SKKN Một số kinh nghiệm tổ chức trò chơi trong dạy tiết “ôn tập” Địa lí 7 ở trường THCS Hà Vinh

SKKN Một số kinh nghiệm tổ chức trò chơi trong dạy tiết “ôn tập” Địa lí 7 ở trường THCS Hà Vinh SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HÀ TRUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ KINH NGHIỆM TỔ CHỨC TRÒ CHƠI TRONG DẠY TIẾT “Ôn tập” ĐỊA LÍ 7 Ở TRƯỜNG THCS HÀ VINH Người thực hiện Nguyễn Minh Thu Chức vụ Giáo viên Đơn vị công tác Trường THCS Hà Vinh SKKN thuộc lĩnh vực (môn) Địa lí THANH HÓA, NĂM 2016 SangKienKinhNghiem net 2 MỤC LỤC Trang A Phần mở đầu 1 I Lí do chọn đề tài 1 II Mục[.]

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Người thực hiện: Nguyễn Minh Thu

Chức vụ: Giáo viên Đơn vị công tác: Trường THCS Hà Vinh SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Địa lí

THANH HÓA, NĂM 2016

MỤC LỤC

Trang

A Phần mở đầu……… 1

I Lí do chọn đề tài 1

II Mục đích nghiên cứu 1

III Đối tượng nghiên cứu 2

IV Phương pháp nghiến cứu 2

B Phần nội dung……… 2

I C ơ sở lí luận của vấn đề……… 2

II Th ực trạng của vấn đề……… 3

1 Thực trạng……… 3

2 Kết quả, hiệu quả của thực trạng trên……… 4

III Các giải pháp tổ chức thực hiện……… 5

1 Tổ chức trò chơi trong phần khởi động hoặc chuyển tiếp sang nội dung mới của tiết “Ôn tập”……… 5

2 Tổ chức trò chơi trong phần nội dung chính của tiết “Ôn tập” 8

3 Tổ chức trò chơi trong phần củng cố của tiết “Ôn tập”……… 14

IV Kết quả kiểm nghiệm……… 16

C Kết luận và kiến nghị……… 17

A/ PHẦN MỞ ĐẦU

I/ Lí do chọn đề tài:

Ngày nay trong quá trình hội nhập nền kinh tế thế giới, giáo dục được coi

là một lĩnh vực rất quan trọng đóng góp vào sự nghiệp phát triển kinh tế của mỗi quốc gia Vì vậy, vấn đề chất lượng dạy – học nói chung và dạy học môn Địa lí nói riêng ngày càng trở thành mối quan tâm chung của các nhà sư phạm, các nhà

quản lí giáo dục và cả xã hội Đảng và nhà nước ta đã khẳng định: “Giáo dục là

quốc sách hàng đầu, đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho phát triển” và Nghị

quyết TW2 khóa VIII tiếp tục khẳng định phải: “Đổi mới phương pháp giáo

dục đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học”.

Xuất phát từ những yêu cầu thực tiễn, trong giảng dạy Địa lí, để có thể đạt được mục tiêu đó, người giáo viên phải vận dụng linh hoạt các phương pháp dạy học Các giờ dạy học thực sự phải là những giờ học thú vị, tạo được hiệu quả cao trong việc truyền thụ kiến thức và giáo dục học sinh Nhưng trên thực tế, Địa lí là môn học mà nhiều phụ huynh và học sinh cho rằng là môn phụ nên ít được quan tâm Cộng thêm trong quá trình giảng dạy, nhiều giáo viên còn nặng

về truyền thụ lí thuyết nên Địa lí càng trở nên khô khan đặc biệt càng nhàm chán

và đơn diệu hơn khi dạy các tiết “Ôn tập” trong phân phối chương trình Vậy

làm thế nào để mỗi khi học các tiết Địa Lí nói chung và tiết “Ôn tập” nói riêng trở thành sự đam mê thích thú, sự mong ước được tìm hiểu khám phá của mỗi học sinh? Chính vì vậy, tôi đã đưa một số trò chơi vào các bài dạy của mình để gây hứng thú học tập cho học sinh và cũng phù hợp với tâm lí lứa tuổi của các em: thích hoạt động, hiếu động và ưa khám phá Học sinh được học tập một cách nhẹ nhàng, thoải mái nhưng rất hào hứng, không khí học tập hứng khởi và phấn chấn mà kiến thức vẫn được khắc sâu, dễ nhớ, dễ thuộc

Với các lí do trên, tôi đã lựa chọn đề tài: “Một số kinh nghiệm tổ chức

trò chơi trong dạy tiết Ôn tập Địa lí 7 ở trường THCS Hà Vinh” Đề tài này

phần nào khích lệ phong trào học tập môn Địa lí của học sinh, giúp học sinh khám phá và có cái nhìn mới hơn về môn học và cũng làm phong phú thêm vốn trò chơi của các em

II/ Mục đích nghiên cứu:

Góp phần đổi mới phương pháp dạy học môn Địa lí ở cấp THCS đặc biệt trong các tiết “Ôn tập” theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo

của học sinh, tăng cường hoạt động cá thể phối hợp với hoạt động giao lưu Quan trọng hơn, khi tham gia vào các trò chơi học tập sẽ tạo điều kiện cho các

em ngoài việc tiếp thu kiến thức môn học một cách tự giác mà còn rèn luyện, phát triển cả về trí tuệ, thể lực và nhân cách Từ đó sẽ hình thành và rèn luyện cho học sinh kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn Dẫn đến những đổi mới

về nội dung và phương pháp dạy học nhằm thúc đẩy quá trình tự học của học sinh, để có thể học tập lên và học tập suốt đời

III/ Đối tượng nghiên cứu:

Cách tổ chức một số trò chơi trong dạy tiết “Ôn tập” môn Địa lí 7 tại

trường THCS Hà Vinh - Hà Trung – Thanh Hóa

IV/ Phương pháp nghiên cứu:

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Nghiên cứu các tài liệu liên quan đến vấn đề nghiên cứu để thu thập thông tin về cơ sở lí luận của trò chơi, về đặc điểm tâm lí lứa tuổi của học sinh,…

- Phương pháp quan sát: Quan sát hoạt động dạy và học môn Địa lí chủ yếu thông qua dự giờ, thăm lớp ở trong trường để thu thập thông tin liên quan đến việc sử dụng trò chơi

- Phương pháp điều tra: Xây dựng phiếu điều tra cho giáo viên và học sinh để thu thập thông tin về thực trạng của vấn đề nghiên cứu

- Phương pháp thực nghiệm: Thực nghiệm kết quả nghiên cứu về ứng dụng trò chơi trong môn Địa lí, so sánh và đối chiếu với thực trạng

B/ PHẦN NỘI DUNG

I/ Cơ sở lí luận của vấn đề:

Từ trước đến nay, có nhiều tác giả cho rằng việc sử dụng trò chơi trong dạy học là rất cần thiết và mang lại nhiều tác dụng cho người học, không chỉ là phương tiện mà còn là phương pháp giáo dục Như tác giả Trương Thị Xuân

Huệ trong công trình nghiên cứu: “Sử dụng phương pháp trò chơi trong công

tác chuẩn bị trí tuệ cho trẻ em học toán lớp 1” khẳng định: trò chơi có nhiệm vụ

giáo dục, có nội dung và luật chơi cho trước do người lớn sáng tác và đưa vào

cuộc sống của trẻ Và Bác Hồ đã nói: “Trong lúc học cũng cần cho chúng vui,

trong lúc vui cũng cần cho chúng học”.

Trong suy nghĩ của nhiều người, nhiều học sinh, Địa lí được coi là môn

“đất đá, khô khan” nên rất ít học sinh yêu thích môn học này nhất là với tiết dạy

“Ôn tập” Bài “Ôn tập” vô cùng cần thiết cho vấn đề củng cố kiến thức cho các

em trong tất cả các môn học nói chung Riêng đối với môn Địa lí thì đây là một trong những bài khó dạy, vì trong sách giáo khoa không có bài ôn tập cụ thể, lại không có sách nào hướng dẫn một tiết ôn tập một cách chi tiết Hơn nữa, cũng

chưa có tác giả nào đề cập đến vấn đề sử dụng trò chơi trong dạy tiết “Ôn tập”

Có chăng, một số tác giả chỉ đề cao vai trò, tác dụng và giới thiệu các trò chơi có thể sử dụng trong dạy học Cũng có một số sáng kiến kinh nghiệm thể hiện dạy

tiết “Ôn tập” bằng phương pháp dạy học mới.

Hơn nữa, xét về cơ sở tâm lí học sinh THCS nói chung và học sinh khối lớp

7 nói riêng thuộc lứa tuổi thiếu niên mà giao tiếp là hoạt động chủ đạo của các

em Trong đó giao tiếp với bạn chiếm vị trí quan trọng trong đời sống và có ý nghĩa thiết thực đối với sự phát triển nhân cách của thiếu niên Sự phát triển tri giác của học sinh THCS được tăng lên rõ rệt Các em có khả năng phân tích và tổng hợp khi tri giác sự vật hiện tượng Tuy nhiên, tri giác của các em vẫn còn hạn chế: thiếu kiên trì, còn vội vàng, hấp tấp trong tri giác Ở lứa tuổi này, ghi nhớ chủ định, ghi nhớ ý nghĩa, ghi nhớ lôgic đang dần được chiếm hơn ghi nhớ máy móc Nhưng các em thường mâu thuẫn trong ghi nhớ, mặc dù có khả năng ghi nhớ ý nghĩa song các em vẫn tùy tiện trong ghi nhớ Còn ghi nhớ máy móc các em chưa hiểu đúng về vai trò của ghi nhớ này nên xem là học vẹt và coi thường Đặc biệt hơn đó là sự phát triển chú ý của các học sinh THCS phát triển mạnh song không bền vững Điều này phụ thuộc vào hứng thú nhận thức, vào tài liệu cần lĩnh hội, vào tâm trạng, thái độ của học sinh trong giờ học Bởi vậy, giáo viên cần tổ chức giờ học có nội dung hấp dẫn, Vậy thông qua các trò chơi trong học tập Địa lí sẽ giúp các em rèn luyện kỹ năng quan sát, phát triển tốt cả hai loại ghi nhớ trên và nhất là tạo điều kiện cho học sinh phải tích cực hoạt động, tích cực suy nghĩ, tham gia xây dựng bài,…

Chính vì lẽ đó, tôi thấy rằng đề tài: “Một số kinh nghiệm tổ chức trò

chơi trong dạy tiết Ôn tập Địa lí 7 ở trường THCS Hà Vinh” của tôi là cần

thiết nhằm phần nào thay đổi nhận thức cũng như cách dạy, cách học về môn Địa lí đối với nhiều người, đặc biệt với người dạy và người học

II/ Thực trạng của vấn đề:

1 Thực trạng :

Tiết “Ôn tập” có vai trò quan trọng trong chương trình Địa lí nói chung và Địa lí 7 nói riêng Bởi tiết “Ôn tập” ngoài việc củng cố, hệ thống hóa kiến thức

về: dân cư thế giới, vị trí – đặc điểm tự nhiên và hoạt động kinh tế của con người

ở các môi trường Địa lí và các châu lục, còn rèn luyện kỹ năng và giáo dục thái

độ cho các em Qua tiết dạy này, giáo viên ôn chắc phần mục tiêu cần đạt được,

đồng thời bổ sung phần kiến thức học sinh bị khuyết hoặc còn non, còn thiếu

nhằm chuẩn bị cho kiểm tra một tiết có kết quả tốt nhất Thế nhưng, trên thực tế,

các tiết “Ôn tập” lại ít được giáo viên và học sinh quan tâm nhất Vì sao lại vậy?

a Đối với giáo viên:

- Giáo viên có tâm lí rất ngại dạy tiết “Ôn tập” vì nội dung hoặc dàn ý ôn tập

không có trong sách giáo khoa hay các sách tham khảo

- Giáo viên tổ chức tiết ôn tập rất đơn giản, chưa chu đáo thậm chí là sơ sài (chủ

yếu soạn và dạy theo câu hỏi cuối mỗi bài học trong sách giáo khoa)

- Giáo viên không đổi mới phương pháp: thường sử dụng phương pháp vấn đáp

(thầy hỏi – trò trả lời) sao cho hết bài, hết tiết

- Giáo viên ngại vận dụng và tổ chức trò chơi vì thời gian của mỗi tiết học là có

hạn, cơ sở vật chất không đáp ứng tốt cho việc tổ chức trò chơi Để chuẩn bị cho

một trò chơi trong tiết học người giáo viên phải chuẩn bị rất nhiều (đồ dùng học

tập, các thiết bị dạy học, hình thức tổ chức, cách tổ chức,….)

- Khi tổ chức trò chơi giáo viên chưa hiểu hết mục đích của trò chơi ấy mang lại

ý nghĩa gì? Vận dụng kiến thức gì cho môn học? Khi tổ chức các trò chơi thì

giáo viên giao việc cho học sinh chưa cụ thể Thời gian quy định cho mỗi hoạt

động chơi chưa rõ ràng,…

b Đối với học sinh:

- Học sinh không thích tiết ôn tập, hơn nữa học sinh rất thực tế, các em chạy

theo các môn khoa học tự nhiên và môn ngoại ngữ, không thích các môn xã hội nhất là môn Địa lí, các em xem đây là môn phụ thì chính các tiết ôn tập làm các

em nhàm chán nhất

- Học sinh chưa có ý thức tự ôn tập ở nhà, còn quen phong cách chờ đợi giáo

viên hướng dẫn, gợi ý hoặc giao việc (nhất là đối với học sinh xã Hà Vinh, phần

đông là học sinh công giáo, bố mẹ đi làm ăn xa)

- Một số em chưa đủ mạnh dạn để hỏi thầy, cô những câu hỏi có nội dung, yêu

cầu chưa hiểu

.- Trên lớp, khi học tiết ôn tập, nhiều em không chú ý, cho rằng phần kiến thức

này đã học rồi

2 Kết quả, hiệu quả của thực trạng trên:

Qua quá trình dạy học khối lớp 7 năm học 2014-2015, tôi khảo sát thấy

kết quả học tập của các em còn thấp, ngại học bài cũ, còn tinh thần học tập trên

lớp thường uể oải và ít hào hứng khi học đến tiết “Ôn tập” Tôi đã nhận thấy kết

quả làm bài kiểm tra ngay sau tiết ôn tập của học sinh lớp 7A khi chưa áp dụng

đề tài nghiên cứu là rất thấp

Đề bài kiểm tra một tiết (Tiết 13 PPCT):

Câu 1(3đ): Em hãy so sánh sự khác nhau giữa quần cư nông thôn và quần cư đô

thị?

Câu 2(2đ): Môi trường xích đạo ẩm có những thuận lợi và khó khăn gì đối với

sản xuất nông nghiệp?

Câu 3(2đ): Đới nóng nằm ở vị trí nào trên Trái đất? Kể tên các kiểu môi trường

ở đới nóng?

Câu 4(3đ): Em hãy phân tích biểu đồ khí hậu dưới đây Từ đó, cho biết biểu đồ

đó thuộc kiểu môi trường nào của đới nóng?

Kết quả sau khi làm bài kiểm tra trên:

Từ thực trạng trên, nhằm cải thiện và nâng cao chất lượng môn Địa lí cũng

như nâng cao hứng thú của học sinh đối với việc học tiết “Ôn tập”, tôi đã mạnh

dạn nghiên cứu, đúc rút kinh nghiệm đề tài: “Một số kinh nghiệm tổ chức trò

chơi trong dạy tiết Ôn tập Địa lí 7 ở trường THCS Hà Vinh”.

III/ Giải pháp tổ chức thực hiện:

1 Tổ chức trò chơi trong phần khởi động hoặc chuyển tiếp sang nội dung

mới của tiết “Ôn tập”:

Sử dụng trò chơi khi bắt đầu vào tiết học có tác dụng khởi động tư duy của học sinh, dẫn dắt học sinh tìm hiểu nội dung học tập một cách tự nhiên, thoải mái và vui vẻ Không chỉ vậy, trò chơi còn được sử dụng khi chuyển tiếp sang một nội dung mới trong giờ học Cách chuyển tiếp này, giúp học sinh thay đổi trạng thái, kích thích hoạt động trí tuệ để đạt được mục tiêu bài học

Ví dụ 1: Sử dụng trò chơi “ AI NHANH HƠN” vào đầu tiết 12 “Ôn tập”

Địa lí 7 để khởi động tiết học mới

* Mục đích:

- Ôn tập lại kiến thức đã học đồng thời giới thiệu bài mới

- Luyện phản ứng nhanh, khả năng quan sát, nhận xét, đánh giá chính xác, tiết kiệm thời gian

- Rèn tính tự giác, thi đua giữa học sinh

* Chuẩn bị:

- Giáo viên: chuẩn bị hệ thống câu hỏi và đáp án

- Học sinh: thẻ đúng , sai

* Cách tổ chức:

- Chia lớp làm 4 đội chơi tương ứng với 4 tổ , cử 4 tổ trưởng làm trọng tài và theo dõi chéo, 1 thư ký ghi kết quả

- Thời gian: 4 phút

- Luật chơi: Giáo viên lần lượt giới thiệu từng câu hỏi, yêu cầu để giáo viên đọc từng câu hỏi hoàn chỉnh thì học sinh mới được sử dụng thẻ (đúng hoặc sai) để trả lời Em nào vi phạm luật là loại kết quả Sau khi học sinh trả lời câu hỏi, giáo viên đưa đáp án cho câu hỏi luôn để các em đối chiếu kết quả

- Cách tính điểm: mỗi câu trả lời đúng được tính 10 điểm/học sinh, trả lời sai trừ

5 điểm/học sinh Tổng điểm mỗi đội được ghi lên bảng luôn sau mỗi câu trả lời Câu hỏi:

- Tháp tuổi thể hiện một số đặc điểm về dân sô? (Đ)

- Bùng nổ dân số xảy ra khi tỉ lệ gia tăng bình quân hàng năm dưới 2,0%? (S)

- Dân cư thế giới phân bố không đồng đều: đông ở đồng bằng và thưa thớt ở miền núi, hải đảo? (Đ)

- Có hai kiểu quần cư: quần cư nông thôn và quần cư thành thị? (Đ)

- Đới nóng nằm từ chí tuyến đến hai vòng cực ở mỗi bán cầu? (S)

- Môi trường xích đạo ẩm, môi trường nhiệt đới và môi trường nhiệt đới gió mùa

là các kiểu môi trường thuộc đới nóng? (Đ)

→ Trọng tài theo dõi tổng kết Đội nào có tổng số điểm cao hơn đội đó thắng cuộc Phần thưởng cho đội thắng sẽ là tràng pháo tay tán thưởng

→ Giáo viên đánh giá việc thực hiện trò chơi, tuyên dương đội thắng cuộc, khuyến khích đội thua lần sau cố gắng hơn

Sau đó, giáo viên giới thiệu bài mới luôn: Những câu hỏi trên cũng chính

là nội dung mà cô cùng các em sẽ tìm hiểu trong tiết ôn tập hôm nay

Ví dụ 2: Sử dụng trò chơi: “AI NHANH HƠN” đã giới thiệu ở trên trong

phần chuyển tiếp từ ôn tập lí thuyết sang ôn tập rèn luyện kỹ năng thực hành ở

tiết 56: Ôn tập (bài 47 đến bài 50) theo phân phối chương trình.

* Mục đích:

- Giới thiệu nội dung mới trong tiết học một cách hấp dẫn

- Luyện phản ứng nhanh, khả năng quan sát, nhận xét, đánh giá chính xác, tiết kiệm thời gian

- Rèn tính tự giác, thi đua giữa học sinh

* Chuẩn bị: Giáo viên chuẩn bị các bức tranh in màu

* Cách tổ chức:

- Chia lớp làm 2 đội chơi tương ứng với 4 tổ (tổ 1+2 là một đội, tổ 3+4 là một đội) , 5em mỗi đội chơi, cử 2 tổ trưởng làm trọng tài và theo dõi chéo

- Thời gian: 3 phút

- Luật chơi:

+ Giáo viên tổ chức cho đại diện 2 đội bắt thăm tranh và treo lên 2 ô bảng

+ Giáo viên cho học sinh quan sát trên máy chiếu các bức tranh khác cần chọn

để dán vào ô bảng có bức tranh của đội mình

+ Giáo viên phổ biến luật chơi:

2 đội xếp thành 2 hàng dọc giữa lối đi, khi giáo viên hô hiệu lệnh “bắt đầu”, từng em mỗi đội nhanh chóng lên chọn tranh dán có nội dung liên quan đến bức tranh của nhóm mình, rồi về cuối hàng để bạn thứ 2 lên, cứ lần lượt như vậy cho đến khi dán xong

- Cách tính điểm: Đội nào dán đúng và đảm bảo thời gian đạt 10 điểm, nếu sai 1 nội dung trừ 1 điểm và vi phạm thời gian cứ 10 giây trừ 1 điểm

→ Kết thúc trò chơi, giáo viên nhận xét và đưa đáp án chuẩn cho học sinh đối chiếu kết quả, đánh giá việc thực hiện trò chơi, tổng kết điểm cho mỗi đội chơi,

tuyên dương đội thắng cuộc, khuyến khích đội thua lần sau cố gắng.

Châu Nam Cực Châu Đại Dương

→ Giáo viên giới thiệu chuyển tiếp sang nội dung mới: Như vậy, khí hậu là một

trong những yếu tố tự nhiên có tác động đến địa hình và cảnh quan mỗi châu lục Đặc điểm khí hậu được biểu hiện rõ trong biểu đồ khí hậu ở mỗi bài học Phân tích biểu đồ khí hậu là một kỹ năng quan trọng xuyên suốt cả chương trình Địa lí 7, cô cùng các em cùng tìm hiểu sang phần: rèn luyện các kỹ năng trong

đó có kỹ năng phân tích biểu đồ khí hậu

2 Tổ chức trò chơi trong phần nội dung chính của tiết “Ôn tập”:

Đây là phần củng cố, hệ thống cả kiến thức và kĩ năng cho học sinh theo phần, theo chương hoặc theo chủ đề Ở phần này, tôi thường ôn tập theo từng vấn

đề trong từng phần hoặc từng chương Hình thức ôn tập tôi thường chia ra 2 phần: làm bài tập (trắc nghiệm + tự luận) để ghi nhớ kiến thức và rèn luyện kỹ năng thực hành kết hợp với các trò chơi học tập

Ví dụ 1: Sử dụng trò chơi “HÁI HOA DÂN CHỦ” để củng cố, hệ thống