SKKN Một số biện pháp tạo hứng thú khi học bài 21, 22, 23 (Lịch sử 12 Chương trình chuẩn) cho học sinh trường THPT Lê Lai 1 Page | 1 MỤC LỤC 1 Mở đầu 2 1 1 Lý do chọn đề tài 2 1 2 Mục đích nghiên cứu của sáng kiến 2 1 3 Đối tượng nghiên cứu 3 1 4 Phương pháp nghiên cứu 3 1 5 Những điểm mới của sáng kiến kinh ghiệm 3 2 Nội dung của sáng kiến kinh nghiệm 3 2 1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm 3 2 2 Thực trạng của việc dạy và học môn Lịch sử tại trường THPT 4 Lê Lai 4 2 3 "Một số biện pháp t[.]
Trang 1Page | 1
MỤC LỤC
1 Mở đầu .2
1.1 Lý do chọn đề tài .2
1.2 Mục đích nghiên cứu của sáng kiến .2
1.3 Đối tượng nghiên cứu 3
1.4 Phương pháp nghiên cứu .3
1.5 Những điểm mới của sáng kiến kinh ghiệm 3
2 Nội dung của sáng kiến kinh nghiệm 3
2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm 3
2.2 Thực trạng của việc dạy và học môn Lịch sử tại trường THPT 4
Lê Lai 4
2.3 "Một số biện pháp tạo hứng thú khi học bài 21, 22, 23 (Lịch sử 12 - chương trình chuẩn) cho học sinh trường THPT Lê Lai ”5 2.3.1 Thông qua cách trình bày của giáo viên 5
2.3.2 Sử dụng đồ dùng trực quan 8
2.3.3 Giáo dục qua di tích lịch sử địa phương 14
2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường .15
3 Kết luận, kiến nghị 17
TÀI LIỆU THAM KHẢO 19
DANH MỤC CÁC ĐỀ TÀI SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐÃ ĐƯỢC HỘI ĐỒNG ĐÁNH GIÁ XẾP LOẠI CẤP PHÒNG GD&ĐT, CẤP SỞ GD&ĐT VÀ CÁC CẤP CAO HƠN XẾP LOẠI TỪ C TRỞ LÊN 20
Trang 2Page | 2
1 Mở đầu.
1.1 Lý do chọn đề tài.
Trong những năm gần đây các trường THPT đang phải đối mặt với thực tế học sinh không yêu thích môn Lịch sử, thậm chí là ghét học môn sử Học sinh trường THPT Lê Lai cũng có tình trạng chung như vậy Đó là một thực tế đáng suy ngẫm và những người thầy, người cô đang trực tiếp giảng dạy bộ môn Lịch sử cần phải nhìn nhận lại tại sao các em lại quay lưng và không yêu thích môn học Làm sao để mỗi giờ sử khô khan trở thành một giờ học hấp dẫn, khiến học sinh yêu thích môn học này là một trăn trở có lẽ không chỉ của giáo viên môn Lịch
sử Từ trong bản chất, con người là động vật cao cấp luôn khát khao của sự hiểu biết Sự hiểu biết sẽ trở thành động lực cho chính nó.Vì vậy, giờ học Lịch
sử chỉ hiệu quả khi học sinh muốn hiểu biết Muốn làm được điều đó thì người dạy phải có những biện pháp giúp học sinh yêu thích, hứng thú khi học môn Lịch sử Ở trường THPT Lê Lai nói riêng và các trường THPT nói chung điều quan trọng và cần thiết nhất của mỗi giáo viên là luôn tạo cho các em niềm khát khao tìm hiểu, biết tự đánh giá và nhận xét khách quan các sự kiện hay nhân vật Lịch sử nào đó, khiến các em đam mê thực sự trong mỗi giờ học chứ không bị gò bó hay ép buộc bởi bất cứ một lý do nào.
Mặt khác trong giáo dục phổ thông, các môn xã hội nói chung, môn Lịch sử nói riêng có vai trò rất quan trọng trong hình thành nhân cách, bản lĩnh, năng lực,
tư duy của học sinh Nếu học sinh được giáo dục tốt, hiểu biết về lịch sử dân tộc
sẽ biết quý trọng những gì cha ông đã gây dựng nên Qua đó hình thành nhân cách, hun đúc lòng yêu nước, trách nhiệm công dân của các em sau này với đất nước, đúng như Bác Hồ đã nhắc nhở:
"Dân ta phải biết sử ta Cho tuờng gốc tích nước nhà Việt Nam"[8]
Để góp phần vào việc tạo hứng thú cho học sinh khi học môn Lịch sử nhằm nâng cao chất lượng của mỗi giờ dạy, đồng thời giáo dục lòng yêu nước cho học sinh, bản thân tôi là giáo viên dạy môn Lịch sử tại trường THPT Lê Lai, Huyện
Ngọc Lặc tôi cũng xin mạnh dạn trình bày "Một số biện pháp tạo hứng thú khi học bài 21,22,23 (Lịch sử 12 - chương trình chuẩn) cho học sinh trường THPT Lê Lai” Với việc nghiên cứu đề tài này, tôi mong muốn sẽ góp phần vào việc giúp bản thân và đồng nghiệp tiến hành một giờ dạy học hiệu quả hơn, học sinh yêu thích, hứng thú với môn học hơn và đặc biệt các em biết gìn giữ những truyền thống tốt đẹp của cha ông, của quê hương, của ngôi trường mang tên vị anh hùng dân tộc Lê Lai Trân trọng sự hy sinh của những thế hệ đi trước, biết phân biệt đúng, sai Đồng thời các em còn biết phát huy lòng yêu nước của mình thông qua những hành động cụ thể, phù hợp trong hoàn cảnh mới Đây cũng là
lí do tôi chọn đề tài này.
1.2 Mục đích nghiên cứu của sáng kiến.
Qua việc nghiên cứu đề tài này, tôi mong muốn sẽ góp phần định hướng nhận thức đúng đắn cho học sinh, đưa ra một số phương pháp dạy học hiệu quả
để các em hứng thú hơn trong mỗi giờ học từ đó các em có một cách nhìn khách quan về các sự kiện, nhân vật lịch sử đồng thời giáo dục tình yêu đất nước, tinh thần tự hào dân tộc, lòng biết ơn với các thế hệ cha ông đã ngã xuống cho hòa
Trang 3Page | 3
bình, độc lập hôm nay, từ đó ý thức được trách nhiệm của mình với quê hương đất nước Việc sử dụng một số phương pháp giúp học sinh tạo hứng thú khi học bài 21, 22, 23 lịch sử 12 chương trình chuẩn cũng làm cho tiết học có hiệu quả, học sinh yêu thích môn Lịch sử hơn, qua đó nâng cao chất lượng bộ môn Lịch
s ử nói riêng và chất lượng giáo dục nói chung, từng bước đáp ứng được yêu cầu đổi mới giáo dục của Đảng và nhà nước.
1.3 Đối tượng nghiên cứu.
- Đối tượng nghiên cứu mà tôi áp dụng cho đề tài là học sinh lớp 12B2, lớp 12B4, lớp 12B5 - Trường THPT Lê Lai – Huyện Ngọc Lặc- Tỉnh Thanh Hóa
- Nghiên cứu cơ sở lý luận về dạy học tạo ra hứng thú cho HS trong dạy học lịch sử.
-Nghiên cứu các tài liệu về phương pháp dạy học lịch sử.[2]
-Nghiên cứu các tài liệu về đổi mới phương pháp dạy học lịch sử.[2]
- Nghiên cứu, khai thác nội dung sách giáo khoa phần lịch sử Việt Nam giai đoạn 1954 – 1975 [1]
1.4 Phương pháp nghiên cứu.
Để thực hiện đề tài này, tôi đã thực hiện các phương pháp sau:
- Khai thác, s ử dụng tài liệu về lịch sử Việt Nam giai đoạn 1954– 1975.
- D ự giờ đồng nghiệp, rút kinh nghiệm qua từng tiết dạy.
- Kiểm tra, đánh giá kết quả của học sinh để có sự điều chỉnh , bổ sung hợp lý.
1.5 Những điểm mới của sáng kiến kinh ghiệm.
- Học sinh được trải nghiệm thông qua các buổi hoạt động ngoại khóa và được đi học tập thực tế tại khu di tích Ngã Ba Đồng Lộc.
- Chất lượng giáo dục toàn diện của học sinh 3 lớp 12B2, 12B4, 12B5 đã
có sự thay đổi rõ rệt so với đầu năm khi tôi nhận lớp, Được đánh giá cụ thể trong kì thi học kì II.
2 Nội dung của sáng kiến kinh nghiệm.
2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm.
Dân ta phải biết sử ta Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam”[Trang 2- 8] Thực hiện lời dạy đó của chủ tịch Hồ Chí Minh, bộ môn Lịch sử đã được Nhà nước và Chính phủ ta quan tâm chú trọng đưa vào chương trình giảng dạy cho học sinh từ cấp tiểu học và cũng để môn học này phát huy được vai trò là
“cô giáo của cuộc sống”.
Lịch sử dân tộc Việt Nam là lịch sử của các cuộc đấu tranh dựng nước và giữ nước, đặc biệt giai đoạn 1954 – 1975, giai đoạn hào hùng nhất của lịch sử dân tộc Việt Nam Trong giai đoạn này, nhân dân Việt Nam đã tiến hành cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước, quân và dân ta đã lần lượt đánh bại nhiều chiến lược chiến tranh của Mĩ : chiến lược Chiến tranh đơn phương, Chiến tranh đặc biệt, Chiến tranh cục bộ, Việt Nam hóa chiến tranh và Đông Dương hóa chiến tranh Những chiến thắng vẻ vang của dân tộc ta trước kẻ thù được coi là lớn mạnh nhất trên thế giới lúc bấy giờ và cho đến tận ngày nay đã nâng cao vị thế của dân tộc ta trên trường quốc tế Hơn khi nào hết, nhân dân Việt Nam luôn phải khắc sâu trong mình khí thế của một thời đại anh hùng đó.[3]
Trang 4Page | 4
Bộ môn lịch sử có vai trò rất quan trọng trong việc giáo dục thái độ, tư tưởng, tình cảm và hình thành thái độ đúng đắn với sự phát triển hợp quy luật
xã hội và xác định nhiệm vụ cho thế hệ trẻ trong hiện tại và tương lai…[2] Vì vậy, việc tạo hứng thú cho học sinh khi học môn lịch sử là một trong những biện pháp góp phần nâng cao chất lượng giáo dục bộ môn Lịch sử một cách có hiệu quả.
Vì vậy, nhiệm vụ cơ bản của giáo viên là phải hình thành ở học sinh nhu cầu với kiến thức và khi nhu cầu đó được thỏa mãn nghĩa là đã tạo ra được hứng thú, kích thích hoạt động học tập độc lập, sáng tạo của học sinh.
2.2 Thực trạng của việc dạy và học môn Lịch sử tại trường THPT
Lê Lai.
* Thực trạng chung: Có một thực trạng đáng buồn hiện nay là chất lượng giáo dục nói chung, bộ môn Lịch sử nói riêng ngày càng bị giảm sút Trong giai đoạn xã hội phát triển nhanh theo hướng hiện đại hóa, cơ chế thị trường đã làm xuất hiện lối sống thực dụng, một bộ phận không nhỏ học sinh ở trường phổ thông không còn coi trọng kiến thức lịch sử, dẫn đến việc học sinh học chống đối, học trước quên sau, có thái độ hời hợt khi học lịch sử Bộ môn Lịch sử bị mất dần vị trí, trở thành môn học phụ trong khi trước đây Lịch sử là môn học quan trọng để tuyển chọn nhân tài, muốn đỗ đạt ra làm quan giúp nước phải
“sôi kinh nấu sử” Do đó, một bộ phận không nhỏ giới trẻ ngày nay quên mất khí thế hào hùng của dân tộc, không còn thấy được công lao to lớn của cha ông
đã ngã xuống để có được nền hòa bình độc lập hôm nay.
Việc tạo hứng thú trong bài dạy Lịch sử cho học sinh, các giáo viên sử dụng biện pháp trình bày miệng là chủ yếu nhưng việc trình bày miệng chưa đem lại hiệu quả cao vì lời nói của giáo viên chưa sinh động, chưa gợi cảm., những câu chuyện, nội dung trình bày chưa thực sự tạo cảm xúc cao cho các em.
Một số giáo viên có sử dụng đồ dùng trực quan để tạo hứng thú học tập cho học sinh, tuy nhiên nhiều đồ dùng trực quan còn chưa phù hợp với nội dung bài học Giáo viên có khi chỉ đưa ra hình ảnh mà chưa cung cấp cho học sinh kiến thức lịch sử qua hình ảnh đó và cũng chưa rút ra ý nghĩa mang tính giáo dục tư tưởng.
V ề phía học sinh: Đa số học sinh rất ngại học Lịch sử vì quá dài, khó nhớ các s ự kiện và nhàm chán, khô khan Mặc khác, trong sự phát triển của xã hội,
đa số học sinh coi Lịch sử là bộ môn phụ, các em còn để giành thời gian cho các môn học chính, môn dự thi vào Đại học, cao đẳng Học sinh có học cũng chỉ mang tính chất đối phó với các bài kiểm tra thường xuyên và kiểm tra định
kì nên chất lượng không cao.
* Thực trạng việc dạy và học môn Lịch sử tại trường THPT Lê Lai.
Qua quá trình giảng dạy của bản thân và dự giờ đồng nghiệp ở trường phổ thông Lê Lai, huyện Ngọc Lặc nơi tôi công tác, tôi nhận thấy các giáo viên trong tổ đã ý thức được vai trò của việc sử dụng các biện pháp tạo hứng thú cho học sinh khi học môn Lịch sử Trong dạy học lịch sử nói chung và dạy học lịch sử dân tộc nói riêng để nhằm nâng cao chất lượng bộ môn Nhưng để bài dạy tạo ra được hứng thú cho học sinh là một lĩnh vực khó và tinh tế của mỗi
Trang 5Page | 5
người nên việc sử dụng các phương pháp tạo hứng thú trong giờ học không phải giáo viên nào cũng làm được.
Thực tế, tôi đã tiến hành khảo sát, điều tra 3 lớp 12 tôi giảng dạy 3 lớp 12B2, 12B4, 12B5 thông qua bài khảo sát chất lượng đầu năm và thu được kết quả như sau:
12B2- 50
0 % 30 % 40 % 30% 0
12B4 - 45 0 % 22,% 55,5% 33,3% 0
12B5 - 48 0 % 31,25% 52% 16,6% 0
Từ cơ sở lí luận và thực tiễn trên, bản thân tôi là một giáo viên dạy Lịch
sử đã luôn cố gắng tìm tòi, nghiên cứu và thử nghiệm để đổi mới phương pháp dạy học nâng cao chất lượng giảng dạy Tôi nhận thấy, việc sử dụng các phương pháp tạo hứng thú cho học sinh khi học môn lịch sử có tác dụng không nhỏ đến quá trình tiếp thu tri thức, giáo dục tư tưởng, tình cảm đạo đức cũng như phát triển tư duy cho học sinh Song để sử dụng các phương pháp tạo hứng thú khi dạy học lịch sử như thế nào để góp phần nâng cao hiệu quả bài học? Tôi xin trình bày một số kinh nghiệm của mình ở phần nội dung.
2.3 "Một số biện pháp tạo hứng thú khi học bài 21, 22, 23 (Lịch sử 12 - chương trình chuẩn) cho học sinh trường THPT Lê Lai ”
Thông qua việc tìm hiểu về diễn biến, kết quả của cuộc chiến tranh có thể tạo cho học sinh thái độ căm thù chiến tranh, mong muốn bảo vệ hòa bình,
có thể đánh giá được vai trò lãnh đạo của Đảng và củng cố niềm tự hào dân tộc.
- Thông qua các biểu tượng sinh động cụ thể, những câu chuyện hay hình ảnh về tội ác chiến tranh do đế quốc Mĩ, quân đội tay sai và các nước thân Mĩ gây ra, hậu quả của nó đối với nhân dân Việt Nam sẽ tác động mạnh đến tư tưởng tình cảm của học sinh.
- Thông qua các câu chuyện, các tấm gương anh hùng giáo dục cho các
em lòng biết ơn, từ đó ý thức được trách nhiệm của mình đối với quê hương, đất nước [Trang 87- 2]
2.3.1 Thông qua cách trình bày của giáo viên.
Lời nói là phương tiện dạy học quan trọng nhất của giáo viên, lời giảng của giáo viên là nguồn kiến thức sinh động nhất tác động mạnh mẽ đến tư duy
và tình cảm, khơi dậy những cảm xúc tích cực của học sinh Ngôn ngữ sẽ giúp cho người giáo viên hoàn thành tốt các nhiệm vụ dạy học lịch sử về cả ba mặt: kiến thức, kỹ năng và tư tưởng thái độ của học sinh, khơi dậy trong các em chú
ý, đam mê, hứng thú khi học môn lịch sử Bởi vậy, “ngôn ngữ rõ ràng, giàu hình ảnh, hấp dẫn của giáo viên có ảnh hưởng rất lớn tới trí tuệ và trái tim học sinh”.Giáo viên sẽ dẫn dắt học sinh "Trở về" với quá khứ của Lịch sử.
Trang 6Page | 6
[ Trang 126- 2]
Ví dụ 1: Bằng giọng nói truyền cảm để tường thuật hoặc miêu tả, tạo biểu tượng về một số sự kiện, nhân vật lịch sử mà không sử dụng đồ dùng trực quan.[ [ Trang 126- 2]
Ở bài 22: Ở mục IV.2 Miền Bắc vừa chiến đấu chống chiến tranh phá hoại, vừa sản xuất và làm nghĩa vụ hậu phương, tôi tạo biểu tượng cho học sinh về cuộc tập kích 12 ngày đêm bằng B52 của Mĩ: Chỉ trong 12 ngày đêm
Mĩ đã sử dụng trên 700 lần chiếc máy bay B52 và gần 4000 lần chiếc máy bay chiến thuật ném bom xuống Hà Nội, Hải Phòng và một số nơi trên miền Bắc nước ta hơn 100.000 tấn bom đạn Riêng Hà Nội 441 lần chiếc B52 cùng nhiều máybay chiến thuật ném hơn 40.000 tấn bom (tương đương với 2 quả bom nguyên tử mà Mĩ đã ném xuống Hi-rô-si-ma và Na-ga-sa-ki, Nhật Bản) Ních-xơn muốn biến Hà Nội thành Hi-rô-si-ma và Na-ga-sa-ki không cần bom nguyên tử, “ biến miền Bắc trở về thời kì đồ đá”…[12]
Qua đó, học sinh thấy được tội ác của Mĩ đã gây ra cho nhân dân miền Bắc, đặc biệt là nhân dân Hà Nội, Hải Phòng , đồng thời thấy được sự khốc liệt của chiến tranh Thế nhưng cuộc tập kích này đã bị nhân dân ta đánh bại chỉ với súng trường, tên lửa SAM2… những thứ vũ khí so với vũ khí của Mĩ thật thô sơ nhưng với quyết tâm “Không có gì quý hơn độc lập tự do” quân và dân
ta đã làm tiêu tan hình ảnh về “pháo đài bay” B52 “bất khả xâm phạm” Có được chiến thắng đó là do tầm nhìn xa trông rộng, sự chỉ đạo chiến lược tài tình của Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh ngay từ đầu cuộc chiến tranh phá hoại của Mĩ Ngay từ ngày 12/4/1966, đế quốc Mĩ tung ra B52 ra miền Bắc ném bom tại Đèo Mụ (Quảng Bình) Trung ương Đảng và Bác Hồ
đã nhận định: dứt khoát Mĩ sẽ sử dụng B52 vào đánh Hà nội và chỉ thị cho Bộ
Tư lệnh và Quân chủng Phòng không – không phải tổ chức ngay cách đánh máy bay B52, phải bắn rơi bằng được B52 của Mĩ trên miền Bắc Từ đó, củng
cố niềm tin của học sinh vào Đảng, vào tinh thần chiến đấu của quân và dân ta.
Bài 22: Khi giảng đến mục IV.2 Miền Bắc vừa chiến đấu chống chiến tranh phá hoại, vừa sản xuất và làm nghĩa vụ hậu phương, tôi sử dụng câu chuyện về anh hùng diệt máy bay B52 – Phạm Tuân :
“Đêm 27 – 12 – 1972, nhiều tốp B52 từ hướng tây bắc bay vào bắn phá
Hà Nội Được lệnh cất cánh, Phạm Tuân lập tức điều khiển máy bay tiếp cận khu vực có máy bay địch Lúc này máy bay F4 bay ở nhiều độ cao, bảo vệ B52 rất chặt chẽ Anh dũng cảm xông thẳng vào tốp B52, bắn 2 quả tên lửa, hạ tại chỗ một chiếc Sau đó, anh nhanh chóng vượt khỏi tốp máy bay yểm trợ của địch về hạ cánh an toàn Hành động của anh được nhân dân và đồng đội mến phục, quân thù khiếp sợ”[12]
Với một giọng điệu tường thuật mẩu chuyện, từ cung cấp sự kiện, tôi tạo
ra cho học sinh cảm xúc thích thú trước những hiểu biết mới sâu sắc, có ấn tượng mạnh mẽ Những xúc cảm này không thể có được nếu bài tường thuật khô khan, thông báo vắn tắt sự kiện.
Bài 23: Ở mục IV 1 Nguyên nhân thắng lợi của cuộc kháng chiến chống
Mĩ, cứu nước(1954-1975), tôi kể cho học sinh nghe chiến công của nữ anh
Trang 7Page | 7
hùng La Thị Tám: La Thị Tám quê ở Hà Tĩnh, 1967, khi vừa tròn 18 tuổi, La
Th ị Tám gia nhập đội thanh niên xung phong và được biên chế vào đơn vị chủ lực 2- Giao thông vận tải đóng tại xã Đồng Lộc Chị được giao nhiệm vụ đứng trên một quả đồi cao, phía trái của ngã ba Đồng Lộc vào những lúc máy bay
Mĩ ném bom để đếm số lượng bom kẻ thù trút xuống Sau khi máy bay Mĩ vừa
đi là chị chạy xuống cắm tiêu đánh dấu cho công binh đến phát nổ Suốt 200 ngày đêm ròng rã, chị đã cắm tiêu được số lượng bom lớn : 1205 quả 1969 chị được phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang khi mới tròn 20 tuổi [10]và là nguyên mẫu nữ nhân vật trong bài hát “ Người con gái Sông La ” của nhạc sĩ Doãn Nho.
Ví dụ 2: Sử dụng những đoạn văn, thơ ngắn minh họa tạo hứng thú cho bài học lịch sử đạt hiệu quả cao hơn.
Bài 23: Ở mục IV.1 Nguyên nhân thắng lợi của cuộc kháng chiến chống
Mĩ, cứu nước(1954-1975), tôi trích dẫn đoạn thơ:
“ … Xẻ dọc trường Sơn đi cứu nước
Mà lòng phơi phới dậy tương lai…”
( Ra trận – Tố Hữu) [11]
Qua những câu thơ, các em một trong những nguyên nhân thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước là truyền thống yêu nước Đó là sự hy sinh cao cả của mỗi người, mỗi gia đình và cả dân tộc, vì tổ quốc họ hiến dâng
cả tuổi trẻ, cả máu cho sự nghiệp giải phóng dân tộc Đây cũng là lí do giải thích vì sao m ột dân tộc nhỏ yếu lại có thể chiến thắng một đế quốc hùng mạnh nhất thế giới Từ đó các em ý thức được hôm nay được sống trong thời bình, sinh ra lúc nước nhà đã thôi không còn máu lửa của chiến tranh Các em cần
ra sức học tập thật giỏi để trở thành những chủ nhân tương lai của đất nước Bài 22 - Lịch sử 12: Nhân dân hai miền trực tiếp chống Mĩ Miền Bắc vừa chiến đầu vừa sản xuất (1965-1968).
Khi dạy phần miền Bắc làm nghĩa vụ hậu phương và chi viện cho miền Nam, giáo viên có thể đọc một đoạn thơ trong bài thơ Đường ra mặt trận của Chính Hữu
Có những ngày vui sao cả nước lên đường.
Xao xuyến bờ tre từng hồi trống dục.
Xóm dưới làng trên con trai, con gái Cơm nắm xôi đùm ríu rít theo nhau.
Súng nhỏ, súng to chiến trường chật chội Tiếng cười hăm hở đầy sông, đầy cầu.[12]
Đây không giống với không khí ra trận đối mặt với hi sinh, chết chóc mà đây đúng là một ngày hội tòng quân, mọi người hăm hở, vui vẻ tiến ra mặt trận Qua đây các em sẽ thấy được tinh thần phơi phới, thái độ lạc quan đi thẳng ra chiến trường của những thanh niên miền Bắc trong công cuộc chi viện cho miền Nam ruột thịt Với tinh thần yêu nước, khát vọng được sống hòa bình, tinh thần lạc quan trước mọi khó khăn đã tạo nên sức mạnh của cả dân tộc “cả nước lên đường” đánh bại kẻ thù.
Ví dụ 3 Sử dụng ca khúc cách mạng
Trang 8Page | 8
Nhạc Cách mạng hay còn gọi là nhạc đỏ là những ca khúc hát về cách mạng và những gì liên quan tới cuộc kháng chiến đầy gian khổ của nhân dân ta Cùng lắng nghe những ca khúc cách mạng để cảm nhận cuộc kháng chiến trường kỳ gian khổ, để biết trân trọng những gì mà chúng ta được hưởng cho tới ngày hôm nay và phấn đấu góp phần xây dựng đất nước.
Bài 22: Nhân dân hai miền trực tiếp chống Mĩ Miền Bắc vừa chiến đầu vừa sản xuất (1965-1968)
Để tạo hứng thú và tăng tính hấp dẫn cho bài học, để học sinh hình dung được cuộc chiến đấu vô cùng gian khổ, ác liệt dọc theo cung đường Trường Sơn của công cuộc chi viện sức người, sức của từ miền Bắc vào miền Nam, giáo viên cho học sinh nghe bài hát Đường Trường Sơn xe anh qua (của nhạc sĩ Văn Dung) hoặc bài Lá đỏ sáng tác cuối năm 1974 dầu năm 1975 (Nhạc Hoàng Hiệp - Thơ Nguyễn Đình Thi)[4], bài hát Màu hoa đỏ (Nhạc Thuận Yến – lời thơ Nguyễn Đức Mậu)[4] Tốt nhất giáo viên sử dụng những bài hát trên You Tube để khai thác hiệu ứng từ các đoạn phim tư liệu tác dụng khi được nghe những bài hát này, các em sẽ hình dung được những gian khổ của các anh trong chiến tranh, biết tri ân các bà mẹ anh hùng, các liệt sĩ đã hi sinh cho chúng ta
có cuộc sống êm đềm, ấm áp ngày hôm nay Các ca khúc sáng tác từ 1945 -
1975 là những bản hùng ca cách mạng thể hiện đậm nét truyền thống yêu nước,
ý chí quật cường, niềm tự hào dân tộc Chúng có sức sống mãnh liệt, khơi dậy niềm lạc quan tin tưởng cho quân và dân ta vào sự nghiệp giải phóng dân tộc, thống nhất nước nhà Ca khúc thời chống Pháp, chống Mỹ mãi mãi là bài ca đi cùng năm tháng, sống mãi trong tâm hồn mỗi người dân Việt Nam Khi được nghe những ca khúc đó sẽ khiến cho các em sống có lí tưởng hơn, có ý nghĩa hơn trong hiện tại và tương lai.
2.3.2 Sử dụng đồ dùng trực quan.
Đồ dùng trực quan có vai trò quan trọng trong dạy học nói chung và dạy học lịch sử nói riêng ở trường THPT, đặc biệt sẽ phát huy được ưu thế trong dạy học lịch sử, bởi đặc trưng của bộ môn “tính quá khứ”, “tính không lặp lại” Đồ dùng trực quan là chỗ dựa để hiểu sâu sắc bản chất của sự kiện Lịch sử,là phương tiện rất có hiệu lực để hình thành các khái niệm Lịch sử quan trọng nhất, giúp cho học sinh nắm vững các quy luật phát triển của xã hội [Trang 138- 2] sẽ giúp học sinh có được biểu tượng chân thực về quá khứ lịch
sử, giúp học sinh nhớ kỹ, hiểu sâu được bài học lịch sử và làm cho giờ học sôi nổi và hấp dẫn Đồng thời, đồ dùng trực quan còn có ý nghĩa giáo dục tư tưởng, cảm xúc thẩm mĩ, góp phần hình thành cho các em những phẩm chất đạo đức cần thiết.
Đồ dùng trực quan trong dạy học lịch sử hết sức phong phú và đa dạng bao gồm đồ dùng trực quan hiện vật (các di vật của nền văn hóa còn lưu lại),
đồ dùng trực quan tạo hình (tranh ảnh, phim, video, đồ dùng phục chế…), đồ dùng trực quan quy ước (bản đồ, sơ đồ, niên biểu…) [Trang 139- 2] Trong các
đồ dùng trực quan này, nhóm trực quan quy ước và trực quan tạo hình được sử dụng nhiều trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông Song, tùy vào mục đích, yêu cầu của bài học, căn cứ vào nội dung từng mục học và khả năng lĩnh hội tri thức của học sinh mà lựa chọn đồ dùng trực quan cho phù hợp, đem lại
Trang 9Page | 9
hiệu quả cao nhất.
Ví dụ 1: Sử dụng tranh ảnh.
Ở bài 21: Ở mục V.2 Miền Nam chiến đấu chống chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của Mĩ, khi nói về cuộc đấu tranh của tín đồ Phật giáo chống chính quyền Mĩ – Diệm , tôi sử dụng hình ảnh Hòa Thượng Thích Quảng Đức
tự thiêu tạo cho học sinh ấn tượng sâu sắc về sự kiện lịch sử này, giúp các em nhớ lâu và nắm chắc kiến thức:
Tháng 5-1963, chính phủ Ngô Đình Diệm ban hành lệnh cấm việc treo cờ Phật giáo vào ngày lễ Phật Đản Ngày 11-6-1963, khoảng 350 hòa thượng và
ni cô tiến hành diễu hành lên án chính sách kì thị Phật giáo và đòi bình đẳng tôn giáo, Thích Quảng Đức ngồi trong chiếc ô tô Austin Westmister dẫn đầu đoàn diễu hành Sự việc diễn ra tại ngã tư đương phố Sài Gòn, Thích Quảng Đức ra đi cùng với 2 nhà sư khác Một người đặt 1 tấm đệm xuống đường còn người kia mở ca bin xe và lấy ra một bình xăng dung tích 5 galon( gần 4l) Đoàn diễu hành tạo thành nhiều lớp vòng tròn xung quanh, Thích Quảng Đức bình tĩnh ngồi thiền trên tấm đệm Hai nhà sư bắt
đầu trút xăng lên đầu ông Thích Quảng Đức lần tràng hạt và bắt đầu niệm “ Nam Mô A Di Đà Phật” trước khi tự tay châm lửa bằng diêm Lửa nhanh chóng thêu rụi áo cà sa và da thịt của vị hòa thượng, khói đen bốc lên từ cơ thể đang cháy bùng của ông Chừng 10 phút sau thì lửa tàn, Thích Quảng Đức đổ gục xuống đường Sau khi chết, thi hài của Thích Quảng Đức đã được hỏa táng lại, nhưng trái tim của ông không cháy mà vẫn còn nguyên, về sau được đặt trên một chiếc cốc rượu lễ bằng thủy tinh tại chùa Xá Lợi Giới phật tử coi đây
là một điều thiêng, một biểu tượng của lòng trắc ẩn và suy tôn ông thành một
vị Bồ tát.[5]
Khi dạy bài 22: Ở mục II 2 Miền Bắc vừa chiến đấu chống chiến tranh phá hoại, vừa sản xuất và làm nghĩa vụ hậu phương, khi giảng về vai trò hậu phương của miền Bắc chi viện cho miền Nam, tôi sử dụng các bức ảnh từng đoàn quân, đoàn xe chi viện cho tiền tuyến miền Nam qua tuyến đường Trường Sơn lịch sử Bức hình tạo cho các em biểu tượng về một dân tộc anh hùng, đoàn kết trong chiến đấu Vì tiền tuyến miền Nam, nhân dân miền Bắc quyết tâm “một người làm việc bằng hai”, cũng để thực hiện chân lí “ dân tộc Việt Nam là một, nước Việt Nam là một”.
Nhưng để cho mạch máu giao thông từ Bắc vào Nam được thông suốt,
biết bao xương máu của các chiến sĩ và nhân dân đã đổ xuống, tôi sử dụng
hình ảnh 10 cô gái TNXP hy sinh ở ngã ba Đồng Lộc [5].
Tôi phát vấn học sinh “Em biết gì về sự kiện ở ngã ba Đồng Lộc”, trước khi cung cấp thông tin về sự kiện này: 10 cô gái TNXP thuộc tiểu đội 4, đại đội
552, tổng đội 55 giao thông vận tải đóng ở ngã ba Đồng Lộc Trưa ngày 24/7/1968, một ngày như mọi ngày, 10 chị ra đường làm nhiệm vụ Đến 16 giờ
30 phút, trận bom thứ 15 trong ngày dội xuống Đồng Lộc, 1 quả bom đã nổ gần căn hầm chữ A, nơi 10 chị đang tránh bom, làm sập hầm và tất cả 10 chị
Trang 10Page | 10
đã hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ Người trẻ tuổi nhất khi ấy mới 17, 3 chị lớn tuổi nhất cùng ở tuổi 24[5]
Khi nói về tội ác của đế quốc Mĩ gây ra cho nhân dân Việt Nam, tôi sử dụng bức ảnh “Kim Phúc trong trận bom napan của Mĩ ở Việt Nam” do Nick
Ut chụp năm 1972, bức ảnh ghi lại dấu ấn cả một thời đại và tố cáo tội ác kinh hoàng của chiến tranh, được tờ Telegraph đánh giá là một trong mười bức ảnh
có tác động làm thay đổi thế giới của chúng ta Trong bức ảnh là hình ảnh 5 đứa trẻ Việt Nam vẻ mặt khiếp đảm chạy trốn một cuộc bỏ bom napalm Đáng thương nhất là cô bé giữa khuôn hình – Kim Phúc – trần truồng, gào khóc với cánh tay gầy gò xương xẩu Bức ảnh chạm đến trái tim của những người yêu hòa bình trên khắp thế giới Tấm ảnh này đã góp phần thay đổi nhận thức của nhiều người về cuộc chiến tranh mà Mĩ tiến hành ở Việt Nam, khiến phong trào phản chiến thêm mạnh mẽ.[5]
Qua những ví dụ sinh động cụ thể như trên, tôi sẽ hình thành được cho học sinh thái độ căm thù chiến tranh, với đế quốc Mĩ xâm lược và thương xót trước những hi sinh, mất mát lớn lao của đất nước, từ đó, các em sẽ ý thức được nhiệm vụ của mình trong việc bảo vệ và xây dựng đất nước.
Bài 22: Ở mục III.3 Cuộc tiến công chiến lược năm 1972, tôi sử dụng
b ức hình “ Quân ta tiến vào Quảng Trị 1972” và cung cấp cho các em những
tư liệu về thành cổ Quảng Trị trong 81 ngày đêm (28/61972 – 16/9/1972): Và cuộc chiến 81 ngày đêm của quân và dân ta:“… Ta và địch giành giật nhau từng mô đất, từng mảng tường, từng đoạn giao thông hào… Đêm 16/9, hầu hết các điểm chốt của ta đều rơi vào tay địch Những tổ chiến đấu cuối cùng được lệnh rời Thành cổ, vượt sông Thạch Hãn rút sang bờ Bắc Hàng trăm thương binh, chiến sĩ kiệt sức vì những ngày dầm mình trong mưa lũ đã không còn chống đỡ nổi trước dòng nước sôi trào, cuộn xoáy, máu hòa trong nước, máu nhuộm đỏ đất sa bồi, sông Thạch Hãn trở thành nơi yên nghỉ của những người lính Thành cổ kiêu hùng… Hơn 10.000 chiến sĩ quân Giải phóng đã hi sinh trong 81 ngày đêm ấy [5], để hôm nay có người cựu chiến binh về thăm, thắp hương cho đồng đội ,nghẹn ngào :
… Đò xuôi Thạch Hãn xin chèo nhẹ
Đáy sông còn đó bạn tôi
Có tuổi 20 thành sóng nước
Vỗ yên bờ mãi mãi ngàn năm " [13]
Từ những hình ảnh và qua lời giảng truyền cảm của giáo viên, các em thấy được tinh thần chiến đấu kiên cường của quân dân ta, thấy được sức mạnh của nhân dân Qua đó, giáo dục các em lòng yêu nước, khâm phục trước
s ự hi sinh của các chiến sĩ cách mạng, bồi dưỡng lòng tự hào dân tộc.
Ví dụ 2 : Sử dụng bản đồ, lược đồ các chiến dịch
Bài 21: Mục III.2.Phong trào “ Đồng khởi ”(1959-1960), tôi sử dụng lược đồ phong trào “Đồng khởi “ để giúp cho học sinh nắm được diễn biến của phong trào, đặc biệt tôi chú ý nhấn mạnh cho các em thấy sự phát triển