chả mấy mà có đàn gà; bà gọi cháo cám là chè khoán; bà động viên các con bằng niềm lạc quan ngon đáo để, xóm ta khối nhà còn chả có cám mà ăn,… + Dù đói, khổ vẫn yêu thương, trân trọng n[r]
Trang 1TRƯỜNG THPT NGUYỄN DUY THÌ
ĐỀ THI THỬ THPT QUỐC GIA
MÔN NGỮ VĂN NĂM HỌC: 2021-2022
Thời gian làm bài: 120 phút
ĐỀ THI SỐ 1
I ĐỌC - HIỂU (3,0 điểm)
Đọc đoạn trích:
Cỏ vốn thấp thấp nhất các loài cây nên chân thường dẫm đạp Rồi tới ngày chân tự hỏi
cỏ là gì khi nhìn đỉnh núi nơi chân chưa từng và có thể chẳng bao giờ chạm tới
cỏ đã xanh ngạo nghễ ngàn đời
Và chân nhớ tới những cuộc tiễn đưa người thân, sơ, bạn bè, và cả những sơ sài về đất theo cách thông thường hay trang trọng nhất
cỏ lại lặng lẽ xanh đắp ấm những kiếp người
(Trích Cỏ - Hữu Việt)
Trả lời các câu hỏi sau:
Câu 1 Đoạn trích được viết theo thể thơ nào?
Câu 2 Trong đoạn trích, “cỏ” có những đặc điểm gì?
Câu 3 Anh/chị hiểu thế nào về lẽ sống của con người qua hình ảnh “cỏ” trong đoạn trích?
Câu 4 Nhận xét về thái độ của tác giả thể hiện qua đoạn trích
Trang 2II LÀM VĂN (7,0 điểm)
Câu 1 (2.0 điểm) Từ nội dung đoạn trích phần Đọc hiểu, anh/chị hãy viết một đoạn văn (khoảng 200
chữ) trình bày suy nghĩ về lời khuyên: Con người phải biết sống bao dung
Cái bếp lửa cũng bị gió ném tung ra khắp bãi cát, những tàn lửa đỏ rực bay quẩn lên chung quanh chỗ tôi và ông lão ngồi Tôi xem lại xoong cơm đã sống nhăn hộ ông lão, đoạn gào lên:
- Chiều gió này không khéo bão cấp 11 rồi?
- Ừ, ừ ! - Ông lão lẩm bẩm, vẫn không rời mắt khỏi chiếc thuyền đang chống chọi với sóng gió giữa phá
Những tấm ảnh tôi mang về, đã được chọn lấy một tấm Trưởng phòng rất bằng lòng về tôi
Không những trong bộ lịch năm ấy mà mãi mãi về sau, tấm ảnh chụp của tôi vẫn còn được treo ở nhiều nơi, nhất là trong các gia đình sành nghệ thuật Quái lạ, tuy là ảnh đen trắng nhưng mỗi lần ngắm
kỹ, tôi vẫn thấy hiện lên cái màu hồng hồng của ánh sương mai lúc bấy giờ tôi nhìn thấy từ bãi xe tăng hỏng, và nếu nhìn lâu hơn, bao giờ tôi cũng thấy người đàn bà ấy đang bước ra khỏi tấm ảnh, đó là một người đàn bà vùng biển cao lớn với những đường nét thô kệch tấm lưng áo bạc phếch có miếng vá, nửa thân dưới ướt sũng khuôn mặt rỗ đã nhợt trắng vì kéo lưới suốt đêm Mụ bước những bước chậm rãi, bàn chân dậm trên mặt đất chắc chắn, hòa lẫn trong đám đông
(Trích Chiếc thuyền ngoài xa, Nguyễn Minh Châu, Ngữ văn 12)
Phân tích đoạn trích trên Từ đó, nhận xét về thông điệp cuộc sống và nghệ thuật mà nhà văn Nguyễn Minh Châu đã gửi gắm
-HẾT - ĐÁP ÁN ĐỀ THI SỐ 1
I ĐỌC - HIỂU
Câu 1 Thể thơ: Tự do
Trang 3Câu 2 Trong đoạn trích, “cỏ” có những đặc điểm: thấp nhất các loài cây, xanh ngạo nghễ, lặng lẽ
xanh
Câu 3 Học sinh bày tỏ ý kiến cá nhân sao cho hợp lí, thuyết phục Có thể tham khảo:
Lẽ sống của con người qua hình ảnh “cỏ” trong đoạn trích: âm thầm, bao dung, nghị lực, sẻ chia với mọi người
Câu 4 Thái độ của tác giả:
- Tôn trọng, ca ngợi lối sống cao đẹp
- Nhắc nhở, khuyên bảo mỗi người cần chọn lẽ sống cho riêng mình
II LÀM VĂN
Câu 1 Viết một đoạn văn (khoảng 200 chữ) trình bày suy nghĩ về lời khuyên:
Con người phải biết sống bao dung
a Đảm bảo yêu cầu về hình thức đoạn văn
Thí sinh có thể trình bày đoạn văn theo cách diễn dịch, quy nạp, tổng-phân-hợp, móc xích hoặc song hành
b Xác định đúng vấn đề cần nghị luận
Con người phải biết sống bao dung
c Triển khai vấn đề nghị luận
Thí sinh có thể lựa chọn thao tác lập luận phù hợp để triển khai vấn đề nghị luận theo nhiều cách nhưng phải làm rõ lời khuyên Con người phải biết sống bao dung Có thể triển khai theo hướng:
- Sống bao dung là sống bằng tình yêu thương, sự sẻ chia, sẵn sàng tha thứ cho lỗi lầm của người khác
- Đó là lối sống đẹp, biết dung hòa, giúp đỡ nhau vượt qua những khó khăn, thúc đẩy xã hội phát triển
- Bao dung nhưng cần tỉnh táo, không bao che cho những sai lầm, khuyết điểm
- Bao dung nhưng phải dũng cảm đấu tranh cho lẽ phải, sự công bằng
d Sáng tạo
Có cách diễn đạt sáng tạo, thể hiện suy nghĩ sâu sắc, mới mẻ về vấn đề nghị luận
Trang 4Câu 2 Phân tích đoạn trích trên Từ đó, nhận xét về thông điệp cuộc sống và nghệ thuật mà nhà văn
Nguyễn Minh Châu đã gửi gắm
a Đảm bảo cấu trúc bài nghị luận
Mở bài nêu được vấn đề, Thân bài triển khai được vấn đề, Kết bài khái quát được vấn đề
b Xác định đúng vấn đề cần nghị luận: Phân tích đoạn trích, nhận xét về thông điệp cuộc sống và nghệ thuật mà nhà văn Nguyễn Minh Châu đã gửi gắm
c Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm:
Thí sinh có thể triển khai theo nhiều cách, nhưng cần vận dụng tốt các thao tác lập luận, kết hợp chặt chẽ giữa lí lẽ và dẫn chứng; đảm bảo các yêu cầu cơ bản sau:
* Khái quát tác giả, tác phẩm và đoạn trích
* Nội dung đoạn trích
- Khung cảnh biển trong một đêm trở gió, nỗi lo lắng của ông lão về chiếc thuyền đơn độc ngoài xa, những trăn trở của Phùng về cuộc sống vất vả, hiểm nguy của người dân vùng biển
- Tấm ảnh trong bộ lịch của năm:
+ Với mọi người: đó là một tác phẩm nghệ thuật đích thực, kết tinh tâm huyết, tài năng của nghệ sĩ Phùng; được trưởng phòng ưng ý, công chúng đón nhận
+ Với nghệ sĩ Phùng: là niềm trăn trở, sự chất vấn, tự vấn chính mình khi bức ảnh ấy còn xa rời cuộc sống Ảnh thì đẹp nhưng thực tế cuộc đời còn biết bao cơ cực, vất vả
* Nghệ thuật: xây dựng nhân vật nhận thức, ngôn ngữ giàu chất triết lí, hình ảnh mang ý nghĩa biểu tượng
* Thông điệp nhà văn Nguyễn Minh Châu gửi gắm:
- Cuộc sống còn lắm nhọc nhằn, ngang trái, cần có sự cảm thông, thấu hiểu, cần có giải pháp hữu hiệu
để giảm bớt đói nghèo
- Nghệ thuật đích thực là nghệ thuật sinh ra từ cuộc đời, gắn liền với cuộc đời Người nghệ sĩ cần trung thực, dũng cảm để phản ánh chân thật về cuộc sống
ĐỀ THI SỐ 2
I ĐỌC - HIỂU (3,0 điểm)
Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu nêu ở dưới
Trang 5“Sông Đuống trôi đi Một dòng lấp lánh Nằm nghiêng nghiêng trong kháng chiến trường kì
Xanh xanh bãi mía bờ dâu Ngô khoai biêng biếc Đứng bên này sông sao nhớ tiếc Sao xót xa như rụng bàn tay”
(Trích “Bên kia sông Đuống” – Hoàng Cầm)
Câu 1/ Chủ đề đoạn thơ trên là gì?
Câu 2/ Phân tích giá trị biện pháp tu từ trong đoạn thơ
Câu 3/ Theo anh/chị, thể thơ mà nhà thơ sử dụng có ý nghĩa như thế nào trong việc biểu đạt nội dung
tư tưởng của đoạn thơ trên?
II LÀM VĂN (7,0 điểm)
Câu 1 (2đ): Nêu suy nghĩ của anh/chị về trách nhiệm của công dân đối với tổ quốc
Câu 2 (5đ): Phân tích bức tranh tứ bình trong bài thơ Việt Bắc
-HẾT - ĐÁP ÁN ĐỀ THI SỐ 2
I ĐỌC - HIỂU
Câu 1 Chủ đề đoạn thơ: Niềm tự hào về vẻ đẹp của quê hương và nỗi đau khi quê hương yêu
dấu bị giày xéo
Câu 2 Biện pháp tu từ:
- Biện pháp so sánh: “Sao xót xa như rụng bàn tay”: gợi nỗi đau máu thịt Mỗi con người
là một phần của Tổ quốc, coi Tổ quốc là máu thịt của mình Đất nước bị giàu xéo thì con người cũng xót xa như chính bản thân mình phải chịu đau đớn
- Câu hỏi tu từ: “sao nhớ tiếc”, “sao xót xa như” thể hiện sự nuối tiếc, đau đớn đến tột cùng
* Cách sử dụng các từ láy: “lấp lánh”, “xanh xanh”, “biêng biếc”, “nghiêng nghiêng” góp phần gợi vẻ đẹp trù phú, tươi đẹp của quê hương bên dòng sông Đuống duyên dáng, thơ mộng
Câu 3 Thể thơ tự do giúp tác giả thể hiện tư tưởng, tình cảm của mình một cách chân thành,
xúc động mà không bị gò bó, cảnh đẹp quê hương cũng hiện lên tự nhiên, sống động
Trang 6II LÀM VĂN (7,0 điểm)
Mỗi chúng ta khi sinh ra được sống trong nền hòa bình đã là một sự may mắn, chính vì vậy chúng ta
cần phải cống hiến nhiều hơn để phát triển nước nhà vững mạnh, có thể chống lại mọi kẻ thù
Mỗi người khi học tập, lao động, tạo lập cho mình một cuộc sống tốt đẹp cũng chính là cống hiến
cho tổ quốc
Yêu thương, giúp đỡ đồng bào, đoàn kết không chỉ giúp cho chúng ta được yêu thương, trân trọng
trong mắt mọi người mà nó còn thể hiện sức mạnh đại đoàn kết dân tộc
c Liên hệ bản thân
Là một học sinh trước hết chúng ta cần học tập thật tốt, nghe lời ông bà cha mẹ, lễ phép với thầy cô
Có nhận thức đúng đắn về việc giữ gìn và bảo vệ tổ quốc Luôn biết yêu thương và giúp đỡ những người xung quanh,…
d Phản đề
Tuy nhiên vẫn còn có nhiều người chưa có nhận thức đúng đắn về trách nhiệm của mình đối với quê
hương, đất nước, chỉ biết đến bản thân mình, coi việc chung là việc của người khác,… những người này
Trang 7Hai câu thơ đầu người ra đi khẳng định mình luôn nhớ về thiên nhiên và con người Việt Bắc
Rừng xanh hoa chuối đỏ tươi Ðèo cao nắng ánh dao gài thắt lưng
Mùa đông: “hoa chuối đỏ tươi” tô điểm cho khu rừng xanh, hòa vào đó là ánh nắng vàng làm cho
bức tranh mùa đông của Việt Bắc thêm hài hòa màu sắc
Ngày xuân mơ nở trắng rừng Nhớ người đan nón chuốt từng sợi giang
Mùa xuân: “mơ nở trắng rừng” mùa xuân Việt Bắc đặc trăng là màu trắng tinh khiết của của rừng
hoa mơ, giữa khung cảnh thơ mộng ấy là hình ảnh con người cần mẫn, tỉ mỉ, khéo léo chuốt từng sợi
giang để đan nón
Ve kêu rừng phách đổ vàng Nhớ cô em gái hái măng một mình
Mùa hạ: “ve kêu rừng phách đổ vàng” tiếng ve quen thuộc của mùa hè giữa rừng hoa phách vàng
gợi liên tưởng tiếng ve như bát sơn vàng sóng sánh đổ lên rừng gỗ xanh khiến tất cả chuyển sang một
màu vàng ấm áp
Rừng thu trăng rọi hoà bình Nhớ ai tiếng hát ân tình thuỷ chung.”
Mùa thu: “rừng thu trăng rọi hòa bình” ánh trăng Việt Bắc mùa thu vô cùng yên bình, trong trẻo gợi
cảm giác thanh mát, hòa vào khung cảnh đó là tiếng hát ân tình thủy chung của người dân dạt dào tình
cảm
→ Hình ảnh hòa hợp giữa thiên nhiên và con người tạo nên bức tranh Việt Bắc vô cùng xinh đẹp
khiến người ta nhớ mãi
3 Kết bài
Khẳng định lại giá trị, ý nghĩa của đoạn thơ
ĐỀ THI SỐ 3
Trang 8I ĐỌC - HIỂU (3,0 điểm)
Đọc đoạn văn sau (lời bài hát Khát Vọng – Phạm Minh Tuấn) và trả lời các câu hỏi:
Hãy sống như đời sống để biết yêu nguồn cội Hãy sống như đồi núi vươn tới những tầm cao Hãy sống như biển trào, như biển trào để thấy bờ bến rộng Hãy sống như ước vọng để thấy đời mênh mông
Và sao không là gió, là mây để thấy trời bao la
Và sao không là phù sa rót mỡ màu cho hoa Sao không là bài ca của tình yêu đôi lứa Sao không là mặt trời gieo hạt nắng vô tư
Và sao không là bão, là giông, là ánh lửa đêm đông
Và sao không là hạt giống xanh đất mẹ bao dung Sao không là đàn chim gọi bình minh thức giấc Sao không là mặt trời gieo hạt nắng vô tư
Câu 1 Chủ đề bài hát là gì? Phương thức biểu đạt của bài hát trên?
Câu 2 Chỉ ra và phân tích hiệu quả của những biện pháp tu từ được sử dụng trong lời bài hát trên?
Câu 3 Những câu nào trong lời bài hát để lại cho anh (chị) ấn tượng sâu sắc nhất?
Câu 4 Lời bài hát đem đến cho mọi người cảm xúc gì?
II LÀM VĂN (7,0 điểm)
Trang 9Cái tôi của Hoàng Phủ Ngọc Tường trong đoạn trích Ai đã đặt tên cho dòng sông?
(Ngữ văn 12, Tập 1, Nxb Giáo dục Việt Nam, 2016)
-HẾT - ĐÁP ÁN ĐỀ THI SỐ 3
I ĐỌC - HIỂU
Câu 1
- Chủ đề: Khát vọng ước mơ cao đẹp của con người
- Phương thức biểu đạt: Biểu cảm, miêu tả
Câu 2
- Các biện pháp tu từ được sử dụng trong lời bài hát:
+ Điệp ngữ: Hãy sống như, và sao không là…
Những câu nào trong lời bài hát để lại ấn tượng sâu sắc nhất:
Hãy sống như đời sống để biết yêu nguồn cội Sao không là đàn chim gọi bình minh thức giấc Sao không là mặt trời gieo hạt nắng vô tư
Lời bài hát đều rất xúc động bởi ý nghĩa sâu xa Ba câu thơ trên cho ta bài học về đạo lí sống tốt đep uống nước nhớ nguồn Hơn thế, còn định hướng cho ta sống có ích như mặt trời đối với vạn vật trên trái đất
Câu 4
Lời bài hát đem đến cho mọi người cảm xúc phong phú, cảm phục tự hào về tình yêu cuộc đời tha thiết mà tác giả gửi gắm Đó là khát vọng hóa thân để cống hiến và dựng xây cuộc đời
Trang 10- Đồng tình với ý kiến: giới trẻ ngày nay thiếu khả năng tự lập:
+ Được bố mẹ bao bọc, thiếu kĩ năng sống
+ Không có ý thức về giá trị của bản thân trong việc chọn nghề, trong suy nghĩ và hành động trước các vấn đề của cuộc sống…
+ Hành động theo tâm lí đám đông
- Không đồng tình với ý kiến: giới trẻ ngày nay có khả năng tự lập cao, có kĩ năng sống, có trách nhiệm với bản thân và các xã hội: các tấm gương vượt khó, các tình nguyện viên, các tấm gương khởi nghiệp…
- Cái nhìn đa chiều về ý kiến: kết hợp cả hai ý trên trong lập luận
*Bài học và liên hệ bản thân:
- Nhận định trên hướng cho chúng ta có thái độ và hành động đúng đắn trong cuộc sống: sống là không thụ động, phụ thuộc mà phải chủ động, tích cực
- Luôn tin tưởng vào bản thân, tích cực, dám nghĩ, dám làm
- Trang bị kiến thức, kĩ năng cho bản thân để có khả năng tự lập; ngay từ bây giờ tránh lối sống thụ động, ỷ lại vào người khác
Trang 11Thang điểm:
Điểm 2: Đạt các yêu cầu về kĩ năng và kiến thức nêu trên, có ý tưởng mới mẻ, sáng tạo, văn viết lưu loát
Điểm 1 - Đáp ứng cơ bản các yêu cầu của đề, còn mắc lỗi diễn đạt
- Đạt các yêu cầu về kiến thức, văn viết lưu loát, chưa đảm bảo yêu cầu hình thức (đoạn văn)
Điểm 0,5: không hiểu rõ đề, bài quá sơ sài
Câu 2
a Yêu cầu về kĩ năng:
- Thí sinh biết kết hợp kiến thức, kĩ năng để viết một bài văn nghị luận văn học
- Bài viết có bố cục rõ ràng, chặt chẽ, diễn đạt lưu loát, ngôn ngữ trong sáng, có cảm xúc
- Vận dụng tốt các thao tác lập luận
b Yêu cầu về kiến thức
Trên cơ sở những hiểu biết về tác giả Hoàng Phủ Ngọc Tường qua đoạn trích Ai đã đặt tên cho dòng sông? thí sinh có thể trình bày những biểu hiện cái tôi của nhà văn theo những cách khác nhau nhưng phải hợp lí, có sức thuyết phục Sau đây là một số ý cần đạt:
1 Giới thiệu vài nét về tác giả, tác phẩm
2 Cái tôi là gì?
- Cái tôi là nét riêng, điểm khác biệt của mỗi cá nhân (Ở phương diện khác, cái tôi là biểu hiện cao độ của ý thức cá nhân, xuất hiện khi con người có nhu cầu được là chính mình) Với văn học, cái tôi không chỉ thể hiện con người mà còn thể hiện phong cách nghệ thuật của mỗi nhà văn
- Trong thể loại tùy bút, bút kí, cái tôi của người viết trở thành một hình tượng trung tâm và xuất hiện trực tiếp thành nhân vật tôi Nếu trong truyện ngắn, nhân vật tôi là hình tượng hư cấu thì trong kí, nhân vật tôi đồng nhất với tác giả Sự hấp dẫn của thể loại này, xét đến cùng là là sự hấp dẫn của cái tôi tác giả
3 Đặc điểm của cái tôi Hoàng Phủ Ngọc Tường trong đoạn trích Ai đã đặt tên cho dòng sông?
*Một cái tôi uyên bác
- Thể hiện ở vốn tri thức, vốn sống phong phú Hoàng Phủ Ngọc Tường đã vận dụng vốn hiểu biết từ nhiều phương diện khác nhau như địa lí, lịch sử, văn hoá (thơ ca, âm nhạc, phong tục tập quán…) để cảm nhận vẻ đẹp của dòng sông Hương
Trang 12- Thể hiện ở vốn tri thức, vốn sống sâu sắc Chẳng hạn, khám phá phương diện địa lí của dòng sông
xứ Huế, tác giả đã tìm hiểu tận thượng nguồn của nó trong mối quan hệ với dãy Trường Sơn; khám phá
vẻ đẹp lịch sử của con sông, tác giả đã tìm hiểu nó từ thời Hùng Vương, thời Nguyễn Trãi, thời Quang Trung đến thời hiện đại
*Một cái tôi tài hoa, tinh tế, lãng mạn
- Thể hiện ở cái nhìn mang tính phát hiện về một dòng sông vốn đã quen thuộc với tất cả mọi người
Do tìm hiểu sông Hương từ cội nguồn của nó giữa lòng Trường Sơn, do gắn sông Hương với lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc, Hoàng Phủ Ngọc Tường đã phát hiện ra vẻ đẹp hùng tráng của dòng sông vốn chỉ được biết là dòng sông thơ mộng
- Thể hiện ở khả năng quan sát tinh tường, sức tưởng tượng và liên tưởng phong phú
+ Sông Hương được nhìn nhận bằng cặp mắt của nghệ sĩ giàu cảm xúc nên hiện lên với vẻ đẹp phong phú: khi mãnh liệt và sâu lắng, khi phóng khoáng man dại mà bình thản, khi trầm mặc cổ kính, khi chỉ là mặt hồ yên tĩnh…
+ Sông Hương được hình dung như người con gái, người phụ nữ với nhiều dáng vẻ, cung bậc cảm xúc khác nhau
- Thể hiện ở tài năng nghệ thuật của nhà văn khi miêu tả vẻ đẹp của sông Hương
+ Liên tưởng phóng túng, tài hoa (qua sử dụng các biện pháp tu từ)
+ Vốn ngôn ngữ phong phú
+ Câu văn của Hoàng Phủ Ngọc Tường giàu nhạc điệu, giàu chất thơ
*Một cái tôi có tình yêu sông Hương, yêu xứ Huế tha thiết, gắn bó sâu nặng với quê hương đất nước
- Tác giả miêu tả vẻ đẹp sông Hương bằng một tình yêu say đắm, miêu tả sông Hương bằng nhiều phương diện, nhiều góc độ, hiểu nỗi niềm dòng sông trong dòng chảy, khúc cua của nó; đề xuất cho người đọc cách cảm nhận về sông Hương Hoàng Phủ Ngọc Tường trở thành tri kỉ của sông Hương
- Từ tình yêu sông Hương, tác giả thể hiện tình yêu thiên nhiên, con người, văn hoá Huế tha thiết
- Trách nhiệm của một công dân với đất nước khiến Hoàng Phủ Ngọc Tường lật từng trang sử, giở từng trang địa lí, tìm hiểu từng phong tục để viết về sông Hương, từ đó bài kí giúp người đọc hiểu và yêu sông Hương hơn
4 Đánh giá
- Cái tôi của nhà văn trong Ai đã đặt tên cho dòng sông? có thể đồng nhất với con người Hoàng Phủ Ngọc Tường: uyên bác, tài hoa và tình yêu sâu nặng với quê hương đất nước
