Để dịch vụ phổ biến thông tin chọn lọc thỏa mãn nhu cầu của người dùng tin, người cán bộ thư viện phải có trình độ chuyên môn tốt, áp dụng kĩ năng xử lý thông tin sử dụng các công cụ hỗ
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN KHOA THÔNG
TIN THƯ VIỆN
-TIỂU LUẬN CUỐI KỲ
SẢN PHẨM VÀ DỊCH VỤ THÔNG TIN
Giảng viên:
Sinh viên:
Lớp:
Mã sinh viên:
Trang 2Hà Nội ngày 08 tháng 01 năm 2022
Trang 3Câu 1 Xu thế phát triển các sản phẩm và dịch vụ thông tin trong giai đoạn 4.0 như thế nào?
Dịch vụ sao chép, số hóa tài liệu
Người dùng tin trong thời đại hiện nay có nhu cầu sử dụng thông tin rất lớn, chính vì vậy việc khai thác tài nguyên thông tin dưới dạng truyền thống là chưa đủ Để phục vụ cho việc chuyển dạng các tài liệu truyền thống từ bản giấy, da,… sang bản số hóa là một điều rất dễ dàng hiện nay, chỉ cần một thiết bị nhỏ gọn và đơn giản là một máy Số hóa – Scanner người dùng tin có tự dễ dàng thao tác việc này Hiện nay trên thị trường đang có sản phẩm máy Số hóa – Scan Thông minh ET16 Plus với hình dáng nhỏ gọn, có thể cài đặt tiếng Việt khi sử dụng cùng nhiều chức năng chỉnh sửa hình ảnh trên đó người dùng tin có thể tự thao tác số hóa tài liệu với định dạng ≤ A3 Rồi nếu muốn sử dụng loại chuyên dụng hơn, có cấu hình tốt hơn có thể kể đến các loại máy như M3000 Pro, Zeta Comfort Tiếp đó có thể kể đến vài loại máy về dòng bán tự động như OS 16000 Advenced Plus, OS 12002 Advenced Plus, OS 15000 Advenced Plus… và cao cấp nhất hiện nay là máy số hóa tự động hoàn toàn ScanRobot® 2.0 MDS Mọi loại thiết bị này đều có thể chuyển tài liệu ra nhiều định dạng khác nhau như file TIFF, PDF, DOC… Dịch vụ phổ biến thông tin chọn lọc:
Dịch vụ phổ biến thông tin chọn lọc và dịch vụ hỏi đáp thông tin gần như có sự tương đồng, nhưng về cách thức phổ biến thông tin có phần hơi khác Để dịch vụ phổ biến thông tin chọn lọc thỏa mãn nhu cầu của người dùng tin, người cán bộ thư viện phải có trình độ chuyên môn tốt, áp dụng kĩ năng xử lý thông tin sử dụng các công cụ hỗ trợ như mục lục trực tuyến (OPAC), các ứng dụng tìm kiếm như Google, Yippi, Bing, Wolfram Alpha…
Dịch vụ hỏi – đáp thông tin
Ngoài ra có thể triển khai dịch vụ phổ biến thông tin chọn lọc dưới dạng cung cấp các tài nguyên thông tin có giá trị, mang hàm lượng khoa học thông qua cấp quyền sử dụng các bộ cơ sở dữ liệu quốc tế như OECD iLibray, World bank eLibrary
Trang 4Nhiều người nhầm khi coi dịch vụ hỏi – đáp thông tin và dịch vụ phổ biến thông tin chọn lọc là một, nhưng thực chất hai dịch vụ này hoàn toàn khác nhau, vì tính chất phổ biến của thông tin đến với người dùng tin Đối với dịch vụ hỏi – đáp thông tin thì thường chỉ dừng ở mức độ đơn giản, mang tính chỉ dẫn bình thường, không có quá nhiều thông tin ở dạng chiều sâu
Trong thời đại công nghệ hiện nay nhiều Trung tâm Thông tin – Thư viện không chỉ hoạt động bằng cách sử dụng một trang web riêng của riêng thư viện nữa mà còn tạo ra Face book thư viện, thậm chí là kênh Youtube, tài khoản Zalo và Skype riêng để kịp thời bắt nhịp theo xu hướng của xã hội; có thể tư vấn thông tin, trả lời các câu hỏi đáp của người dùng tin một cách tiện ích nhất Không như phương thức truyền thống người dùng tin phải đến tận thư viện để hỏi – đáp với cán bộ thư viện, thì nay chỉ cần internet và một thiết bị thông minh như Laptop, Smartphone… người dùng tin có thể chat qua các ứng dụng khác nhau để liên hệ hỏi – đáp với thư viện thông qua các ứng dụng đã kể tên trên, hay qua Gmail, Messenger… Và với xu hướng này tới đây còn có thể có nhiều ứng dụng mạng xã hội khác nữa để thư viện có thể thông qua liên hệ, trao đổi và tư vấn cho người dùng tin
Các loại hình dịch vụ trao đổi thông tin như: Thư điện tử (E-mail), chat, trò
chuyện (voice chat, messenger), thương mại, dịch vụ điện tử (E-business), một số dịch vụ công, các trang mạng xã hội (facebook, instagram )
Dịch vụ thông tin giải trí: Nghe nhạc, xem video, lướt web qua các nền tảng mạng
xã hội
Ứng dụng thủ thư số (trợ lý ảo)
Hướng dẫn và hỗ trợ tìm kiếm các tài nguyên số; tìm kiếm thông minh; tìm kiếm bằng giọng nói; khám phá dữ liệu lớn; lưu trữ bảo mật dữ liệu người dùng (Blockchain)…
Digital Twin
Trang 5Digital Twin là công nghệ cho phép sao chép các sự vật một cách chính xác, từ hình dạng, vị trí, tình trạng, chuyển động… thông qua bộ phận cảm biến hiện đại Một trong
Trang 6những ứng dụng hữu hiệu của Digital Twin là giúp doanh nghiệp lập kế hoạch sử dụng thiết bị, vận hành máy móc, dự báo thời điểm phải sửa chữa, thay mới nhằm nâng cao năng suất lao động và hỗ trợ phát triển sản phẩm
Dịch vụ đào tạo người dùng tin
Đây là dịch vụ hướng dẫn người dùng tin sử dụng thư viện nói riêng và kĩ năng về thông tin nói chung, nhiều nơi đôi khi chỉ đơn thuần là dịch vụ hướng dẫn người dùng tin tra cứu và tìm kiếm tài liệu; nhưng đầy đủ hơn cả thì đây là dịch vụ hướng dẫn, định hướng và phát triển kĩ năng khai thác và tìm kiếm thông tin của người dùng tin
Câu 2 Phân tích các yếu tố đánh giá chất lượng sản phẩm và dịch vụ thông tin.
a Đối với sản phẩm thông tin - thư viện
- Mức độ bao quát nguồn tin:
Đây là yêu tố đầu tiên thể hiện ở khả năng bao quát toàn bộ nguồn tin, sự đầy đủ, đa dạng bao quát các lĩnh vực thông tin mà người dùng tin quan tâm Bên cạnh đó, mức độ bao quát tin còn đòi hỏi sự phát triển đồng đều giữa các loại hình sản phẩm, đồng thời phải phát triển các loại hình mới phù hợp với đối tượng người dùng tin mới
- Mức độ chính xác, khách quan:
Thông tin phải sát thực với tài liệu gốc, các sản phẩm phải được xây dựng theo chuẩn nghiệp vụ của ngành: từ biên mục, phân loại, định từ khóa, tóm tắt,… Cùng với đó phải loại bỏ những thông tin có nội dung sai lệch, không cần thiết,
Sản phẩm thông tin để phục phụ nhu cầu tin của người dùng tin, nên sản phẩm được tạo ra phải được đảm bảo tính khách quan
- Khả năng cập nhật thông tin và tìm kiếm thông tin:
Khả năng cập nhật thông tin thể hiện ở chỗ thông tin phải được tiến hành đều đặn, bổ sung thường xuyên, Đảm bảo tính liên tục Còn khả năng tìm kiếm thông tin thể hiện ở
Trang 7các phương tiện tra cứu tin phải giúp người dùng tin dễ sử dụng, khai thác Tốc độ tìm tin linh hoạt, nhanh chóng, kịp thời, đáp ứng tối đa nhu cầu tin của người dùng tin
Trang 8- Mức độ thân thiện của sản phẩm:
Thể hiện của hình thức thông tin thư viện cần phải gây được sự chú ý, thiện chí, gần gũi với người dùng tin Khi đáp ứng được yêu cầu này, các sản phẩm bắt đầu thu hút được người dùng tin, nâng cao tần suất tiếp cận sản phẩm thông tin thư viện của người dùng tin
b Đối với dịch vụ thông tin – thư viện
- Chi phí thực hiện dịch vụ:
Chi phí hiện là toàn bộ các chi phí ta dễ dàng nhận ra: chi phí in ấn, sao chụp tài liệu,
Chi phí ẩn thì sẽ phản ánh các khoản chi phí khó xác định
- Chất lượng của sản phẩm mà dịch vụ tạo ra:
Thông tin trong sản phẩm phải đáp ứng các tiêu chí chính xác, khách quan, độ tin cậy
và cập nhất kịp thời
- Tính kịp thời của dịch vụ:
Các kết quả mà dịch vụ cung cấp cần đáp ứng đúng lúc người dùng tin cần
- Tính thuận tiện:
Sử dụng dịch vụ theo cách dễ dàng, nhanh chóng và thủ tục đơn giản nhất Đồng thời dịch vụ thông tin - thư viện phải đảm bảo được tính kịp thời của các sản phẩm thông tin thư viện một cách nhanh chóng, chính xác
Câu 3 Trong quá trình hình thành và phát triển, có những yếu tố vi mô và vĩ mô nào tác động đến các sản phẩm và dịch vụ thông tin.
a Yếu tố vĩ mô
- Nhu cầu về các sản phẩm và dịch vụ thông tin – thư viện
Trang 9Xã hội ngày càng phát triển cùng với hội nhập quốc tế, nhu cầu về sản phẩm và dịch
vụ thông tin ngày càng tăng và vô cùng phong phú, đa dạng Tùy vào những người dùng tin khác nhau sẽ có nhu cầu tin, lĩnh vực, mục đích khác nhau Với kỷ nguyên thông tin,
Trang 10kỷ nguyên số như hiện nay, có rất nhiều ngành có hàm lượng tri thức cao, các lĩnh vực sử dụng chủ yếu thông tin được ra đời và đóng vai trò lớn trong nền kinh tế Phát triển các sản phẩm và dịch vụ thông tin là góp phần phát triển nền kinh tế Các sản phẩm và dịch
vụ thông tin được phát triển để sử dụng nguồn thông tin hợp lý để có thể thúc đẩy nhanh
sự phát triển của kinh tế xã hội
Với nhu cầu hoàn thiện con người đòi hỏi ở mức cao như hiện nay, các cơ quan thông tin – thư viện giúp cho con người có điều kiện tiếp cận với các tư tưởng, văn hóa, thông tin hiện đại; cũng như giúp con người có điều kiện để tiếp thu kiến thức mọi lúc để hoàn thiện mình hơn Và để có thể đáp ứng nhu cầu đó, các cơ quan thông tin – thư viện phải thiết lập các chính sách để thu hút mọi người sử dụng
Nguồn thông tin là sự phản ánh di sản trí tuệ chung được hình thành thông qua quá trình hoạt động của con người trong xã hội Sản phẩm và dịch vụ thông tin - thư viện chính là kết quả của việc xử lý và hệ thống hóa nguồn tin, nhằm cho con người khai thác theo mục đích của mình
Để có được thông tin chắc chắn cần phải được cung cấp thông tin Các cơ quan thông tin thư viện có chức năng đảm bảo thông tin, thỏa mãn thông tin mà mình tạo ra, sau khi qua khai thác các sản phẩm và dịch vụ thông tin thư viện, người dùng tin lại tạo ra những thông tin mới Và cứ thế chu trình này diễn ra không ngừng nghỉ
- Vấn đề sở hữu thông tin của xã hội
Hiện nay hầu hết các quốc gia đều thừa nhận thông tin là sở hữu chung của toàn xã hội và con người đều có quyền bình đẳng trong việc sử dụng và khai thác thông tin Thông tin là điều kiện cơ bản để con người có thể phát triển Thông tin còn là nguồn lực kinh tế quan trọng nên vấn đề chia sẻ nguồn lực thông tin chủ yếu là chia sẻ quyền lợi giữa nhưng người tạo ra thông tin
- Chính sách thông tin quốc gia
Trang 11Đối với các nước trên thế giới, hoạt động của cơ quan thông tin vẫn luôn cần được đảm bảo bởi hệ thống chính sách
Trang 12Để tạo ra được một hệ thống sản phẩm và dịch vụ thông tin – thư viện phù hợp, cơ quan thông tin thư viện cần được hạ tầng thông tin quốc gia cho phép hòa nhập với công đồng thông tin Tuy nhiên, việc này phải phụ thuộc vào chính sách quốc gia, nhờ đó Chính phủ có cơ sở để lên kế hoạch định hướng đầu tư hợp lý
b Yếu tố vi mô
- Đối tượng xử lý thông tin
Đây là một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng trực tiếp đến các sản phẩm và dịch vụ thông tin – thư viện,
Ngoài nguồn tài liệu vẫn được coi là một trong những đối tượng xử lý thông tin quan trọng, các cơ quan thông tin còn quan tâm đến các đối tượng khác Mỗi nhóm đối tượng chứa đựng những thông tin khác hoàn toàn nhau, từ đó có thể thỏa mãn những nhu cầu tin khác nhau cùng với những mức độ khác nhau
Và với mỗi đối tượng xử lý thông tin cụ thể thì cần có những phương pháp cụ thể phù hợp để tạo ra sản phẩm thông tin thỏa mãn với từng nhu cầu tin
- Cán bộ thư viện:
Đây là những người có ảnh hưởng đến những sản phẩm và dịch vụ thông tin – thư viện để đáp ứng nhu cầu của người dùng tin Người cán bô không chỉ càn có trình độ và kiến thức mà còn cần có những kỹ năng mềm như thái độ phục vụ, sự linh hoạt, khả năng
tư vấn,… Họ thường là những người tìm kiếm thông tin, người sàng lọc nguồn thông tin, người hỗ trợ,…
- Người dùng tin:
Họ là đối tượng tiêu thụ các sản phẩm và dịch vụ thông tin - thư viện Khi có càng nhiều người dùng tin thì vai trò và vị thế của thư viện càng cao Và để có được nhiều người dùng tin hơn thì thư viện cần phải có nhiều những sản phẩm và dịch vụ phù hợp với từng đối tượng
Người dùng tin đồng thời cũng là người cung cấp thông tin cho cơ quan thông tin Người dùng tin sẽ giúp đánh giá nguồn tin, bổ sung tài liệu, hiệu chính các hoạt động
Trang 13thông tin qua sau khi nhận được sản phẩm và dịch vụ thông tin – thư viện Khi người dùng tin được sử dụng những sản phẩm và dịch vụ thông tin chất lượng cao thì họ sẽ tạo
Trang 14ra nguồn tin giá trị cao, và các nguồn tin đó sẽ giúp các cơ quan thông tin tạo ra những sản phẩm thông tin chất lượng cao
Bởi vậy, người dùng tin là có ảnh hưởng trực tiếp đến sự sống còn của cơ quan thông tin
- Công nghệ thông tin:
Khi mà thời đại 4.0 lên ngôi, công nghệ thông tin được ứng dụng trong mọi lĩnh vực, tạo sự phát triển nền kinh tế Trong lĩnh vực hoạt động của các cơ quan thông tin – thư viện, công nghệ thông tin tác động đến các quá trình nhằm tạo ra sản phẩm và thực hiện các dịch vụ thông tin
Hiện nay lưu trữ dưới dạng số hóa đã không còn xa lạ, ngoài dạng văn bản còn có dạng âm thanh, hình ảnh Các thiết bị lưu trữ khối lượng lớn thông tin giúp tạo ra những sản phẩm và dịch vụ: cơ sở dữ liệu, website, bản tin điện tử,… Nhờ có công nghệ thông tin ngày càng tiên tiến, người dùng tin sẽ tiết kiệm được thời gian, chi phí và khai thác trực tiếp tới nguồn tài liệu
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 TS Trần Thị Thanh Vân, bài giảng học phần sản phẩm và dịch vụ thông tin
2 Nguyễn Minh Nguyệt, Luận văn Thạc sĩ, Sản phẩm và dịch vụ thông tin - thư viện
tại trường Đại học Sư Phạm – Đại học Thái Nguyên
https://repository.vnu.edu.vn/flowpaper/simple_document.php?subfolder=11/67/12/
&doc=116712079058815992992048504386808568956&bitsid=44cefc0a-c204-40c1-8ec8-563d20a2658a&uid=01ea6dd5-4a2e-433d-b54b-07e0abad4c4b
3 Phạm Thị Thảo, Sản phẩm và dịch vụ thông tin thư viện tại trung tâm học liệu
trường Đại học Sài Gòn https://m.elib.vn/doc/2020/20200815/san-pham-va-dich-vu-thong-tin-thu-vien-tai-trung-tam-hoc-lieu-truong-dai-hoc-sai-gon375.pdf