SKKN Giải thích các hiện tượng trong đời sống thông qua các bài học môn Hóa Học nhằm nâng cao hiệu quả học tập cho học sinh THPT SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA TRƯỜNG THPT LÊ VIẾT TẠO SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM GIẢI THÍCH CÁC HIỆN TƯỢNG TRONG ĐỜI SỐNG THỰC TIỄN THÔNG QUA CÁC BÀI HỌC MÔN HÓA HỌC NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ HỌC TẬP CHO HỌC SINH THPT Người thực hiện Vũ Thị Hương Chức vụ Giáo viên SKKN môn Hóa Học THANH HÓA NĂM 2018 SangKienKinhNghiem net 1 1 MỞ ĐẦU 1 1 Lí do chọn đề tài Trong thời kỳ khoa[.]
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
TRƯỜNG THPT LÊ VIẾT TẠO
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
GIẢI THÍCH CÁC HIỆN TƯỢNG TRONG ĐỜI SỐNG THỰC TIỄN THÔNG QUA CÁC BÀI HỌC MÔN HÓA HỌC NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ HỌC TẬP CHO HỌC SINH
THPT
Người thực hiện: Vũ Thị Hương Chức vụ: Giáo viên SKKN môn: Hóa Học
Trang 21 MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn đề tài
Trong thời kỳ khoa học kỹ thuật phát triển như vũ bão Một trong những trọng tâm của Đảng, Nhà nước là đổi mới nền giáo dục, nâng cao chất lượng giáo dục Giáo dục không chỉ truyền đạt kiến thức cho học sinh mà còn phải giúp học sinh chiếm lĩnh kiến thức, vận dụng kiến thức khoa học vào cuộc sống
Để đạt các mục tiêu đó thì khâu đột phá là đổi mới phương pháp giáo dục từ lối dạy học truyền thụ một chiều sang dạy học theo “phương pháp dạy học tích cực” Làm cho:
“ Học” là quá trình kiến tạo: tìm tòi, khám phá, phát hiện, khai thác và xử lí thông tin,…Học sinh tự mình hình thành hiểu biết, năng lực và phẩm chất
“Dạy” là quá trình tổ chức hoạt động nhận thức cho học sinh: cách tự học, sáng tạo, hợp tác,…dạy phương pháp và kĩ thuật lao động khoa học, dạy cách học Học để đáp ứng những nhu cầu của cuộc sống hiện tại và tương lai…Giúp học sinh nhận thức được những điều đã học cần thiết, bổ ích cho bản thân và cho sự phát triển xã hội
Đặc biệt Môn Hóa Học ở trường THPT giữ một vai trò quan trọng trong việc hình thành và phát triển trí dục của học sinh Môn hóa học là bộ môn khoa học gắn liền với tự nhiên, đời sống của con người
Là một giáo viên trực tiếp giảng dạy bộ môn hóa học ở trường THPT, với những kiến thức và kinh nghiệm có được tôi xin trình bày đề tài :”Giải thích các hiện tượng trong đời sống thông qua các bài học môn Hóa Học nhằm nâng cao hiệu quả học tập cho học sinh THPT”
1.2 Mục đích nghiên cứu
Việc học tốt bộ môn hóa học trong nhà trường sẽ giúp học sinh hiểu được rõ về cuộc sống, những biến đổi vật chất trong cuộc sống hàng ngày khỏi bỡ ngỡ trong các tình huống gặp phải trong tự nhiên, cũng như trong cuộc sống Từ đó
lý giải được các hiện tượng kỳ bí, suy nghĩ ấp ủ câu hỏi vì sao lại có hiện tượng
đó, thậm chí hiểu được những dụng ý khoa học hoá học trong cuộc sống
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Các kiến thức lý thuyết và thực tiễn
1.4 Phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu tài liệu
Thực nghiệm giảng dạy
Phương pháp hỏi đáp: trao đổi trực tiếp với giáo viên, học sinh về những vấn đề liên quan đến nội dung đề tài
Trang 32 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm
Hóa học là môn khoa học lý thuyết gắn liền với thực nghiệm Thực nghiệm củng cố những tiên đoán của lý thuyết và ngược lại lý thuyết dẫn đường cho thực nghiệm Hóa học có vai trò quan trọng trong cuộc sống của con người, nó đóng góp một phần không nhỏ vào việc giải thích các hiện tượng thực tế, giúp cho chúng ta hiểu rõ hơn về các sự việc đang xảy ra xung quanh chúng ta, giúp con người cải tạo thiên nhiên phục vụ cho nhu cầu ngày càng nhiều của con người đồng thời cũng giúp cho con người nhận ra những tác hại mà chính con người chúng ta đang gây ra cho thiên nhiên để rồi cũng chính chúng ta phải gánh chịu hậu quả đó, ví như: hiện tượng thủng tầng ozon, hiệu ứng nhà kính hay như hiện tượng nóng lên của trái đất, hạn hán ở nơi này, lũ lụt ở nơi khác…Trong giảng dạy hóa học nếu lồng ghép được các hiện tượng xảy ra trong thực tế và những bài tập về bảo vệ môi trường có liên quan đến bài học thì không những làm cho bài học trở nên sinh động hơn, gây hứng thú và sức hút cho học sinh mà còn giúp các em có ý thức hơn trong việc bảo vệ môi trường
2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
Thuận lợi:
Trong những năm gần đây, vấn đề dạy và học môn hoá học đã và đang đổi mới và là một trong những môn có chuyển biến mạnh mẽ về đổi mới phương pháp dạy học
Học sinh dần được tiếp cận các kiến thức liên quan đến ứng dụng khoa học kĩ thuật vào thực tế thông qua các kiến thức được cung cấp trong nhà trường, các phương tiện thông tin
Khó khăn:
Môn hoá học trong trường phổ thông là một trong môn học khó, nhiều
em học sinh có tâm lí sợ học môn hóa học , kỹ năng vận dụng kiến thức vào bảo
vệ môi trường, giải thích các hiện tượng xảy ra xung quanh còn rất hạn chế Do vậy, nếu giáo viên không có những bài giảng và phương pháp hợp lý phù hợp thì
sẽ trở thành người cảm nhận, truyền thụ tri thức một chiều, dễ làm cho học sinh thụ động trong việc tiếp thu, cảm nhận, có thể có hiện tượng một số bộ phận học sinh không muốn học hoá học hoặc lạnh nhạt với giá trị thực tiễn của hoá học
Do vậy ngoài những hiểu biết về hóa học người giáo viên dạy hóa còn phải có phương pháp truyền đạt thu hút gây hứng thú khi lĩnh hội kiến thức hóa học của học sinh Do vậy sáng kiến kinh nghiệm đề cập khía cạnh:”Giải thích các hiện tượng trong đời sống thông qua các bài học môn Hóa Học nhằm nâng cao hiệu quả học tập cho học sinh THPT” với mục đích góp phần sao cho học sinh dễ hiểu, thiết thực, gần gũi với đời sống và lôi cuốn học sinh khi học
Trang 42.3 Giải pháp
Nâng cao hiệu quả dạy – học môn hóa học THPT bằng việc giải thích các hiện tượng trong đời sống thực tiễn có liên quan đến bài học” bằng cách nêu các hiện tựơng thực tiễn xung quanh đời sống thường ngày đan xen trong các tiết học Tạo cho học sinh căn cứ vào những kiến thức đã học tìm cách giải thích hiện tượng ở nhà hay những lúc gặp hiện tượng đó, học sinh sẽ suy nghĩ ấp ủ câu hỏi vì sao lại có hiện tượng đó Tạo tiền đề thuận lợi khi học bài học tiếp theo
Có những vấn đề hoá học có thể giúp học sinh giải thích những hiện t-ượng trong tự nhiên, tránh việc mê tín dị đoan, thậm chí hiểu được những dụng
ý khoa học hoá học trong những câu ca dao – tục ngữ mà thế hệ trước để lại và
có thể ứng dụng trong thực tiễn đời sống thường ngày chỉ bằng những kiến thức rất phổ thông mà không gây nhàm chán, xa lạ; lại có tác dụng kích thích tính chủ động,sáng tạo, hứng thú trong môn học;làm cho hoá học không khô khan, bớt đi tính đặc thù và phức tạp
Để tổ chức thực hiện được giáo viên có thể dùng nhiều phương tiện, nhiều cách như: bằng lời giải thích, hình ảnh, đoạn phim, …có thể tiến hành dạy trong
hoàn cảnh dùng máy chiếu hay không dùng máy chiếu…Điều này cần phụ thuộc vào điều kiện ở mỗi trường, căn cứ vào hoàn cảnh cụ thể và phong cách dạy khác nhau để huy động tối đa, đảm bảo được nội dung dạy học theo yêu cầu của chương trình Khi giải thích các hiện tượng trong thực tiễn liên quan đến bài học cần lựa chọn cách giải thích ngắn gọn, dễ hiểu theo từng đối tượng học sinh để gây được hứng thú đối với học sinh
Sau đây là một số ví dụ minh họa mà tôi đã áp dụng thông qua một số hiện tượng trong thực tiễn trong số hàng nghìn, hàng vạn hiện tượng, tình huống thực tiễn có thể áp dụng:
2.3.1.Mục tiêu của giải pháp
Hướng dẫn lý thuyết cơ bản cho học sinh
2.3.2 Nội dung và cách thức thực hiện giải pháp
HƯỚNG DẪN LÝ THUYẾT CƠ BẢN CHO HỌC SINH:
Cung cấp các kiến thức lý thuyết nhằm giải thích một số hiện tượng thông qua bài dạy cho học sinh:
KHỐI 10:
Bài 30: Clo Tại sao
nước máy Khi dụng sát khuẩn do clo tan một phần (gây mùi) và sục vào nước một lượng nhỏ clo thì sẽ có tác
Trang 5lại có mùi clo?
phản ứng một phần với nước:
H2O + Cl2 HCl +HClO
HClO có tính oxi hóa rất mạnh nên phá hoại hoạt tính một số enzim trong vi sinh vật, làm cho vi sinh vật chết
Bài 31:
Hidroclorua
- Axit
clohidric
Axit clohiđric
có vai trò như thế nào đối với cơ thể ?
Axit clohiđric có vai trò rất quan trọng đối với quá trình trao đổi chất của cơ thể Trong dịch vị dạ dày của người có axit clohiđric với nồng độ khoảng từ 0,0001 đến 0,001 mol/l (có độ pH tương ứng là 4 và 3) Ngoài việc hoà tan các muối khó tan, axit clohiđric còn là chất xúc tác cho các phản ứng thuỷ phân các chất gluxit (chất đường, bột) và chất protein (chất đạm) thành các chất đơn giản hơn để
cơ thể có thể hấp thụ được
Lượng axit clohiđric trong dịch vị dạ dày nhỏ hơn hoặc lớn hơn mức bình thường đều mắc bệnh Khi trong dịch vị dạ dày, axit clohiđric có nồng độ nhỏ hơn 0,0001 mol/l (pH > 4,5) ta mắc bệnh khó tiêu, ngược lại, nồng độ lớn hơn 0,001 mol/l (pH < 3,5) ta mắc bệnh ợ chua
Bài31:
Hidroclorua-
Axit
clohidric
Vìsao muối NaHCO3
được dùng
thuốc đau
dạ dày?
NaHCO3 dùng để chế thuốc đau dạ dày (bao tử) vì
nó làm giảm lượng axit HCl trong dạ dày nhờ phản ứng:
NaHCO3 + HCl NaCl + CO2 + H2O
Bài 34: Flo
“chảo không dính” khi chiên rán thức ăn lại không bị dính chảo?
Thực ra mặt trong của chảo không dính người ta có trải một lớp hợp chất cao phân tử Đó là politetra floetylen
(-CF2-CF2-)nđược tôn vinh là “vua chất dẻo” thường gọi là “teflon” Politetra floetilen chỉ chứa 2 nguyên tố C và F nên liên kết với nhau rất bền chắc Khi cho teflon vào axit vô cơ hay axit H2SO4 đậm đặc, nước cường thủy( hỗn hợp HCl và HNO3 đặc), vào dung dịch kiềm đun sôi thì teflon không hề biến chất Dùng teflon tráng lên đáy chảo khi đun với nước sôi không hề xảy ra bất kì tác dụng nào Các
Trang 6loại dầu ăn, muối, dấm,… cũng xảy ra hiện tượng gì Cho dù không cho dầu mỡ mà trực tiếp rán cá, trứng trong chảo thì cũng không xảy ra hiện tượng gì
Một điều chú ý là không nên đốt nóng chảo không trên bếp lửa vì teflon ở nhiệt độ trên 250oC là bắt đầu phân hủy và thoát ra chất độc Khi rửa chảo không nên chà xát bằng các đồ vật cứng vì có thể gây tổn hại cho lớp chống dính
Bài 34: Flo
Phần III.1
Hidroflorua
và axit
flohidric
nào có thể khắc được thủy tinh ?
Muốn khắc thủy tinh người ta nhúng thủy tinh vào sáp nóng chảy, nhấc ra cho nguội, dùng vật nhọn khắc hình ảnh cần khắc nhờ lớp sáp mất đi, rồi nhỏ dung dịch HF vào thì thủy tinh sẽ bị ăn mòn ở những chổ lớp sáp bị cào đi
SiO2 + 4HF → SiF4↑ + 2H2O
Bài 36: Iot
Phần I.1
Trạng thái tự
nhiên
muối iot ?
Trong cơ thể con người có tồn tại một lượng iot tập trung ở tuyến giáp trạng Theo các nhà khoa học mỗi ngày cơ thể con người cần được cung cấp 1.10-4- 2.10-4g iot
Hàng ngày ta phải bổ sung lượng iot cần thiết cho cơ thể bằng cách ăn muối iot Iôt có trong muối ăn dạng
KI và KIO3 Nếu lượng iot không cung cấp đủ thì sẽ dẫn đến tuyến giáp trạng sưng to thành bướu cổ, nặng hơn là đần độn, vô sinh và các chứng bệnh khác
Bài 36: Iot
Phần II.1
Tính chất
Sherlock Homes đã phát hiện cách lấy vân tay của tội phạm lưu trên đồ vật ở hiện trường như thế nào chỉ sau ít phút thí nghiệm
?
Lấy một trang giấy sạch, ấn một đầu ngón tay lên trên mặt giấy rồi nhấc ra, sau đó đem phần giấy có dấu vân tay đặt đối diện với mặt ống nghiệm có chứa cồn iốt và dùng đèn cồn để đun nóng ở phần đáy ống nghiệm Khi xuất hiện luồng khí màu tím bốc ra từ ống nghiệm, bạn sẽ thấy trên phần giấy trắng( bình thường không nhận ra dấu vết gì) dần dần hiện lên dấu vân tay màu nâu, rõ đến từng nét Nếu bạn ấn đầu ngón tay lên một trang giấy trắng rồi cất đi, mấy tháng sau mới đem thực nghiệm như trên thì dấu vân tay vẫn hiện ra rõ ràng
Trên đầu ngón tay chúng ta có dầu béo, dầu khoáng
và mồ hôi Khi ấn ngón tay lên mặt giấy thì những thứ đó sẽ lưu lại trên mặt giấy, tuy mắt thường rất
Trang 7khó nhận ra.
Khi đem tờ giấy có vân tay đặt đối diện với mặt miệng ống nghiệm chứa cồn iôt thì do bị đun nóng iôt “thăng hoa” bốc lên thành khí màu tím ( chú ý là khí iôt rất độc), mà dầu béo, dầu khoáng và mồ hôi
là các dung môi hữu cơ mà khí iôt dễ tan vào chúng, tạo thành màu nâu trên các vân tay lưu lại Thế là vân tay hiện ra
Bài 36: Iot
Phần II.2
Ứng dụng
Vì sao tay một người dính cồn
bánh mì thì
xanh trên bánh ?
Do cồn iot là hỗn hợp tan của iot và ancol etylic (C2H5OH), iot tạo thành với tinh bột một chất có màu xanh
Bài 41: Oxi
Phần III.2
Tác dụng
với phi kim
Vì sao than
thành đống lớn có thể
tự bốc cháy
Do than đá tác dụng với O2 trong không khí tạo ra khí CO2, phản ứng tỏa nhiệt
C+O2 → CO2 H < 0 Nhiệt tỏa ra được tích góp dần dần, khi đạt tới nhiệt
độ cháy của than chì thì than sẽ tự bốc cháy
Bài 48 : Lưu
huỳnh
Phần II
Tính chất
hóa học
Tại sao khi đánh rơi nhiệt kế thủy ngân thì không được dùng chổi quét
mà nên rắc bột S lên trên?
Thủy ngân (Hg) là kim loại ở dạng lỏng, dễ bay hơi
và hơi thủy ngân là một chất độc Vì vậy khi làm rơi nhiệt kế thủy ngân nếu như ta dùng chổi quét thì thủy ngân sẽ bị phân tán nhỏ, làm tăng quá trình bay hơi và làm cho quá trình thu gom khó khăn hơn Ta phải dùng bột S rắc lên những chỗ có thủy ngân, vì
S có thể tác dụng với thủy ngân tạo thành HgS dạng rắn và không bay hơi
Trang 8Bài 42 :
Ozon và
hidropeoxit
Phần I.2
Tính chất
của ozon
Vì sao sau những cơn giông, không khí
trong lành,
hơn ?
Sau những cơn mưa, không khí trong lành, sạch
sẽ Sở dĩ như vậy là có hai nguyên nhân:
Nước mưa đã gột sạch bụi bẩn làm bầu không khí được trong sạch
Trong cơn giông đã xảy ra phản ứng tạo thành ozon từ oxi: 3O2 UV 2O3
Khi nồng độ ozon nhỏ, người ta cảm giác trong sạch, tươi mát.Do vậy sau cơn mưa giông trong không khí có lẫn ít ozon làm cho không khí trong sạch, tươi mát
Bài 42:
Ozon và
hidropeoxit
Phần I.2
Tính chất
của ozon
Vì sao khi
máy photocopy phải chú ý đến việc thông gió ?
Chúng ta đều biết khi máy photocopy làm việc thường xảy ra hiện tượng phóng điện cao áp do đó
có thể sinh ra khí ozon theo phản ứng: 3O2 UV
2O3
Với một lượng ít ozon trong không khí thì có tác dụng diệt khuẩn, diệt vi trùng Nhưng nếu lượng ozon lại vượt qua giới hạn cho phép sẽ gây tổn hại cho đại não, phá hoại khả năng miễn dịch bệnh, gây mất trí nhớ, biến đổi nhiễm sắc thể, gây quái thai ở phụ nữ mang thai, .Hiển nhiên là lượng ozon do máy photocopy sinh ra rất bé nên nếu ngẫu nhiên mà tiếp xúc với nó cũng chưa có thể gây nguy hại cho
cơ thể Nhưng nếu tiếp xúc với ozon trong thời gian dài và nếu không chú ý làm thông gió căn phòng thì
do ozon tập hợp nhiều trong phòng đến mức vượt tiêu chuẩn an toàn thì sẽ có ảnh hưởng đến sức khỏe con người
Bài 44:
Hidrosunfua
Phần II
Tính chất vật
lí
hiđrosunfu
a lại độc
người?
Khí H2S độc với người vì khi vào máu, máu hóa đen do tạo ra FeS làm cho hemoglobin của máu chứa Fe2+ bị phá hủy
H2S + Fe2+ (trong hemoglobin) → FeS↓ + 2H+
Bài 44: Vì sao ta
hay dùng
Khi bị bệnh cảm, trong cơ thể con người sẽ tích tụ một lượng khí H2S tương đối cao Chính lượng H2S
Trang 9Phần III.2
Tính khử
mạnh
“đánh gió”
khi bị bệnh cảm ?
sẽ làm cho cơ thể mệt mỏi Khi ta dùng Ag để đánh gió thì Ag sẽ tác dụng với khí H2S Do đó, lượng
H2S trong cơ thể giảm và dần sẽ hết bệnh Miếng Ag sau khi đánh gió sẽ có màu đen xám:
4Ag + 2H2S + O2 → 2Ag2S↓ + 2H2O (đen)
Bài 45:
Hợp chất có
oxi của Lưu
huỳnh
Phần III.5
Sản xuất axit
sunfuric
“Hiện tượng mưa axit” là gì ?
như thế nào
?
Khí thải công nghiệp và khí thải của các động cơ đốt trong ( ô tô, xe máy) có chứa các khí SO2, NO,
NO2,…Các khí này tác dụng với oxi O2 và hơi nước trong không khí nhờ xúc tác oxit kim loại ( có trong khói, bụi nhà máy) hoặc ozon tạo ra axit sunfuric
H2SO4 và axit nitric HNO3 2SO2 + O2 + 2H2O → 2H2SO4
2NO + O2 → 2NO2
4NO2 + O2 + 2H2O → 4HNO3
Axit H2SO4 và HNO3 tan vào nước mưa tạo ra mưa axit Vai trò chính của mưa axit là H2SO4 còn HNO3 đóng vai trò thứ hai
Hiện nay mưa axit là nguồn ô nhiễm chính ở một số nơi trên thế giới
Mưa axit làm mùa màng thất thu và phá hủy các công trình xây dựng, các tượng đài làm từ đá cẩm thạch, đá vôi, đá phiến ( các loại đá này thành phần chính là CaCO3):
CaCO3 + H2SO4 → CaSO4 + CO2↑ + H2O CaCO3 + 2HNO3 → Ca(NO3)2 + CO2↑ + H2O Bài 45:
Hợp chất có
oxi của lưu
huỳnh
Phần III.6
Muối sunfat
Loại đá có thể… ăn Khi Trước khi chụp phim thì bác sỹ thường cho bạn ăn bạn bị bệnh đau dạ dày cần phải chụp X quang
một thứ thức ăn ở dạng hồ trắng Thành phần chủ yếu của thức ăn là một loại đá BaSO4
Nguyên do là thầy thuốc chẩn đoán bệnh đau dạ dày cho người bệnh thường phải chụp X quang Chụp X quang đối với dạ dày không dễ như với các
Trang 10bộ phận xương cốt, bởi vì tỷ trọng của xương lớn, tia
X khó xuyên qua, trên phim chụp có thể lưu lại những hình ảnh đậm còn tỷ trọng của dạ dày và các
tổ chức xung quanh tương đối mềm nên ảnh chụp không rõ nét
Khi bệnh nhân ăn xong, BaSO4 đã vào tới dạ dày thì tiến hành chụp X quang bởi vì BaSO4 ngăn cản tia X rất tốt Từ đó Thầy thuốc có thể chẩn đoán chính xác tình trạng dạ dày
KHỐI 11:
Bài 10 :
Nitơ
Phần III.2
Tính Khử
Việt Nam
có câu:
“Lúa chiêm lấp
ló ngoài bờ
tiếng sấm phất cờ mà lên”
nghĩa hóa học gì ?
Câu ca dao có nghĩa là: Khi vụ lúa chiêm đang trổ đồng mà có trận mưa rào kèm theo sấm chớp thì rất tốt và cho năng suất cao
Do trong không khí có khoảng 80% Nitơ và 20 % oxi Khi có sấm chớp( tia lửa điện) thì:
2N2 + O2 → 2NO Sau đó: 2NO + O2 → 2NO2
Khí NO2 hòa tan trong nước:
4NO2 + O2 + H2O → 4HNO3
HNO3 → H+ + NO3 ( Đạm) Nhờ có sấm chớp ở các cơn mưa giông, mỗi năm trung bình mỗi mẫu đất được cung cấp khoảng 6-7
kg nitơ
Bài 11 :
Amoniac
và muối
Amoni
“bánh bao”
thường rất xốp và có mùi khai
Khi làm bánh bao người ta thường cho ít bột nở
NH4HCO3 vào bột mì Khi nướng bánh, NH4HCO3
phân hủy thành các chất khí và hơi thoát ra nên làm cho bánh xốp và nở