TIỂU LUẬN kết THÚC học PHẦN môn các nền văn MINH NHÂN LOẠI đề tài TINH THẦN MINIMALISM của NGƯỜI NHẬT

Khoảng 50 năm trước phong trào TheStijl, các nghệ sĩ / nghệ sĩ tư nhân Thiền ở Nhật Bản đã áp dụng khái niệm chủnghĩa tối giản trong nghệ thuật Thiền, được biết đến rộng rãi nhất trong l

UBND TH NH PH H CHI MINH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SÀI GÒN

SINH VIÊN THỰC HIỆN: Vũ Cát Minh - Mai Tâm Nhi

MSSV: 3120540090 - 3120540111

NIÊN KHÓA: 2020 - 2024

Lớp: DQT1201

TP HCM, ngày 10 tháng 01/2021

MỤC LỤC

Lời cảm ơn 3

CHƯƠNG I : MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài 4

1.2 Kết cấu của đề tài 5

1.2.1 Không gian 5

1.2.2 Thời gian 5

1.3 Những cơ sở lý thuyết và thực tiễn của đề tài nghiên cứu 5

1.3.1 Cơ sở lý luận của đề tài nghiên cứu 5

1.3.1.1 Minimalism là gì? 5

1.3.1.2 Khái quát Tinh thần Minimalism 6

1.3.1.3 Cơ sở phương pháp, dữ liệu được vận dụng trong đề tài 6

CHƯƠNG 2 - NỘI DUNG CHÍNH 2.1 Nhận diện các thành tựu của nền văn minh Nhật Bản 7

2.2 Đánh giá ý nghĩa và giá trị tác động của thành tựu văn minh 10

2.2.1 Minimalism: Từ góc nhìn nghệ thuật 10

2.2.1.1Từ góc nhìn Tối Giản trong lĩnh vực thiết kế Nhật Bản 11

2.2.1.1.1 ZEN 13

2.2.1.1.2 WABI SABI 16

2.2.1.1.3 MA 20

2.2.1.1.4 Chủ nghĩa tối giản truyền thống đáp ứng thiết kế hiện đại 22

2.2.1.2 Minimalism - Từ góc nhìn Tối Giản về Lối sống Nhật Bản 29

2.2.1.3 Tinh thần Tối Giản ở Nhật Bản thời hiện đại 31

2.2.1.4 Làm thế nào để theo đuổi Lối sống tối giản của người Nhật? 35

KẾT LUẬN 39

Danh mục tài liệu tham khảo 40

Lời cảm ơn

Lời đầu tiên chúng em cảm ơn Ban Giám hiệu Trường Đại học Sài Gòn Thànhphố Hồ Chí Minh đã tạo điều kiện có một môi trường học tập thoải mái về cơ

sở hạ tầng và cơ sở vật chất

Chúng em xin cảm ơn Khoa Quan hệ Quốc tế đã mang học phần Các nền văn

minh nhân loại vào chương trình học Qua đó, giúp chúng em có kiến thức

vững chắc và nhận thức đầy đủ về các nền văn minh, văn hóa đặc sắc của các

quốc gia trên thế giới

Chúng em chân thành cảm ơn cô Nguyễn Vĩnh Hằng- giảng viên môn Các nền văn minh nhân loại đã hướng dẫn, cung cấp kiến thức tận tình trong suốt thời

gian học Nhờ những bài giảng sáng tỏ của Cô giúp chúng em có thêm động

lực, ý chí, niềm tin để hoàn thành tốt tiểu luận nghiên cứu Bên cạnh đó, xin gửilời cảm ơn đến tập thể lớp đã đồng hành, động viên trong suốt thời gian qua

Với những giới hạn về thời gian và kiến thức, bài tiểu luận của chúng em

không thể tránh khỏi những thiếu sót Rất mong các thầy cô giáo tận tình đánh giá ,góp ý để cuốn tiểu luận được hoàn chỉnh hơn

Một lần nữa chúng em xin chân thành cảm ơn!

CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU

1.1 Lý do chọn đề tài.

Tinh thần tối giản ảnh hưởng đến đời sống của con người trên nhiều phươngdiện với những cách nhìn khác nhau Một khái niệm len lỏi vào từng ngóc ngáchcủa cuộc sống thường nhật, có thể kể đến là thiết kế, phong cách sống, thờitrang… Đó có thể là lược giản các chi tiết rườm rà mà chỉ giữ lại những thứ chủđạo tạo nên tổng thể hài hòa, cân đối Phương châm “Less is more” không chỉđược áp dụng những góc nhìn nêu trên mà còn góp phần hướng tới cách tiếp cậncuộc sống lành mạnh, mới mẻ hơn Một quan niệm cũ nhưng không lỗi thời là takhông cần quá nhiều đồ để cảm thấy hạnh phúc Bằng cách vứt bỏ những đồ đạckhông thực sự cần thiết và có thể gây ra lãng phí, tiết kiệm các khoản chi phímua sắm vô tội vạ, chúng ta không còn bị ràng buộc bởi quá nhiều thứ trongkhông gian sống của chính mình, chú trọng đến các yếu tố tinh thần hơn là vậtchất Thế giới ngày càng có những bước chuyển mình mạnh mẽ hơn bao giờ hết

và Minimalism là một trong những tác nhân quan trọng đó Chính vì nhận thứcđược tầm quan trọng tinh thần Minimalism có thể ảnh hưởng đến bất kì cá nhânhay tập thể nào trong cuộc sống hiện đại ngày nay, nhóm em đã quyết định phântích đề tài này cũng như tác động tích cực của nó

Bài tiểu luận sẽ làm sáng tỏ những quan điểm trái chiều của số đông chưa hiểuđúng hay còn thiếu hiểu biết cặn kẽ về tinh thần tối giản của người Nhật Từ đócho thấy được sự biến đổi trong nhận thức và nhiều khía cạnh khác trong đờisống Tinh thần Minimalism của người Nhật không giới hạn về mặt phạm vithực hiện hay một đối tượng nào, ở đây bất cứ ai cũng có thể thực hiện và tự tùychỉnh sao cho phù hợp với đời sống cá nhân đó Nói tóm lại, mục tiêu quan trọngnhất vẫn là “tối giản để hạnh phúc”

1.2 Giới hạn nội dung, thời gian và không gian vấn đề nghiên cứu

1.3 Những cơ sở lý thuyết và thực tiễn của đề tài nghiên cứu

1.3.1 Cơ sở lý luận của đề tài nghiên cứu

1.3.1.1 Minimalism là gì?

Xuất hiện như một phong trào nghệ thuật mới nổi sau Thế Chiến II, Minimalismvới tư cách là một trào lưu mới mẻ, đã lan tỏa sức ảnh hưởng của mình đếnnhiều lĩnh vực Phong trào nổi lên từ thập niên 50 - 60 bởi các nghệ sĩ phươngTây, đặc biệt là ở New York - Mỹ, nhằm đáp trả lại với sự phản ứng chống lạinghệ thuật trừu tượng Cách thức trình bày đó là đơn giản hóa trong phong cáchthiết kế ở nhiều lĩnh vực khác nhau và đơn giản đi nhiều thành phần như đườngnét, kiểu dáng hay các chi tiết trang trí Quan trọng là dù có tối giản đi nhưngvẫn có sự hài hòa cơ bản chứ không phải là sự cẩu thả Việc sử dụng hạn chế vềmàu sắc, tập trung vào vật liệu và các chi tiết là đặc điểm tiêu biểu để nhận diện

xu hướng này

1.3.1.2 Khái quát Tinh thần Minimalism

Chủ nghĩa tối giản đã phát triển từ một phong trào nghệ thuật phương Tây thànhmột lựa chọn để thay đổi phong cách sống Không lấy gì lạ kỳ khi nó đã trởthành một lối sống đầy hấp dẫn, thu hút một lượng lớn người theo đuổi Khichưa nắm rõ khái niệm và cách thức hoạt động của Tối giản, ta đều nghĩ đến nónhư việc vứt hết tất thảy các loại đồ đạc trong nhà để có được một không giansống lý tưởng, và hoàn toàn không nghĩ đến việc nó sẽ thay đổi hoàn toàn phongcách sống của mình Nhưng mục đích chính cho việc tận dụng Chủ nghĩa TốiGiản này là nó như một công cụ để đạt được những mục tiêu riêng của bản thân.Chỉ khi bạn bắt đầu vào cuộc hành trình ấy thì mới nhận ra một sự thay đổi tíchcực trong việc tăng khả năng nhận được phúc lợi trong đời sống tinh thần củachính mình

1.3.2 Cơ sở phương pháp, dữ liệu được vận dụng trong đề tài

- Nguồn tài liệu tham khảo từ sách, báo, tạp chí, blog, bài nghiên cứu… đượclưu trữ trên Internet và thư viện toàn cầu

- Phương pháp nghiên cứu:

+ Sử dụng phương pháp thu thập thông tin, phân tích, đánh giá

+ Sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính

+ Sử dụng phương pháp nghiên cứu logic

CHƯƠNG 2 - NỘI DUNG CHÍNH

2.1 Nhận diện các thành tựu của nền văn minh Nhật Bản

Nét đặc trưng của Văn hóa Nhật Bản là sự dung hòa giữa nền văn hóa lâu đời,đạm đà bản sắc dân tộc với những thứ mới tạo nên sự nổi bật so với các nướckhác

Ta đều nghe đến Nhật Bản là một quốc gia liên tục phải chịu sự ảnh hưởng củathiên tai với những trận động đất, sóng thần kinh hoàng trong lịch sử, nhưngnước Nhật đã khiến thế giới phải nghiêng mình ngưỡng mộ bởi sự kiên cường,đoàn kết và trật tự của mình Tất cả những điều tuyệt vời này xuất phát từ mộtyếu tố nội lực mạnh mẽ, đó chính là văn hóa tuyệt vời của dân tộc Nhật Bản

Được cấu thành bởi các quần đảo vì thế nên Nhật bản được gọi là Nhật BảnQuốc Chưa bao giờ bị đạo quân xâm lược nào chiếm đóng kể tử năm 1945,Nhật Bản là một dân tộc phát triển thuần nhất, với những nét văn hoá và phongtục tập quán bền vững từ ngàn đời nay Bên cạnh đó, Nhật Bản là một đất nướcnghèo tài nguyên thiên nhiên (đất nông nghiệp nghèo nàn chỉ chiếm 13% diệntích cả nước, còn lại là địa hình đồi núi cao hiểm trở), cộng với việc liên tục chịuảnh hưởng của thiên tai, khiến cho người dân đất nước này phải luôn gồng mìnhvươn lên một cách mạnh mẽ, phi thường để đảm bảo cuộc sống trước những

“khó khăn chồng chất khó khăn” này Điều đó đã tạo cho người dân Nhật Bản sựcần cù, bền bỉ đáng khâm phục

Được biết đến như một dân tộc có ý thức về thế giới tinh thần, Nhật Bản đã khéoléo khai thác những mặt tích cực của tôn giáo để đóng góp vào sự phát triển đờisống xã hội qua hàng ngàn năm Nơi đây tồn tại nhiều tôn giáo: đạo Shinto(Thần Đạo), đạo Phật, đạo Thiên Chúa và nhiều tôn giáo khác Trong số đó,Thần đạo và Phật giáo là hai tôn giáo phổ biến nhất, chúng đã ảnh hưởng nhiềuđến việc hình thành tính cách con người tại xứ sở hoa anh đào này Thần

đạo mài sắc ý chí và đem lại sức mạnh tinh thần cốt yếu giúp con người rènluyện ý chí, nỗi sợ của chính mình và vượt qua mọi khó khăn, thử thách để vươnlên trong cuộc sống Phật giáo giúp con người hướng thiện, tu dưỡng tâm thái,giữ gìn sự bền bỉ, nuôi dưỡng niềm tin, sự kiên trì cho những mục tiêu của mình.

Việc coi trọng thế giới tâm linh của người Nhật không đồng nghĩa với tục mêtín, dị đoan, mà ngược lại nó góp phần củng cố cho sức mạnh và quyền lực củanhững giá trị tinh thần mà con người đã đặt niềm tin để nuôi dưỡng, cốt cũng đểphục vụ cho đời sống vật chất và tinh thần của mình

Văn hóa Nhật bản là một trong những nền văn hóa đặc sắc nhất thế giới Trảiqua nhiều thời kỳ phát triển mạnh mẽ, văn hóa Nhật đã chịu ảnh hưởng bởinhững nền văn hóa khác nhau, từ Châu Á, Châu Âu đến Bắc Mỹ Đó là sự kếthợp cân đối giữa văn hóa truyền thống và văn hóa hiện đại, văn hóa vật chất đanxen tinh thần Có thể nói không có dân tộc nào nhạy bén với cái mới bằng ngườiNhật Vốn kỹ càng trong việc theo dõi những chuyển động, sự biến đổi trên thếgiới, người Nhật sàng lọc và cân nhắc cẩn trọng những trào lưu đang thắng thế,

có lợi cho sự phát triển đất nước nhằm nâng cao giá trị cho việc phát triển, họchỏi

Từ nghệ thuật truyền thống bao gồ các ngành nghề thủ công như origami, tranh

in ukiyo-e, gốm sứ, ; các môn nghệ thuật biểu diễn như bunraku, kabuki, cònphải kể đến những nét đặc sắc truyền thống khác như trà đạo, Kimono vàYukata, vườn Nhật, samurai, kiến trúc, manga và anime cũng như ẩm thực NhậtBản đã trở nên nổi tiếng trên thế giới

Ngoài ra không thể không nhắc đến các hình tượng đặc trưng của nền văn hóacủa đất nước mặt trời mọc như:

- Cá chép Koi: một biểu tượng của sự bản lĩnh, tính kiên định và hoài bão của đàn ông Nhật Bản

- Omamori: một loại bùa may mắn thường được người Nhật giữ bên mình để cầu cho may mắn trong tình yêu, sức khỏe hay học vấn

- Giếng thanh tẩy Chozuya: thường được đặt ở lối vào Điện Haiden, là nơi khách viếng rửa tay trước khi vào hành lễ.

- Geisha: nghệ giả, nghĩa đen là “con người của nghệ thuật”, là nghệ sĩ vừa có tài múanhạc lại vừa có khả năng trò chuyện, được xem như một hình tượng nghệ thuật giải trí truyềnthống của Nhật Bản

- Hình tượng mặt trời mọc: được biết đến với mỹ danh “đất nước mặt trời mọc” Theonhư nghiên cứu, hai chữ “Nhật Bản” là viết theo âm Hán, có nghĩa là “gốc của Mặt trời”.Hình tượng mặt trời tôn vinh vẻ đẹp của đất nước và minh chứng rõ nét đó là quốc kỳ củaNhật Bản là một hình tròn đỏ trên nền trắng, tượng trưng cho sự thuần khiết và chính trực,chân thành và sự phồn thịnh Không đơn thuần là một biểu tượng của vầng mặt trời chói lọi,đối với người Nhật, mặt trời đỏ còn là hiện thân của nữ thần Amaterasu - người đã khai phá

ra đất nước trong truyền thuyết và cũng là tổ tiên của các vị Thiên hoàng trong những câuchuyện thần thoại

Xuyên suốt quá trình cải tiến đất nước, văn hóa Nhật luôn tiếp nhận một cáchhài hòa những cái mới của nhân loại, đồng thời vẫn giữ gìn bản sắc dân tộc.Người Nhật biết cách để trau dồi kiến thức văn hóa cộng đồng với nhau bằngcách chia sẻ và xây dựng chúng trên một nền tảng vững vàng Họ luôn phấn đấuhọc hỏi để mở mang vốn hiểu biết, nhằm giúp trau dồi và làm hoàn thiện bảnthân, đóng góp cho xã hội theo một cách tích cực nhất Không chỉ người dân mà

cả Chính phủ Nhật Bản luôn coi trọng việc đầu tư đối với giáo dục, bảo tồn đặcsắc văn hóa, đào tạo lực lượng lao động, cũng như bắt tay trong mối quan hệquốc tế để đưa đất nước tiến tới một tương lai vững mạnh hơn bao giờ hết

Người Nhật rất chú trọng đến việc tiếp thu những tinh hoa thế giới về phát triểnđất nước giàu mạnh, bắt kịp được tiến độ với các nước văn minh trên thế giới.Không thể không nhắc đến chính quyền Meiji (Minh Trị) đã đưa ra nhiều biệnpháp thông qua cuộc duy tân Minh Trị để nhanh chóng tiếp cận nền văn minhphương Tây: thuê chuyên gia đến từ các nước phương Tây làm cố vấn và giảngdạy tại Nhật, gửi học sinh nước mình sang phương Tây du học Trước khi ra đi,

nhằm nâng cao tinh thần dân tộc, các du học sinh đều viếng đền thờ Shinto, làm

lễ dâng rượu, thề nguyện quyết tâm tu chí học hành và trở về phục vụ cho Tổquốc Một trong những bước đi khôn khéo của Nhật Bản nhằm cải thiện trình

độ, chất lượng học vấn trong nước, mở ra một nền giáo dục độc lâp, tự chủ vàtiên tiến Chỉ trong vòng 30 năm, nhờ vào chủ trương và phong cách học tậpđúng đắn, Nhật Bản đã trở thành một nước Tư bản chủ nghĩa tiên tiến, sánhngang với các cường quốc trên thế giới

Thiên tai hay chiến tranh đều để lại những hậu quả vô cùng tàn khốc cho ngườidân Nhật Bản: đã cướp đi mạng sống của biết bao người dân vô tội, công trìnhthiết yếu bị phá hủy, Dẫn chứng có thể kể đến là sự kiện lịch sử hai quả bomnguyên tử được thả xuống hai thành phố Hiroshima và Nagasaki năm 1945, trậnđộng đất sóng thần Tōhoku 2011 hay sự cố nhà máy điện hạt nhân Fukushima I

bị rò rỉ Chính phủ cùng người dân Nhật Bản đứng lên từ những đống đổ nát,xây dựng lại các công trình thiết yếu để cuộc sống quay trở về bình thường.Chính nhờ tinh thần đoàn kết, lạc quan, kiên cường đã giúp họ vực dậy nỗi đau

để đi đến tương lai tươi sáng hơn Họ luôn mạnh mẽ hơn, vững vàng hơn chứngminh cho thế giới thấy không gì là không thể ngay cả trong tình huống ngặtnghèo nhất Những điều ấy đã tạo nên một “tinh thần Nhật Bản” khiến cả thếgiới phải nghiêng mình khâm phục

2.2.1 Minimalism: Từ góc nhìn nghệ thuật

Nghệ thuật tối giản, được mô tả bởi rất nhiều cái tên như “nghệ thuật ABC”,

“Nghệ thuật rút gọn - Reductive Art”, “Phép dịch giải - Literalism”, “Tranh hệthống - Systemic Painting” “Minimalism - Tối Giản” là cụm từ cuối cùng đượcgọi tên, bởi vì có lẽ nó mô tả chính xác nhất công việc của các nghệ sỹ và nhàthiết kế tối giản, đó chính là giản lược tối thiểu về màu sắc, hình dạng, đườngnét đến kết cấu Nó được xem là đỉnh cao của khuynh hướng giản lược trongnghệ thuật hiện đại Tối Giản có nguồn gốc bắt rễ từ sự thuần khiết và cô đọngcủa Chủ nghĩa Hiện đại (Modernism) Xét trên phương diện rộng lớn hơn, người

ta tìm thấy nguồn gốc của Phong cách Tối giản Châu Âu trong các khái niệmhình học trừu tượng của các họa sĩ theo phong trào nghệ thuật Bauhaus và

De Stijl - được thành lập ở Hà Lan sau Thế chiến thứ hai Mies van der Rohe,một kiến trúc sư sáng tạo người Đức và là giám đốc cuối cùng của Bauhaus, đãnổi tiếng tuyên bố rằng ‘less is more’ Khoảng 50 năm trước phong trào TheStijl, các nghệ sĩ / nghệ sĩ tư nhân Thiền ở Nhật Bản đã áp dụng khái niệm chủnghĩa tối giản trong nghệ thuật Thiền, được biết đến rộng rãi nhất trong loạivườn đá Zen.

Tối giản nổi bật trước hết ở phong cách hội họa ở những thập niên 60, lấn sânqua ngành công nghiệp âm nhạc vào những năm 70, kể cả việc thử nghiệm ởmảng văn học nhưng rồi không đạt được tiếng tăm Tuy nhiên, Tối giản xuấthiện ở một thời kỳ mà nó được coi như một phong trào, một làn sóng nghệ thuậtphát triển rực rỡ, đặc biệt là ở mảng thời trang, nội thất và kiến trúc Sự thịnhhành của nó dần khiến những người trong các ngành công nghiệp nghệ thuậtxem nó không chỉ như một trào lưu, mà là một thái độ sống, một phong cách,một trường phái hoàn toàn đặc trưng và riêng biệt Nghệ thuật vốn dĩ được địnhhình như một loại biểu lộ, có thể được hiểu là ‘chuyển những suy nghĩ và cảmxúc của một người vào thế giới vật chất’ Những người theo chủ nghĩa tối giảntin vào những đức tính của việc không có nhiều hơn những gì cần thiết, và do đó

‘thể hiện’ thái độ này bằng cách không tích trữ những thứ vật chất

2.2.1.1 Từ góc nhìn Tối Giản trong lĩnh vực thiết kế Nhật Bản

Thiết kế và kiến trúc chạm đến cuộc sống của mọi người, phản ánh mối quan hệtập thể của chúng ta với thiên nhiên Thiết kế nguyên thủy thường tái tạo các vậtthể tự nhiên, nhưng thiết kế hiện đại kiểu dáng đẹp, tương lai gợi ý tiềm năngmới của thế giới nhân tạo tách rời khỏi nó Dù vẫn còn xuất hiện những ý kiếnkhác biệt liên quan đến vai trò của cái đẹp trong thẩm mỹ, nhưng ta vẫn có thểthấy những nghiên cứu về mỹ học vẫn đề cập đến bản chất của cái đẹp, cả trongthế giới tự nhiên và tạo tác

Trải nghiệm thẩm mỹ từ quan điểm của người Nhật có phần khác với văn hóaphương Tây ở chỗ chúng đề cao cả sự kiềm chế và tính thoáng qua như những

phẩm chất đáng ngưỡng mộ, và từ những đặc điểm này, cảm giác về cái đẹp cóthể xuất hiện.

Chỉ thêm những gì cần thiết và loại bỏ phần còn lại luôn là trọng tâm trong thiết

kế truyền thống của Nhật Bản Nếu nhìn vào kiến trúc và thiết kế nội thất cũ củaNhật Bản, ta sẽ thấy có rất ít sự đa sắc, những màu sắc được lựa chọn cũng nhưloại hình thiết kế sẽ rất đơn thuần, các đường nét và hình thức sẽ được xây dựngmột cách gọn gẽ, mạch lạc Giữa thiết kế Nhật Bản và văn hóa Nhật Bản có mốiliên hệ mật thiết Văn hóa Nhật Bản được truyền vào với phong cách Zen -Thiền và sự đơn giản hóa Đương nhiên, các nhà thiết kế tối giản sẽ bị ảnhhưởng bởi thiết kế truyền thống của Nhật Bản, thường nhiều hơn so với phần lớnthiết kế truyền thống của phương Tây như Gothic hoặc Victoria Nghệ thuật vàthiết kế tối giản tìm thấy vẻ đẹp và sự hài lòng trong "ít hơn", hoặc "trống rỗng /

hư vô" Mặc dù động lực đằng sau họ có vẻ khác nhau, nhưng có một sự giácngộ chung mà họ chia sẻ: có một thứ gì đó xuất hiện - một thứ gì đó to lớn vàsâu sắc một cách đáng ngạc nhiên - trong khoảng trống được tạo ra khi mọi thứ

và bị trừ từ "nhiều hơn" để trở thành "ít hơn" hoặc "trống rỗng" Nhiều hơn cũngphổ biến như một cách tiếp cận thiết kế vì đó là những gì mọi người muốn hayđặt hàng: số lượng, chức năng, tiện nghi, đồ trang trí, Kiến trúc theo chủ nghĩatối giản liên quan đến việc sử dụng các yếu tố thiết kế giảm thiểu, không có đồtrang trí thêm

Phong cách Tối Giản nhấn mạnh việc giảm thiểu đến tối đa các chi tiết thừa, chỉgiữ lại thành phần thật sự cần thiết và đáp ứng được yêu cầu về công năng lẫnthẩm mỹ Sự sử dụng hạn chế về màu sắc trong trang trí là đặc trưng dễ nhậndiện nhất của xu hướng thiết kế này Những người theo Chủ nghĩa Tối giản, tinrằng bức tranh hành động là quá cá nhân và viển vông, đã chấp nhận quan điểmrằng một tác phẩm nghệ thuật không nên đề cập đến bất cứ thứ gì khác ngoàichính nó Vì lý do đó, họ đã cố gắng loại bỏ các tác phẩm của mình khỏi bất kỳliên tưởng về ngoại hình Việc sử dụng góc cạnh cứng, hình thức đơn giản vàphương pháp tiếp cận tuyến tính chứ không phải tập trung vào họa

tiết nhằm nhấn mạnh tính hai chiều và cho phép người xem phản ứng trực quanngay lập tức.

Tinh tế coi như một phẩm chất của phần lớn nghệ thuật và thiết kế của Nhật Bản

mà ta có thể thấy rõ ở trong quá trình lịch sử cho đến thời hiện đại Bài viết sẽthảo luận về những ý tưởng cơ bản trong sự gắn kết của Wabi-Sabi, Zen và Mađối với các thiết kế theo hình thức tối giản, trong các đồ tạo tác truyền thốngcũng như trong nghệ thuật và thiết kế đương đại

2.2.1.1.1 ZEN

Zen là một từ tiếng Nhật 禅, có nghĩa là Thiền (phiên âm qua tiếng Việt) Nómang trong mình âm hưởng của Phật giáo hướng con người đến với sự cân bằnggiữa tâm hồn và cuộc sống - một loại hình thẩm mỹ của chủ nghĩa tối giản Zennhư một yếu tố được áp dụng triệt để trong phong cách thiết kế không gian vànội thất của Nhật Bản với mục đích là tạo ra sự cân bằng, hài hòa và bình yêntrong cuộc sống Nghệ thuật từ Zen đó là tạo ra một môi trường cho phép mộtcách sống thoáng hơn, một sự trống rỗng trong cách sống Nó không chỉ nhấnmạnh về một màu sắc cụ thể, hay một phong cách, một hình thức cụ thể mà làbầu không khí hoặc tâm trạng, mà ở nơi đó, kiến trúc được nâng tầm Một trongnhững bài luyện tập cốt lõi của Phật giáo Nhật Bản là thiên nhiên và sự kết nốigiữa thân và tâm của con người Vẻ đẹp tự nhiên và sự không hoàn hảo của thiênnhiên được tôn vinh trong Zen cũng như trong thiết kế nội thất Nhật Bản, và liênquan đến một khái niệm được gọi là Wabi-Sabi mà chúng ta sẽ tìm hiểu ở phầnnội dung sau

Chủ nghĩa tối giản thường gắn liền với thiết kế theo phong cách Zen truyềnthống của Nhật Bản Nghệ thuật và thiết kế theo phong cách Zen tập trung vàoviệc loại bỏ mọi kiểu dáng hoặc trang trí không cần thiết Phong cách nghệ thuậtnày thường được mô tả là mỹ học của phép trừ - một công cụ để loại bỏ bất kỳ

sự phân tâm, xáo trộn hoặc ô nhiễm nào để đạt được vẻ đẹp thuần khiết hoặchạnh phúc - bởi vì chúng để cho vẻ đẹp vô biên và sự phong phú xuất

hiện từ ít hơn, thay vì nhiều hơn Sức mạnh sáng tạo được tập trung vào việc xácđịnh và loại bỏ mọi thứ không cần thiết, cho dù đó là yếu tố, kích thước, hìnhdạng, không gian, số lượng hay màu sắc Trong nghệ thuật theo phong cách Zen,đường đơn hoặc thành phần đơn lẻ có thể thể hiện tiềm năng vô biên Chủ nghĩatối giản thường gắn liền với thiết kế theo phong cách Zen truyền thống của NhậtBản Nghệ thuật và thiết kế theo phong cách Zen tập trung vào việc loại bỏ mọikiểu dáng hoặc trang trí không cần thiết Phong cách nghệ thuật này thườngđược mô tả là mỹ học của phép trừ - một công cụ để loại bỏ bất kỳ sự phân tâm,xáo trộn hoặc ô nhiễm nào để đạt được vẻ đẹp thuần khiết hoặc hạnh phúc - bởi

vì chúng để cho vẻ đẹp vô biên và sự phong phú xuất hiện từ ít hơn, thay vìnhiều hơn Sức mạnh sáng tạo được tập trung vào việc xác định và loại bỏ mọithứ không cần thiết, cho dù đó là yếu tố, kích thước, hình dạng, không gian, sốlượng hay màu sắc Trong nghệ thuật theo phong cách Zen, đường đơn hoặcthành phần đơn lẻ có thể thể hiện tiềm năng vô biên

Ở Nhật Bản, con người sống phục tùng thiên nhiên, tôn trọng và chịu đựng sức mạnhkhó lường của nó Họ tôn vinh lĩnh vực thiên nhiên và đánh giá cao sự chia sẻ xứng đáng củacác phước lành của nó Sự thông thái đó đã cộng hưởng với khái niệm “kuu” của Phật giáo -một phương pháp thực hành ngồi thiền phụ thuộc vào sự hợp nhất giữa tự nhiên được tìmthấy trong tinh thần Wu Wei của Đạo giáo - đã được nâng tầm thành nhiều hình thức thiết kế

và nghệ thuật tối giản của Thiền như vườn đá Zen, nơi để cho vẻ đẹp toát lên từ ít yếu tốnhất Sự coi trọng chu kỳ và cân bằng tự nhiên vẫn đóng vai trò quan trọng trong thiết kế vàkiến trúc Nhật Bản hiện đại Điểm quan trọng là, mỹ học Nhật Bản có ý thức sâu sắc về mốiquan hệ của con người với thiên nhiên Ý thức như vậy tự bộc lộ qua các hành vi của chúng

ta Bạn có thể nhớ đến các thiết kế tối giản truyền thống của Nhật Bản, hay thiết kế Zen, làthiết kế truyền cảm hứng cho bạn tập trung vào hành vi của mình và môi trường xung quanh

Nó còn nhiều hơn vẻ ngoài tối giản

Thiên nhiên mang một vai trò quan trọng lẫn trong Zen và văn hóa Sự liên hệvới thiên nhiên hiện hữu trong thiết kế nội và ngoại thất của không gian kiếntrúc Nhật Bản theo một số cách như thiết kế trong nhà/ngoài trời với tông màuđất và các đồ vật mang hình dạng tự do; sự tương phản kết cấu thô/mềm đểmang lại sự tự nhiên và cảm giác không hoàn hảo Sự tương phản kết cấu thô-mềm được thực hiện theo cách mà

không một yếu tố nào vượt trội hơn yếu tố còn lại về trọng lượng thị giác lẫnnhận thức tinh thần

Việc sử dụng không gian âm, sự tương phản về kết cấu và hình dạng cũng nhưbảng màu nội thất trong thiết kế Nhật Bản có nguồn gốc sâu xa và kết nối vớicác khu vườn Zen như một cách thức sống trong cuộc đời này vơi sự giác ngộ vàthức tỉnh hơn Các yếu tố của một không gian làm việc cùng nhau vượt ra ngoàicác nguyên tắc được yêu thích hiện đại về “tính thực tế” mà là hướng đến mộtlối sống được dạy và thực hành bởi niềm tin tôn giáo và tâm linh của thiền.Không thể không nói đến Vườn đá Nhật Bản (枯 山水 山水, karesansui) hoặc vườn

"cảnh quan khô", thường được gọi là vườn thiền (Zen garden), tạo ra một cảnhquan cách điệu thu nhỏ thông qua sự sắp xếp cẩn thận của đá, đặc điểm gồmnước, rêu, cây cối và bụi rậm được cắt tỉa và sử dụng sỏi hoặc cát được cào đểthể hiện các gợn sóng trong nước

Không giống như những kiểu vườn truyền thống khác, vườn kiểu Karenasuikhông có sự hiện diện của yếu tố nước, chỉ đơn giản là sự sắp xếp của đá, sỏi,cát thành những hình gợi nên cảm giác sông, hồ, biển cả với núi đá, hòn đảo nhôlên Thoạt trông đơn giản, bình thường nhưng giá trị thực của nó đòi người ngắmcảnh phải trầm tư, mặc định mới dần có thể thấu cảm ý nghĩa sâu xa hàm chứbên trong những hình dáng đơn giản kia Không chỉ là nét đặc trưng văn hóa củariêng xứ sở hoa anh đào mà hiện nay nhiều nơi trên thế giới cũng xuất hiệnnhững khu vườn tuyệt đẹp, in đậm dấu ấn truyền thống Nhật Bản

Komyozen-ji Rock Garden in Fukuoka, Japan - Wikimedia Commons

2.2.1.1.2 WABI SABI

Một khía cạnh quan trọng của việc người Nhật đánh giá cao lịch sử của các đồvật là tính thẩm mỹ của wabi sabi (侘 寂 寂) Wabi có thể được hiểu là "sự khônghoàn hảo", sabi có nghĩa là "xói mòn" hoặc "mòn." Tuy nhiên, ngày nay haithuật ngữ này hiếm khi được sử dụng độc lập; thay vào đó, chúng được dùngcùng nhau để chỉ sự đánh giá cao đối với thứ đã trở nên không hoàn hảo quathời gian, vẻ đẹp của những khuyết điểm tự nhiên do sự tồn tại của một vật thểban tặng

Ra đời như một lời tuyên bố chống lại trường phái xa hoa tô vẽ của cảnh giớiShogun vào thế kỷ XV-XVI, cùng thời với sự nổi lên của trà đạo ở Nhật, WabiSabi tôn vinh vẻ đẹp tự nhiên qua các chất liệu tự nhiên nhất có thể: hữu cơ, gỗ,

đá, đất sét, kim loại, vải dệt thô, sợi tự nhiên - giữ lại hầu như nguyên trạng vẻđẹp thô mộc không gò giũa để làm sáng lên tinh thần trân trọng mọi sự như vốn

dĩ của chúng Mọi thứ sẽ sẽ đẹp hơn nếu chúng hữu ích và chân thật, được lưulại dấu ấn rõ ràng trên dòng chảy của thời gian Nếu hệ quy chiếu thẩm mỹphương Tây luôn coi trọng sự đăng đối, hoàn hảo và tính mực thước, thì phongcách Wabi-Sabi lại đề cao vẻ đẹp bất cân xứng, mộc mạc đầy chân thật

Ta có thể hiểu sâu hơn về Wabi Sabi qua cắt nghĩa đơn giản theo từng vế như

sau:

- Wabi là tìm thấy sự đủ đầy trong tâm hồn qua cuộc sống đơn sơ, giản dị và khiêm tốn

về vật chất Từ này còn mang nghĩa tách biệt đó là tận hưởng sự tĩnh lặng điềm nhiên

- Sabi chính là nét đẹp được tôi luyện qua bàn tay của thời gian khi những đồ vậtkhoác lên mình chiếc áo bụi sạm màu nhưng vẻ đẹp mang đầy đủ độ “chín”, khuất lấp saulớp bụi mờ là phẩm giá và khí chất thanh nhã Những vệt hằn, sứt mẻ, hư hao mà thời gian đểlại trở thành những đặc điểm giá trị của vật phẩm đó

Phong cách Wabi Sabi chính là triết lý hướng con người ta đến việc chấp nhậnthực tại và trân trọng vẻ đẹp của những thứ không hoàn hảo Ở Nhật Bản, kiếntrúc, đồ gốm và trang trí nhà thường đơn giản nhưng trang nhã Cách tiếp cậnwabi sabi để thiết kế bao gồm sự đơn giản và không hoàn hảo Ví dụ, một bìnhhoa héo vẫn được đánh giá cao như một bình hoa mới hái Tương tự, Wabi Sabi

có thể tôn vinh một lỗ hổng kiến trúc, như mặt tiền đổ nát của tòa nhà Điển hìnhcho phong cách sống của người Nhật, họ đã phải trải qua vô vàn những khókhăn, trở ngại trên chính quê hương mình nhưng rồi thời gian trôi đi, mọi sự cóthể tàn phai, hao tổn nhưng vun đắp lại vẫn chính là cái đẹp đã lội ngược dònglịch sử, cuộc đời của một vật dụng có ích - cái đẹp của nó, công năng và cả niềmvui cho đời Vẻ đẹp bất toàn đó chính là cốt lõi của sự sống, dẫu cho bên ngoài

có phai tàn đến bao nhiêu nhưng bên trong luôn đượm khí chất không gì có thểsánh bằng Trong một thiết kế Wabi-Sabi, chúng ta không nhìn thấy sự đối xứnghoàn hảo trong cách sắp xếp, cũng như những đặc điểm được xác định mà nó sẽtập trung vào một phạm trù tự nhiên hơn, vào sự đối xứng giữa các hình dạng,hình thức và các yếu tố của sự đơn giản thuần túy Một trong những quan điểmchính của tự nhiên là bản chất của sự không hoàn hảo và bản thể tự nhiên của tất

cả các yếu tố Sự đơn giản không phải được xem như bắt buộc hay ta phải giảtạo nó trong cấu trúc thiết kế hiện đại, mà sự đơn giản thực sự chỉ có thể đến từviệc

tuân theo các quy tắc của tự nhiên và để các đồ vật trong không gian của chúng

mà không cần sửa đổi hay sắp xếp một cách giả tạo

Ảnh: home-designing.com

Tính đơn giản được thể hiện trong phong cách Wabi Sabi đó là người nhìn sẽphải hướng sự tập trung của họ đến những vật dụng thực sự cần thiết để tâm tríkhông còn bị thao túng bởi vật chất Trong phong cách này, sự bền bỉ, hữu

dụng của đồ vật được đề cao Những thứ bị sứt mẻ, nứt vỡ có thể hàn gắn bằngvàng (nghệ thuật Kintsugi) và để chúng có thể tiếp tục nhiệm vụ của mình -những miếng vàng để bịt các vết nứt chứa đựng sự cẩn thận và tận tâm của mộtnghệ nhân và thành phẩm sau đó còn đẹp hơn cả hình dạng ban đầu của nó nữa.Với tâm thế trân trọng tự nhiên, các đồ vật thuộc phong cách Wabi Sabi sẽkhông bị gọt giũa nắn vuốt theo ý đồ của nhà thiết kế mà được ưu tiên giữ lạihình dáng nguyên bản, hoặc chỉ được chỉnh sửa tiết chế để tôn lên vẻ đẹp độcđáo mà thiên nhiên ban tặng cho vật liệu.

Ảnh: Instagram.com//yana_design_home/

2.2.1.1.3 MA

Có một thuật ngữ mang tính ám ảnh xuất phát từ nghĩa Latin của “nỗi sợ sựtrống rỗng” Thuật ngữ được dùng trong thị giác nghệ thuật và thiết kế nênnhững thế giới và thường có liên quan đến nghệ thuật Ý và bình phẩm trong thơvăn, Mario Praz, người dùng nó để miêu tả sự hỗn loạn ngột ngạt cầu kỳ của nộithất thời Victoria Ở thời kỳ ấy, hầu như mọi tấc không gian bị choáng ngợp bởihoa văn, đồ nội thất nặng nề, xa xỉ và quá cầu kỳ! Nhưng ở Nhật Bản, thẩm mỹ

có thể dễ dàng gọi là tình yêu trống rỗng tình yêu của sự trống rỗng, bởi vì đó

là điều thúc đẩy khái niệm văn hóa được gọi là Ma

Ma (phát âm là “maah”) là một sự tán dương không cho những đồ vật, mà là chokhoảng không ở giữa chúng Chữ kanji của Ma là 間 Chúng ta thấy rằng trong

ký tự không chỉ là đường viền của một cánh cửa mà còn là một cánh cửa mở raánh sáng, do đó tạo điều kiện cho sự phát triển, khơi dậy sự sáng tạo, cho phép

tự do Đây là Ma - không gian giữa các cạnh, giữa đầu và cuối, không gian vàthời gian mà chúng ta trải nghiệm cuộc sống

Một trong những nhà thiết kế đồ họa sau chiến tranh có ảnh hưởng nhất củaAnh, Alan Fletcher, đã đề cập đến Ma trong cuốn sách của ông, Nghệ thuật nhìnnhững con đường đi ngang: “Không gian là chất Cézanne vẽ và mô hình hóakhông gian Giacometti điêu khắc bằng cách "lấy đi không gian" Mallarmé quanniệm những bài thơ vắng cũng như lời Ralph Richardson khẳng định rằng diễnxuất phải dừng lại… Isaac Stern mô tả âm nhạc là “một chút giữa mỗi nốt -những khoảng lặng tạo ra hình thức”… Người Nhật có một từ (Ma) cho quãngnày tạo nên hình dạng cho toàn bộ Ở phương Tây, chúng tôi không có từ cũngnhư thuật ngữ Một thiếu sót nghiêm trọng ”

Trong ngữ cảnh kiến trúc, Ma đề cập đến chiều không gian giữa các trụ cấu trúccủa nội thất Bố cục được thiết kế có chủ đích để bao gồm không gian trống -năng lượng tràn đầy khả năng Một ngôi nhà đàm trà / quán trà truyền thống làmột ví dụ điển hình của Ma trong thiết kế kiến trúc Không có đồ đạc trang tríhoặc đồ trang trí Chỉ riêng những bức tường kết cấu đã đặt nền móng