cứ thị phần để xác định vị trí thống lĩnh thị trường gặp một số vướng mắc như: (1) Thị phần luôn thay đổi theo thời gian và theo nhu cầu của thị trường; (2) Doanh thu, doanh số của doanh nghiệp có thể được hình thành từ nhiều thị trường liên quan Việc kiểm tra chứng từ, sổ sách kế toán, tài chính chưa thể đem lại kết luận cần thiết và việc bóc tách số liệu sẽ không đơn giản do cần phải biết được phân khúc thị trường để xác định thị phần; (3) Nếu theo nguyên tắc tính thị phần, cơ quan điều tra phải cộng dồn doanh thu, doanh số của tất cả các chủ thể trên phân khúc thị trường liên quan Để xử lý vấn đề này, cơ quan điều tra phải tốn kém thời gian bóc tách số doanh thu của các doanh nghiệp là đối thủ cạnh tranh với nhau, sau đó mới xác định thị phần của từng

nghiệp và nhóm doanh nghiệp không đủ để chứng minh các doanh nghiệp này có vị trí thống lĩnh thị trường Thị phần chỉ là một trong những chỉ tiêu đánh giá sức mạnh thị trường, nhưng cần khẳng định rằng thị phần đóng vai trò là yếu tố quyết định

2.2 Quy định về xác định hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường

Lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường, lạm dụng vị trí độc quyền là

hành vi của doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường, vị trí độc quyền

1 Đỗ Thanh Thúy, ng vị ng theo pháp lu t Nam hiệ c, Trườc Luậ ội

gây tác động hoặc có khả năng gây tác động hạn chế cạnh tranh1 Ngoài

ra để cụ thể hóa, Khoản 1 Điều 27 Luật cạnh tranh năm 2018 đã liệt kê các hành vi được coi là lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường Mặc dù pháp luật cạnh tranh không phân loại hành vi, nhưng căn cứ vào tính chất

và mục đích của chủ thể thực hiện có thể phân chia hành vi lạm dụng thành hai nhóm:

bán hàng hóa, dịch vụ bất hợp lý hoặc ấn định giá bán lại tối thiểu gây ra hoặc có khả năng gây ra thiệt hại cho khách hàng; Hạn chế sản xuất, phân phối hàng hóa, dịch vụ, giới hạn thị trường, cản trở sự phát triển kỹ thuật, công nghệ gây ra hoặc có khả năng gây ra thiệt hại cho khách hàng;

dịch vụ dưới giá thành toàn bộ dẫn đến hoặc có khả năng dẫn đến loại bỏ đối thủ cạnh tranh; Áp dụng điều kiện thương mại khác nhau trong các giao dịch tương tự dẫn đến hoặc có khả năng dẫn đến ngăn cản doanh nghiệp khác tham gia, mở rộng thị trường hoặc loại bỏ doanh nghiệp khác; Áp đặt điều kiện cho doanh nghiệp khác trong ký kết hợp đồng

1 Khoản 5 Điều 3 Luật cạnh tranh năm 2018

2 Điểm b, điểm c Khoản 1 Điều 27 Luật cạnh tranh năm 2018

3 Điểm a, điểm d, điểm đ, điểm e Khoản 1 Điều 27 Luật cạnh tranh năm 2018

mua, bán hàng hóa, dịch vụ hoặc yêu cầu doanh nghiệp khác, khách hàng chấp nhận các nghĩa vụ không liên quan trực tiếp đến đối tượng của hợp đồng dẫn đến hoặc có khả năng dẫn đến ngăn cản doanh nghiệp khác tham gia, mở rộng thị trường hoặc loại bỏ doanh nghiệp khác; Ngăn cản việc tham gia hoặc mở rộng thị trường của doanh nghiệp khác

Dù ở nhóm nào, hành vi lạm dụng của doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh

thị trường đều gây hậu quả lớn đến nền kinh tế và môi trường kinh doanh Bởi lẽ đó,

pháp luật cạnh tranh Việt Nam cấm tuyệt đối các hành vi mà không có chính sách miễn trừ

Luật cạnh tranh năm 2004 liệt kê cụ thể 6 hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường1, song việc mô tả, liệt kê các hành vi một cách chi tiết tất yếu dẫn tới việc bỏ sót hành vi phản cạnh tranh, tạo khe hở pháp

lý để doanh nghiệp lách luật; các quy định còn mang tính liệt kê chưa đi sâu vào bản chất sự việc Để khắc phục những hạn chế đó, Luật cạnh tranh năm 2018 quy định về hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường theo hướng mở rộng và bao quát hơn, tránh trường hợp bỏ sót hành vi, cụ thể thay vì chỉ liệt kê 6 hành vi như quy định của Luật cạnh tranh 2004

thì tại Điểm g Khoản 1 Điều 27 Luật cạnh tranh 2018 đề cập: “Hành vi

lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường bị cấm theo quy định của luật khác” Như vậy, với việc quy định như vậy, căn cứ vào luật chuyên

ngành, khi áp dụng vào thực tiễn sẽ có cơ sở để đưa ra kết luận chính xác nhất về hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường

2.3 Quy định về xử lý hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường

Theo quy định tại Điều 46 Luật cạnh tranh 2018, cơ quan cạnh tranh quốc gia của Việt Nam là Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia có nhiệm vụ tham mưu giúp Bộ trưởng Bộ Công Thương thực hiện chức năng quản lý nhà nước về cạnh tranh; đồng thời thực hiện chức năng tài phán, tiến

hành tố tụng cạnh tranh, xử lý các hành vi hạn chế cạnh tranh trong đó có hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường

Về chế tài xử phạt được quy định tại Điều 110 Luật cạnh tranh

2018, ngoài ra các biện pháp xử lý được quy định cụ thể tại Nghị định 75/2019/NĐ-CP quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực cạnh tranh, bao gồm: (1) Phạt cảnh cáo; (2) Phạt tiền; (3) Các biện pháp

xử phạt bổ sung và khắc phục hậu quả Theo quy

định của pháp luật hiện hành với việc thực hiện hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị

trường, với mức phạt từ 01% đến 10% tổng doanh thu trên thị trường liên quan trong năm tài chính liền kề trước năm thực hiện hành vi vi phạm

không có doanh thu thực hiện hành vi vi phạm thì mức xử phạt sẽ được xác định như nào? Trong trường hợp tổng doanh thu của doanh nghiệp

có hành vi vi phạm trên thị trường liên quan trong năm tài chính liền kề trước năm thực hiện hành vi vi phạm được xác định bằng 0 thì áp dụng

tranh 2004 quy định trên đã góp phần khắc phục những khó khăn trong thực tiễn xử lý các hành vi vi phạm của pháp luật của doanh nghiệp không có doanh thu trong năm tài chính liền kề của năm thực hiện hành

1 Điều 8 Nghị định 75/2019/NĐ-CP quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực cạnh tranh

2 Khoản 3 Điều 4 Nghị định 75/2019/NĐ-CP quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực cạnh tranh

vi, tạo khả năng răn đe đến doanh nghiệp vi phạm nói riêng, doanh nghiệp trên thị trường liên quan nói chung

3 Một số giải pháp hoàn thiện pháp luật cạnh tranh về kiểm soát hành vi

lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường ở Việt Nam

Luật Cạnh tranh sau khi đi vào hoạt động, về cơ bản đã tạo được hành lang pháp lý quan trọng, giúp tạo lập và duy trì môi trường kinh doanh bình đẳng Đây là tiền đề quan trọng đảm bảo hoạt động kinh doanh bình đẳng, bền vững cho các doanh nghiệp, đồng thời đảm bảo cho sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước và phân bổ hiệu quả các nguồn lực xã hội Tuy nhiên, trên thực tế, các quy định hiện tại cũng đã phát sinh một số điểm bất cập, cần xem xét đánh giá để hoàn thiện

Thứ nhất, như đã phân tích, pháp luật đã hoàn toàn dựa vào thị

phần để xác định vị trí thống lĩnh thị trường Vì vậy cần quy định lại các căn cứ xác định vị trí

thống lĩnh thị trường

Thứ hai, hiện nay, các quy định về hành vi lạm dụng vị trí thống

lĩnh thị trường của Luật cạnh tranh 2018 vẫn mang tính đóng khung như Luật cạnh tranh 2004, quy

định về các hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường vẫn mang tính

trên thực tế nhưng chưa được liệt kê trong Luật, tạo kẽ hở pháp lý để doanh nghiệp lách luật Vì vậy, cần xây dựng hệ thống quy định đầy đủ cho việc đánh giá hành vi lạm dụng vị trí

thống lĩnh thị trường

Thứ ba, về chế tài xử lý, mức phạt tiền tối đa đối với hành vi vi

phạm quy định về lạm dụng vị trí thống lĩnh thống lĩnh thị trường, lạm dụng vị trí độc quyền theo Luật 2018 phải thấp hơn mức phạt tiền thấp nhất được quy định trong Bộ luật Hình sự Việc giới hạn mức phạt tiền của các hành vi hạn chế cạnh tranh bị cấm theo quy định của Bộ luật Hình sự như hiện nay trên thực tế cũng rất khó áp dụng, bởi quy định về hành vi vi phạm của Bộ luật Hình sự không đồng nhất với các quy định của Luật cạnh tranh Trong khi đó, những hành vi vi phạm mà Luật Cạnh tranh 2018 liệt kế đa dạng hơn và có sự phân loại rõ ràng Do đó, quy định pháp luật về áp dụng mức xử phạt này cần được quy định cụ thể hơn trong các văn bản pháp luật hướng dẫn thi hành

KẾT LUẬN

Để các quy định của Luật Cạnh tranh luật thực sự đưa vào được cuộc sống, Nhà nước phải tích cực thúc đẩy thi hành luật và phải hành động quyết liệt như đã làm đối với Luật Doanh nghiệp trước đây Ngoài

ra, cần xây dựng định hướng hệ thống hoàn thiện pháp luật về cạnh tranh nói chung và trong các hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường nói