MẠNG XÃ HỘI FACEBOOK DƯỚI GÓC NHÌN VĂN HÓA ĐẠI CHÚNG

Ngày nay, cùng với sự bùng nổ của công nghệ thông tin và sự phát triển của quá trình toàn cầu hóa, truyền thông đại chúng ngày càng đóng vai trò quan trọng trong đời sống của con người hiện đại. Từ những nấc thang đầu tiên là in ấn, radio, ti vi và đến nay là sự phủ sóng của Internet. Qua đó có thể nhận thấy sự chuyển mình mạnh mẽ của truyền thông đại chúng nhằm phục vụ những nhu cầu đa dạng và phức tạp của con người trong từng giai đoạn khác nhau. Từ bị động trong tiếp nhận thông tin, con người dần chủ động nắm bắt và chia sẻ thông tin. Không những vậy, con người còn có nhu cầu thể hiện giá trị bản thân và kết nối với mọi người xung quanh. Những nhu cầu đó đã tạo điều kiện cho các mạng xã hội ra đời và nhanh chóng phổ biến trên khắp thế giới. Trong đó, Facebook được xem là bước ngoặt mới cho hệ thống mạng xã hội trực tuyến bởi vô vàn tính năng mới. Trước tình hình đó, những nghiên cứu về mạng xã hội nói chung và đặc biệt là mạng xã hội Facebook đang được các nhà nghiên cứu trên nhiều lĩnh vực quan tâm. Đối với khối ngành Khoa học Xã hội và Nhân văn, những nghiên cứu về mạng xã hội hay Facebook chủ yếu là những nghiên cứu của các nhà Ngôn ngữ học, Tâm lý học, Xã hội học,…Trong khi các nhà Ngôn ngữ học thường tập trung vào việc phân tích sự biến đổi ngôn ngữ của giới trẻ khi sử dụng mạng xã hội hay còn gọi là “ngôn ngữ teen” thì các nhà Tâm lý học thường chú ý tới những tác động của mạng xã hội đến tâm lý người dùng, nhất là các tác động tiêu cực như nghiện lướt mạng xã hội, trầm cảm khi tham gia mạng xã hội,…Còn các nhà Xã hội học thì thường khai thác những vấn đề về ảnh hưởng của mạng xã hội đối với đời sống xã hội, cả về hành vi lẫn nhận thức của con người như hành vi phạm tội, ý thức về bất bình đẳng,… So sánh với những lĩnh vực trên, số lượng những công trình nghiên cứu về mạng xã hội dưới góc nhìn Văn hóa học vẫn còn khá khiêm tốn và chủ yếu là thông qua góc nhìn Văn hóa truyền thông. Trong khi việc nghiên cứu mạng xã hội, mà nhất là mạng xã hội như Facebook dưới góc nhìn Văn hóa đại chúng cũng là một yêu cầu cấp thiết vì suy cho cùng sự phát triển của Facebook hiện nay phần lớn là nhờ có sự tiếp nhận và sử dụng của đại chúng. Bên cạnh đó, khi nhìn nhận Facebook với tư cách là một sản phẩm văn hóa đại chúng, ta có thể dễ dàng hiểu và lý giải những đặc điểm và vai trò của nó đối với số đông người dùng. Từ đó, mỗi cá nhân hoặc mỗi cộng đồng có thể cân nhắc về việc sử dụng Facebook sao cho phù hợp để vừa tận dụng tối đa những tiện lợi vừa hạn chế tối thiểu những rủi ro mà mạng xã hội này mang lại. Từ thực trạng nêu trên, tác giả quyết định chọn đề tài “Mạng xã hội Facebook dưới góc nhìn Văn hóa đại chúng” làm đề tài cho tiểu luận cuối kỳ môn Văn hóa đại chúng.

1

MỤC LỤC TRANG

MỞ ĐẦU 2

1 Lý do chọn đề tài 2

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

4 Phương pháp nghiên cứu 3

5 Dự kiến kết quả sau nghiên cứu 3

6 Bố cục đề tài 3

NỘI DUNG 5

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN 5

1.1 Cơ sở lý luận 5

1.1.1 Khái niệm văn hóa đại chúng 5

1.1.2 Khái niệm mạng xã hội 5

1.1.3 Khái niệm mạng xã hội Facebook 5

1.2 Cơ sở thực tiễn 5

1.2.1 Khái quát về mạng xã hội 5

1.2.2 Khái quát quá trình hình thành và phát triển của Facebook 6

CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM CỦA MẠNG XÃ HỘI FACEBOOK VỚI TƯ CÁCH LÀ MỘT SẢN PHẨM VĂN HÓA ĐẠI CHÚNG 7

2.1 Tính đại chúng 7

2.2 Tính kinh doanh thương mại 10

2.3 Tính mới mẻ trẻ trung 12

CHƯƠNG 3: VAI TRÒ CỦA MẠNG XÃ HỘI FACEBOOK VỚI TƯ CÁCH LÀ MỘT SẢN PHẨM VĂN HÓA ĐẠI CHÚNG 15

3.1 Vai trò thông tin 15

3.2 Vai trò giải trí 16

3.3 Hình thành những phong cách sống 17

CHƯƠNG 4: MỘT SỐ ĐỀ XUẤT DÀNH CHO NGƯỜI DÙNG FACEBOOK 19

4.1 Tận dụng và phát huy những vai trò tích cực của Facebook 19

4.2 Hạn chế và giảm thiểu những vai trò tiêu cực của Facebook 19

KẾT LUẬN 20

TÀI LIỆU THAM KHẢO 21

Trước tình hình đó, những nghiên cứu về mạng xã hội nói chung và đặc biệt là mạng xã hội Facebook đang được các nhà nghiên cứu trên nhiều lĩnh vực quan tâm Đối với khối ngành Khoa học Xã hội và Nhân văn, những nghiên cứu về mạng xã hội hay Facebook chủ yếu là những nghiên cứu của các nhà Ngôn ngữ học, Tâm lý học, Xã hội học,…Trong khi các nhà Ngôn ngữ học thường tập trung vào việc phân tích sự biến đổi ngôn ngữ của giới trẻ khi sử dụng mạng xã hội hay còn gọi là “ngôn ngữ teen” thì các nhà Tâm lý học thường chú ý tới những tác động của mạng xã hội đến tâm lý người dùng, nhất là các tác động tiêu cực như nghiện lướt mạng xã hội, trầm cảm khi tham gia mạng xã hội,…Còn các nhà Xã hội học thì thường khai thác những vấn đề về ảnh hưởng của mạng xã hội đối với đời sống xã hội, cả về hành vi lẫn nhận thức của con người như hành vi phạm tội, ý thức về bất bình đẳng,…

So sánh với những lĩnh vực trên, số lượng những công trình nghiên cứu về mạng xã hội dưới góc nhìn Văn hóa học vẫn còn khá khiêm tốn và chủ yếu là thông qua góc nhìn Văn hóa truyền thông Trong khi việc nghiên cứu mạng xã hội, mà nhất là mạng xã hội như Facebook dưới góc nhìn Văn hóa đại chúng cũng là một yêu cầu cấp thiết vì suy cho cùng sự phát triển của Facebook hiện nay phần lớn là nhờ có sự tiếp nhận và sử dụng của đại chúng Bên cạnh

đó, khi nhìn nhận Facebook với tư cách là một sản phẩm văn hóa đại chúng, ta có thể dễ dàng hiểu và lý giải những đặc điểm và vai trò của nó đối với số đông người dùng Từ đó, mỗi cá nhân hoặc mỗi cộng đồng có thể cân nhắc về việc sử dụng Facebook sao cho phù hợp để vừa tận dụng tối đa những tiện lợi vừa hạn chế tối thiểu những rủi ro mà mạng xã hội này mang

lại Từ thực trạng nêu trên, tác giả quyết định chọn đề tài “Mạng xã hội Facebook dưới góc

nhìn Văn hóa đại chúng” làm đề tài cho tiểu luận cuối kỳ môn Văn hóa đại chúng

2 Mục đích nghiên cứu

Mục đích chung của tiểu luận là nhìn nhận mạng xã hội Facebook dưới góc nhìn Văn hóa đại chúng Để đạt được mục đích chung đó, tiểu luận sẽ tiến hành phân tích ba nội dung Thứ nhất là tổng quan về Văn hóa đại chúng và mạng xã hội Facebook Thứ hai và thứ ba lần lượt là đặc điểm và vai trò của mạng xã hội Facebook với tư cách là một sản phẩm Văn hóa đại chúng Bên cạnh đó, tiểu luận cũng sẽ đề xuất một số giải pháp khả thi nhằm giúp người dùng khai thác những ưu điểm và hạn chế những nhược điểm của mạng xã hội này

3

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Về đối tượng nghiên cứu, tiểu luận tập trung tìm hiểu về mạng xã hội Facebook Thông qua những đặc điểm (tính đại chúng, tính kinh doanh thương mại, tính mới lạ và trẻ trung) cũng như những vai trò của Facebook (thông tin, giải trí, hình thành phong cách sống), tiểu luận sẽ lý giải và phân tích Facebook với tư cách là một sản phẩm Văn hóa đại chúng

Về phạm vi nghiên cứu, tiểu luận sẽ dựa trên những sự kiện nổi bật của mạng xã hội Facebook từ khi mới xuất hiện (2004) đến nay (2021) nhằm phản ánh sự phát triển cũng như

lý giải mức độ phổ biến của mạng xã hội này

4 Phương pháp nghiên cứu

Tiểu luận của tác giả chủ yếu sử dụng một số phương pháp như: Phương pháp phân tích

- tổng hợp, phương pháp liên ngành và phương pháp so sánh phân tích

Phương pháp phân tích – tổng hợp là phương pháp chủ yếu để thực hiện đề tài này Nguồn tư liệu mà tác giả có được chủ yếu thu thập từ sách, những bài báo, những công trình nghiên cứu trước và những thông tin từ Internet có liên quan đến phạm vi nghiên cứu của đề tài Dựa trên những tư liệu này, tác giả sẽ phân tích và rút ra những dữ liệu cần thiết cho đề tài Sau đó, tác giả sẽ tổng hợp các dữ liệu, hệ thống hóa các kiến thức liên quan đến đối tượng nghiên cứu và rút ra những đặc điểm của đối tượng

Phương pháp nghiên cứu liên ngành được sử dụng để có thể tìm thấy những cứ liệu liên quan đến đề tài từ các lĩnh vực khác nhau cũng như thiết lập mối quan hệ qua lại với nhau: Tâm lý học, Xã hội học, Văn hóa học, Truyền thông đa phương tiện…Thông qua đó, tác giả

có cái nhìn đa chiều hơn và chính xác hơn về đối tượng nghiên cứu

Phương pháp so sánh phân tích được vận dụng để phân tích những điểm tương đồng và khác biệt của mạng xã hội Facebook với các mạng xã hội khác như Twitter, Instagram và Youtube Từ đó làm nổi bật tính chất đặc trưng của mạng xã hội Facebook

5 Dự kiến kết quả sau nghiên cứu

Về mặt khoa học, nghiên cứu về mạng xã hội Facebook dưới góc nhìn Văn hóa đại chúng sẽ gợi mở những quan điểm mới về Facebook với tư cách là một sản phẩm của Văn hóa đại chúng Nhờ đó, tiểu luận sẽ làm rõ hơn quan hệ giữa mạng xã hội và văn hóa Ngoài

ra, việc so sánh Facebook với các mạng xã hội khác sẽ mang đến cái nhìn khách quan và toàn diện hơn về đặc điểm và vai trò của Facebook

Về mặt thực tiễn, trước sự phát triển và phổ biến của mạng xã hội, việc nghiên cứu về mạng xã hội Facebook là vô cùng cần thiết bởi nó không chỉ giúp người dùng có sự hiểu biết sâu sắc hơn về đặc điểm và vai trò của Facebook mà còn có sự cân nhắc để sử dụng hiệu quả mạng xã hội này

Ngoài ra, với những đóng góp bước đầu của tiểu luận có thể sử dụng như tài liệu tham khảo cho những nghiên cứu liên quan ở phạm vi sâu rộng hơn

6 Bố cục đề tài

4

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, tiểu luận gồm 4 chương chính:

Chương 1: Cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn

Chương này sẽ tập trung triển khai những khái niệm được sử dụng trong nghiên cứu như văn hóa đại chúng, mạng xã hội, mạng xã hội Facebook Bên cạnh đó, trong chương này, tiểu luận cũng sẽ mang đến cái nhìn bao quát về thực trạng hiện nay thông qua việc khái quát về nhu cầu sử dụng mạng xã hội hiện nay, khái quát về quá trình và phát triển của Facebook

Chương 2: Đặc điểm của mạng xã hội Facebook với tư cách là một sản phẩm văn hóa đại chúng

Ở chương này, tiểu luận sẽ khai thác những đặc điểm của mạng xã hội Facebook dưới góc nhìn Văn hóa đại chúng, bao gồm những đặc điểm như tính đại chúng, tính kinh doanh thương mại, tính mới lạ và trẻ trung Đối với từng đặc điểm, tiểu luận sẽ cung cấp những thông tin minh họa cụ thể và chính xác nhất để làm nổi bật đặc điểm của Facebook trong quá trình phát triển cũng như khi so sánh với các mạng xã hội khác

Chương 3: Vai trò của mạng xã hội Facebook với tư cách là một sản phẩm văn hóa đại chúng

Trong chương này, tiểu luận sẽ phân tích vai trò của mạng xã hội Facebook dưới góc nhìn Văn hóa đại chúng, bao gồm những vai trò như thông tin, giải trí, hình thành phong cách sống Thông qua đó, tiểu luận cũng sẽ làm rõ những ảnh hưởng tích cực và tiêu cực của Facebook đối với người dùng, đặc biệt là thế hệ trẻ

Chương 4: Một số đề xuất dành cho người dùng Facebook

Chương cuối này sẽ là những đề xuất của tác giả dành cho người dùng Facebook nhằm gợi ý những giải pháp tận dụng và phát huy những vai trò tích cực của Facebook, đồng thời, hạn chế và giảm thiểu những vai trò tiêu cực của Facebook Từ đó, tiểu luận sẽ góp phần hoàn thành mục tiêu cuối cùng của việc nghiên cứu văn hóa nói chung và thông qua văn hóa đại chúng nói riêng, đó chính là giúp cuộc sống ngày càng tốt đẹp hơn

5

NỘI DUNG CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN 1.1 Cơ sở lý luận

1.1.1 Khái niệm văn hóa đại chúng

Khái niệm văn hóa đại chúng (pop culture) là một thuật ngữ xuất hiện từ những năm

1950 Sau đó là sự ra đời của hàng loạt các thuật ngữ liên quan như pop art, pop music,…Trong phạm vi tiểu luận, tác giả xin chọn khái niệm của Barry Brummet và A A Radughin làm cơ sở lý luận cho đề tài của mình

Theo Barry Brummet thì “Văn hóa đại chúng đề cập đến những hệ thống và sản phẩm văn hóa mà phần lớn nhân loại chia sẻ và biết đến”

Theo A.A Radughin thì “Văn hóa đại chúng là những sản phẩm văn hóa được sản xuất hàng ngày với khối lượng lớn, được giới thiệu cho công chúng rộng rãi nhất theo các kênh truyền thông đại chúng khác nhau, được tiêu thụ bởi tất cả mọi người, không phụ thuộc vào địa điểm và đất nước sinh sống”

1.1.2 Khái niệm mạng xã hội

Mạng xã hội là một khái niệm đa dạng và phức tạp, nó được định nghĩa theo nhiều góc

độ tùy theo từng nhà nghiên cứu

Qua góc nhìn Xã hội học, “Mạng xã hội là dịch vụ kết nối các thành viên cùng sở thích trên Internet lại với nhau với nhiều mục đích khác nhau không phân biệt không gian và thời gian (Nguyễn Hải Nguyên)

Còn từ góc nhìn Công nghệ và truyền thông xã hội, “Mạng xã hội là các dịch vụ dựa trên Web cho phép các cá nhân xây dựng hồ sơ công khai hoặc bán công khai trong một hệ thống ràng buộc, danh sách người dùng mà họ chia sẻ kết nối, xem và duyệt qua danh sách các kết nối của họ và những kết nối được tạo bởi những người khác trong hệ thống Bản chất

và mô tả của các kết nối này giữa các trang web có thể khác nhau” (Danah M Boyd và Nicole

B Ellison, 2018)

1.1.3 Khái niệm mạng xã hội Facebook

Hiện nay vẫn chưa có một khái niệm chính thức nào cho mạng xã hội Facebook, do vậy, tiểu luận xin đề cập đến khái niệm được sử dụng khá phổ biến từ Wikipedia (Bách khoa toàn thư mở): “Facebook là một phương tiện truyền thông xã hội và dịch vụ mạng xã hội trực tuyến thành lập vào năm 2004 của Mỹ có trụ sở tại Menlo Park, California Nó được Mark Zuckerberg, cùng với các sinh viên Đại học Harvard và bạn cùng phòng là Eduardo Saverin, Andrew McCollum, Dustin Moskovitz, Chris Hughes sáng lập” (Wikipedia, Facebook, https://vi.wikipedia.org/wiki/Facebook)

1.2 Cơ sở thực tiễn

1.2.1 Khái quát về mạng xã hội

Trang Classmate (1995) là mạng xã hội đầu tiên nhằm mục đích kết nối bạn học Sau đó

là sự xuất hiện của SixDegrees (1997) để những người cùng sở thích có thể giao lưu với nhau

6

Tiếp nối là Friendster (2002) với hàng triệu thành viên Hai năm sau, MySpace (2004) với các tính năng nổi bật như phim ảnh (embedded video) đã thu hút chục ngàn thành viên mới mỗi ngày Và rồi Facebook ra đời (2004) và nhanh chóng gặt hái được thành công vượt bậc nhờ hàng trăm tính năng mới

Như vậy, cuối thế kỷ XX đến đầu thế kỷ XXI là giai đoạn bùng nổ của mạng xã hội để phục vụ cho nhu cầu ngày càng cao của con người, bắt đầu từ nhu cầu học tập, kết nối đến chia sẻ thông tin và thể hiện bản thân,…

1.2.2 Khái quát quá trình hình thành và phát triển của Facebook

Trước khi sáng tạo ra Facebook, Mark Zuckerberg và cộng sự đã tạo nên hai cơn sốt thông qua trang web Hot or Not và trang web “FaceMash” Sau đó, hai trang web này đã bị dừng hoạt động do vi phạm an ninh, bản quyền và quyền riêng tư Tuy nhiên, Mark Zuckerberg không dừng lại ở đó Vào ngày 4/2/2004, Mark Zuckerberg thành lập “The Facebook” với tên miền là thefacebook.com Đến năm 2005, Facebook đã chính thức bỏ chữ The ra khỏi tên sau khi mua được tên miền facebook.com Sau này, quá trình thành lập Facebook cũng đã được giới thiệu thông qua bộ phim của đạo diễn David Fincher có tên là The Social Network (Mạng xã hội) Được công chiếu vào năm 2010, bộ phim đã thu hút rất nhiều sự quan tâm của công chúng

Ý định ban đầu của Mark Zuckerberg khi xây dựng Facebook là chỉ dành cho sinh viên Đại học Harvard tương tác cũng như kết bạn Về sau, Mark Zuckerberg đã mở rộng ra nhiều trường đại học khác và dành cho cả học sinh trung học Đến 26/9/2006, Facebook mở cửa cho tất cả mọi người trên 13 tuổi và tất cả những gì họ cần là một địa chỉ email hợp lệ để tạo tài khoản trên Facebook

Với những nỗ lực không ngừng trong việc nâng cao trải nghiệm của người dùng, Facebook đã dần dần vượt xa những đối thủ trước đó, đặc biệt là ứng viên nặng ký như MySpace và trở thành mạng xã hội được sử dụng nhiều nhất thế giới Không những đánh bật những trang mạng xã hội, Facebook còn là một trong những trang web được truy cập nhiều nhất cùng với eBay, Amazon.com và Google Đến hiện tại, Facebook vẫn giữ được phong độ khá ổn định của mình trong việc thu hút người dùng trong quá trình cạnh tranh với các mạng

xã hội mới, nhất là TikTok Mới đây vào lúc 0h ngày 29/10/2021, thông qua sự kiện đổi tên công ty thành Meta, Mark Zuckerberg cho biết trọng tâm của công ty sẽ vượt ra khuôn khổ mạng xã hội để tăng sự kết nối giữa người dùng với nhau thông qua “vũ trụ ảo”

Tóm lại, Facebook đã và đang có sự khẳng định mạnh mẽ vị thế của mình so với các đối thủ khác trong phạm vi khu vực và toàn thế giới Trong tương lai gần, mạng xã hội Facebook chắc chắn sẽ còn đóng vai trò quan trọng trong cuộc sống của con người hiện đại, đặc biệt là khi nhu cầu sử dụng mạng xã hội ngày càng tăng và quá trình toàn cầu hóa đang được đẩy mạnh

7

CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM CỦA MẠNG XÃ HỘI FACEBOOK VỚI TƯ CÁCH LÀ

MỘT SẢN PHẨM VĂN HÓA ĐẠI CHÚNG 2.1 Tính đại chúng

Tính đại chúng của mạng xã hội Facebook nói riêng và các sản phẩm văn hóa đại chúng nói chung thường thể hiện thông qua ba khía cạnh gồm hướng đến số đông, tiếp cận số đông

và được chấp nhận bởi số đông Ở mỗi khía cạnh, Facebook sẽ có những biểu hiện khác nhau nhưng nhìn chung đều nhằm mục đích lan tỏa giá trị của nó đến với người dùng

Thứ nhất là về việc hướng đến số đông, mạng xã hội Facebook là mạng xã hội dành cho nhiều đối tượng không phân biệt giới tính, sắc tộc, quốc gia, và không quá giới hạn về độ tuổi Như đã đề cập, người sử dụng Facebook chỉ cần từ 13 tuổi trở lên và một địa chỉ email phù hợp thì sẽ dễ dàng đăng ký tài khoản trên mạng xã hội này Chính vì thao tác đăng ký dễ dàng và không tốn phí khi sử dụng, Facebook đã bước đầu thu hút được nhiều khách hàng thuộc nhiều tầng lớp của nhiều quốc gia khác nhau Trong đó, “Ấn Độ có nhiều người dùng Facebook nhất với hơn 340 triệu, tiếp theo là Mỹ (200 triệu), Indonesia (140 triệu), Brazil

Many People Use Facebook in 2021? https://backlinko.com/facebook-users)

H1: Phân bố người dùng Facebook theo quốc gia sinh sống

Nguồn: statiscs.com Bên cạnh đó, số liệu thống kê cũng đã chỉ ra rằng mạng xã hội này hiện có “2,8 tỷ người

1 India has the most Facebook users with over 340 million, followed by the US (200 million), Indonesia (140 million), Brazil (130 million), and Mexico (84 million) (blacklinko.com, Facebook Demographic Statistics: How Many People Use Facebook in 2021? https://backlinko.com/facebook-users)

2 Facebook has 2.80 billion monthly active users (Facebook, 2021) If that number doesn’t blow you away, it also has 1.84 billion users that are visiting the social networking site on a daily basis (oberlo.com, 10 facebook statistics every marketer should know in 2021 [infographic], https://www.oberlo.com/blog/facebook-statistics)

8

https://www.oberlo.com/blog/facebook-statistics) Người dùng Facebook (nam/nữ) trải dài từ nhóm 13 – 17 tuổi đến nhóm trên 65 tuổi Tính đến tháng 7 năm 2021, Facebook có “9,4% tổng số người dùng Facebook đang hoạt động trên toàn thế giới là phụ nữ trong độ tuổi từ 18 đến 24, trong khi người dùng nam từ 25 đến 34 tuổi là nhóm nhân khẩu học lớn nhất trên nền

2021, by age and gender, age-distribution/) Qua đó, có thể nhận thấy người dùng Facebook có sự đa dạng về độ tuổi nhưng người trẻ vẫn chiếm số lượng khá đáng kể

https://www.statista.com/statistics/376128/facebook-global-user-H2: Phân bố người dùng Facebook theo độ tuổi và giới tính

Nguồn: statiscs.com Thứ hai là về việc tiếp cận số đông Ban đầu, Facebook chỉ dành cho những sinh viên Đại học Harvard tương tác và trao đổi vấn đề học thuật Nhưng sau khi nhận thấy được tiềm năng của Facebook và nhu cầu sử dụng mạng xã hội của sinh viên, Mark Zuckerberg đã mở rộng ra các trường Đại học khác như Ivy League, Đại học Boston, Đại học New York, MIT, Washington và dần dần hầu hết các trường đại học ở Hoa Kỳ và Canada Không dừng lại ở

đó, mạng xã hội Facebook còn lan tỏa sự ảnh hưởng của mình đến các cấp phổ thông và trung học Trước sự bùng nổ về lượng “cầu”, nhất là ở giới trẻ, Facebook đã quyết định mở cửa cho tất cả mọi người trên 13 đều có thể tham gia Điều đó phần nào phản ánh chiến lược khôn ngoan của Facebook khi thu hút giới trẻ - nhóm đối tượng dễ dàng tiếp nhận và chia sẻ giá trị văn hóa đại chúng Không chỉ thu hút các cá nhân, Facebook còn là một môi trường làm việc hiệu quả của các công ty và doanh nghiệp, là nơi mà họ có thể dễ dàng quảng bá bản thân và khu hút khách hàng Vào cuối năm 2007, Facebook đã có 100 000 trang kinh doanh của các doanh nghiệp vừa và nhỏ Đỉnh điểm là vào 24/10/2007, Microsoft (một trong những công ty

3 9.4 percent of total active Facebook users worldwide were women between the ages of 18 and 24 years, while male users between the ages of 25 and 34 years constituted the biggest demographic group on the social media platform (statiscs.com, Distribution of Facebook users worldwide as of July 2021, by age and gender, https://www.statista.com/statistics/376128/facebook-global-user-age-distribution/)

9

công nghệ hàng đầu lúc bấy giờ) đã mua 1,6% cổ phần của Facebook với giá 240 triệu USD

để đặt quảng cáo quốc tế trên nền tảng mạng xã hội Facebook Vào 5/2009, Facebook đã chính thức triển khai “trang kinh doanh” bao gồm những chức năng đặc thù phục vụ nhu cầu tiếp thị và kinh doanh Qua đó cho thấy Facebook khá thành công trong việc tiếp cận số đông thông qua việc đáp ứng các nhu cầu của người dùng từ người trẻ đến người trưởng thành, từ

cá nhân đến cộng động

Thứ ba là về việc được chấp nhận bởi số đông Facebook ra đời trong bối cảnh phát triển mạnh mẽ của Internet và bùng nổ của các trang mạng xã hội nên dù phải đối mặt với vô số sự cạnh tranh nhưng cần phải nhận định rằng đó chính là một điều kiện thuận lợi cho Facebook Người dùng không mất quá nhiều thời gian để tiếp cận và sử dụng Facebook vì họ đã có kinh nghiệm ít nhiều trước đó Vấn đề là liệu Facebook có đủ sức hấp dẫn với họ hay không Và thực tế đã minh chứng sức hấp dẫn của Facebook thông qua số lượng người dùng tăng liên tục hằng năm, đặc biệt là giai đoạn từ năm 2008 cho đến nay Đặc biệt là “trong quý 3 năm

2012, số lượng người dùng Facebook tích cực đã vượt qua con số một tỷ, trở thành mạng xã

https://www.statista.com/statistics/264810/number-of-monthly-active-facebook-users-worldwide/) Sức hấp dẫn này được tạo ra chủ yếu bởi khả năng đáp ứng gần như hoàn toàn những nhu cầu sử dụng mạng xã hội của cá nhân/nhóm người qua từng giai đoạn khác nhau

từ chia sẻ thông tin, đến giải trí và hình thành phong cách sống

H3: Số lượng người dùng Facebook hoạt động hàng tháng trên toàn thế giới tính từ

quý 3 năm 2008 đến quý 3 năm 2021

Nguồn: statiscs.com

4 In the third quarter of 2012, the number of active Facebook users surpassed one billion, making it the first social network ever to do so (statiscs.com, Number of monthly active Facebook users worldwide as of 3rd quarter 2021 (in millions), https://www.statista.com/statistics/264810/number-of-monthly-active-facebook-users-worldwide/)

10

2.2 Tính kinh doanh thương mại

Facebook là một mạng xã hội “miễn phí” dành cho tất cả mọi người Ai cũng có thể tải ứng dụng Facebook hoặc sử dụng trực tuyến trên trang web mà không cần phải trả bất kỳ chi phí gì Tuy nhiên, Facebook không thực sự miễn phí vì trên thực tế Facebook cũng cần có lợi nhuận kinh tế để có thể tồn tại và phát triển, đặc biệt là trong nền kinh tế thị trường như hiện nay Trả lời cho câu hỏi “Làm sao có thể duy trì mô hình hoạt động của Facebook trong khi không thu phí từ người dùng?” của Thượng nghị sĩ Orrin Hatch vào 4/2018, Mark Zuckerberg

đã trực tiếp khẳng định: “Thưa, chúng tôi bán quảng cáo” (Đồng Phước, Facebook kiếm tiền như thế nào?, https://thanhnien.vn/facebook-kiem-tien-nhu-the-nao-post919534.html) Cụ thể là Facebook đã sử dụng thuật toán AI (trí tuệ nhân tạo) để sàng lọc và phân tích xu hướng

sử dụng Facebook của người dùng như: thích đọc gì, xem gì, cần mua sắm những gì, khuynh hướng chính trị ra sao, Qua đó, Facebook sẽ cung cấp những thông tin liên quan đến “phân khúc người dùng” cho các doanh nghiệp, báo chí, đài truyền hình để đặt mua chỗ quảng cáo trên mạng xã hội Facebook cũng như những nền tảng khác thuộc cùng công ty (Instagram, Messenger, WhatsApp) Ta cũng cần hiểu khái niệm “phân khúc khách hàng” không phải và khác với khái niệm “thông tin cá nhân” Trong khi, phân khúc khách hàng chỉ đến số đông và

xu hướng chung thì thông tin cá nhân chính là số ít (một người) và mang những đặc trưng riêng Do vậy Facebook không hề bán thông tin cá nhân của người dùng như nhiều người lầm tưởng mà mạng xã hội này chỉ đang giúp những nhà quảng cáo xác định đúng “nhóm” đối tượng để quảng cáo hiệu quả hơn thôi Theo đó, tương ứng với mỗi cú nhấp chuột của người dùng vào một quảng cáo thì Facebook sẽ thu được một khoảng tiền nhất định từ phía doanh nghiệp Dựa trên phân tích của trang công nghệ SproutSocial thì giá trung bình của mỗi cú nhấp chuột là 1,2 USD Giá cao nhất thuộc về giá quảng cáo trong lĩnh vực tài chính, lên đến 3,77 USD

H4: Giá cho một cú click chuột vào quảng cáo của từng lĩnh vực trên Facebook

Nguồn: WordStream