Sự xung đột trong kiểu gia đình hiện đại và vấn nạn bạo lực gia đình

Xuất phát từ bối cảnh trên, em đã quyết định chọn đề tài về vấn đề gia đình nhằm nghiên cứu và tìm hiểu đồng thời chỉ ra sự xung đột trong các kiểu gia đình cũng như nêu ra vấn nạn bạo l

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SÀI GÒN

TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN MÔN: ĐẠI CƯƠNG XÃ HỘI HỌC

ĐỀ TÀI 4: VẤN ĐỀ GIA ĐÌNH:

SỰ XUNG ĐỘT TRONG KIỂU GIA ĐÌNH

HIỆN ĐẠI VÀ VẤN NẠN BẠO LỰC GIA ĐÌNH.

GVHD: TS Nguyễn Đăng Khánh

HỌ TÊN: Nguyễn Ngọc Lan Anh MSSV: 3119360001

KHOA: Thư Viện – Văn Phòng

TP HỒ CHÍ MINH – THÁNG 08 NĂM 2021

NHẬN XÉT VÀ CHO ĐIỂM CỦA GIẢNG VIÊN

MỤC LỤC

Lý do lựa chọn đề tài

Giới hạn nội dung, thời gian, không gian vấn đề

Những cơ sở lý thuyết và thực tiễn của đề tài

1.3.1 Cơ sở lý thuyết của đề tài

Cơ sở thực tiễn của đề tài

1.3.3 Phương pháp, dữ liệu được vận dụng trong đề 2.1 Một số khái niệm chung

2.1.1 Khái niệm gia đình:

2.1.2 Vấn nạn bạo lực gia đình hiện nay

2.1.3 Các nguyên nhân gây nên những xung đột bạo lực gia đình

2.2 Biểu hiện, thực trạng, tình hình của gia đình hiện nay

2.2.1 Các kiểu xu hướng trong gia đình hiệ 2.2.2 Đặc điểm của bạo lực gia đình

2.2.3 Hậu quả của bạo lực gia đình:

3.1 Đánh giá vấn đề

3.2 Hướng giải quyết và giải pháp của vấn đề

3.3 Bài học rút ra được từ đề tài và liên hệ bản thân

MỞ ĐẦU

Lý do lựa chọn đề tài

Hiện nay, đất nước chúng ta ngày càng trở nên phát triển và đời sống con người cũng ngày càng trở nên tốt hơn và hiện đại hơn Với sự phát triển của khoa học kỹ thuật, chúng ta ngày càng hội nhập toàn cầu hóa, kèm theo đó là những lợi ích tích cực cũng như không thể tránh khỏi những thay đổi tiêu cực Gia đình cũng là một trong số những thay đổi to lớn trong thời đại hiện nay

Ta có thể thấy chủ đề gia đình là vấn đề của mọi dân tộc trên thế giới và mọi thời đại trong lịch sử loài người Đặc biệt là trong những năm mà khoa học kỹ thuật hiện đại và đời sống con người ngày càng phát triển hơn Gia đình là cụm từ được nổi lên như một tiêu điểm trọng yếu được cả giới hàn lâm và giới chính trị quan tâm Riêng châu Á là châu lục nói đến gia đình nhiều nhất, văn hóa gia đình như một giải pháp để ngăn cản

xự xâm lược qua các khía cạnh con người đặc biệt đó là văn hóa từ các đế quốc phương Tây Hơn thế nữa, các nước ở châu lục người da vàng này, trong đó không thể không nhắc đến Việt Nam cũng đang trải nghiệm một sự lột xác chuyển mình mạnh

mẽ, một đất nước đang trong quá trình thực hiện công nghiệp - hóa hiện đại hóa đất nước với quy mô và tốc độ ngày càng gia tăng Đồng thời quá trình này ở Việt Nam cũng chính là sự chuyển đổi sang cơ chế kinh tế thị trường Tuy nhiên, những biến chuyển kinh tế - xã hội mạnh mẽ đó không thể tác động sâu sắc đến gia đình, một thiết chế lâu đời và bền vững song cũng hết sức nhạy cảm với mọi sự biến đổi của xã hội.

Và những kiểu xung đột và bạo lực gia đình hiện nay cũng là một vấn đề cấp bách và báo động (theo nghiên cứu của Chu Đức Anh và Nguyễn Trung Quân,

2011)

Xuất phát từ bối cảnh trên, em đã quyết định chọn đề tài về vấn đề gia đình nhằm nghiên cứu và tìm hiểu đồng thời chỉ ra sự xung đột trong các kiểu gia đình cũng như nêu ra vấn nạn bạo lực gia đình hiện nay Để từ đó em có thể tuyên truyền về vấn nạn hiện đang rất cấp bách này, giúp cho cuộc sống của xã hội ngày càng tươi đẹp và ý nghĩa hơn

Giới hạ n nộ i dung, thời gian, không gian vấn đề.

Nội dung đề tài trong bài tiểu luận này được giới hạn trong các nội dung xoay quanh vấn đề về gia đình như các khái niệm về hôn nhân và gia đình, trong đó

có các yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến hôn nhân và gia đình Tiếp theo em sẽ triển khai phần các kiểu và xu hướng hôn nhân hiện nay và cho thấy về thực trạng, dẫn chứng, hậu quả và giải pháp của chúng Cuối cùng bài tiểu luận sẽ xoáy mạnh trọng tâm vào vấn nạn bạo lực gia đình của xã hội Việt Nam hiện nay

Trong đề tài này, em sẽ tập trung nghiên cứu trong giai đoạn xã hội Việt Nam trong khoảng từ hiện tại đến 5 năm trở về sau nhằm chứng minh cho thấy tuy xã hội Việt Nam ngày càng phát triển nhưng kèm theo đó vẫn còn nhiều điểm tiêu cực đáng lên án Những vấn đề trên sẽ được phân tích rõ trong bài tiểu luận này Phạm vi nghiên cứu của đề tài này xoay quanh chủ yếu xã hội Việt Nam nói chung và thu hẹp phạm vi nghiên cứu nhỏ hơn vào đến từng gia đình nói riêng

Những cơ sở lý thuyết và thực tiễn của đề

tài 1.3.1 Cơ sở lý thuyết của đề tài

Bài tiểu luận này em nghiên cứu và phân tích vấn đề, tìm hiểu thực trạng của vấn đề xã hội, gia đình Việt Nam hiện nay dựa trên các số liệu thống kê của một số trang báo mạng xã hội, hoặc những bài báo cáo trong những năm gần đây Trong đề tài này còn sử dụng những tài liệu từ trang web của Bộ Văn Hóa, Thể Thao Và Du Lịch cùng một số nguồn tin đáng tin cậy khác

Cơ sở thực tiễn của đề tài

Cơ sở thực tiễn của bài tiểu luận này chủ yếu là thực tiễn quá trình phát triển của

xã hội Việt Nam, công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước và những số liệu, tài liệu phản ánh thực trạng gia đình Việt Nam cùng những vấn đề quan trọng đang được

lên án ở Việt Nam hiện nay

1.3.3 Phương pháp, dữ liệu được vận dụng trong đề tài

Sử dụng phương pháp nghiên cứu thu thập dữ liệu và tổng hợp ý kiến của các chuyên gia trong ngành tâm lý học, kết hợp với các kiến thức đã được học từ bộ môn Tâm lý học quản lý của trường Đại học Sài Gòn Từ đó kết hợp với những hiểu biết của bản thân em về các quy luật tâm lý thực tế trong cuộc sống để nêu lên nổi bật hậu

quả cũng như nguyên nhân và giải pháp của vấn đề: "Sự xung đột trong kiểu gia đình hiện đại và vấn nạn bạo lực gia đình.”.

CHƯƠNG I: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG 2.1 Một số khái niệm chung

2.1.1 Khái niệm gia đình:

Gia đình là một tổ chức xã hội được hình thành từ khá sớm trong lịch sử của loài người Ngay từ buổi đầu của lịch sử, khi con người tách khỏi giới động vật

và tự tổ chức cuộc sống với tư cách là một cộng đồng độc lập, thì đó cũng là lúc con người tự tổ chức cuộc sống theo các mô hình cộng đồng nhỏ - hình thức

sơ khai của gia đình Ban đầu gia đình chỉ bao gồm các thành viên có quan hệ trực huyết với nhau, chủ yếu là những người mẹ cùng các con, cháu (gia đình mẫu hệ) Sau đó thì được mở rộng bao gồm thêm các thành viên khác có thể có cùng huyết thống song cũng có thể không cùng huyết thống

Về quy mô gia đình, lúc đầu số lượng các thành viên gia đình tương đối đông, có khi lên tới hàng trăm người Về sau, do yêu cầu thích ứng với cuộc sống ngày càng phát triển của xã hội loài người nên số lượng các thành viên gia đình giảm dần Gia đình hiện đại ngày nay, số thành viên có khi chỉ có từ 1 – 3 người (Chu Đức Anh và

Nguyễn Trung Quân, 2011)

Xét về quy mô, gia đình có thể phân loại thành:

Gia đình hai thế hệ (hay gia đình hạt nhân): là gia đình bao gồm cha mẹ

và con

Gia đình ba thế hệ (hay gia đình truyền thống): là gia đình bao gồm ông

bà, cha mẹ và con, còn được gọi là tam đại đồng đường

Gia đình bốn thế hệ trở lên: là gia đình nhiều hơn ba thế hệ Gia đình

bốn thế hệ còn gọi là tứ đại đồng đường

Cho đến nay đã có nhiều định nghĩa khác nhau về gia đình, đồng thời các quan điểm cơ bản về gia đình dường như cũng chưa có sự thống nhất, thậm chí có sự trái ngược nhau Ta cũng có thể phân chia gia đình theo hai kiểu như sau:

Gia đình lớn (gia đình ba thế hệ hoặc gia đình mở rộng) thường được

coi là gia đình truyền thống liên quan tới dạng gia đình trong quá khứ Đó

là một nhóm người ruột thịt của một vài thế hệ sống chung với nhau dưới một mái nhà, thường từ ba thệ hệ trở lên Ngày nay, gia đình lớn thường gồm cặp vợ chồng, con cái của họ và bố mẹ của họ

Gia đình nhỏ (gia đình hai thế hệ hoặc gia đình hạt nhân) là nhóm người thể

hiện mối quan hệ của chồng và vợ với các con, hay cũng là mối quan hệ của một người vợ hoặc một người chồng với các con Nó là kiểu gia đình của tương lai

và ngày càng phổ biến trong xã hội hiện đại và công nghiệp phát triển.

Trong văn hóa truyền thống, gia đình được xem là một trong những nhân

tố quan trọng nhất của quốc gia “Tu thân, tề gia, trị quốc, bình thiên hạ”, việc nhà tuy nhỏ, nhưng lại là yếu tố cơ bản hình thành nên “quốc gia” và “thiên hạ” Triết học gia Lev Tolstoy từng nói rằng các gia đình hạnh phúc đều có điểm tương đồng, còn các gia đình bất hạnh thì có những điều bất hạnh khác nhau Gia đình hạnh phúc là điều mà mỗi người đều mong muốn, tuy nhiên các yếu tố sau đây lại có thể ảnh hưởng không nhỏ đến hạnh phúc gia đình:

2.1.1.1 Lối sống gia đình:

Bao gồm những yếu tố như: thói quen ăn uống của mọi người trong gia đình, cách giao tiếp với nhau, mối quan hệ bạn bè của họ Hoặc nói cách khác chính là cách sống của gia đình tồn tại bên nhau mỗi ngày, có những thói quen sinh hoạt như một phần của gia đình ➜ Lối sống này có thể lành mạnh hoặc không lành mạnh, không chỉ liên quan đến sức khỏe thể chất mà còn cả tinh thần của gia đình

2.1.1.2 Cấu trúc gia đình

Một gia đình mở rộng thường có đủ cha mẹ hay chỉ có cha hoặc mẹ đơn thân, hoặc có cha dượng, dì dượng Tuy nhiên, một khi cấu trúc của gia đình bị thay đổi như cặp vợ chồng ly hôn, hay một cá nhân, cha mẹ đơn thân kết hôn,… sẽ gây ảnh

hưởng rất lớn đến các thành viên khác trong gia đình Mỗi thành viên sẽ phải làm quen với cấu trúc mới, đặc biệt con cái có xu hướng trải qua khoảng thời gian khó khăn để điều chỉnh những thay đổi này

2.1.1.3 Tình trạng kinh tế xã hội và tài chính gia đình

Đây cũng là yếu tố cực kỳ quan trọng vì điều này liên quan đến thu nhập, cách sống, nơi sống của một gia đình Bên cạnh đó, những vấn đề về tính cách,

cá nhân của thành viên cũng bị ảnh hưởng không nhỏ, gây tác động đến cuộc sống gia đình, các mối quan hệ Những yếu tố khác có thể ảnh hưởng các mối quan hệ theo cả tích cực lẫn tiêu cực, như dễ khiến cho hai vợ chồng mâu thuẫn, chia tay nhau, ly hôn hoặc tái hôn

Ví dụ: Giãn cách xã hội mùa Covid gây ảnh hưởng rất lớn đến các gia đình

tầng lớp trung lưu do phụ thuộc rất nhiều vào thu nhập của từng cá nhân trong gia đình, dễ khiến cho các thành viên bị áp lực bởi kinh tế xã hội do tình trạng thất nghiệp tràn lan

2.1.1.4 Tôn giáo

Trong trường hợp cả hai có tôn giáo khác biệt, hôn nhân gia đình có thể rơi vào tình trạng dễ đổ vỡ nếu hai bên không tôn trọng, không chịu nhân nhượng nhau trước những bất đồng do sự khác biệt về quan điểm, niềm tin tôn giáo của cả hai Ngoài ra, việc tôn trọng quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của vợ, chồng đã được quy định cụ thể theo quy định tại Điều 22 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 đó là:

Vợ, chồng có nghĩa vụ tôn trọng quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của nhau.

2.1.1.5 Gia đình của hai bên

Ngày nay vẫn còn nhiều gia đình của thế hệ trước giữ quan niệm "Môn đăng

hộ đối" - hiểu theo nghĩa rộng là muốn đám cưới thì vợ chồng về căn bản phải

có cùng hệ quy chiếu mới hòa hợp được lâu bền Người không cùng đẳng cấp

dễ có quan điểm bất đồng, gây xung đột khiến đời sống hôn nhân gặp trục trặc

2.1.2 Vấn nạn bạo lực gia đình hiện nay

Bạo lực gia đình là các hành vi bạo lực xảy ra trong phạm vi gia đình, bao gồm

sự xâm phạm và ngược đãi về thân thể hay tình cảm giữa các thành viên trong gia

đình Bạo lực gia đình là sự lạm dụng quyền lực, một hành động sử dụng vũ lực nhằm hăm doạ hoặc đánh đập người thân trong gia đình để điều khiển hay kiểm soát người đó

Theo định nghĩa được nêu trong Tuyên ngôn về loại trừ nạn bạo lực chống lại phụ

nữ do Đại hội đồng Liên hợp quốc thông qua năm 1993: Bạo lực chống lại phụ nữ là bất kỳ hành động bạo lực dựa trên cơ sở giới nào dẫn đến, hoặc có khả năng dẫn đến tổn thất về thân thể, về tình dục hay tâm lý hay những đau khổ của phụ nữ, bao gồm cả

sự đe doạ có những hành động như vậy, sự cưỡng bức hay tước đoạt một cách tuỳ tiện sự tự do, dù nó xảy ra ở nơi công cộng hay trong cuộc sống riêng tư”

Nghiên cứu của Tổ chức về Bình đẳng giới và Trao quyền cho phụ nữ (UN Women) cho thấy, có đến 58% phụ nữ Việt Nam đã từng là nạn nhân của ít nhất một hình thức bạo lực gia đình như bạo lực tinh thần, thể xác, bạo lực tình dục Điều đáng nói, có tới 1/3 số gia đình mỗi khi xảy ra vấn đề bạo lực thường không biết xử lý ra sao (Ngô Xuân Hưng, 2010)

Bạo lực gia đình được diễn ra dưới 4 hình thức bao gồm:

Bạo lực thể chất: là hành vi ngược đãi, đánh đập thành viên gia đình, làm

tổn thương tới sức khỏe, tính mạng của họ

Bạo lực về tinh thần: là những lời nói, thái độ, hành vi làm tổn thương tới

danh dự, nhân phẩm, tâm lý của thành viên gia đình

Bạo lực về kinh tế: là hành vi xâm phạm tới các quyền lợi về kinh tế của thành

viên gia đình (quyền tự do lao động, tự do kinh doanh, quyền sở hữu tài sản…)

Bạo lực về tình dục: là bất kỳ hành vi nào mang tính chất cưỡng ép trong các

quan hệ tình dục giữa các thành viên gia đình, kể cả việc cưỡng ép sinh con Bạo lực về tình dục là vấn đề khá tế nhị, người ta thường hay giấu nhưng nó xảy ra khá nhiều và gây hậu quả làm đổ vỡ gia đình

2.1.3 Các nguyên nhân gây nên những xung đột bạo lực gia đình

Các nguyên nhân về tệ nạn xã hội như rượu chè, cờ bạc, nghiện hút, mại dâm…và các nguyên nhân khác như ngoại tình, ghen tuông… cũng là những nguyên nhân trực tiếp dẫn tới bạo lực gia đình

Tuy nhiên, bản năng bạo hành tồn tại ở cả hai giới Trên thực tế, sự tàn nhẫn

do hai giới gây ra không thua gì nhau Nếu như người nam dễ thực hiện hành vi bạo hành vì sự nóng tính, thì bạo lực do phụ nữ gây ra thường có nguyên nhân phức tạp hơn “Hành vi bạo hành cơ học của nữ giới đối với nam có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân như ngộ nhận về sức mạnh của bản thân, hoặc cũng

có thể do việc không thể giải tỏa áp lực cuộc sống hằng ngày” – là nhận định của Tiến sĩ xã hội học Trịnh Hòa Bình, Viện Xã hội học Việt Nam

Bên cạnh đó, ta có thể thấy sự quan tâm của cộng đồng tới phòng, chống bạo lực gia đình vẫn còn chưa đầy đủ Cộng đồng và các gia đình vẫn coi bạo lực gia đình là vấn

đề riêng tư trong mỗi gia đình và người ngoài không nên can thiệp Chính vì vậy, phản ứng của cộng đồng đối với các hành vi bạo lực gia đình còn thờ ơ, chưa mạnh mẽ Việc phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn và xử lý hành vi bạo lực gia đình còn chưa kịp thời, nghiêm minh, vì thế bạo lực vẫn tiếp tục xảy ra mà không thể bị ngăn

chặn

Gần đây nhất khi đợt dịch COVID-19 lần thứ tư bùng phát từ cuối tháng 4 đến nay tiếp tục kéo theo hàng triệu người mất việc làm, cuộc sống mưu sinh càng thêm khó khăn ảnh hưởng không nhỏ tới nhiều gia đình khiến hạnh phúc bị “lung lay” Đáng kể nhất là theo thống kê trong đợt dịch lần này, tỷ lệ bạo lực gia đình tăng gấp

3 lần bình thường

Như vậy, có thể hiểu bạo lực gia đình trước hết phải là hành vi “cố ý của thành viên gia đình và hành vi này phải gây tổn hại đến thể chất, tinh thần hoặc kinh tế của các thành viên khác trong gia đình” Không phải chỉ do nguyên nhân khách quan hay hoàn cảnh mà là do sự thiếu tình người mà đây là một vấn nạn đáng lên án trong xã

hội hiện đại ngày nay

2.2 Biểu hiện, thực trạng, tình hình của gia đình hiện nay

2.2.1 Các kiểu xu hướng trong gia đình hiện nay:

Để trở thành một gia đình và hình thành nên đa dạng các kiểu gia đình khác nhau thì những vấn đề trong gia đình đều xuất phát từ hôn nhân Vì vậy, sau đây là những

kiểu xu hướng hay thực trạng của hôn nhân hiện nay là nguyên nhân đã gây nên những xung đột và thậm chí thường sẽ dẫn đến bạo lực trong gia đình

Hiến pháp Việt Nam năm 2013 quy định: "Hôn nhân là sự kết hợp đặc biệt dựa trên nguyên tắc bình đẳng, tiến bộ, một vợ một chồng nhằm xây dựng gia đình hòa thuận, hạnh phúc và bền vững"

Hôn nhân thương mại

Do được thực hiện một cách chóng vánh theo tính chất thương mại hóa nên các cuộc hôn nhân quốc tế giữa phụ nữ Việt Nam và đàn ông ngoại quốc hầu hết đều không được xây dựng trên một điều kiện cần cốt lõi cho một cuộc hôn nhân là tình yêu thương và sự thông hiểu lẫn nhau Vì vậy, kiểu hôn nhân này đã dẫn đến nhiều xung đột trong cuộc sống, thậm chí còn gián tiếp gây ra những vụ án mạng đáng buồn

Hôn nhân lệch tuổi

Thực tế thì việc kết hôn khi có sự chênh lệch tuổi tác quá lớn cũng giống như một quả bom nổ chậm, có thể ảnh hưởng đến tình yêu của cả hai ở bất kì thời điểm nào mà họ không thể lường trước được Kiểu hôn nhân này về lâu dài sẽ dẫn đến những mâu thuẫn và đỉnh điểm hơn là các cuộc bạo lực gia đình do cả hai quá khác biệt trong suy nghĩ và cảm xúc, sự khác biệt trong thói quen và sở thích hay nỗi bất an về tuổi tác…

2.2.2 Đặc điểm của bạo lực gia đình

Một số đặc điểm chung nhất, điển hình nhất của bạo lực gia đình được kể đến như:

Một là, bạo lực gia đình xảy ra giữa các thành viên gia đình hoặc những

người đã từng có quan hệ gia đình Vì vậy, phạm vi của bạo lực gia đình khá rộng và có tính bao quát

Hai là, bạo lực gia đình khó bị phát hiện, khó can thiệp bởi nó thường xảy ra

trong gia đình; mà đã là chuyện gia đình thì người ngoài rất ít khi dám can thiệp vào.