Phân tích “nguyên tắc tranh tụng trong xét xử được bảo đảm

MỤC LỤC MỞ ĐẦU 3 NỘI DUNG 3 1 Khái quát chung về nguyên tắc tranh tụng trong xét xử 3 1 1 Khái niệm nguyên tắc tranh tụng trong xét xử 3 1 2 Đặc điểm của nguyên tắc tranh tụng trong xét xử 4 2 “Nguyên tắc tranh tụng trong xét xử được đảm bảo” theo Hiến pháp năm 2013 4 2 1 Căn cứ pháp lý 4 2 2 Nội dung “Nguyên tắc tranh tụng trong xét xử được đảm bảo” 5 2 3 Nhận xét và kiến nghị về “nguyên tắc tranh tụng trong xét xử được đảm bảo” theo Hiến pháp năm 2013 6 2 3 1 Nhận xét “nguyên tắc tranh tụng tr.

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 3

NỘI DUNG 3

1 Khái quát chung về nguyên tắc tranh tụng trong xét xử 3

1.1 Khái niệm nguyên tắc tranh tụng trong xét xử 3

1.2 Đặc điểm của nguyên tắc tranh tụng trong xét xử 4

2 “Nguyên tắc tranh tụng trong xét xử được đảm bảo” theo Hiến pháp năm 2013 4

2.1 Căn cứ pháp lý 4

2.2 Nội dung “Nguyên tắc tranh tụng trong xét xử được đảm bảo” 5

2.3 Nhận xét và kiến nghị về “nguyên tắc tranh tụng trong xét xử được

đảm bảo” theo Hiến pháp năm 2013 6

2.3.1 Nhận xét “nguyên tắc tranh tụng trong xét xử được đảm bảo” 6

2.3.2 Một số kiến nghị 7

KẾT LUẬN 8

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 9

1

MỞ ĐẦU

Trong số các nguyên tắc về tổ chức và hoạt động của Tòa án nhân dân,

Hiến pháp năm 2013 tại Khoản 5 Điều 103 quy định: “Nguyên tắc tranh tụng trong xét xử được bảo đảm” Đây là nguyên tắc mới của Hiến pháp năm 2013 so

với Hiến pháp năm 1992 Như vậy, theo quy định nêu trên của Hiến pháp năm

2013, pháp luật tố tụng nhất thiết phải cụ thể hóa nguyên tắc này trong công tác xét xử của Tòa án nhân dân ở các lĩnh vực: Hình sự, Dân sự, và Hành chính Và

để hiểu rõ hơn về nguyên tắc này em xin được chọn đề tài: “Phân tích “nguyên

tắc tranh tụng trong xét xử được bảo đảm” (khoản 5 Điều 103 Hiến pháp năm 2013)”

NỘI DUNG

1 Khái quát chung về nguyên tắc tranh tụng trong xét xử 1.1 Khái niệm nguyên tắc tranh tụng trong xét xử

Tranh tụng là hoạt động tranh luận mang yếu tố pháp lý - một yếu tố để đảm bảo tính khách quan, công bằng trong hoạt động thực hiện quyền tư pháp của các nhà nước pháp quyền Tuy nhiên, ở Việt Nam vẫn còn có sự nhầm lẫn giữa tranh tụng và tranh luận Khái niệm về tranh luận có nội hàm rộng hơn, nó bao gồm tất cả các hoạt động đối đáp của các bên nhằm đưa ra lý lẽ thuyết phục đối phương phải chấp nhận lý lẽ của mình Còn tranh tụng chỉ ở một phạm vi hẹp, chỉ xuất hiện trong hoạt động tố tụng, là sự kiện cáo dẫn đến sự tranh luận giữa các bên đối lập tại tòa án và bản chất của nó chính là các quan hệ pháp luật Tranh tụng cũng có thể được hiểu là sự tranh chấp thuộc thẩm quyền giải quyết của tòa án và để giải quyết các tranh chấp đó, tòa án tạo điều kiện cho các bên tự mình thu thập chứng cứ, chứng minh để thuyết phục bên đối lập phải chấp nhận

lý lẽ

của mình là đúng và được tòa án ghi nhận dựa trên các quy định của pháp luật1

1 Phạm Hồng Phong, Thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện nguyên tắc tranh tụng trong hoạt động xét xử, Tạp chí nghiên cứu lập pháp số 08, 2015

2

Nguyên tắc tranh tụng trong xét xử được đảm bảo được hiểu là tư tưởng chủ đạo, định hướng cho việc xây dựng pháp luật và thực hiện pháp luật về việc

trình bày quan điểm, tranh luận pháp lý giữa các bên trong hoạt động tố tụng nhằm xác định sự thật khách quan của vụ án một cách công bằng, bảo đảm công

lý1

1.2 Đặc điểm của nguyên tắc tranh tụng trong xét xử

Thứ nhất, nguyên tắc tranh tụng trong xét xử được bảo đảm là một trong

những nguyên tắc hiên định về tổ chức và hoạt động của toà án nhân dân

Tòa án đóng vai trò như một vị trọng tài độc lập giữa các bên, xem xét khách quan các tài liệu, chứng cứ, căn cứ vào hoạt động tranh tụng và đặc biệt là kết quả của hoạt động này, xem như cốt lõi, để ra bản án, quyết định việc có tội hay không có tội, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các bên

Thứ hai, nguyên tắc này lần đầu tiên chính thức được hiến định tại Hiến

pháp năm 2013 nhưng một số yếu tố của nó đã được hình thành, phát triển từ trong lịch sử lập hiến và lập pháp Việt Nam: Nguyên tắc đảm bảo tranh tụng chính thức được hiến định đánh dấu một bước chuyển biến mạnh mẽ cả về tư duy của cán bộ lập pháp lẫn hoạt động thực tiễn trong việc xét xử

2 “Nguyên tắc tranh tụng trong xét xử được đảm bảo” theo Hiến pháp

năm 2013 2.1 Căn cứ pháp lý

Hệ thống tư pháp của Việt Nam trước Hiến pháp năm 2013 được xây dựng và hoạt động theo mô hình tố tụng “thẩm cứu” truyền thống, theo đó, khi một vụ tranh chấp xảy ra, các cơ quan của nhà nước như tòa án, điều tra, viện kiểm sát đóng vai trò và có nhiệm vụ chính trong việc xử lí và đưa ra phán quyết

1 Nguyễn Hà Ngân, Nguyên tắc tranh tụng trong xét xử được đảm bảo theo Hiến pháp năm 2013, Luận văn thạc

sĩ luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội

3

và vai trò của các bên tranh chấp và luật sư đại diện chỉ là thứ yếu1 Luật sư luôn gặp khó khăn để khẳng định vai trò bào chữa của mình trong quá trình tố tụng Việc quá xem nặng vai trò của của các cơ quan nhà nước và xem nhẹ vai trò của luật sư cũng như các bên dẫn tới xu hướng chủ quan, duy ý chí khi xử lí các vụ tranh chấp, từ đó dẫn tới tỷ lệ cao bản án oan, sai Trong việc giải quyết các vụ

án, việc xem nhẹ vai trò của các bên cũng như luật sư bảo vệ quyền lợi cho các bên cũng dễ dẫn tới sự chủ quan, duy ý chí của thẩm phán khi xét xử

Xác định tầm quan trọng của hoạt động tranh tụng tại phiên tòa, tại Khoản

5 Điều 103, Chương quy định về Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân, Hiến

pháp sửa đổi năm 2013 đã quy định: “Nguyên tắc tranh tụng trong xét xử được đảm bảo” Đây là một quy định mới so với Hiến pháp năm 1992 và cũng là lần

đầu tiên trong lịch sử “nguyên tắc tranh tụng” được ghi nhận ở trong một đạo luật gốc, đạo luật cơ bản có hiệu lực pháp lý cao nhất của quyền lực Nhà nước

đó là Hiến pháp Việc ghi nhận “nguyên tắc tranh tụng” ngoài việc thể hiện chủ trương cải cách tư pháp của Đảng và Nhà nước còn thể hiện tư tưởng về đảm bảo quyền công dân, quyền con người là nội dung xuyên suốt nhất quán trong Hiến pháp sửa đổi năm 20132

2.2 Nội dung “Nguyên tắc tranh tụng trong xét xử được đảm bảo”

Nguyên tắc tranh tụng trong xét xử được bảo đảm là một trong những nguyên tắc về tổ chức và hoạt động của Tòa án nhân dân được Hiến pháp năm

2013 quy định Cụ thể hóa Hiến pháp 2013, Luật tổ chức tòa án nhân dân năm

2014 quy định: “Nguyên tắc tranh tụng trong xét xử được bảo đảm Tòa án có trách nhiệm bảo đảm cho những người tham gia tố tụng thực hiện quyền tranh

1 Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình Luật hiến pháp Việt Nam, nxb công an nhân dân, Hà Nội, 2019, tr.524

2 Nguyên tắc đảm bảo tranh tụng trong xét xử và trách nhiêm triển khai thi hành của ngành Kiểm sát nhân dân, xem tại: https://vksdanang.gov.vn/chi tiet?

id=33335&_c=67&fbclid=IwAR1zcbnDIVTxd0omm9NA5I1ypShRW6472z3FmabP00gxojJRkrJaiccv1jg ,

đăng ngày 03/03/2014, thời gian truy cập 14/07/2021 2 Điều 13 Luật tổ chức tòa án nhân dân năm 2014

4

tụng trong xét xử Việc thực hiện nguyên tắc tranh tụng trong xét xử theo quy định của luật tố tụng”2

Thứ nhất, tinh thần của nguyên tắc “bảo đảm tranh tụng” là tòa án phải

thực sự coi trọng sự tranh biện giữa các bên trong quá trình xét xử Nguyên tắc tranh tụng yêu cầu các bên phải được tranh tụng công bằng và bình đẳng với nhau trước tòa án Yêu cầu này tưởng chừng đơn giản, song nó kéo theo hàng loạt những yêu cầu khác mà pháp luật tố tụng phải quy định, ví dụ như quyền tiếp cận ngang bằng đối với hồ sơ vụ án, quyền được gặp thân chủ vào bất kì lúc nào, quyền được đối xử bình đẳng trong phiên xét xử Chỉ khi làm được điều

đó thì tòa án mới có cơ hội lắng nghe ý kiến, lập luận từ các chiều khác nhau để trên cơ sở đó đưa ra quyết định đúng đắn, qua đó tránh chủ quan, duy ý chí dẫn tới các bản án oan, sai

Thứ hai, hội đồng xét xử phải lắng nghe các bên tranh biện trong phiên xét

xử và phán quyết chủ yếu dựa trên lí lẽ mà các bên đưa ra1 Đương nhiên, trong

hệ thống tố tụng của Việt Nam, thành viên hội đồng xét xử luôn nghiên cứu trước hồ sơ và do đó đã hình thành quan điểm về vụ việc trước khi phiên xét xử diễn ra Mặc dù vậy, tại phiên xét xử, tức là nơi các bên đưa ý kiến tranh luận về

vụ việc, thẩm phán và hội thẩm phải thực sự lắng nghe ý kiến các bên, coi trọng

ý kiến các bên như nhau để trên cơ sở đó ra phán quyết phù hợp, cho dù phán quyết đó có thể không giống với quan điểm của mình trước khi xét xử

2.3 Nhận xét và kiến nghị về “nguyên tắc tranh tụng trong xét

xử được

đảm bảo” theo Hiến pháp năm 2013 2.3.1 Nhận xét “nguyên tắc tranh tụng trong xét xử được đảm bảo”

Thứ nhất, sự ghi nhận nguyên tắc tranh tụng trong xét xử tại Hiến pháp

năm 2013 đánh dấu bước phát triển vượt trội của nền lập hiến Việt Nam về tổ

1 Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình Luật hiến pháp Việt Nam, nxb công an nhân dân, Hà Nội, 2019, tr.525 2 Nguyễn Hà Ngân, Nguyên tắc tranh tụng trong xét xử được đảm bảo theo Hiến pháp năm 2013, Luận văn thạc sĩ luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội

5

chức và hoạt động tư pháp, tạo nền tảng hiến định vững chắc bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật tố tụng Việt Nam Nguyên tắc tranh tụng trong xét xét xử là một nguyên tắc trong hệ thống các nguyên tắc tổ chức và hoạt động của toà án nhân dân2 Việc quy định nguyên tắc tranh tụng trong Hiến pháp là tiền đề

để xây dựng và hoàn thiện các quy định về bảo đảm tranh tụng trong các văn bản pháp luật tố tụng Từ đó tạo nên tảng pháp lý thống nhất, định hướng và chỉ đạo toàn bộ hệ thống các quy định về tổ chức và hoạt động của bộ máy tư pháp của Nhà nước ta, tạo bước chuyển biến căn bản trong quá trình cải cách tư pháp nhằm xây dựng một nền tư pháp tiến bộ, dân chủ, công bằng, khách quan, tôn trọng, bảo vệ,

bảo đảm các quyền con người, quyền công dân

Thứ hai, việc quy định nguyên tắc tranh tụng trong Hiến pháp là tiền đề để

xây dựng và hoàn thiện các quy định về bảo đảm tranh tụng trong các văn bản pháp luật tố tụng Các đạo luật hiện hành về tố tụng ở Việt Nam đã triển khai thi hành đúng với tinh thần quy định của hiến pháp về nguyên tắc tranh tụng trong xét xử, thiết lập nguyên tắc tranh tụng trong xét xử cũng như các quy định cụ thể

có liên quan trong mỗi lĩnh vực pháp luật tố tụng Nguyên tắc tranh tụng trong xét xử cũng là một nguyên tắc trong số các nguyên tắc cơ bản của mỗi ngành luật tố tụng cụ thể

Thứ ba, tranh tụng trong xét xử có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc

thực hiện quyền tư pháp Nguyên tắc tranh tụng trong xét xử được ghi nhận tạo thuận lợi cho hoạt động thực thi pháp luật tố tụng trong thực tiễn, các cơ quan tiến hành tố tụng cũng như những người tham gia tố tụng cũng đã phần nào nhận thức được vai trò, ý nghĩa quan trọng của tranh tụng và vận dụng được các cơ sở pháp lý mà pháp luật tố tụng đã quy định1 Tranh tụng trong xét xử góp phần rất quan trọng để đảm bảo hoạt động tố tụng được diễn ra khách quan, minh bạch, công bằng, giúp cho việc xét xử khách quan, công bằng, nâng cao chất lượng xét

xử của Tòa án với các việc vụ xảy ra trong xã hội; giúp Tòa án phán xét đúng

1 ThS Phạm Văn Tuyển, Thực hiện nguyên tắc tranh tụng trong xét xử bảo đảm tinh thần Hiến pháp năm 2013, Tạp chí Lý luận chính trị số 01, 2016

6

người, đúng tội, đúng pháp luật, hạn chế tình trạng oan sai, phân xử các mâu thuẫn phát sinh trong đời sống xã hội một cách đúng đắn, bảo đảm cho nền tư pháp của nước nhà là biểu hiện điển hình của công bằng và công lý

2.3.2 Một số kiến nghị

Để đảm bảo thực hiện tốt nguyên tắc tranh tụng trong xét xử hình sự theo tinh thần Hiến pháp năm 2013, cần làm tốt một số yếu tố sau:

Thứ nhất, tiếp tục hoàn thiện mô hình tố tụng nhằm bảo đảm nguyên tắc

tranh tụng trong xét xử theo hiến pháp

Thứ hai, rà soát, sửa đổi hệ thống văn bản pháp luật nhằm đáp ứng điều

kiện cơ sở pháp lý để đảm bảo nguyên tắc tranh tụng trong xét xử theo Hiến pháp

Thứ ba, đội ngũ thẩm phán, kiểm sát viên và những người tham gia tố

tụng khác phải có trình độ chuyên môn nghiệp vụ, kỹ năng tranh tụng tốt

Thứ tư, tòa án ra phán quyết phải dựa trên kết quả tranh tụng tại phiên tòa Thứ năm, tăng cường cơ sở vật chất cho các cơ quan tiến hành tố tụng nói

chung và ngành tòa án nói riêng

KẾT LUẬN

Như vậy, “nguyên tắc tranh tụng trong xét xử đã được bảo đảm” được Hiến định trong Hiến pháp năm 2013 và tiếp tục được thể chế hóa trong văn bản pháp luật mỗi ngành luật tố tụng cụ thể đã trở thành một trong những nguyên tắc quan trọng trong hoạt động tố tụng ở Việt Nam nhằm đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng hoạt động tố tụng, bảo đảm xét xử đúng người, đúng tội, không bỏ lọt tội phạm, không làm oan sai người vô tội, bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người

7

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình Luật hiến pháp Việt Nam, nxb

công an nhân dân, Hà Nội, 2019

2 Hiến pháp năm 2013

3 Luật tổ chức tòa án nhân dân năm 2014

4 Phạm Hồng Phong, Thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện nguyên tắc tranh tụng trong hoạt động xét xử, Tạp chí nghiên cứu lập

pháp số 08, 2015

5 Nguyễn Hà Ngân, Nguyên tắc tranh tụng trong xét xử được đảm bảo theo Hiến pháp năm 2013, Luận văn thạc sĩ luật học, Trường Đại học Luật Hà

Nội

6 ThS Phạm Văn Tuyển, Thực hiện nguyên tắc tranh tụng trong xét xử bảo đảm tinh thần Hiến pháp năm 2013, Tạp chí Lý luận chính trị số 01, 2016.

7 Nguyên tắc đảm bảo tranh tụng trong xét xử và trách nhiêm triển khai thi hành của ngành Kiểm sát nhân dân, xem tại:

id=33335&_c=67&fbclid=IwAR1zcbnDIVTxd0omm9NA5I1ypShR

truy cập 14/07/2021

8 Xuân Thanh, Nguyên tắc "Bảo đảm tranh tụng trong xét xử" trong Hiến pháp năm 2013, xem tại:

http://vksbinhdinh.gov.vn/newsdetail.asp?newsid=265&cat1ID=3&Cat2id

=7, thời gian truy cập ngày 14/07/2021

8