TÁC PHẨM HOÀNG TỬ BÉ DƯỚI GÓC NHÌN VĂN HÓA ĐẠI CHÚNG

Hoàng tử bé là một tác phẩm văn học Pháp nổi tiếng, có nhiều đóng góp cho kho tàng văn chương nhân loại, đồng thời ảnh hưởng đến đời sống xã hội của nhiều quốc gia. Vị trí thứ hạng ba số lượng xuất bản trên toàn thế giới đã chứng minh đây là tác phẩm thực sự gắn bó với nhiều thế hệ bạn đọc trên toàn thế giới và có sự tác động đến lối sống, cách suy nghĩ của công chúng. Bên cạnh đó, nền văn học Pháp giai đoạn thế kỷ XIX và XX xuất hiện nhiều nhà văn nổi tiếng có tầm vóc thế giới, giành giải Nobel với chủ nghĩa hiện thực và chủ nghĩa hiện đại mang nhiều tác động lớn đối với văn học các nước, trong đó có Việt Nam. Pháp chính là cái nôi sở hữu những trường phái tư tưởng mới, nơi khai sinh tiểu thuyết mới bởi Robbe Grillet. Văn chương của Pháp là nền văn chương rực rỡ đầy cống hiến, mở mang đầu óc con người với những khám phá mới mẻ, trở thành trào lưu và tác động đến văn hóa xã hội. Ở châu Âu, có thể nói Phap là trung tâm thống lĩnh từ văn học đến văn hóa đáng để tiếp thu, học hỏi. Victor Hugo đại văn hào Pháp từng nói: “Nếu một nhà văn chỉ viết cho thời đại của mình thì tôi sẽ phải bẻ bút và vứt nó đi”, và Hoàng tử bé của SaintExu pé ry dường như đã đáp ứng được tiêu chuẩn đó, bởi sự hiện diện và được đón nhận cho đến tận ngày nay là hoàn toàn xứng đáng. 2. Mục đích nghiên cứu Mục đích nghiên cứu đề tài này nhằm nhận diện, xác định được đây là sản phẩm văn hóa đại chúng thông qua các kiến thức đã tiếp thu qua quá trình học tập môn Văn hóa đại chúng. Từ đó đưa ra những nhận xét, phân tích đặc điểm, cấu trúc, chức năng và ý nghĩa của nó đối với cuộc sống con người. Từ đó biết cân nhắc, lựa chọn tiếp nhận, ủng hộ, chia sẻ những sản phẩm tốt, chất lượng.

TIỂU LUẬN CUỐI KỲ

TÁC PHẨM HOÀNG TỬ BÉ DƯỚI GÓC NHÌN

VĂN HÓA ĐẠI CHÚNG



MỤC LỤC

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Đối tượng nghiên cứu 3

4 Phương pháp nghiên cứu 3

Chương I: Giới thiệu về Hoàng tử bé và nhà văn Antoine de Saint-Exupéry 5

1 Vài nét về tác giả Antoine de Saint-Exupéry và cảm hứng sáng tác 5

2 Khái quát nội dung và ý nghĩa truyện Hoàng tử bé 6

Chương II: Đặc điểm của tiểu thuyết Hoàng tử bé từ góc nhìn văn hóa đại

2 Tính mới lạ, trẻ trung 10

3 Tính kinh doanh, thương mại 12

Chương III: Tiểu thuyết Hoàng tử bé trong đời sống xã hội 15

1 Chức năng giải trí 15

2 Chức năng giáo dục 15

3 Phản ánh tinh thần thời đại và tạo hình phong cách sống 16

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Hoàng tử bé là một tác phẩm văn học Pháp nổi tiếng, có nhiều đóng góp cho kho tàng văn chương nhân loại, đồng thời ảnh hưởng đến đời sống xã hội của nhiều quốc gia Vị trí thứ hạng ba số lượng xuất bản trên toàn thế giới đã chứng minh đây là tác phẩm thực sự gắn bó với nhiều thế hệ bạn đọc trên toàn thế giới và có sự tác động đến lối sống, cách suy nghĩ của công chúng Bên cạnh đó, nền văn học Pháp giai đoạn thế

kỷ XIX và XX xuất hiện nhiều nhà văn nổi tiếng có tầm vóc thế giới, giành giải Nobel với chủ nghĩa hiện thực và chủ nghĩa hiện đại mang nhiều tác động lớn đối với văn học các nước, trong đó có Việt Nam Pháp chính là cái nôi sở hữu những trường phái tư tưởng mới, nơi khai sinh tiểu thuyết mới bởi Robbe Grillet Văn chương của Pháp là nền văn chương rực rỡ đầy cống hiến, mở mang đầu óc con người với những khám phá mới mẻ, trở thành trào lưu và tác động đến văn hóa xã hội Ở châu Âu, có thể nói Phap

là trung tâm thống lĩnh từ văn học đến văn hóa đáng để tiếp thu, học hỏi Victor Hugo

- đại văn hào Pháp từng nói: “Nếu một nhà văn chỉ viết cho thời đại của mình thì tôi sẽ phải bẻ bút và vứt nó đi”, và Hoàng tử bé của Saint-Exu pé ry dường như đã đáp ứng được tiêu chuẩn đó, bởi sự hiện diện và được đón nhận cho đến tận ngày nay là hoàn toàn xứng đáng

2 Mục đích nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu đề tài này nhằm nhận diện, xác định được đây là sản phẩm văn hóa đại chúng thông qua các kiến thức đã tiếp thu qua quá trình học tập môn Văn hóa đại chúng Từ đó đưa ra những nhận xét, phân tích đặc điểm, cấu trúc, chức năng và ý nghĩa của nó đối với cuộc sống con người Từ đó biết cân nhắc, lựa chọn tiếp nhận, ủng

hộ, chia sẻ những sản phẩm tốt, chất lượng

3 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu là tác phẩm Hoàng tử bé của nhà văn Antoine de Saint-Exupéry với tư cách là một sản phẩm văn hóa đại chúng

4 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp phân tích – tổng hợp: tham khảo tài liệu thứ cấp từ các nguồn từ sách, internet, báo điện tử,…Vận dụng những kiến thức đã học trong môn Văn hóa đại chúng

và dữ liệu thu thập được từ thực tế

5 Bố cục

Thực hiện đề tài theo 3 chương với những nội dung chính sau:

Chương I: Giới thiệu về Hoàng tử bé và nhà văn Antoine de Saint-Exupéry

1 Vài nét về tác giả Antoine de Saint-Exupéry và cảm hứng sáng tác

2 Khái quát nội dung và ý nghĩa truyện Hoàng tử bé

Chương II: Đặc điểm của tiểu thuyết Hoàng tử bé từ góc nhìn văn hóa đại chúng

1 Tính đại chúng

2 Tính mới lạ, trẻ trung

3 Tính kinh doanh, thương mại

Chương III: Tiểu thuyết Hoàng tử bé trong đời sống xã hội

1 Chức năng giải trí

2 Chức năng giáo dục

3 Phản ánh tinh thần thời đại và tạo hình phong cách sống

NỘI DUNG

Chương I: Giới thiệu về Hoàng tử bé và nhà văn Antoine de Saint-Exupéry

1 Vài nét về tác giả Antoine de Saint-Exupéry và cảm hứng sáng tác

Cuộc đời tác giả

Tên đầy đủ của tác giả là Antoine Marie Jean-Baptiste Roger de Saint-Exupéry hay gọi ngắn gọn là Saint-Ex vừa là văn sĩ nổi tiếng, vừa là một phi công giỏi người Pháp Ông sinh năm 1900, hoạt động trong ngành hàng không đến năm 1944 thì mất tích, vụ việc này trở thành một trong những bí ẩn lớn nhất lịch sử nước Pháp Cuộc điều tra cuối cùng sau 63 năm kết luận trong cuốn sách “Saint-Exupéry, I’ultime secret” (Saint-Exupéry, bí mật cuối cùng) (2008) cho rằng máy bay của ông bị bắn rơi bởi một phi công người Đức Trước khi qua đời, Saint-Ex cũng có cho mình một số tác phẩm lấy cảm hứng từ những chuyến bày như Người lái máy bay (1926), Tàu thư phương nam (1929), Bay đêm (1931), Thành trì (1948) Tuy nhiên nổi bật và thành công nhất trong

sự nghiệp cầm bút của ông vẫn là “Hoàng tử bé”

Hoàn cảnh ra đời tác phẩm và cảm hứng sáng tác

Tác phẩm được ra đời với phần truyện và ảnh minh họa dưới ngòi bút, cọ vẽ của Saint-Ex, tại một ngôi nhà ở Long Island, New York Không lâu sau đó, cuốn sách được xuất bản vào năm 1943, đến ba năm sau mới xuất hiện tại quê hương ông - nước Pháp Thành tựu nổi bật của tác phẩm đến nay bao gồm: được dịch sang hơn 250 ngôn ngữ, bán được 200 triệu bản trên khắp thế giới, trở thành một trong những cuốn sách bán chạy nhất mọi thời đại

Nói về nguồn cảm hứng đặc biệt tạo nên Hoàng tử bé, chuyến bay cất cánh ngày cuối cùng của năm 1935 do Saint-Ex và người bạn hoa tiêu là André Prévot từ Paris tới Sài Gòn với mục tiêu giành giải thưởng 150.000 franc Đáng tiếc rằng, sau 19 giờ đồng hồ cất cánh, máy bay này bị rơi ở sa mạc Sahara (Libya) khiến cho hai người phải đối mặt với sự khắc nghiệt của thời tiết Khi đó, Saint-Exu pé ry và bạn ông cố gắng chống chọi với cơn đói khát bằng nho, táo và rượu Sau đó không tránh khỏi tuyệt vọng và mất

phương hướng, họ gần như bỏ cuộc thì được một người Ả Rập cứu sống Tai nạn kinh hoàng nay để lại trong tác giả nguồn cảm hứng mạnh mẽ về việc sống sót trên sa mạc

2 Khái quát nội dung và ý nghĩa truyện Hoàng tử bé

Nội dung chính

Cuốn sách là một cuộc hành trình của chàng phi công bị rơi máy bay và câu chuyện gặp gỡ một người trẻ kì lạ được gọi với cái tên “hoàng tử bé” Lời kể thuật lại bởi chàng phi công đưa người đọc đến với quê hương của hoàng tử bé cô đơn và 6 tiểu hành tinh

mà cậu đi qua, cùng đối thoại và suy ngẫm với những nhân vật: ông vua, ông hợm hĩnh, ông nát rượu, ông nhà buôn, người thắp đèn, nhà địa lý Điểm dừng cuối cùng là hành tinh thứ 7 - Trái Đất, hoàng tử bé nhỏ đáp xuống một sa mạc ở châu Phi, phải đối phó với rắn độc, chết chóc, băng qua những ngọn núi, qua cát, đá và tuyết cùng những điều

lạ kỳ như bông hoa ba cánh tầm thường, đóa hồng trên hành tinh B612, bạn cáo… Những cảm xúc tự nhiên nhất đến gồm cả tiếng cười và giọt nước mắt, đọng lại trong lòng người đọc toàn thế giới một trí tuệ hồn nhiên, giản dị nhất Bằng những gì nhẹ nhàng, trong trẻo nhất, tác giả gửi gắm trong câu chuyện ý nghĩa của tình yêu và cuộc đời

Những thông điệp gửi gắm

Một bài học hẳn các độc giả yêu thích cuốn sách này đều phải công nhận: nhìn cuộc sống từ trái tim để sống cố gắng, trách nhiệm và tự mình trải nghiệm không ngừng Thông qua các hình ảnh giàu tính biểu tượng, lồng ghép trong dòng chữ ngắn gọn, dễ hiểu, Hoàng tử bé đã thực sự thu hút ánh nhìn từ rất nhiều người mê sách trên toàn thế giới

Dịch giả Bùi Giáng đã có nhận xét: “Le Petit Prince là tác phẩm thơ mộng nhất và u uẩn nhất trong những tác phẩm của Saint Exu pé ry”, đó cũng chính là lí do Bùi Giáng chọn lời văn đẹp, trân trọng giới thiệu với độc giả Việt như thế Hoàng tử bé nhỏ đem

đến cho cho chàng phi công những rung cảm, khi cậu thao thức vì một con cừu nào đó

đã ăn mất đóa hồng: “Cái làm cho ta xúc động nhường này về cậu hoàng tử đang thiếp ngủ đây, đó là lòng chung thủy của em đối với một bông hoa, ấy là hình ảnh một bông hoa trong em chói rực như một ngọn đèn, cả trong khi em ngủ…” Đúng thế, một tác phẩm dành cho thiếu nhi phải là một câu chuyện cổ tích nhiều màu sắc, nhưng ẩn sâu trong từng nét vẽ, vẫn thấy đâu đó giọt buồn thánh thót rơi, như khi hoàng tử nói: “Nếu ông thương một đóa hoa ở trên một ngôi sao, thì ngắm nhìn bầu trời vào ban đêm sẽ thật ngọt ngào Tất cả các vì sao đều nở hoa.”, chút buồn thương man mác cũng làm người đọc ấn tượng sâu sắc

Chương II: Đặc điểm của tiểu thuyết Hoàng tử bé từ góc nhìn văn hóa đại chúng

1 Tính đại chúng

Số đông biết đến và chấp nhận

Theo báo Le Parisien của Pháp, đến nay, tác phẩm này đã được dịch sang 257 ngôn ngữ và bán được hơn 200 triệu bản, như một hiện tượng văn học toàn cầu, có thể liệt kê vào danh sách những cuốn sách bán chạy nhất mọi thời đại Ngoài ra, tiểu thuyết với ngôn từ dung dị, nhiều từ tượng hình, còn được sử dụng làm tài liệu học ngoại ngữ cho những người mới bắt đầu Riêng với Lepetitjournal, thành tựu của Hoàng tử bé còn là một “kiệt tác trứ danh trên toàn thế giới” chỉ xếp sau Kinh thành và Kinh Koran với 400 bản dịch hiện đang lưu hành làm say mê độc giả mọi lứa tuổi trên toàn thế giới

Theo Nguyễn Tấn Đại, Hoàng tử bé ở Việt Nam vẫn còn là một tác phẩm khá mới, được đánh giá là cao siêu, phức tạp so với lứa tuổi học sinh Nhưng đối với chương trình giáo dục ở Pháp và Canada, Hoàng tử bé luôn là lựa chọn hàng đầu cho bậc từ tiểu học, giúp trẻ em tiếp cận với triết học từ góc nhìn bình dị, đơn giản nhất Tùy theo cách giảng giải mà hệ thống giáo dục khai thác, Hoàng tử bé vẫn là một tác phẩm kinh điển trong giai đoạn chuyển tiếp từ chương trình “văn học thiếu nhi” sang chương trình “văn học người lớn” Hơn nữa, trong giới nghiên cứu và phê bình văn chương có kết luận rằng tác phẩm Hoàng tử bé dành cho mọi lứa tuổi, mọi tộc người đến từ mọi khu vực

và nhiều nền văn hóa khác nhau mà không dễ đánh mất hay làm sai lệch thông điệp của tác giả Riêng ở Việt Nam từ năm đầu tiên đón nhận Hoàng tử bé vào 1966, đến nay có gần 10 bản dịch với đa dạng cách diễn đạt, thể hiện nhưng đều truyền tải được những đặc trưng nổi bật nhất giúp tác phẩm của Saint-Exupéry dễ dàng đi vào lòng độc giả và

ở trong đó đến tận sau này

Lấy cảm hứng từ cuộc sống thường ngày

Người đọc dễ đồng cảm và tìm thấy mình trong tác phẩm bởi lẽ, ai cũng từng trải qua cảm giác cô đơn, lạc lối trước những trở ngại của cuộc sống muôn màu muôn vẻ đang đổi mới từng ngày Tưởng tượng theo từng lời kể về hành trình của hoàng tử bé trong

vũ trụ rộng lớn giúp người đọc vừa được chữa lành nhờ những ngây ngô, trong sáng nơi tuổi thơ, vừa áp dụng làm hành trang để người lớn tiếp tục cố gắng trong hiện tại Chi tiết cáo lông đỏ tiết lộ với hoàng tử bé: “Bí mật của tớ đây Rất chi là đơn giản: người ta chỉ nhìn rõ được bằng con tim Con mắt thường luôn mù lòa trước điều cốt tử.”, nghĩa là trong nhiều trường hợp, nên tin vào trực giác, tức là mách bảo, lựa chọn của con tim Con người hiện nay ngày càng quen cân đo đong đếm, phân tích lý tính, nhưng rõ ràng vẫn cần có sự liên kết giữa lý trí và bản năng để tiến đến quyết định tốt nhất Đây cũng là nét khác biệt trong thế giới quan của trẻ em và người lớn Trí tưởng tượng của trẻ nhỏ thường bay bổng, thiếu logic thậm chí có một chút hoang đường,

nhưng đó chính là khi trẻ nhỏ cảm nhận rõ rệt những thứ diễn ra xung quanh bằng trái tim Có lẽ vì vậy, các người lớn ở đầu câu chuyện không thể biết được bức tranh của chàng phi công lúc nhỏ đang vẽ con voi bị nuốt chửng với con trăn, mà chỉ đơn thuần

là chiếc mũ Từ đó, nhận ra giai đoạn trưởng thành, khi đã thu nạp nhiều kiến thức, con người dùng cái nhìn lý trí ứng xử với môi trường xung quanh, đôi khi tạo áp lực, làm

họ bận rộn và kiệt sức khi phải hoạt động theo khuôn mẫu, chuẩn mực quá nhiều Hơn thế nữa, những nhân vật hoàng tử gặp trên Trái Đất đều gắn với nghề nghiệp của họ, tối ngày xoay đều trong nó và chẳng thể nhìn thấy ánh sáng của những vì sao xa Ở họ hình thành tâm lý thích áp đặt và phán xét, khoác lác, ưa nịnh hót, sống buông thả hoặc mải chạy theo những phù phiếm Người lớn từ khi nào đã cho rằng mình đúng còn trẻ con vẫn chưa thể hiểu hết thế giới này, nhưng sự thật đôi khi lại đảo ngược, chính những điều giản đơn biến người lớn thành kẻ ngốc “Người lớn quả thật là kỳ lạ”, hoàng tử bé vẫn thường hay nghĩ trong đầu, tại sao họ lại không thấy cái mà cậu thấy, và có lúc vô tình tước đi cơ hội, khả năng phát triển của trẻ nhỏ Người lớn đơn côi như vị vua khoác lác chỉ có thể trị vì hành tinh riêng mình, người lớn xấu hổ uống rượu, người lớn dùng thời gian và trí tuệ để phác thảo bản đồ nhưng chẳng bao giờ đi thám hiểm thực nghiệm, người lớn bận rộn và huyễn hoặc khi đếm những ngôi sao, người lớn thắp đèn liên tục không khôn ngoan Và từ góc nhìn của hoàng tử nhỏ, mọi người nhận ra vấn đề trong cuộc sống được phản ánh quá chân thực, đánh thức tâm hồn thuần khiết trẻ thơ đã mất

đi tự bao giờ Mục đích của tác giả không hề chê bai, phê phán lối sống của người trưởng thành, nhưng đặt ra so sánh giữa sự mộng mơ, tự nhiên của trẻ nhỏ và thói thực dụng, khô khan của người lớn

Gần gũi, dễ tiếp cận độc giả đa dạng lứa tuổi

Lý do phần lớn người thụ hưởng sản phẩm này là trẻ em, vì dung lượng ngắn, câu từ đơn giản, có hình vẽ minh họa sinh động Phần còn lại là người lớn, họ vẫn tìm đến những bài học đầu tiên, đó là điều cơ bản nhất có khi bị lãng quên, là liều thuốc xoa dịu tâm hồn hiệu nghiệm nhất Không phải người lớn nào cũng tiếp cận “Hoàng tử bé” theo một cách, hiểu các triết lý theo cùng một thông điệp, có người thấu hiểu về lẽ sống, người thì ngẫm lại về sự vô thường của vạn vật, người khác nảy ra triết lý trong kinh doanh, lại có người phân tích được bản chất, tâm tính của loài người…Tiểu thuyết đã

chứng minh được quan niệm từng có trước đó: “Hãy nhìn cuộc đời như ánh mắt của một đứa trẻ với suy nghĩ của một ông già” bằng những điều căn bản, dễ lý giải theo nhiều nghĩa lẫn những ý niệm sâu sắc nhất về cuộc sống

Cây bao báp chính là một so sánh cụ thể để thể hiện lối sống chỉn chu, điềm đạm và nguyên tắc của hoàng tử bé “Một việc ta hoãn đến hôm sau hãy làm, đôi khi cũng chẳng hại gì Nhưng nếu là những cây bao báp, thì bao giờ cũng tai hại đấy.” Nếu như không nhân cơ hội nhỏ những cây bao báp, thì bộ rễ của chúng sẽ bành trướng và phá hủy cả hành tinh B612 của hoàng tử Việc cậu cho rằng chắc chắn phải làm đó là nỗ lực hàng ngày trong mọi việc, vì những rủi ro lúc nào cũng có thể xảy ra nếu ta trì hoãn Những thói quen xấu không cải thiện, những hành vi xấu không bị trả giá, con người không ý thức được sự nguy hại của chúng, thì những hậu quả khôn lường sẽ xảy ra Vậy, hãy nên giống hoàng tử bé, xây dựng lối sống tốt như việc vệ sinh cá nhân hằng ngày, con người sẽ hoàn thiện hơn mỗi ngày

Là tác phẩm văn học cổ điển dành cho trẻ em trong thế kỷ hai mươi mang sức sống mãnh liệt vượt thời gian và không gian Sau những câu chuyện là bài học với đa dạng thông điệp tùy theo cách nhìn nhận của mỗi người đã từng là trẻ con

2 Tính mới lạ, trẻ trung

Nhiều triết lí sống đáng giá

Có thể nói thành công nhất của Hoàng tử bé đó là tác phẩm ẩn chứa nhiều triết lý sâu sắc về cuộc đời mỗi người, thể hiện cảm xúc đặc biệt trong từng giai đoạn sống Những vấn đề nhân sinh, xã hội luôn được lồng ghép để phản chiếu đặc điểm hình ảnh con người trong đó, thông qua nghề nghiệp, tính cách, bản chất, lối sống Việc có sự kết nối, đồng cảm với chi tiết trong truyện khiến độc giả phần nào tham gia đối thoại, bàn luận trong đầu theo mạch kể của chàng phi công Những triết lý không hề cứng nhắc, khó hiểu mà rất hồn nhiên, dễ chịu khiến cho ai cũng muốn chìm vào không gian với cậu bé

để hiểu hết những điều đặc biệt ấy Ngoài ra, câu chuyện còn xoay quanh việc tìm kiếm câu trả lời cho những bí ẩn cuộc đời mà con người không tài nào hiểu hết được được thể hiện tài tình bởi lối kể của nhân vật chàng phi công nhưng lại dưới góc nhìn và cảm nhận của hoàng tử bé

Hoàng tử bé trân trọng những mối quan hệ trong đời Qua chi tiết đóa hoa hồng của tiểu tinh cầu B612, con cáo đã ủi an và giúp cậu hiểu ra nhiều điều sâu sắc trong cuộc tình như sự rung cảm từ trái tim, vẻ bề ngoài có thể đánh lừa thị giác và nhất là sự thấu cảm khi nhìn nhận bất cứ sự vật, sự việc nào đó “Cảm hóa, ấy là một điều bị lãng quên quá rồi, cáo nói Nó có nghĩa là “tạo nên những liên hệ” Người ta chỉ hiểu được những vật người ta đã cảm hóa” Con người vốn dĩ sống với định kiến của xã hội, dựa vào bề ngoài để đánh giá mọi vật mà quên đi bản chất tốt đẹp vẫn tồn tại xung quanh Và hoàng

tử bé, với sự cảm hóa, nhẫn nại, dịu dàng đã nhận ra mối liên hệ gắn kết với con cáo