MỞ ĐẦU Tòa án là cơ quan duy nhất được pháp luật trao cho quyền năng xét xử Chức năng xét xử của Tòa án được thực hiện thông qua và tập trung vào hoạt động của Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân Theo đó, Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân giữ vai trò quan trọng trong xét xử giai đoạn trung tâm của hoạt động tố tụng nói chung và trong xét xử vụ án hình sự nói riêng Chính vì vậy, số lượng và chất lượng của đội ngũ Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân cũng như cách thức tổ chức, cơ chế vận hành đối với đội ngũ c.
Trang 1MỞ ĐẦU
Tòa án là cơ quan duy nhất được pháp luật trao cho quyền năng xét xử Chức năng xét xử của Tòa án được thực hiện thông qua và tập trung vào hoạt động của Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân Theo đó, Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân giữ vai trò quan trọng trong xét xử - giai đoạn trung tâm của hoạt động tố tụng nói chung và trong xét xử vụ án hình sự nói riêng Chính vì vậy, số lượng và chất lượng của đội ngũ Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân cũng như cách thức tổ chức, cơ chế vận hành đối với đội ngũ cán
bộ này là yếu tố mang tính quyết định đến hiệu quả quá trình giải quyết vụ án hình sự của các cơ quan tiến hành tố tụng Để có thể hiểu rõ hơn về hoạt động của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân
dân tối cao, em xin lựa chọn đề tài: “Phân tích hoạt động của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao theo pháp luật hiện hành Từ đó, hãy đánh giá vai trò của Hội đồng thẩm phán Tòa
án nhân dân tối cao trong hệ thống Tòa án nhân dân ở Việt Nam” làm đề tài tiểu luận kết thúc học phần của mình
Trang 2NỘI DUNG
1 Hội đồng thẩm phán là gì?
Hội đồng thẩm phán là một tổ chức của Tòa án nhân dân tối cao thực hiện chức năng là cơ quan xét xử cao nhất theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm, đồng thời là cơ quan hướng dẫn các Tòa
án áp dụng thống nhất pháp luật Thành phần của Hội đồng thẩm phán gồm: Chánh án, các Phó Chánh án Tòa án nhân dân tối cao
và một số Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao do Uỷ ban thường
vụ quốc hội quyết định theo đề nghị của Chánh án Tòa án nhân dân tối cao
Hội đồng Thẩm phán có nhiệm vụ giám đốc thẩm, tái thẩm những vụ án mà bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật bị kháng nghị theo quy định của pháp luật tố tụng; đồng thời, hướng dẫn các Tòa án áp dụng thống nhất pháp luật; tổng kết kinh nghiệm xét xử
và thông qua báo cáo của Chánh án Tòa án nhân dân tối cao về công tác của các Tòa án để trình Quốc hội, Uỷ ban thường vụ Quốc hội và Chủ tịch nước; chuẩn bị dự án luật trình Quốc hội, dự
án pháp lệnh trình Uỷ ban thường vụ Quốc hội
Hội đồng Thẩm phán làm việc theo chế độ tập thể, quyết định theo đa số Quyết định của Hội đồng Thẩm phán phải được quá nửa số thành viên trong Hội đồng biểu quyết tán thành Viện
Trang 3trách nhiệm tham dự các phiên họp của Hội đồng Thẩm phán khi thảo luận việc hướng dẫn áp dụng pháp luật
Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao là một tập hợp
từ 13 đến 17 Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao Việt Nam Thành phần gồm có: Chánh án, các Phó Chánh án Tòa nhân dân tối cao là Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao và các Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao khác (không phải bất cứ Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao nào cũng là thành viên Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao) Quyết định giám đốc thẩm, tái thẩm của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao là quyết định cao nhất, không bị kháng nghị
https://ladigi.vn/hoi-dong-tham-phan-toa-an-nhan-dan-toi- cao-la-gi-chi-tiet-ve-hoi-dong-tham-phan-toa-an-nhan-dan-toi-cao-moi-nhat-2021
2 Hoạt động của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao theo pháp luật hiện hành
2.1 Cách thức làm việc
Phiên họp của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao phải có ít nhất hai phần ba tổng số thành viên tham gia; quyết định của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao phải được quá nửa tổng số thành viên biểu quyết tán thành
Trang 4Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao xét xử giám đốc thẩm, tái thẩm bằng Hội đồng xét xử gồm 5 Thẩm phán hoặc toàn thể Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao
Việc xét xử giám đốc thẩm, tái thẩm bằng Hội đồng xét xử gồm 5 Thẩm phán hoặc toàn thể Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao được thực hiện theo quy định của luật tố tụng
https://luatminhkhue.vn/hoi-dong-tham-phan-la-gi -khai-niem-ve-hoi-dong-tham-phan.aspx
2.2 Hoạt động của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân
tối
Thứ nhất, Giám đốc thẩm, tái thẩm bản án, quyết định của
Tòa án đã có hiệu lực pháp luật bị kháng nghị theo quy định của luật tố tụng Giám đốc thẩm là một thủ tục đặc biệt được áp dụng khi bản án, quyết định của tòa án đã có hiệu lực pháp luật nhưng bị phát hiện có những vi phạm pháp luật nghiêm trọng trong việc giải quyết vụ án Thủ tục này là hình thức đảm bảo pháp chế xã hội chủ nghĩa trong tố tụng dân sự
Giám đốc thẩm là một thủ tục đặc biệt, không phải là một cấp xét xử Tính chất đặc biệt thể hiện ở đặc điểm sau: (1) Giám đốc thẩm là thủ tục xét lại các bản án đã có hiệu lực pháp luật chứ không phải xét xử lại các bản án, quyết định đó
Trang 5(2) Đối tượng của thủ tục giám đốc thẩm là những bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật; (3) Căn cứ làm phát sinh thủ tục giám đốc thẩm là khi phát hiện bản án, quyết định có vi phạm pháp luật nghiêm trọng trong giải quyết vụ án; (4) Chủ thể làm phát sinh thủ tục giám đốc thẩm chỉ có một số người có thẩm quyền theo quy định của pháp luật; (5) Thủ tục giám đốc thẩm không mở công khai và bắt buộc phải có sự tham gia của viện kiểm sát
Kháng nghị giám đốc thẩm là hành vi tố tụng của chủ thể có thẩm quyền theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự yêu cầu Tòa án xem xét lại những bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật khi có căn cứ theo quy định của pháp luật khi phát hiện có vi phạm pháp luật nghiêm trọng trong giải quyết vụ án Chủ thể có thẩm quyền kháng nghị giám đốc thẩm được pháp luật giới hạn trong phạm vi nhất định
Không phải ai cũng có thể kháng nghị được theo thủ tục giám đốc thẩm mà chỉ có những trường hợp sau đây mới có thẩm quyền bao gồm:
+ Ủy ban Thẩm phán Tòa án nhân dân cấp cao
+ Toàn thể Ủy ban Thẩm phán Tòa án nhân dân cấp cao
Trang 6Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao giám đốc thẩm bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án nhân dân cấp cao bị kháng nghị như sau:
+ Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao
+ Toàn thể Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao
Về hiệu lực Quyết định giám đốc thẩm của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, Khi có căn cứ xác định quyết định giám đốc thẩm, tái thẩm của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao có vi phạm pháp luật hoặc phát hiện tình tiết quan trọng mới thì quyết định này vẫn có thể được xem xét lại theo thủ tục đặc biệt quy định tại Bộ Luật Tố tụng dân sự và Luật Tố tụng hành chính
Thứ hai, ban hành nghị quyết hướng dẫn các Tòa án áp dụng
thống nhất pháp luật Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối
cao ban hành, nghị quyết để hướng dẫn việc áp dụng thống nhất pháp luật trong xét xử thông qua tổng kết việc áp dụng pháp luật, giám đốc việc xét xử Nghị quyết của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao được ban hành để hướng dẫn Tòa án áp dụng thống nhất pháp luật trong lĩnh vực pháp luật nói chung
Thứ ba, lựa chọn quyết định giám đốc thẩm của Hội đồng
Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, bản án, quyết định đã có hiệu
Trang 7triển thành án lệ và công bố án lệ để các Tòa án nghiên cứu, áp dụng trong xét xử Về hiệu lực Quyết định giám đốc thẩm của Hội đồng Thẩm phán TANDTC, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội, quy định “Quyết định giám đốc thẩm, tái thẩm của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao là quyết định cao nhất, không bị kháng nghị” Khi có căn cứ xác định quyết định giám đốc thẩm, tái thẩm của Hội đồng Thẩm phán TANDTC có vi phạm pháp luật hoặc phát hiện tình tiết quan trọng mới thì quyết định này vẫn có thể được xem xét lại theo thủ tục đặc biệt quy định tại Bộ Luật Tố tụng dân sự và Luật Tố tụng hành chính
https://www.sggp.org.vn/quyet-dinh-giam-doc-tham-cua-hoi-dong-tham-phan-tandtc-la-khong-the-xem-xet-lai-262505.html
Thứ tư, thảo luận, góp ý kiến đối với báo cáo của Chánh án
Tòa án nhân dân tối cao về công tác của Tòa án nhân dân để trình Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chủ tịch nước
Thứ năm, tham gia ý kiến đối với dự án luật, dự thảo nghị
quyết để trình Quốc hội, dự án pháp lệnh, dự thảo nghị quyết để trình Ủy ban thường vụ Quốc hội;
Thứ sáu, thảo luận, cho ý kiến đối với dự thảo văn bản pháp
luật thuộc thẩm quyền ban hành của Chánh án Tòa án nhân dân tối
Trang 8cao và dự thảo văn bản pháp luật giữa Tòa án nhân dân tối cao với
cơ quan có liên quan theo quy định của Luật ban hành văn bản pháp luật
3.Vai trò của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao trong hệ thống Tòa án nhân dân ở Việt Nam
Hội đồng Thẩm phán là một tổ chức rất quan trọng của Tòa
án nhân dân tối cao, không phải bất cứ Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao nào cũng là thành viên Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao Đây là những thẩm phán có đủ điều kiện theo quy định Những thành viên này góp phần lớn giúp hệ thống pháp luật được ban hành có hiệu quả thiết thực Được thông qua các ý kiến đóng góp của họ đối với các dự thảo văn bản pháp luật thuộc thẩm quyền ban hành
Hội đồng Thẩm phán có nhiệm vụ giám đốc thẩm, tái thẩm những vụ án mà bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật bị kháng nghị theo quy định của pháp luật tố tụng; đồng thời, hướng dẫn các Tòa án áp dụng thống nhất pháp luật; tổng kết kinh nghiệm xét xử
và thông qua báo cáo của Chánh án Tòa án nhân dân tối cao về công tác của các Tòa án để trình Quốc hội, Uỷ ban thường vụ Quốc hội và Chủ tịch nước; chuẩn bị dự án luật trình Quốc hội, dự
án pháp lệnh trình Uỷ ban thường vụ Quốc hội
Trang 9Hội đồng Thẩm phán làm việc theo chế độ tập thể, quyết định theo đa số Quyết định của Hội đồng Thẩm phán phải được quá nửa số thành viên trong Hội đồng biểu quyết tán thành Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Bộ trưởng Bộ Tư pháp có trách nhiệm tham dự các phiên họp của Hội đồng Thẩm phán khi thảo luận việc hướng dẫn áp dụng pháp luật
https://luatminhkhue.vn/hoi-dong-tham-phan-la-gi -khai-niem-ve-hoi-dong-tham-phan.aspx
KẾT LUẬN
Có thể thấy, hoạt động của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao theo pháp luật hiện hành là rất lớn, thể hiện rõ quyền lực, quyền hạn và nhiệm vụ cụ thể của các thành viên trong Hội đồng thẩm phán trong việc thực thi pháp luật cũng như hướng dẫn, ban hành và đóng góp ý kiến đối với các dự thảo văn bản pháp luật nhằm góp phần hoàn thiện hơn hệ thống pháp luật của Việt Nam Thông qua đề tài có thể thấy được vai trò to lớn của Hội đồng thẩm phán đối với việc hướng dẫn và ban hành các nghị quyết hướng dẫn để tòa án thống nhất thực hiện Hệ thống pháp luật Việt Nam cần hoàn thiện hơn nữa, đặc biệt là chú trọng vào đào tạo nguồn nhân lực có trình độ cao, có tinh thần trách nhiệm để đưa
Trang 10vào các tổ chức quan trọng như Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao