HỌC PHẦN KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC-LÊNIN ĐỀ TÀI LÝ LUẬN VỀ SẢN XUẤT HÀNG HÓA VÀ VẬN DỤNG VÀO THỰC TIỄN VIỆT NAM

Sản xuất hàng hóa là một bộ phận của kinh tế quốc tế, là tổng thể các quan hệ kinh tế, khoa học, kỹ thuật, công nghệ được thực hiện dưới nhiều hình thức, hình thành và phát triển trên cơ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI

BÀI BÁO CÁO THẢO LUẬN

HỌC PHẦN: KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC-LÊNIN

ĐỀ TÀI: LÝ LUẬN VỀ SẢN XUẤT HÀNG HÓA VÀ

VẬN DỤNG VÀO THỰC TIỄN VIỆT NAM

GIẢNG VIÊN: VÕ TÁ TRI NHÓM SINH VIÊN THỰC HIỆN: NHÓM 6

LỚP 2130RLCP1211

Phần mở đầu……….……….1

Phần 1: Cơ sở lý thuyết……… ……… 2

1.1> Sản xuất hàng hóa……….……… 2

1.1.1> Sản xuất hàng hóa và tính tất yếu……….………… 2

1.1.2> Điều kiện ra đời của sản xuất hàng hóa……….……… 3

1.1.3> Đặc trưng của sản xuất hàng hóa……….………4

1.1.4> Ưu thế của sản xuất hàng hóa……….….4

1.2> Nền kinh tế sản xuất hàng hóa………4

1.2.1> Khái niệm………4

1.2.2> Đặc trưng, tính ưu việt của kinh tế hàng hóa……… 5

1.2.3> Các nhân tố và quy luật vận động kinh tế hàng hóa……… ….5

Phần 2: Liên hệ thực tế Việt Nam……… ………… 8

2.1> Thực trạng kinh tế Việt Nam để chúng ta chuyển sang phát triển kinh tế hàng hóa là tất yêu khách quan……… ………8

2.2> Tiềm năng và hạn chế của kinh tế hàng hóa ở nước ta……… 10

2.3> Những thành tựu kinh tế mà nước ta đạt được từ những năm đổi mới đến nay……… ………11

2.4> Điều kiện và giải pháp phát triển nền kinh tế hàng hóa ở Việt Nam….…….15 TÀI LIỆU THAM KHẢO

Lời mở đầu

Trong thời kì đầu của xã hội loài người do sự lạc hậu của lực lượng sản xuất nên sản xuất của xã hội mang tính tự cung tự cấp khiến nhu cầu của con người bị bó hẹp trong một phạm vi, giới hạn nhất định Khi lực lượng sản xuất phát triển và có nhiều thành tựu mới, con người dần thoát khỏi nền kinh tế tự nhiên và chuyển sang nền kinh tế hàng hóa Nền kinh tế hàng hóa phát triển càng mạnh mẽ và đến đỉnh cao của nó là nền kinh tế thị trường Sản xuất hàng hóa là một bộ phận của kinh tế quốc tế, là tổng thể các quan hệ kinh tế, khoa học, kỹ thuật, công nghệ được thực hiện dưới nhiều hình thức, hình thành và phát triển trên cơ sở phát triển của lực lượng sản xuất và phân công lao động quốc tế Trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, sản xuất hàng hóa được ví như một mắt xích quan trọng trong guồng máy của nền kinh tế, đóng vai trò quan trọng, nhất là trong xu thế hội nhập và phát triển hiện nay, không những góp phần đắc lực vào quá trình thúc đẩy toàn bộ nền kinh tế phát triển mà còn mở rộng quan hệ giao lưu, hợp tác quốc tế cả

về các lĩnh vực khác Sản xuất hàng hóa là một quá trình tạo ra sản phẩm hàng hóa nhằm đáp ứng và làm thỏa mãn nhu cầu nào đó của con người Trong thời đại nền kinh tế mở và cạnh tranh như hiện nay, mỗi quốc gia phải nghiên cứu tìm ra hướng

đi đúng đắn cho nền kinh tế, phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh đất nước, phù hợp với khu vực thế giới và thời đại Chính vì vậy việc nghiên cứu về điều kiện ra đời, đặc trưng, ưu thế của sản xuất hàng hóa là vô cùng quan trọng, từ đó ta có thể liên

hệ với nước ta và làm cho quá trình sản xuất hàng hóa của nước ta ngày càng phát triển với chất lượng cao hơn Bài tiểu luận của chúng em sẽ trình bày những lý luận của Mác-Lenin về sản xuất hàng hóa và liên hệ thực tiễn Việt Nam.Do những hạn chế cả về mặt kiến thức và mặt thời gian bài thảo luận này sẽ không tránh khỏi những thiếu sót, chúng em rất mong nhận được sự góp ý của thầy giáo

Chúng em xin chân thành cảm ơn!

I.Cơ sở lý thuyết 1.1 Sản xuất hàng hóa

1.1.1 Sản xuất hàng hóa và tính tất yếu

Sản xuất hàng hóa là một khái niệm được sử dụng trong kinh tế chính trị Mác-Lênin dùng để chỉ về kiểu tổ chức kinh tế trong đó sản phẩm được sản xuất ra không phải là để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của chính người trực tiếp sản xuất ra

nó mà là để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của người khác, thông qua việc trao đổi, mua bán trên thị trường

Nói cách khác, toàn bộ quá trình sản xuất - phân phối - trao đổi - tiêu dùng; các câu hỏi sản xuất cái gì, như thế nào, và cho ai đều thông qua hệ thống thị trường và do thị trường quyết định Sản xuất hàng hóa là kiểu tổ chức kinh tế phân biệt với sản xuất tự cung tự cấp ở thời kì đầu của lịch sử loài người

Ở thời kỳ đó, sản phẩm của sự lao động được tạo ra chỉ để phục vụ trực tiếp cho nhu cầu của chính người sản xuất ra chúng

Sản xuất tự cung tự cấp

( kinh tế tự nhiên) Sản xuất hàng hóa ( kinh tế hàng hóa)

Là kiểu tổ chức kinh tế mà sản phẩm do

lao động tạo ra nhằm để thỏa mãn nhu

cầu của chính bản thân người sản xuất

Là kiểu tổ chức mà ở đó sản phẩm được sản xuất ra nhằm mục đích trao đổi hoặc mua bán trên thị trường, không nhằm mục đích đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của chính người trực tiếp sản xuất ra nó Người sản xuất cũng là người tiêu dùng Người sản xuất không phải người tiêu

dùng Lực lượng sản xuất kém phát triển Lực lượng sản xuất phát triển

Gồm 2 giai đoạn: sản xuất - tiêu dùng Gồm 3 giai đoạn: sản xuất - trao

đổi(phân phối) – tiêu dùng

- Sản xuất tư cung tự cấp: Đây là kiểu tổ chức sản xuất tự nhiên khép kín trong phạm vi từng đơn vị nhỏ, không cho phép mở rộng quan hệ với các đơn vị khác Vì vậy nó có tích chất bảo thủ, trì trệ, bị giới hạn ở nhu cầu hạn hẹp

 Sản xuất tự cung tự cấp thích ứng với thời kỳ lực lượng sản xuất còn chưa phát triển, khi mà lao động thủ công chiếm địa vị thống trị Nó có trong thời kỳ

công xã nguyên thủy và tồn tại chủ yếu trong thời kỳ chiếm hữu nô lệ Trong thời kỳ phong kiến, sản xuất tự cung tự cấp tồn tại dưới hình thái điền trang, thái ấp của địa chủ và kinh tế nông dân gia trưởng Khi lực lượng sản xuất phát triển cao, phân công lao động được mở rộng thì dần dần xuất hiện trao đổi hàng hóa Khi trao đổi hàng hóa trở thành mục đích thường xuyên của sản xuất thì sản xuất hàng hóa ra đời theo đúng quy luật tất yếu của nó

1.1.2 Điều kiện ra đời của sản xuất hàng hóa

Sản xuất hàng hóa là một phạm trù lịch sử, chỉ xuất hiện và tồn tại trong xã hội khi

có những điều kiện nhất định Theo quan điểm của Chủ nghĩa Mác thì sự ra đời và tồn tại của sản xuất hàng hóa phụ thuộc vào hai điều kiện cơ bản sau:

Phân công lao động xã hội: là sự chuyên môn hóa sản xuất, phân chia lao động xã

hội ra thành các ngành, các lĩnh vực sản xuất khác nhau của nền sản xuất xã hội Tuy nhiên, bản thân con người lại có nhiều nhu cầu khác nhau, bởi vậy đòi hỏi họ phải đi trao đổi sản phẩm của mình để thỏa mãn các nhu cầu đó

Phân công lao động xã hội là cơ sở, là tiền đề của sản xuất hàng hóa Theo C.Mác:

“Sự phân công lao động xã hội là điều kiện tồn tại của nền sản xuất hàng hóa, mặc dầu ngược lại, sản xuất hàng hóa không phải là điều kiện tồn tại của sự phân công lao động xã hội" Phân công lao động xã hội càng phát triển, thì sản xuất và trao đổi hàng hóa càng mở rộng hơn, đa dạng hơn

Sự tách biệt tương đối về mặt kinh tế giữa những người sản xuất: là những

người sản xuất trở thành những chủ thể có sự độc lập nhất định với nhau, có sự tách biệt về mặt lợi ích Do đó sản phẩm làm ra thuộc quyền sở hữu của các chủ thể kinh tế, người này muốn tiêu dùng sản phẩm lao động của người khác cần phải thông qua trao đổi, mua bán hàng hóa

Trong lịch sử, sự tách biệt này do chế độ tư hữu về tư hữu tư liệu sản xuất quy định Trong chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất thì tư liệu sản xuất thuộc

sở hữu của mỗi cá nhân và kết quả là sản phẩm làm ra thuộc quyền sở hữu của họ

Như vậy: Phân công lao động xã hội làm người sản xuất phụ thuộc vào nhau còn chế độ tư hữu lại chia rẽ làm họ độc lập với nhau Đây là một mâu thuẫn và mâu thuẫn này chỉ được giải quyết thông qua trao đổi, mua bán sản phẩm của nhau Chính vì thế, sản xuất hàng hóa bắt nguồn từ yêu cầu của cuộc sống

1.1.3 Đặc trưng của sản xuất hàng hóa

Sản xuất hàng hóa có hai đặc trưng cơ bản sau:

 Sản xuất hàng hóa là sản xuất để trao đổi, mua bán Sản xuất hàng hóa là kiểu tổ chức kinh tế đối lập với sản xuất tự cung tự cấp trong thời kì đầu của lịch sử loài người Cụ thể, trong sản xuất hàng hóa sản phẩm được tạo ra để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của người khác, thông qua việc trao đổi, mua bán

 Lao động của người sản xuất hàng hóa vừa mang tính tư nhân, vừa mang tính xã hội Tính chất tư nhân thể hiện ở đặc tính của sản phẩm được quyết định bởi cá nhân người làm ra nó hoặc người trực tiếp sở hữu tư liệu sản xuất trên danh nghĩa Tính chất xã hội thể hiện qua việc sản phẩm tạo ra đáp ứng cho nhu cầu của những người khác trong xã hội Tính chất tư nhân đó

có thể phù hợp hoặc không phù hợp với tính chất xã hội Đó chính là mâu thuẫn cơ bản của sản xuất hàng hóa

1.1.4 Ưu thế của sản xuất hàng hóa

 Thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển Sản xuất hàng hóa ra đời trên cơ sở của phân công lao động xã hội, chuyên môn hóa sản xuất vì thế, nó khai thác được những lợi thế về tự nhiên, xã hội, kỹ thuật của từng người, từng cơ sở sản xuất Bên cạnh đó, sự phát triển của sản xuất hàng hóa lại tác động trở lại, thúc đẩy sự phát triển của phân công lao động xã hội, làm cho chuyên môn hóa lao động ngày càng tăng

 Đẩy mạnh quá trình xã hội hóa sản xuất Sản xuất hàng hóa phá vỡ tính tự cung tự cấp, bảo thủ, lạc hậu của nền sản xuất tự cấp tự túc Khai thác được lợi thế về tự nhiên, xã hội, kỹ thuật của từng người, từng cơ sở, từng vùng, từng địa phương, kích thích sự phát triển về kinh tế của cả quốc gia



Đáp ứng nhu cầu đa dạng cho xã hội Xã hội ngày càng phát triển, nhu cầu của con người ngày càng gia tăng cả về lượng và chất, sản xuất hàng hóa giúp cho họ có nhiều sự lựa chọn hơn để đáp ứng nhu cầu của mình Góp phần cải thiện đời sống xã hội đồng thời làm tăng khả năng lao động của xã hội

1.2 Nền kinh tế sản xuất hàng hóa

1.2.1 Khái niệm :

Kinh tế hàng hóa là kiểu tổ chức kinh tế xã hội mà trong đó hình thái phổ biến của sản xuất hàng hóa là sản xuất ra sản phẩm để bán, trao đổi trên thị trường

Ở giai đoạn sơ khai, trao đổi hàng hóa mang hình thức trực tiếp, gọi là hàng đổi hàng Khi tiền xuất hiện, các cá nhân có thể sử dụng tiền làm phương tiện trao đổi

Lúc này, nền kinh tế hàng hóa đồng thời là kinh tế tiền tệ Khi cơ chế trao đổi dựa trên giá cả thị trường, kinh tế hàng hóa cũng là kinh tế thị trường Khi cơ chế trao đổi dựa trên những sắp xếp quy hoạch từ một trung tâm, kinh tế hàng hóa đồng thời là kinh tế kế hoạch

Kinh tế hàng hóa là một giai đoạn phát triển nhất định trong lịch sử phát triển của

xã hội theo trình tự: kinh tế tự nhiên- kinh tế hàng hóa- kinh tế sản phẩm Trong bất kì chế độ xã hội nào, sự tồn tại hình thái giá trị và thị trường luôn là đặc trưng chung của kinh tế hàng hóa

1.2.2: Đặc trưng và tính ưu việt của kinh tế hàng hóa

a) Đặc trưng:

Đặc trưng chung của KTHH trong bất kì chế độ xã hội nào là sự tồn tại hình thái giá trị và thị trường, trong đó giá trị của hàng hoá – lượng lao động xã hội cần thiết

để sản xuất ra hàng hoá đó, được đo bằng tiền tệ và mang hình thái giá cả; quy luật đặc trưng của sản xuất hàng hoá là quy luật giá trị, và những quy luật liên quan như quy luật cung cầu, quy luật lưu thông tiền tệ, quy luật hàng hoá được trao đổi theo nguyên tắc ngang giá

b) Tính ưu việt:

- Thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển

- Kích thích tính năng động của chủ thể hàng hoá

- Tự phát thúc đẩy lực lượng sản xuất

- Mở rộng giao lưu kinh tế, làm xã hội hoá nền kinh tế

 Bước chuyển từ kinh tế hàng hóa giản đơn sang kinh tế thị trường

Kinh tế hàng hóa và kinh tế thị trường chỉ khác nhau về trình độ phát triển Kinh tế thị trường là hình thức phát triển cao nhất của kinh tế hàng hóa Kinh tế hàng hóa phát triển, điều đó có nghĩa là phạm trù hàng hóa,tiền tệ và thị trường được phát triển, mở rộng Hàng hóa không chỉ bao gồm những sản phẩm đầu ra của sản xuất

mà còn bao hàm các yếu tố đầu vào của sản xuất Dung lượng thị trường và cơ cấu thị trường được hoàn thiện và mở rộng Mọi quan hệ kinh tế trong xã hội đều được tiền tệ hóa Khi đó người ta gọi kinh tế hàng hóa là kinh tế thị trường

1.2.3 Các nhân tố và quy luật vận động của nền kinh tế hàng hóa

1

2.3.1 Nhân tố của nền kinh tế sản xuất hàng hóa :

a) hàng hóa

I Khái niệm hàng hóa

 Hàng hóa là sản phẩm của lao động, có thể thỏa mãn nhu cầu nào đó của con người thông qua trao đổi, mua bán

 Hàng hóa có thể ở dạng vật thể (hữu hình) hoặc ở dạng phi vật thể (dịch vụ

vô hình)

 Hai thuộc tính của hàng hóa

II Thuộc tính hàng hóa

Trong mỗi hình thái kinh tế - xã hội khác nhau, sản xuất hàng hóa có bản chất khác nhau, nhưng một vật phẩm sản xuất ra khi đã mang hình thái là hàng hóa thì đều có hai thuộc tính cơ bản là giá trị sử dụng và giá trị

 Giá trị sử dụng

Giá trị sử dụng là công dụng của vật phẩm có thể thỏa mãn nhu cầu nào đócủa con người thể hiện ở việc sử dụng và tiêu dùng Giá trị sử dụng

haycông dụng của hàng hóa trước hết là do thuộc tính tự nhiên của vật thể hàng hóa quyết định Như vậy, giá trị sử dụng là một phạm trù vĩnh viễn Một sản phẩm đã là hàng hóa thì nhất thiết phải có giá trị sử dụng Nhưng không phải bất cứ vật gì có giá trị sử dụng cũng là hàng hóa (vì hàng hóa phải là sản phẩm lao động của con người) Trong kinh tế hàng hóa, giá trịsử dụng là vật mang giá trị trao đổi

 Giá trị

Theo Các Mác muốn hiểu được giá trị hàng hóa phải đi từ giá trị trao đổi Có thể nói trao đổi hàng hóa phải căn cứ vào giá trị, có nghĩa là: hai hàng hóa trao đổi với nhau phải ngang nhau về mặt giá trị

Vậy giá trị của hàng hóa là thời gian lao động cần thiết để sản xuất ra hàng hóa đó Hay nói cách khác giá trị là lao động xã hội của người sản xuất hàng hóa kết tinh trong hàng hóa Khi giá trị thay đổi thì giá trị trao đổi cũng thay đổi, giá trị trao đổi chính là hình thức biểu hiện của giá trị Nếu giá trị sử dụng là thuộc tính tự nhiên, thì giá trị là thuộc tính xã hội của hàng hóa

 Hàng hóa là sự thống nhất của hai thuộc tính giá trị sử dụng và giá trị, nhưng đây là sự thống nhất của hai mặt đối lập

b) Tiền tệ

* Nguồn gốc, lịch sử ra đời của tiền tệ:

Giá trị của hàng hóa rất trừu tượng, nó chỉ được bộc lộ qua giá trị trao đổi, giá trị hàng hóa được biểu hiện bằng tiền thì được gọi là giá cả của nó.Tiền tệ xuất hiện là kết quả của quá trình lâu dài của sản xuất và trao đổi hàng hóa, của các hình thức giá trị hàng hóa.Đó là: Hình thái giá trị đơn giản hay ngẫu nhiên -> Hình thái giá trị toàn bộ hay mở rộng -> Hình thái giá trị chung -> Tiền tệ ra đời

* Bản chất của tiền tệ chính là vật ngang giá chung, là một hàng hóa đặc biệt thể hiện mối quan hệ giữa những người sản xuất hàng hóa;

* Chức năng của tiền tệ: - Là thước đo giá trị

- Phương tiện lưu thông

- Phương tiện cất trữ

- Phương tiện thanh toán

- Tiền tệ thế giới

I.2.3.2 Quy luật vận động của hàng hóa là quy luật giá trị và quy luật

cạnh tranh

a) Quy luật giá trị

 Nội dung:

Sản xuất và trao đổi hàng hóa dựa trên thời gian lao động xã hội cần thiết

Trong sản xuất, tác động của quy luật giá trị buộc người sản xuất phải làm sao cho mức hao phí lao động cá biệt của mình phù hợp với mức hao phí lao động

xã hội cần thiết có như vậy họ mới có thể tồn tại được

Trong trao đổi, hay lưu thông, phải thực hiện theo nguyên tắc ngang giá: Hai hàng hóa được trao đổi với nhau khi cùng kết tinh một lượng lao động như nhau hoặc trao đổi, mua bán hàng hoá phải thực hiện với giá cả bằng giá trị

 Tác động

- Điều tiết sản xuất, lưu thông

- Kích thích cải tiến: kích thích sự phát triển tự phát khoa học công nghệ, lực

lượng sản xuất, hiệu quả và năng suất lao động xã hội, làm cho giá trị cá biệt thấp hơn giá trị xã hội

-Phân hóa sản xuất: phân hóa những người sản xuất hàng hóa thành giàu, nghèo b) Quy luật cạnh tranh