SKKN Tìm hiểu đặc điểm chung về tác phẩm tự sự trong Ngữ văn 11

SKKN Tìm hiểu đặc điểm chung về tác phẩm tự sự trong Ngữ văn 11 Sáng kiến kinh nghiệm Giáo viên Nguyễn Thị Hòa 1 A MỞ ĐẦU 1 Lý do chọn đề tài Ngữ văn là một môn học có tác dụng rất lớn trong việc giáo dục, giáo dưỡng tình cảm thẩm mĩ, tư tưởng đạo đức của người học thông qua nghệ thuật, ngôn từ, thông qua những hình tượng nghệ thuật nhân vật của tác phẩm văn chương Chính từ nghệ thuật ngôn từ, từ hình tượng nghệ thuật nhân vật có sức truyền cảm và khái quát cao, người học, người dạy như được tiế[.]

Trang 1

Giáo viên: Nguyễn Thị Hòa 1

1 Lý do chọn đề tài

Ngữ văn là một môn học có tác dụng rất lớn trong việc giáo dục, giáo dưỡng tình cảm thẩm mĩ, tư tưởng đạo đức của người học thông qua nghệ thuật, ngôn từ, thông qua những hình tượng nghệ thuật nhân vật của tác phẩm văn chương Chính

từ nghệ thuật ngôn từ, từ hình tượng nghệ thuật nhân vật có sức truyền cảm và khái quát cao, người học, người dạy như được tiếp thêm chất liệu hình thành nên những phẩm hạnh cao đẹp của nhân cách Ngoài việc giáo dục, giáo dưỡng tình

cảm thẩm mĩ, tư tưởng, đạo đức, môn ngữ văn còn có tác dụng rất to lớn trong

việc truyền đạt cho con người tri thức phong phú và đồ sộ của cuộc sống

Dạy văn trong trường phổ thông đang là một thử thách lớn đối với giáo viên hiện nay Dạy như thế nào cho hay, cho hiệu quả, tạo sự hưng phấn, say mê cho học sinh quả thực là cả một vấn đề lớn Có nhiều nguyên nhân dẫn đến học sinh không thích học văn Bởi:

Môn văn là môn khó học, việc học môn văn phải trực tiếp dựa trên ngôn từ ( còn gọi là bản văn) của tác phẩm văn chương Việc đọc tác phẩm trở nên một yêu cầu cấp thiết của cả người học và người dạy Bởi vì thông qua quá trình đọc, đọc sáng tạo, đọc kĩ, cảm và hiểu, người học và người dạy mới có thể cảm nhận được giá trị thẩm mĩ vốn có của tác phẩm văn chương Về mặt phương pháp chăm học, đọc nhiều, đọc thường xuyên ở nhà, đọc trên lớp để nắm bắt được nội dung và nghệ thuật của tác phẩm văn chương Từ đó người học mới có thể trả lời các câu hỏi hướng dẫn học bài còn người dạy có thể khai thác và sắp xếp được bài dạy trên lớp của mình Phải chăng cách học và cách dạy như thế mãi mãi là giáo học pháp cơ bản của môn học này

Số lượng học sinh học ban khoa học xã hội nhân văn và thi khối C ngày càng ít đi, chất lượng ngày càng giảm Vấn đề này đang là mối lo chung của toàn nghành, toàn xã hội

Đáng tiếc là hiện nay với chương trình học quá nặng, chưa có phương pháp thích hợp kích thích sự say mê học, sáng tạo, cảm thụ văn học của học sinh

2 Mục đích nghiên cứu

Như chúng ta đã biết tác phẩm tự sự đặc biệt là thể loại văn xuôi chiếm một

số lượng lớn trong chương trình văn học ở trường phổ thông Việc tìm hiểu, khám phá tác phẩm tự sự một cách đúng đắn, có hiệu quả cao vẫn đang là một thử thách lớn với giáo viên và học sinh

Trong trường THPT học sinh thường lúng túng trong việc khai thác tác phẩm tự sự Đặc biệt là khó khăn trong việc tìm hiểu các nhân vật trong tác

SangKienKinhNghiem.net

Trang 2

ƯỜ Ả ƯƠ

PHẨM TỰ SỰ TỪ PHƯƠNG DIỆN NỘI VẬT

Người thực hiện: Nguyễn Thị

Tổ Văn, Trường Quảng Xương

Năm học

MỤC LỤC

Phần Giới thiệu

Đặt vấn đề

chọn đề Phạm đề

Cấu của đề

Phần Nội

Chương Cơ sở luận thực tiễn của đề

Chương Thực nghiệm

Chương Trắc nghiệm kiểm chứng đề

Phần Kết luận

Năm học

MỤC LỤC

Đặt vấn đề

Cấu của đề

Phần Nội

Năm học

MỤC LỤC

Đặt vấn đề

Cấu của đề

Phần Nội

17

phẩm tự sự Học sinh thường thể hiện nhân vật một cách chung chung mà không

làm nổi bật được nhân vật Trong tác phẩm tự sự nhân vật thường thể hiện chủ

đề của tác phẩm Hơn nữa trong khai thác nhân vật học sinh thường khó khăn

trong việc tìm hiểu thể hiện nội tâm nhân vật Chính vì vậy việc tìm hiểu nhân

vật từ phương diện nội tâm nhân vật luôn được giáo viên và học sinh chú trọng

tiếp cận sâu hơn, và tiếp cận tác phẩm theo khuynh hướng "mở" Học ít hơn

nhưng tiếp cận tri thức được nhiều hơn sâu hơn Nhằm nâng cao hiệu quả dạy

học ngữ văn trong nhà trường

3 Đối tượng nghiên cứu:

Có nhiều cách để tìm hiểu tác phẩm tự sự: Có thể đi từ cốt truyện, tình tiết,

biến cố, nhân vật Nhưng có lẽ trong tác phẩm tự sự thì nhân vật là một thành

phần trung tâm của tác phẩm, là yếu tố quyết định tạo thành cốt truyện, là nơi để

tác giả gửi gắm những tư tưởng chủ đề Nhân vật trong tác phẩm tự sự thường

được khắc hoạ qua những khía cạnh như: Lai lịch, ngoại hình, ngôn ngữ, nội

tâm, hành động Ở đề tài này người viết chỉ đề cập đến một phương diện khám

phá nhân vật đó là : Từ khía cạnh nội tâm nhân vật Bởi vì, nhân vật trong tác

phẩm tự sự hầu hết đều được các tác giả khắc hoạ rõ nét yếu tố nội tâm nhân vật

được khắc hoạ sâu sắc Từ đó hướng dẫn học sinh tìm hiểu cụ thể nội tâm nhân

vật qua giờ học tác phẩm tự sự và giờ làm văn phân tích nhân vật trong tác phẩm

tự sự Người viết sẽ cụ thể hoá vấn đề này trong một số tác phẩm tự sự ở chương

trình Ngữ văn 11 nâng cao trong trường phổ thông như: "Đời thừa " của Nam

Cao, “Hai đứa trẻ"" của Thạch Lam,

4 Phương pháp nghiên cứu

Từ việc đọc, tìm hiểu đặc điểm chung về tác phẩm tự sự giáo viên hướng

dẫn học sinh tìm hiểu tính cách nhân vật trong giờ học tác phẩm tự sự và trong

giờ làm văn phân tích nhân vật trong tác phẩm tự sự:

Từ đó hướng dẫn học sinh thực nghiệm cụ thể về tính cách nhân vật trong hai tác

phẩm tự sự: "Đời thừa " của Nam Cao, " Hai đứa trẻ” của Thạch Lam.

Trang 3

ƯỜ Ả ƯƠ

Năm học

MỤC LỤC

Đặt vấn đề

Cấu của đề

Phần Nội

Năm học

MỤC LỤC

Đặt vấn đề

Cấu của đề

Phần Nội

Năm học

MỤC LỤC

Đặt vấn đề

Cấu của đề

Phần Nội

17

Để hướng dẫn học sinh tìm hiểu về nội tâm nhân vật trong một số tác

phẩm tự sự ở trường phổ thông ta cần hiểu rõ một số vấn đề về cơ sở lý luận

xoay quanh thể loại tự sự

I Tác phẩm tự sự - và đặc điểm của tác phẩm tự sự

1 Khái niệm về tác phẩm tự sự.

Theo Lê Bá Hán, Trần Đình Sử, Nguyễn Khắc Phi trong: "Từ điển thuật

ngữ văn học" (NXB ĐHQGHN- 1997) thì tự sự được hiểu là : "Phương thức tái

hiện đời sống bên cạnh hai phương diện khác là trữ tình và kịch, được dùng làm

cơ sở để phân loại tác phẩm văn học" (SĐD- trong 317)

Theo "Từ điển tiếng Việt": "Tự sự là thể loại văn học phản ánh hiện thực

bằng cách kể lại sự việc, miêu tả tính cách thông qua cốt truyện, tương đối hoàn

chỉnh".

Trong lý luận văn học thì :"Tác phẩm tự sự là loại tác phẩm phản ánh đời

sống trong quá trình khách quan của nó, qua con người, hành vi, sự kiện được

kể lại bởi một người kể chuyện nào đó".

Theo Giáo sư Nguyễn Văn Hạnh, Tiến sĩ Huỳnh Như Phương:"Tự sự là kể

chuy ện, trình bày sự việc, sự vật một cách cụ thể, chi tiết, có đầu có đuôi, tự sự tập

trung ch ủ yếu vào việc miêu tả thế giới bên ngoài".

Từ các hướng nghiên cứu trên chúng ta có thể hiểu một cách chung nhất về

thể loại tự sự như sau: Tự sự là thể loại văn học phản ánh cụ thể hiện thực đời

sống một cách khách quan bằng cách kể lại sự việc, sự kiện, miêu tả tính cách

nhân vật, chi tiết có đầu có đuôi thông qua cốt truyện tương đối hoàn chỉnh và

được kể lại bởi một người kể chuyện nào đó

2 Những đặc trưng cơ bản của thể loại tự sự bao gồm:

- Cốt truyện.

- Nhân vật

- Ngôn ngữ

Nhân vật và đặc điểm của nhân vật trong tác phẩm tự sự.

- Nhân vật: Thường là con người, có thể là sự vật, loài vật

- Đặc điểm nhân vật trong tác phẩm tự sự: Thường được thể hiện qua các

khía cạnh: Lai lịch, ngoại hình, nội tâm, hành động, ngôn ngữ

Trang 4

ƯỜ Ả ƯƠ

Năm học

MỤC LỤC

Đặt vấn đề

Cấu của đề

Phần Nội

Năm học

MỤC LỤC

Đặt vấn đề

Cấu của đề

Phần Nội

Năm học

MỤC LỤC

Đặt vấn đề

Cấu của đề

Phần Nội

17

II Ý nghĩa của việc hướng dẫn học sinh tìm hiểu nội tâm nhân vật trong

tác phẩm tự sự trong trường THPT.

1 Trong giờ giảng văn tác phẩm tự sự.

Vấn đề lớn đặt ra là làm thế nào để học sinh tiếp cận tác phẩm hiệu quả nhất

trong giờ học Trong tác phẩm tự sự tác phẩm nào cũng có nhân vật và nhân vật

bao giờ cũng thể hiện chủ đề tác phẩm cho nên tìm hiểu tác phẩm là tìm hiểu

nhân vật Nhưng tìm hiểu nhân vật như thế nào để đạt đựơc hiệu quả cao nhất

Trong khi tiếp cận tác phẩm văn học chúng ta tìm hiểu nhân vật qua nhiều yếu

tố như ngoại hình, nội tâm, hành động, ngôn ngữ Như vậy tìm hiểu nội tâm

nhân vật để khái quát về nhân vật không phải là một con đường duy nhất Tuy

nhiên nội tâm có vai trò hết sức quan trọng vì ngoại hình và hành động của nhân

vật không phải bao gìơ cũng bộc lộ rõ về nhân vật.Ta lấy một ví dụ: Khi tiếp xúc

nhân vật Cadimôđô của VicToHuygô trong tác phẩm: "Nhà thờ Đức bà Pari" ai

cũng thấy anh ta là một người có ngoại hình xấu xí nhưng lại có một tâm hồn

cực kỳ cao đẹp Như vậy: " nhìn mặt không thể bắt hình dong được"

Vậy nên vấn đề hướng dẫn học sinh tìm hiểu nội tâm nhân vật trong tác phẩm

tự sự ở trường THPT qua giờ dạy tác phẩm có ý nghĩa hết sức to lớn

2 Trong giờ làm văn phân tích nhân vật trong tác phẩm tự sự

Trong tác phẩm tự sự, nhà văn “nói” qua nhân vật Nhân vật chính là nơi

chuyên chở nội dung phản ánh, tư tưởng, chủ đề của tác phẩm là nơi kí thác

quan niệm về con người, về nhân sinh của nhà văn Bởi thế, phân tích nhân vật

trở thành con đường quan trọng nhất để đi đến giá trị hiện thực, giá trị nhân đạo

của tác phẩm, để nhận ra lí tưởng thẩm mĩ của nhà văn Một nhân vật văn học

lớn bao giờ cũng thể hiện một số phận, một quan niệm nhân sinh độc đáo và

thường điển hình cho một tầng lớp xã hội, một giai cấp, thậm chí một thời đại

nào đó Việc nhận thức một nhân vật cần được soi tỏ dưới các ánh sáng này và

khi phân tích nó phải vươn lên khái quát được cái giá trị này

Không phải không còn những người chưa hiểu thật đầy đủ rằng nhân vật

trong tác phẩm văn học là “con đẻ”, là sản phẩm sáng tạo của một nhà văn nhất

định Nó là kết quả của một quá trình khám phá, chiêm nghiệm Nó là sản phẩm

từ sự tổng hợp, nhào nặn Cũng có thể, nó mang dấu ấn của cá nhân sáng tạo ra

nó Phân tích nhân vật còn để nhận ra tài năng, đặc điểm bút pháp nghệ thuật

của nhà văn, để thêm thú vị khi thưởng thức một giá trị thẩm mĩ Không ít học

sinh còn đối chiếu máy móc nhân vật với hiện thực lịch sử, với sự thật cuộc đời

để đánh giá đúng sái, hay, dở mà ‘quên” đi một sự thật khác, nhân vật có thể

Trang 5

ƯỜ Ả ƯƠ

Năm học

MỤC LỤC

Đặt vấn đề

Cấu của đề

Phần Nội

Năm học

MỤC LỤC

Đặt vấn đề

Cấu của đề

Phần Nội

Năm học

MỤC LỤC

Đặt vấn đề

Cấu của đề

Phần Nội

17

mang sắc thái riêng, có thể đi lối riêng theo cách dẫn dắt, theo ý đồ và bút pháp

nghệ thuật của nhà văn

Nhà văn sáng tạo ra nhân vật văn học để nhận thức về: Con người, xã hội, để

thể hiện tư tưởng thái độ của mình đối với con người, xã hội Hiểu đúng nhân

vật trong tác phẩm chính là để tiếp nhận đúng nội dung tư tưởng và nghệ thuật

của tác phẩm đó Để hướng dẫn học sinh phân tích nhân vật qua đó toát lên được

nội tâm nhân vật trong giờ làm văn chúng ta có thể thực hiện các thao tác sau:

- Thao tác 1: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu chung về tác phẩm , nhân vật,

như: Nhân vật thuộc tác phẩm nào? Thuộc thời đại nào ? Của tác giả nào? Như

thế mới hiểu sâu về nhân vật

- Thao tác 2: Tìm hiểu nhân vật qua các phương diện cơ bản như:

+ Hình dáng:

+ Nội tâm

+ Quan hệ của nhân vật với các nhân vật khác

+ Hoàn cảnh, môi trường sống

+ Ngôn ngữ nhân vật

Trong năm phương diện cơ bản trên thì nội tâm thể hiện một cách sâu sắc

nhất nhân vật Khi hướng dẫn học sinh tìm hiểu về nội tâm nhân vật cần lưu ý

mỗi nhân vật có nội tâm riêng, cho nên khi tìm hiểu cần có cách khám phá riêng,

đặt nội tâm nhân vật trong hoàn cảnh cụ thể để khai thác

- Thao tác 3: Những kết luận về nội tâm nhân vật: Nhân vật là loại người

nào, đại diện cho vấn đề gì về tư tưởng của tác phẩm, đóng góp về mặt nhận

thức và giáo dục thẩm mỹ cho người đọc như thế nào? Nhân vật đã có nội tâm

rõ, điển hình chưa Cần có những dẫn chứng về nội tâm cụ thể để kết luận về

nhân vật mang tính thuyết phục cao

Trang 6

ƯỜ Ả ƯƠ

Năm học

MỤC LỤC

Đặt vấn đề

Cấu của đề

Phần Nội

Năm học

MỤC LỤC

Đặt vấn đề

Cấu của đề

Phần Nội

Năm học

MỤC LỤC

Đặt vấn đề

Cấu của đề

Phần Nội

17

III H ướng dẫn học sinh tìm hiểu nhân vật tự sự từ góc độ nội tâm

1 Nội tâm nhân vật trong tác phẩm tự sự.

a Khái niệm: Theo từ điển thuật ngữ văn học: nội tâm nhân vật là những

tâm tư tình cảm bên trong của nhân vật

b Vai trò của nội tâm nhân vật

Nội tâm nhân vật sẽ có vai trò rất lớn trong việc thể hiện một cách toàn diện về

nhân vật Qua nội tâm nhân vật độc giả sẽ hiểu được diễn biến tâm lí nhân vật từ

đó sẽ hiểu được tính cách nhân vật

2 Hướng dẫn học sinh tìm hiểu nhân vật thông qua nội tâm nhân vật.

a- Lựa chọn nhân vật để phân tích

Nhân vật trong tác phẩm tự sự rất đa dạng phong phú Dựa trên phương diện

kết cấu và ý thức hệ có thể chia nhân vật ra thành các loại sau: Nhân vật chính,

nhân vật phụ, nhân vật trung tâm, nhân vật chính diện, nhân vật phản diện các

nhân vật sẽ góp phần thể hiện tư tưởng chủ đề và nội dung của tác phẩm

Tuy nhiên trong giờ học ở trường phổ thông chúng ta không có đủ thời gian

để hướng dẫn học sinh phân tích hết các nhân vật được nên chúng ta phải lựa

chọn các nhân vật để phân tích Ví dụ trong "Đời thừa" của Nam Cao xuất hiện

rất nhiều nhân vật nhưng chỉ có nhân vật nhà văn Hộ thể hiện tư tưởng của tác

phẩm Cho nên khi phân tích tác phẩm này cần chú ý khai thác kĩ hai nhân vật

Hộ Hay trong tác phẩm“Hai đứa trẻ" của Thạch Lam cũng xuất hiện nhiều

nhân vật nhưng nhân vật Liên, An mới là hình tượng nhân vật chính cần phân

tích

b- Xác định nội tâm nhân vật.

Nội tâm nhân vật được thể hiện trong nhiều thời điểm, có thể trong quá khứ,

hiện tại hoặc trong nhiều hoàn cảnh khác nhau

Trong tác phẩm " Đời thừa" nhân vật Hộ bộc lộ nội tâm trong những hoàn

cảnh đời thường của cuộc sống mưu sinh, trong mối quan hệ với bạn văn

chương, gia đình

Trong tác phẩm " Hai đứa trẻ" nội tâm của Liên và An được bộc lộ khá rõ

qua tâm trạng của hai chị em Liên trong khung cảnh tối tăm, tù đọng của đời

sống phố huyện nghèo và tâm trạng đợi tàu, tư thế nhìn ngắm con tàu của hai chị

em Liên và niềm mong ước được sống với một thế giới khác

Như vậy qua hai tác phẩm trên chúng ta sẽ tập trung khai thác nội tâm hai

nhân vật Hộ và Liên để tìm hiểu toàn diện về nhân vật

Trang 7

ƯỜ Ả ƯƠ

Năm học

MỤC LỤC

Đặt vấn đề

Cấu của đề

Phần Nội

Năm học

MỤC LỤC

Đặt vấn đề

Cấu của đề

Phần Nội

Năm học

MỤC LỤC

Đặt vấn đề

Cấu của đề

Phần Nội

17

IV Hướng dẫn học sinh tìm hiểu nội tâm nhân vật trong một số tác

phẩm tự sự

1 Tác phẩm " Đời thừa" của Nam Cao

a Hoàn cảnh ra đời

Văn học Việt Nam 1930 - 1945 có rất nhiều biến động Có thể nói nhân dân

Việt Nam phải chịu một cổ ba tròng áp bức bóc lột: Phong kiến, thực dân, phát

xít Nhân dân rơi vào hoàn cảnh sống đầy rẫy những khó khăn, quẫn bách mà

điển hình ở hai giai cấp là: Người nông dân và người trí thức tiểu tư sản Nhà

văn Nam Cao đã nhìn thấu được hoàn cảnh xã hội và hiện thực cuộc sống đó,

cho nên những sáng tác trước cách mạng tháng Tám tác giả chủ yếu khai thác

hai đề tài này Nhà văn đã thâm nhập vào những bí ẩn trong tâm hồn người trí

thức bằng những độc thoại nội tâm trong tâm hồn đau khổ của họ Tác giả để

cho nhân vật tự ngẫm lại mình, tự nhận thức mình, tự mổ xẻ nội tâm của mình,

tự phê phán mình, từ đó tác giả khai thác sâu sắc những bi kịch tinh thần của họ:

Bi kịch của những con người có những hoài bão ước mơ cao đẹp về cuộc sống

và nghề nghiệp nhưng do hoàn cảnh cùng cực của cuộc sống mà phải sống một

đời thừa, cuộc sống mòn và có nguy cơ bị xói mòn về nhân phẩm

Có thể xem " Đời thừa " là một trong những sáng tác tiêu biểu của Nam Cao

trước cách mạng về đề tài người trí thức tiểu tư sản nghèo Trong tác phẩm nhà

văn đã xây dựng thành công nhân vật nhà văn Hộ với những mảng nội tâm

phong phú phức tạp để từ đó nổi lên những bi kịch trong cuộc đời của Hộ Nội

tâm của Hộ được bộc lộ trong cuộc sống đời thường thông qua hai bi kịch là: Bi

kịch lí tưởng nghề nghiệp và bi kịch tình thương.

b N ội tâm của nhà văn Hộ qua bi kịch về lí tưởng và nghề nghiệp.

Để thấm thiá tấn bi kịch tinh thần của nhân vật Hộ, cần hiểu thật đầy đủ về

tài năng và hoài bão cao cả của người trí thức tiểu tư sản này Lí tưởng nghệ

thuật mà Hộ theo đuổẩm tinh thần nhân đạo Hộ vốn là một nhà văn một trí thức

trẻ say mê nghệ thuật: " Đói rét không có nghĩa lí gì với gã tuổi trẻ say mê lí

tưởng" Hắn say mê sáng tác, lao động nghệ thuật một cách miệt mài, cần cù,

nhẫn nại Hắn viết lách một cách thận trọng, hắn đọc, suy nghĩ tìm tòi bình luận

về văn chương không biết chán Hắn có những quan điểm đẹp đẽ, đúng đắn về

nghề văn:" Văn chương không cần đến những người thợ khéo tay làm theo một

vài kiểu mẫu đưa cho mà văn chương chỉ dung nạp những người biết khơi

những nguồn chưa ai khơi và sáng tạo những cái gì chưa có" và " Một tác

phẩm thật có giá trị phải chứa đựng một cái gì lớn lao mạnh mẽ, vừa đau đớn

lại vừa phấn khởi, nó ca tụng lòng thương, tình bác ái, sự công bình, nó làm cho

Trang 8

ƯỜ Ả ƯƠ

Năm học

MỤC LỤC

Đặt vấn đề

Cấu của đề

Phần Nội

Năm học

MỤC LỤC

Đặt vấn đề

Cấu của đề

Phần Nội

Năm học

MỤC LỤC

Đặt vấn đề

Cấu của đề

Phần Nội

17

người gần người hơn" Nhưng vì gánh nặng cơm áo mà hắn đã vi phạm vào

những nguyên tắc, quan niệm về nghề văn: " Hắn viết vội vàng cẩu thả, nhạt

nhèo" để cho người ta có thể quên ngay sau khi đọc Để rồi mỗi lần nhìn lại tác

phẩm của mình hắn lại tự mắng mình" Khốn nạn! Khốn nạn thay cho hắn! Bởi

ví chính hắn là một thằng khốn nạn, sự cẩu thả trong bất cứ nghề nghiệp gì

cũng là một sự bất lương rồi Nhưng sự cẩu thả trong văn chương thì thật là đê

tiện" Hắn là một kẻ vô ích, một đời thừa Hắn nghĩ thế và buồn lắm Còn gì

buồn hơn một con người tự mình lại chán chính mình, một con người luôn khao

khát làm một cái gì đó để nâng cao giá trị đời sống nhưng kết cục chẳng làm

được gì cả phải sống một đời thừa vô nghĩa trong cuộc đời

Có thể nói bằng những lời nói nội tâm gay gắt Hộ đã lâm vào bi kịch đau đớn

giằng xé giữa một bên là lương tâm và khát vọng nghề nghiệp với một bên là vòng

kim cô khắc nghiệt của sự mưu sinh hàng ngày

c Nội tâm của nhà văn Hộ qua bi kịch về tình thương:

Hộ có những suy nghĩ về tình thương rất đúng đắn :" Kẻ mạnh không phải

là kẻ giẫm lên vai người khác để thoả mãn lòng ích kỉ mà kẻ mạnh là kẻ nâng đỡ

người khác trên đôi vai của mình" Với Hộ tình thương chính là một nguyên tắc

sống, một lẽ sống cao đẹp, một tiêu chuẩn để xác định tư cách làm người Hắn

có thể hi sinh tình yêu, thứ tình yêu vị kỉ nhưng hắn không thể bỏ lòng thương

Có lẽ hắn nhu nhược hèn nhát tầm thường nhưng hắn vẫn được coi là người

Phải đặt giữa lí tưởng và tình thương hắn chọn tình thương " Ta đành phí đi một

vài năm để kiếm tiền, đến khi Từ có một số vốn con để làm ăn " Nhưng cuối

cùng hắn điên lên vì kiếm tiền, điên lên vì con khóc, ốm đau Hắn thấy mình

khổ quá, bực bội quá, hắn trở lên cáu gắt Nhiều khi không chịu được hắn bỗng

đứng phắt lên, nước mắt chan chứa, mặt hắn hầm hầm, hắn vùng vằng bỏ đi ra

phố, vừa đi vừa uất nghẹn Hắn nhớ đến một cái gì xa xôi những mộng đẹp

ngày xưa một con người rất đáng yêu đã chẳng là mình nữa Hắn lắc đầu tự

bảo:" Thôi thế là hết, ta đã hỏng, ta đã hỏng đứt rồi" Hắn quay về với quá khứ

nhưng những hồi ức đó càng làm cho hắn đau hơn, bứt rứt hơn trước cuộc sống

của hiện tại Trong nỗi đau đớn đó Hộ đã trở thành một người chồng vũ phu một

người cha tàn nhẫn Rồi sau khi tỉnh rượu :" Hắn bẽn lẽn kêu mình quá chén"

xin lỗi vợ con Nhưng rồi hắn lại vi phạm vào những lỗi lầm đó sâu hơn Nhìn

dáng nằm của vợ hắn ân hận, hắn đã làm được gì cho đời Từ đỡ khổ hay hắn chỉ

làm cho người đàn bà đó khổ hơn Hắn khóc:" Nước mắt hắn bật ra như nước

một quả chanh mà người ta bóp mạnh" Hắn cố nói qua tiếng khóc: " Anh chỉ là

một thằng khốn nạn" Đây là những giọt nước mắt của tình thương, của sự hối

Trang 9

ƯỜ Ả ƯƠ

Năm học

MỤC LỤC

Đặt vấn đề

Cấu của đề

Phần Nội

Năm học

MỤC LỤC

Đặt vấn đề

Cấu của đề

Phần Nội

Năm học

MỤC LỤC

Đặt vấn đề

Cấu của đề

Phần Nội

17

hận, của giây phút xám hối chân thành, và cũng là những giọt nước mắt bất lực

Những giọt nước mắt hói hận ấy đã giữ cho anh không trượt xuống vực thẳm

của cuộc đời tăm tối

Như vậy qua nội tâm ta nhận thấy sự giày vò đến chảy máu trong tâm hồn

Hộ: Một con người lấy tình thương làm lẽ sống mà hàng ngày lại vi phạm

nghiêm trọng vào lẽ sống tình thương ấy

Từ tấn bi kịch tinh thần đau đớn của nhân vật Hộ ta nhận thấy kiếp sống mòn,

sống thừa của người trí thức tiểu tư sản đang quằn quại trước cuộc sống của chế

độ thống trị phong kiến thực dân Xã hội nghiệt ngã hủy hoại tài năng, bóp nghẹt

ước mơ chân chính của người trí thức Hộ được xây dựng là một phần những suy

nghĩ cũng như cuộc sống của Nam Cao Nhà văn đã gửi gắm nhiều quan niệm

tiến bộ, nhân đạo về nghệ thuật Ông thường mượn các nhân vật để gửi gắm

những suy nghĩ đầy tâm huyết của mình Khi diễn tả tấn bi kịch tinh thần của

nhân vật Hộ, ngòi bút của Nam Cao thể hiện khả năng miêu tả, phân tích tâm lí

nhân vật thật tài tình như Hộ Nội dung của Đời thừa không mở ra ở bề rộng mà

đi vào chiều sâu Qua nội tâm một người trí thức tiểu tư sản như Hộ, truyện ngắn

khiến người đọc hình dung ra một bối cảnh xã hội, cảm nhận được sự quẩn quanh

bức bối và sự cần thiết phải thay đổi xã hội Vấn đề lớn mà nhà văn đặt ra ở đây

là: Trong cuộc sống đó con người phải làm thế nào để giữ gìn được nhân cách và

phẩm giá của mình Đó chính là tiếng nói nhân đạo sâu sắc trong tư tưởng của

Nam Cao

2 Tác phẩm “Hai đứa trẻ” của Thạch Lam:

a Hoàn cảnh ra đời

Trong văn xuôi Việt Nam những năm 30 của thế kỷ XX, có lẽ khó ai tìm ra

được những nét đẹp tiềm ẩn trong cái bình thường giỏi như Thạch Lam Thạch

Lam dành tấm lòng ưu ái xót thương cho những lớp người nghèo trong xã hội

thời đó Đời sống cơ cực, bế tắc,số phận tăm tối của những người bình dân hiện

lên xót xa, sinh động qua những trang viết đượm buồn của Thạch Lam Ông viết

về lớp người nghèo bằng một nổi buồn man mác, mênh mông, một niềm cảm

thông sâu sắc và bằng cả một thái độ mến yêu, trân trọng Ngòi bút Thạch Lam

đã đi sâu vào nội tâm các nhân vật với những tình cảm, cảm xúc mơ hồ, mong

manh và qua đấy ta thấy ở ông một tâm hồn đôn hậu tinh tế, hết sức nhạy cảm

với mọi đổi thay của lòng người và tạo vật

Hai đứa trẻ là một truyện ngắn rất tiêu biểu cho sáng tác của Thạch Lam cả

về phương diện nội dung lẫn nghệ thuật Cũng như nhiều tác phẩm truyện ngắn

khác của ông, đây là một truyện ngắn không có xung đột, rất ít hành động Xuyên

Trang 10

ƯỜ Ả ƯƠ

Năm học

MỤC LỤC

Đặt vấn đề

Cấu của đề

Phần Nội

Năm học

MỤC LỤC

Đặt vấn đề

Cấu của đề

Phần Nội

Năm học

MỤC LỤC

Đặt vấn đề

Cấu của đề

Phần Nội

17

suốt từ đầu đến cuối truyện là tâm trạng mơ hồ, khắc khoải của hai chị em Liên,

An trước cái mốc chuyển thời gian của một ngày, trong khung cảnh sinh hoạt đơn

điệu, buồn tẻ ở một phố huyện nghèo Từ các chi tiết cho đến giọng kể chuyện

nhỏ nhẹ, bình thản của nhà văn đều thấm đượm nổi buồn thương khi mênh mông,

khi da diết

b.Tâm trạng hai chị em Liên trong khung cảnh tối tăm, tù đọng của đời

sống phố huyện nghèo.

*Tâm trạng của hai chị em lúc chiều tà:

Buổi chiều nơi phố huyện thật lặng lẽ và cô quạnh Không gian êm ả,vả

chăng có tiếng động là tiếng của côn trùng nỉ non ngoài bãi cỏ.”Chiều,chiều rồi

Một chiều êm ả như ru,văng vẳng tiếng ếch nhái kêu ran ngoài đồng ruộng theo

mênh mang khó lí giải Không phải tác giả giật mình nhận ra chiều đang tới mà

có lẽ hình ảnh buổi chiều đã in đậm sâu trong tâm hồn người nên câu văn “

chiều, chiều rồi” chỉ đọc ba tiếng nhưng tiết tấu của nó ngân vang toàn tác

phẩm Âm thanh của thiên nhiên biểu hiện qua tiếng muỗi vo ve, tiếng ếch nhái

bên bờ ruộng xa xa; màu đỏ rực của chân trời phía tây, đám mây hồng như hòn

than sắp tàn, màu đen của lũy tre làng đang cắt hình rõ rệt trên nền trời…Âm

thanh nào, màu sắc nào cũng gợi lên cảm giác tàn lụi, cũng khơi sâu vào nổi

buồn Thạch Lam đã lấy ngày tàn làm nền, bóng tối là gam màu chủ yếu, bóng

tối quê nhà như phủ đầy phố huyện, phủ lên số phận cô đơn tủi cực của một

kiếp người Liên ngồi yên lặng mà cảm nhận nổi buồn mờ, buồn lặng đang lan

tỏa khắp không gian ấy“ đôi mắt chị bóng tối ngập đầy dần và cái buồn của chiều

quê thấm thía vào tâm hồn ngây thơ của chị Liên không hiểu sao, nhưng chị thấy

lòng buồn man mác trước cái giờ khắc của ngày tàn”

Tuy nhiên, dưới ngòi bút tinh tế và nặng lòng gắn bó với quê hương thì bức

tranh quê hiện lên bình dị và có phần nên thơ Đó là đời sống phố huyện nghèo

được miêu tả rất mực chân thực với cảm xúc trữ tình đã gây cho ta buồn thương

day dứt về số phận con người

*Tâm trạng của hai chị em khi màn đêm buông xuống:

Trong khung cảnh tàn vắng trên, lần lượt xuất hiện những kiếp người bé

nhỏ, tội nghiệp, đang luẩn quẩn trong nếp sống buồn tẻ của mình Bên cạnh hình

ảnh gian hàng tạp hóa tồi tàn của gia đình Liên ( ngay đến cái chõng tre cũng đã

cũ nát ) đó là cảnh chợ vãn, là hình ảnh hàng nước chị Tí, là hình ảnh bà cụ Thi

điên với tiếng cười khanh khách ghê sợ Những cuộc đời ấy không có tương lai,

những cảnh vật ấy đều dần chìm sâu vào bóng đêm của một ngày tàn Điều đáng

Định dạng
Số trang	19
Dung lượng	326,72 KB