SKKN Kinh nghiệm thiết kế và sử dụng phiếu học tập trong dạy học các dạng bài ôn tập Lịch sử lớp 7 ở...

SKKN Kinh nghiệm thiết kế và sử dụng phiếu học tập trong dạy học các dạng bài ôn tập Lịch sử lớp 7 ở trường THCS Điền Trung Bá Thước 1 MỤC LỤC NỘI DUNG TRANG 1 Mở đầu 2 1 1 Lí do chọn đề tài 2 1 2 Mục đích, đối tượng, nhiệm vụ nghiên cứu 3 1 3 Phạm vi và giá trị sử dụng 3 1 4 Phương pháp nghiên cứu 3 2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm 4 2 1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 4 2 2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 4 2 3 Các giải pháp sử dụng để giải quyết vấn đề 5 16 3[.]

M ỤC LỤC

3 Hi ệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục,

v ới bản thân, đồng ghiệp và nhà trường 17

1 M ở đầu 1.1 Lí do ch ọn đề tài.

Đổi mới phương pháp dạy học nói chung và môn Lịch sử nói riêng là dạy cho

tiện, công cụ dạy học thì phiếu học tập là một phương tiện rất cần thiết và quan trọng đối với nhiều bài học Bởi vì khi sử dụng phiếu học tập, học sinh phải tích cực tìm tòi, chủ động trong việc lĩnh hội tri thức mới, hình thành và rèn luyện các kĩ năng cũng như khả năng khái quát hóa kiến thức

Chương trình Lịch sử 7 cung cấp cho học sinh một khối lượng kiến thức tương đối lớn, gồm lịch sử thế giới trung đại và Lịch sử Việt Nam từ thế kỉ X đến giữa thế kỉ XIX Phần này kiến thức nhiều, đặc biệt là phần Lịch sử Việt Nam, vì thế để nắm vững phần này đòi hỏi các em phải có khả năng phân tích, khái quát cao Đối với các em học sinh lớp 7 để hiểu và khái quát kiến thức trên một cách hiệu quả trong học tập nhất là

đầu tư thời gian công sức suy nghĩ cách dạy làm sao cho hiệu quả để giúp học sinh vừa

bài ôn tập

với việc dự giờ thăm lớp của các đồng nghiệp, tôi chọn đề tài này với mong

muốn góp một phần kinh nghiệm ít ỏi của mình nhằm thực hiện có hiệu quả công tác đổi mới phương pháp dạy học nhất là trong việc sử dụng phiếu học tập đối với các

bộ môn khác cũng có thể vận dụng để giảng dạy tốt Từ những lí do đó, tôi xin đưa ra

một số: “Kinh nghiệm thiết kế và sử dụng phiếu học tập trong dạy học các dạng bài ôn tập Lịch sử lớp 7 ở trường THCS Điền Trung - Bá Thước”.

1.2 M ục đích, đối tượng, nhiệm vụ nghiên cứu.

- M ục đích:

sự hứng thú trong các giờ ôn tập cho học sinh, phát huy khả năng tổng hợp, khái quát kiến thức của học sinh Góp phần nâng cao khả năng sáng tạo và sử sụng phiếu học tập

nói chung

- Đối tượng:

+ Là học sinh khối lớp 7 trường THCS Điền Trung - Bá Thước, năm học 2015 - 2016

1.3 Ph ạm vi và giá trị sử dụng.

- Ph ạm vi nghiên cứu:

Thiết kế và sử dụng phiếu học tập trong dạy học các dạng bài ôn tập lịch sử khối

Đề tài có thể ứng dụng làm tài liệu tham khảo cho giáo viên trong việc thực hiện

Có thể cho học sinh nghiên cứu để tự hình thành kỹ năng, phương pháp học tập

1.4 Ph ương pháp nghiên cứu:

Để thực hiện nghiên cứu đề tài này tôi dùng các phương pháp nghiên cứu sau:

+ Điều tra thực tiễn sư phạm;

+ Quan sát dự giờ và trực tiếp giảng dạy;

- Một số phương pháp dạy học hiện đại (thiết kế trên PowerPoint) kết hợp với phiếu

phân tích, tổng hợp, đánh giá tìm ra các mấu chốt thiết thực của vấn đề nghiên cứu

2 N ội dung sáng kiến kinh nghiệm.

2.1 C ơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm:

+ Khái ni ệm về phiếu học tập:

+ Vai trò phi ếu học tập:

Cũng theo tác giả PGS.TS Nguyễn Đức Thành: “Phiếu học tập có ưu thế hơn câu

định hướng rõ ràng, diễn đạt ngắn gọn”

+ Phân lo ại phiếu học tập:

hai loại:

Dựa vào nội dung được trình bày trong phiếu học tập, có thể có các kiểu phiếu khác nhau như: phiếu thông tin (nội dung gồm những thông tin bổ sung, mở rộng,

2.2 Th ực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm:

- Đối với giáo viên:

Các tiết ôn tập môn Lịch sử có một vai trò quan trọng vì vừa phải hệ thống lại

bởi thời gian, chính vì thế không ít giáo viên còn xem nhẹ bài ôn tập vì vậy còn tùy

ện trong cách dạy như:

(tự giới hạn nội dung ôn tập)

+ Một số chỉ chú ý ôn tập kiến thức mà bỏ qua phần rèn luyện các kỹ năng đặc trưng

chỉ cần nhắc lại kiến thức để chuẩn bị kiểm tra nên kết quả các bài ôn tập và kiểm tra thường không đạt hiệu quả cao Đặc biệt gây cho học sinh có thái độ xem thường bộ môn

- Đối với học sinh:

Hầu như các em học sinh thấy các bài ôn tập thường nhàm chán coi như các thầy cô nói lại những kiến thức đã học, các em thường được ghi lại những câu hỏi ôn tập Vì thế các em thường ngại học các bài ôn tập

kiến thức; sử dụng phần mềm (Giáo án điện tử) hay sơ đồ tư duy, đa dạng hóa các phương pháp dạy bài ôn tập để đạt hiệu quả cao Là một giáo viên lịch sử tôi cũng có những trăn trở như đã nói ở trên và luôn tìm tòi và tham khảo từ đồng nghiệp để có những tiết dạy ôn tập thực sự có chất lượng, trong phạm vi của đề tài này tôi xin trình

ôn tập Lịch sử lớp 7 ở trường THCS Điền Trung - Bá Thước”.

2.3 Các gi ải pháp sử dụng để giải quyết vấn đề.

- M ục tiêu của bài ôn tập:

trình….Đồng thời, giáo dục cho học sinh lòng yêu quê hương đất nước, niềm tự hào dân tộc, yêu thích môn học…, vận dụng kiến thức đã học vào thực tế cuộc sống

- C ấu trúc các bài ôn tập trong chương trình Lịch sử lớp 7.

- Học kì 2

+ Tiết PPCT 43: Bài 21 Ôn tập chương IV

+ Thi ết kế phiếu học tập:

khắc sâu kiến thức Thông thường dùng để ôn tập cuối bài học, cuối các phần, các

+ Nguyên t ắc thiết kế phiếu học tập.

* Nguyên t ắc chung của việc thiết kế phiếu học tập:

Để thiết kế phiếu học tập khoa học và hợp lí cần tuân thủ các nguyên tắc sau:

+ Thiết kế phiếu học tập phải thể hiện rõ các phương pháp làm việc của học sinh, phải đảm bảo cho học sinh làm việc trong một khoảng thời gian nhất định

* Nguyên t ắc thiết kế phiếu học tập đối với bài ôn tập.

Giáo viên thiết kế các dạng phiếu phù hợp mang lại hiệu quả cao nhất cho tiết dạy

tập và hình thức thể hiện trong phiếu học tập

Nội dung của phiếu học tập được xác định dựa vào một số cơ sở sau: mục tiêu

xác, dễ hiểu Phần dành cho học sinh điền các thông tin phải có khoảng trống thích

D ạng 1 Phiếu cung cấp thông tin và sự kiện:

Ví dụ: Phiếu học tập số 1

Ph ương pháp cai trị của Tần Thủy Hoàng là “mọi việc đều dùng pháp luật để quyết

định, khắc bạc, không dùng nhân đức, ân nghĩa”.

Có hai nhà nho là H ầu Sinh và Lư Sinh được giao nhiệm vụ đi tìm thuốc tiên cho

T ần Thủy Hoàng nhưng họ đã lên án sự độc ác chuyên quyền rồi bỏ trốn Tần Thủy

Hoàng bèn sai tra xét t ất cả các nhà nho Hơn 460 nhà nho bị chôn sống ở Hàm

D ương.

N ăm 221 TCN có một tảng đá từ trên trời rơi xuống, nhân dân khắc lên mấy chữ

“Th ủy Hoàng chết thì đất bị chia” Tất cả những người ở gần đấy bị giết và hòn đá

b ị đốt chảy Lăng Li Sơn là khu lăng mộ rất lớn mà Tần Thủy Hoàng chuẩn bị cho

mình ngay khi m ới lên ngôi Chu vi của lăng được xây dài 1400m, hầm mộ được xây

d ựng rất cầu kì, ở trên có đủ thiên văn, ở dưới có đủ địa lí, có máy bắn tên, nếu có ai

đào đến gần thì tên bắn ra…

Đoạn văn trên nói lên chính sách cai trị của Tần Thủy Hoàng ra sao? Thái độ của các

Ví dụ: Phiếu học tập số 2

Dựa vào những thông tin ở phiếu học tập sau, hãy trả lời câu hỏi: Tình hình Bắc

D ạng 2: Phiếu yêu cầu

Ví dụ: Phiếu học tập số 1

Dựa vào kiến thức đã học, và hình 58 SGK lịch sử 8, Áp phích năm 1921:

“Chúng ta tuyên chiến với hậu quả của chiến tranh” Em hãy cho biết: Hoàn cảnh của nước Nga lúc bấy giờ?

Vua Lê Chiêu Thống kế vị Hiển Tông, bất lực trong việc chống chọi với con cháu

họ Trịnh do Trịnh Bồng đứng đầu, phải cho người mật báo mời Nguyễn Hữu

Chỉnh ra giúp Dựa vào sự giúp đỡ của Nguyễn Hữu Chỉnh, Chiêu Thống đánh

bại quân Trịnh, đốt phá phủ Chúa.

Chỉnh nhân đó lộng quyền, cho người vào đòi lại đất Nghệ An, muốn xây dựng

lực lượng riêng và ra mặt chống Tây Sơn Cuối năm 1787, Nguyễn Huệ cử Ngô

Văn Sở, Vũ Văn Nhậm đem quân ra trị tội Chỉnh Chỉnh bị bắt và bị giết Tuy

nhiên sau khi diệt được Chỉnh, đến lượt Nhậm lại kiêu căng, có mưu đồ riêng, xem

quân Tây sơn không ra gì, y lập Lê Duy Cẩn là giám quốc bù nhìn…

Ví d ụ: Phiếu học tập số 2

D ạng 3: Phiếu thực hành

Ví d ụ: Phiếu học tập số 1

Điền các dữ liệu Lịch sử vào chỗ trống ( )

Niên đại Đặc điểm chính Văn Lang

Âu Lạc

Cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng

Cuộc khởi nghĩa Bà Triệu

Khởi nghĩa Lý Bí

Khởi nghĩa Mai Thúc Loan

Khởi nghĩa Phùng Hưng

Khúc Hạo giành quyền tự chủ

Dương Đình Nghệ giành quyền tự chủ

Ngô Quyền giành độc lập

Dựa vào kiến thức đã học và hình 69 SGK lịch sử 8 Bức tranh đương thời mô tả Chính sách mới Em hãy nêu nhận xét về Chính sách mới?

Ví d ụ: Phiếu học tập số 2

Điền các dữ liệu Lịch sử vào chỗ trống ( )

Thế giới Việt Nam Niên đại Nơi xuất hiện Niên đại Nơi xuất hiện Người tối cổ

Người tinh khôn

Dạng 4: Phiếu rèn luyện kĩ năng: Phi ếu so sánh: Đây là dạng phiếu học tập rèn luyện cho học sinh kĩ năng so sánh các vấn đề, các đối tượng, các sự kiện lịch sử.Từ đó thấy được sự khác nhau giữa các vấn đề, các sự kiện lịch sử rồi tự rút ra kiến thức cho bản thân mình Ví d ụ: Phiếu học tập số 1 Dựa vào kiến thức đã học, em hãy hoàn thành phiếu học tập sau: Nền kinh tế trong các thành thị có điểm gì khác với kinh tế lãnh địa? Kinh tế thành thị Kinh tế lãnh địa Cư dân chủ yếu

Có phường hội, thương hội không?

Có hội chợ lớn không?

Ví dụ: Phiếu học tập số 2

có sự khác nhau đó?

Ngoài các dạng phiếu học tập đã được nêu trên, trong quá trình dạy học tôi còn sử dụng thêm một số dạng sau đây như: điền khuyết, dạng nối, để sử dụng giảng dạy cho các lớp có đối tượng học lực trung bình, nhằm mục đích tạo hứng thú cho học sinh trong quá trình ôn tập để đạt được hiệu quả cao nhất Dạng điền khuyết:

Ví d ụ: Phiếu học tập số 1 Ví d ụ: Phiếu học tập số 2

Dựa vào kiến thức đã học và lược đồ hình 58 SGK lịch sử 7 Em hãy điền tiếp nội dung còn thiếu ở phiếu sau: Cuối tháng 7/1784, hai tướng Chiêu Tăng, Chiêu Sương được lệnh đem 2 vạn ., 300 và tướng Chiêu Thùy Biên đem 3 vạn .cùng Nguyễn Ánh đánh về Cho đến cuối năm đó, gần một nữa đất Gia Định đã thuộc về quân Xiêm Tướng là Trương Văn Đa vừa đánh vừ rút lui để bảo toàn lực lượng Nguyễn Huệ được lệnh tiến quân vài giành lại đất Đầu tháng 1- 1785, quân đóng đại bản doanh ở Mĩ Tho, chọn khúc sông Tiền từ đến làm trận địa quyết chiến Ngày 19 tháng 1 năm 1785, quân Tây Sơn nhử địch vào và đánh cho chúng tan tành chỉ còn vài nghìn quân chạy bộ về nước Dựa vào kiến thức đã học, em hãy điền tiếp nội dung còn thiếu vào phiếu sau: Năm 179 TCN, sau khi đã chia rẽ được nội bộ nước , khiến các tướng giỏi như phải bỏ về quê, Triệu Đà lại sai quân đánh Âu Lạc do không đề phòng, lại mất hết tướng giỏi, nên bị thất bại nhanh chóng Âu Lạc rơi vào ách đô hộ của nhà

D ạng nối:

Ví dụ: Phiếu học tập số 1

1 Rôbexpie

3 Napôlêông

5 Crômoen

6 Lui XVI

8 Minh Trị

Vua bị xử tử trong cách mạng thế kỉ XVII

Tổng thống đầu tiên ở Trung Quốc

Ví d ụ: Phiếu học tập số 2

4 S ử dụng phiếu học tập trong bài ôn tập:

Trong thực tế giảng dạy tôi đã sử dụng phiếu học tập trong bài ôn tập nhằm kiểm chứng tác dụng tích cực của phiếu học tập đối với bài ôn tập Với khuôn khổ của

đề tài Sau đây là bài ôn tập chương II và chương III

BÀI 17 ÔN T ẬP CHƯƠNG II VÀ CHƯƠNG III.

I M ỤC TIÊU BÀI HỌC.

1 Ki ến thức: Học sinh củng cố và khái quát được:

- Những kiến thức cơ bản về lịch sủ dân tộc thời Lý, Trần, Hồ (1009 - 1400)

2 K ỹ năng:

tích các thông tin

II THI ẾT BỊ DẠY HỌC:

1 Giáo viên: Các bảng thống kê kiến thức về thời Lý, Trần, Hồ:

- Máy chiếu

2 H ọc sinh:

III PH ƯƠNG PHÁP, KĨ THUẬT DẠY HỌC:

IV HO ẠT ĐỘNG TRÊN LỚP:

1 Ổn định tổ chức (1 phút).

2 Kh ởi động: Từ thế kỉ X đến thế kỉ XV là thời kì trị vì của ba triều đại: Lý -

trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, đặc biệt là những thành tựu trong

sự nghiệp kháng chiến chống ngoại xâm, bảo vệ vững chắc nền độc lập của dân tộc

Ho ạt động 1:

Cá nhân/L ớp

HS: Trình bày nội dung yêu cầu

GV: Ghi l ại các kiến thức nội dung cần ôn tập lên bảng

N ội dung ôn tập:

Ho ạt động 2:

Nhóm

Bước 1: GV: Chia lớp ra thành 4 nhóm Trong mỗi nhóm lại chia thành các bàn và

Nhóm 4: Hoàn thành phiếu học tập số 4

thành phiếu học tập

GV: Treo lược đồ kháng chiến chống Tống thời Lý

Lược đồ kháng chiến chống Mông - Nguyên

* Nội dung 1: Thời Lý - Trần, nhân dân ta đã đương đầu với những cuộc xâm lược

nào?

Phi ếu học tập số 1:

Nhóm: Bàn: L ớp:

Tên cu ộc

kháng chi ến Th ời gian V tri ương ều lãnh Ng ười đạo T gi ướng ặc quân xâm l L ực lượng ược

Mông-

Nguyên

Lần 3

Phi ếu học tập số 2:

Ch ống Mông - Nguyên

Đường lối

Những tấm

gương tiêu

Phi ếu học tập số 3:

Ch ống Mông - Nguyên

Ch ống Tống

Ví dụ về tinh

thần đoàn kết

chống giặc

Nguyên nhân

nghĩa lịch sử

Phi ếu học tập số 4

Thành t ựu Thành t ựu thời Lý Thành t ựu thời Trần - Hồ

Thương nghiệp

B ước 2:

của phiếu (7 phút)

B ước 3:

HS: Đại diện các nhóm trình bày kết quả thảo luận Các nhóm khác bổ sung

GV: Nhận xét và chuẩn xác kiến thức

Phi ếu chuẩn kiến thức số 1

Tên cu ộc

kháng chi ến Th gian ời

V ương tri ều Ng ười lãnh đạo T ướng giặc

L ực lượng quân xâm

l ược

10 vạn bộ

dân phu

Lần 1 1258 Trần Trần Thánh TôngTrần Thái Tông Lương Hợp Ngột

Thai

3 vạn

Mông-

Nguyên

30 vạn quân,

Phiếu chuẩn kiến thức số 2

Ch ống Mông - Nguyên

Ch ống Tống

Đường lối

ch ống giặc

Chủ động đánh

ta

Rút khỏi Thăng

Tiêu hao sinh

địch ở nhiều

nơi

Chủ động mai

Nh ững

t ấm gương

tiêu bi ểu

v ề lòng yêu

n ước

Nguyên,Tông Đản, Thân Cảnh Phúc…

Phi ếu chuẩn kiến thức số 3

Ch ống Tống Ch ống Mông - Nguyên

Ví d ụ về tinh

th ần đoàn kết

ch ống giặc

Các tầng lớp nhân dân, đồng bào dân tộc đoàn kết chiến đấu với quân triều đình

Nhân dân theo lệnh triều đình thực hiện “vườn không nhà trống”, tự xây dựng làng chiến đấu, phối hợp với quân triều đình đánh giặc

Nguyên nhân

thắng lợi, ý

nghĩa lịch sử

Phi ếu chuẩn kiến thức số 4

Thành t ựu Thành t ựu thời Lý Thành t ựu thời Trần - Hồ

Nông nghiệp

Vua Hàng năm nhà vua tổ

chức cày tịch điền

- Khuyến khích khai khẩn đất

sách khuyến khích sản xuất,

- Ruộng đất công làng xã

tư của địa chủ ngày càng

Th ủ công nghiệp

Điền…

Thương nghiệp

bán với nước ngoài

Trao đổi buôn bán mở rộng,

lên, xuất hiện nhiều trung

ngoài: Thăng Long, Vân Đồn…

B ước 4: HO ẠT ĐỘNG NỐI TIẾP

Giáo viên: - Giáo viên hệ thống lại các kiến thức cơ bản nhất từ thế kỉ X đến XV

3 Hi ệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường:

đã thực sự hứng thú, chủ động trong học tập, tích cực hơn trong xây dựng bài đồng

việc sử dụng phiếu học tập đối với bài ôn tập chương II và chương III

Cách thức tiến hành như sau :

học tập

chương III

7A

7B

Như vậy, với việc thiết kế và sử dụng phiếu học tập đối với bài ôn tập tôi nhận thấy hiệu quả rất rõ rệt Không chỉ ở kết quả của bài kiểm tra mà thông qua ý kiến học sinh đều có chung một kết luận là tiết học sôi nổi, hứng thú hơn, hiểu bài tốt hơn và đạt kết quả cao ở bài kiểm tra, chính điều này cũng tạo điều kiện cho đồng nghiệp ở các

4 Bài h ọc kinh nghiệm.

4.1 Đối với giáo viên:

Để áp dụng có hiệu quả phiếu học tập trong các tiết ôn tập người giáo viên cần

Ở những lớp học khá hơn giáo viên có thể xác định mục tiêu kiến thức kỹ năng trên

- Đầu tư nghiên cứu các dạng phiếu học tập phù hợp với các đối tượng khác

- Trong quá trình sử dụng phiếu học tập cần chú ý rèn luyện kĩ năng hợp tác, kĩ năng thuyết trình trước tập thể đồng thời giáo viên theo dõi để kịp thời động viên các

4.2 Đối với học sinh.

- Chuẩn bị bài ở nhà chu đáo

- Trong các tiết học, học sinh phải có kỹ năng so sánh, tổng hợp, khái quát hóa và hợp

5 Ph ần kết luận, kiến nghị.

5.1 K ết luận:

thiết kế sử dụng các dạng phiếu khác nhau để nâng cao hiệu quả của tiết học Tùy vào dạng bài, khối lượng kiến thức khác nhau để có phiếu học tập phù hợp Sự thành công

học sinh được học hỏi, giao lưu với các học sinh khác trong lớp Khi giao nhiệm vụ phải cụ thể, rõ ràng:

5-10 phút)

luận của nhóm, 1 báo cáo ngắn của cá nhân, nhóm )

Nhiệm vụ phải phù hợp với: mục tiêu hoạt động, trình độ học sinh, thời gian,

ở học sinh sự tự tin, tích cực học tập một cách nghiêm túc Chính sự kết hợp một cách

công tác, nhưng đã được sự đồng tình ủng hộ của đồng nghiệp và sự hứng khởi học tập