SKKN Một số biện pháp rèn kỹ năng sống cho trẻ 4 - 5 tuổi ở trường mầm non Sông Âm năm học 2017 - 2...

SKKN Một số biện pháp rèn kỹ năng sống cho trẻ 4 5 tuổi ở trường mầm non Sông Âm năm học 2017 2018 1 I MỞ ĐẦU 1 Lý do chọn đề tài “Trẻ em hôm nay thế giới ngày mai” có thể nói câu hát này cứ vang vọng mãi trong tâm hồn của tôi một cô giáo mầm non Nó luôn nhắc nhở cho tôi về lương tâm và trách nhiệm nghề nghiệp của mình chính là người góp một phần nhỏ bé của mình vào việc ươm những mầm xanh tương lai của đất nước, góp phần đào tạo một thế hệ là chủ nhân tương lai của đất nước phát triển toàn diệ[.]

I MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

“Trẻ em hôm nay thế giới ngày mai” có thể nói câu hát này cứ vang vọng mãi trong tâm hồn của tôi - một cô giáo mầm non Nó luôn nhắc nhở cho tôi về lương tâm và trách nhiệm nghề nghiệp của mình chính là người góp một phần nhỏ bé của mình vào việc ươm những mầm xanh tương lai của đất nước, góp phần đào tạo một thế hệ là chủ nhân tương lai của đất nước phát triển toàn diện

về mọi mặt

Đúng vậy đối với trẻ mầm non, mà đặc biệt là lứa tuổi mẫu giáo được xem như: “Điểm khởi đầu” của quá trình hình thành nhân cách con người thì việc rèn kỹ năng sống cho trẻ là vô cùng quan trọng và rất cần thiết Bởi trẻ đang chập chững bước những bước đầu tiên vào đời, đang từng bước: “Học cách làm người” Nếu các kỹ năng sớm được hình thành thì trẻ sẽ có nhân cách phát triển toàn diện và bền vững Rèn kỹ năng sống cho trẻ từ lúc đầu đời là chìa khóa thành công cho tương lai của mỗi đứa trẻ N Mandela - cố Tổng thống Nam Phi

đã nói:“Giáo dục là vũ khí mạnh nhất mà người ta có thể sử dụng để thay đổi cả thế giới.[1]

Chính vì vậy, việc rèn luyện kỹ năng sống cho trẻ là điều rất cần thiết Việc hình thành các kỹ năng cơ bản trong học tập và sinh hoạt là yếu tố quyết định đến quá trình hình thành và phát triển nhân cách sau này của trẻ Khi xảy ra vấn đề nào đó, nếu không được trang bị kỹ năng sống, trẻ sẽ không đủ kiến thức

để xử lý các tình huống bất ngờ Vì thế, rèn luyện kỹ năng sống sẽ giúp trẻ sớm

có ý thức làm chủ bản thân, sống tích cực và hướng đến những điều lành mạnh cho chính mình cũng như xã hội

Ở độ tuổi mầm non, trẻ xuất hiện tình trạng thụ động, không biết ứng phó trong những hoàn cảnh nguy cấp, không biết cách tự bảo vệ bản thân trước nguy hiểm, tìm kiếm sự giúp đỡ… Có nhiều nguyên nhân khác nhau gây ra tình trạng này, trong đó việc thiếu kỹ năng sống là nguyên nhân sâu xa nhất Do đó, việc dạy kỹ năng sống cho trẻ là rất cần thiết

Xã hội ngày càng phát triển kéo theo đó là sự phát triển về kinh tế xã hội, nếu một đứa trẻ không có các kỹ năng cơ bản thì làm sao trưởng thành trong cuộc sống Bên cạnh đó nếu trẻ có các kỹ năng sống tốt trẻ sẽ dễ dàng hòa nhập với cuộc sống hơn

Tuy nhiên hiện nay vẫn còn nhiều giáo viên, phụ huynh chưa nhận thức rõ ràng về việc rèn kỹ năng sống cho trẻ Trên thực tế có rất nhiều trẻ thiếu kỹ năng sống: trẻ sống thụ động, không biết ứng phó phù hợp trong những hoàn cảnh nguy cấp, không biết cách tự chăm sóc, tự bảo vệ bản thân trước nguy hiểm, luôn tìm kiếm sự giúp đỡ của người lớn khi gặp khó khăn

Bên cạnh sự quan tâm quá mức của một số bậc cha mẹ ấy vẫn tồn tại những gia đình vì quá mải mê với công việc mà sao nhãng tới việc quan tâm chăm sóc con cái dẫn đến hậu quả trẻ thiếu tình thương và cách giáo dục đúng đắn dẫn đến tình trạng trẻ có lối sống không lành mạnh như trẻ chơi bời, bạo lực học đường, sống vô cảm không biết quan tâm tới người khác

Một vấn đề đáng quan tâm hiện nay nữa là tình trạng bắt cóc trẻ em, trẻ em

bị xâm hại tình dục, các tai nạn thương tích ngày càng gia tăng tập trung ở lứa

tuổi thiếu nhi đặc biệt là đối với lứa tuổi mầm non và tôi thiết nghĩ tỉ lệ trẻ bị bắt cóc, tai nạn thương tích ngày càng tăng một phần là do trẻ chưa có kỹ năng ứng phó với những hoàn cảnh nguy cấp, chưa biết cách tự bảo vệ bản thân trước những sự nguy hiểm có thể xảy ra

Từ thực tế trên, tôi nghĩ rằng nếu chúng ta làm tốt việc rèn kỹ năng sống cho trẻ chính là đặt nền móng giúp trẻ trở thành con người mới, chủ động, sáng tạo Giúp trẻ có được những kinh nghiệm trong cuộc sống, biết được những điều nên làm và không nên làm, giúp trẻ tự tin, chủ động và biết cách ứng xử phù hợp trong cuộc sống, khơi gợi khả năng tư duy sáng tạo của trẻ, tạo tiền đề cơ bản để trẻ trở thành người có trách nhiệm và có tự chủ trong cuộc sống của bản thân mình Từ những lý do trên tôi nhận thấy việc rèn kỹ năng sống cho trẻ là rất quan trọng, cần thiết và thực sự có ý nghĩa với trẻ nên tôi đã trăn trở tìm ra những biện pháp để làm sao giúp trẻ có được những kỹ năng sống tốt nhât Chính vì thế là một giáo viên chủ nhiệm lớp mẫu giáo 4-5 tuổi, tôi xin mạnh dạn trao đổi cùng các bạn đồng nghiệp một số kinh nghiệm mà tôi cho là tâm đắc

nhất với đề tài: “Một số biện pháp rèn kỹ năng sống cho trẻ 4 - 5 tuổi ở trường

mầm non Sông Âm năm học 2017 - 2018”.

2 Mục đích nghiên cứu

Qua đề tài “Một số biện pháp rèn kỹ năng sống cho trẻ 4 - 5 tuổi ở trường mầm non Sông Âm năm học 2017 - 2018” Tôi muốn rèn luyện cho trẻ những

kỹ năng sống cơ bản và cần thiết với trẻ, giúp trẻ có được những kinh nghiệm sống để trẻ biết được mình nên và không nên làm gì, giúp trẻ tự tin, chủ động trong cuộc sống, tạo cho trẻ những nhân cách tốt cho sau này

3 Đối tượng nghiên cứu

Một số biện pháp rèn kỹ năng sống cho trẻ mẫu giáo 4 - 5 tuổi ở trường mầm non Sông Âm năm học 2017 - 2018

4 Phương pháp nghiên cứu:

Phương pháp nghiên cứu, xây dựng cơ sở lý thuyết: thu thập, phân tích, tổng hợp các tài liệu sách, báo, tạp chí có liên quan đến đề tài Từ đó đọc, phân tích tổng hợp lý thuyết để xác định cơ sở lý luận của đề tài cũng như nắm bắt được đặc điểm tâm sinh lý của trẻ, làm căn cứ đưa ra hệ thống các biện pháp tác động đến trẻ

Phương pháp điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin: khảo sát tình hình thực tế trên trẻ, những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân Trao đổi với bạn bè đồng nghiệp, với giáo viên các trường mầm non để tích lũy thêm kinh nghiệm từ

đó lựa chọn các biện pháp hữu hiệu nhất phù hợp với đặc điểm của trẻ ở lớp để rèn kỹ năng sống cho trẻ

Phương pháp thống kê, thực nghiệm, xử lý số liệu: thống kê, thực nghiệm trên trẻ, đánh giá kết quả đạt được, so sánh kết quả trước và sau khi áp dụng biện pháp từ đó rút ra những bài học kinh nghiệm

II NỘI DUNG

1 Cơ sở lý luận.

Nhà tâm lý học - Nguyễn Thị Ánh Tuyết đã nhận định về đời sống xúc cảm và tình cảm của trẻ mẫu giáo nhỡ đó là: [2]

Các loại tình cảm bậc cao của trẻ phát triển ngày càng rõ nét hơn so với mẫu giáo bé

Tình cảm đạo đức ngày càng được phát triển do lĩnh hội được các chuẩn mực hành vi, quy tắc ứng xử Trẻ bối rối, cảm thấy có lỗi khi hành vi phạm sai lầm Trẻ biết đòi người lớn đánh giá đúng mức hành vi đúng, sai, tốt, xấu của mình về động cơ, hành vi

Từ tuổi mẫu giáo nhỡ, những động cơ: “vì xã hội” bắt đầu chiếm vị trí ngày càng lớn trong số các động cơ đạo đức Trong thời kỳ này, trẻ đã hiểu rằng những hành vi của chúng có thể mang lại lợi ích cho những người khác và chúng bắt đầu thực hiện những công việc vì người khác theo sáng kiến của riêng mình

Ở trẻ mẫu giáo nhỡ trở đi, hành vi của chúng tương đối dễ xác định Nếu động cơ vì xã hội chiếm ưu thế thì trẻ sẽ thực hiện những hành vi mang tính đạo đức tốt đẹp Ngược lại nếu động cơ nhằm thỏa mãn quyền lợi riêng chiếm ưu thế thì trong nhiều trường hợp trẻ sẽ hành động nhằm tìm kiếm những quyền lợi cá nhân ích kỷ, dẫn đến những sai phạm nghiêm trọng về quy tắc đạo đức xã hội Đối với những đứa trẻ này cần áp dụng những biện pháp giáo dục thích hợp, có hiệu quả nhằm thay đổi những cơ sở của nhân cách đã được hình thành một cách bất lợi này, trước hết phải cảm hoá trẻ bằng tình yêu thương, đồng thời lại đòi hỏi ở chúng sự yêu thương và quan tâm đến những người xung quanh, tạo ra những tình huống để gợi lên ở trẻ những hành vi đạo đức tốt đẹp

Nhà giáo dục người Ý Maria Montessori đã nói:“Thời kỳ quan trọng nhất

của cuộc đời không phải là ở tuổi học đại học, mà là thời kỳ đầu tiên, giai đoạn

từ khi sinh ra cho tới khi sáu tuổi”.[3]

Đúng vậy, rèn kỹ năng sống đang là nhu cầu cấp thiết đối với thế hệ trẻ

và đối với trẻ mầm non Rèn luyện kỹ năng sống sẽ giúp trẻ nhanh chóng hòa nhập và khẳng định vị trí của mình trong tập thể, mà xa hơn là một cộng đồng,

xã hội Do đó, cho dù trẻ có tài giỏi, thông minh đến đâu nhưng thiếu kỹ năng sống, trẻ cũng không thể tiếp cận với môi trường xung quanh, hòa nhập cũng như khẳng định mình

Rèn kỹ năng sống nhằm tăng sức đề kháng, tăng năng lực cho trẻ hôm nay và vững bước trong tương lai Ở mỗi lứa tuổi, mỗi thời kỳ, trẻ có những đặc điểm tăng trưởng và phát triển khác biệt mang tính chất phức tạp riêng của nó

Qua việc rèn kỹ năng sống trẻ sẽ được lĩnh hội các kiến thức phù hợp với trẻ từ đó trẻ sẽ phát triển cân đối hài hòa cả về thể chất lẫn tâm hồn

Với từng giai đoạn phát triển của từng lứa tuổi thì việc rèn kỹ năng cũng đòi hỏi người giáo dục trẻ phải có kiến thức kỹ năng đúng đắn, đây cũng là cơ hội cho người giáo dục trẻ thêm cơ hội học hỏi và trau dồi kinh nghiệm của bản thân từ đó có thể rút kết ra những kinh nghiệm để có cách giáo dục trẻ tốt nhất Rèn kỹ năng sống cho trẻ em là giúp cho trẻ tự tin hơn vào bản thân, thể hiện những hiểu biết của mình trong cuộc sống Tuy nhiên, có những trường hợp trẻ

tự ti, rụt rè trước hiện thực dù có vốn kiến thức khá tốt để ứng dụng vào thực tế

2 Thực trạng vấn đề rèn kỹ năng sống cho trẻ mẫu giáo 4 - 5 tuổi trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.

Năm học 2017 - 2018, tôi được phân công phụ trách lớp mẫu giáo 4 - 5 tuổi Ngay từ đầu năm học tôi đã đặt ra nhiệm vụ và mục tiêu cho chính bản thân

đó là phải làm sao để có thể mang lại cho các con một môi trường giáo dục tốt nhất, mong muốn giúp các con có những kỹ năng trong cuộc sống, biết được những điều nên làm và không nên làm, giúp các con luôn tự tin, chủ động và biết cách ứng xử phù hợp trong cuộc sống

Để thực hiện mục tiêu đó đầu năm tôi đã tiến hành khảo sát thực trạng của lớp mình Tôi nhận thấy có những thuận lợi và khó khăn sau:

2.1 Thuận lợi.

Bản thân tôi luôn nhận được sự ủng hộ, quan tâm nhiệt tình của ban giám hiệu nhà trường, của các cấp lãnh đạo địa phương về việc tạo điều kiện cơ sở vật chất, chuẩn bị đầy đủ đồ dùng, đồ chơi cho cô và trẻ

Môi trường cho trẻ hoạt động luôn sạch sẽ, ngăn nắp gọn gàng Bản thân luôn là tấm gương sáng về mọi mặt cho trẻ noi theo

Ngoài ra tôi cũng là một giáo viên có kinh nghiệm trong giảng dạy cũng như có nhiều cố gắng trong quá trình tự học, tự rèn luyện Biết ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy và luôn ý thức được tầm quan trọng của việc rèn

kỹ năng sống cho trẻ

Mặt khác bản thân tôi luôn nhận được sự ủng hộ nhiệt tình của các bậc

phụ huynh Đây cũng là yếu tố thuận lợi để tôi có thể áp dụng một số biện pháp

rèn kỹ năng sống cho trẻ mẫu giáo 4 - 5 tuổi

Bên cạnh những thuận lợi trên khi đi vào thực tế quá trình rèn kỹ năng sống cho trẻ 4 - 5 tuổi cũng còn gặp rất nhiều khó khăn:

Giáo viên chỉ mới chú ý đến hoạt động chính nên việc lồng ghép dạy trẻ các kỹ năng sống vào các hoạt động hàng ngày còn mờ nhạt, chưa được chú trọng Giáo viên cũng chưa thường xuyên đánh giá kỹ năng sống cho trẻ

Trẻ tuy cùng độ tuổi nhưng nhận thức lại không đồng đều, có nhiều trẻ sinh cuối năm và có nhiều trẻ thể lực không tốt, đây cũng là một trong những nhân tố làm hạn chế kết quả của hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho trẻ

Ở lớp còn có một số trẻ quá hiếu động, khả năng tập trung chú ý chưa cao hay quậy phá Một số trẻ lại khá nhút nhát vì trẻ mới từ trường khác chuyển đến

Trẻ ở lớp phần lớn được sinh ra trong những gia đình nông dân, kinh tế khó khăn nên bố mẹ phải đi làm ăn xa phải để con ở nhà cho ông bà dẫn đến chuyện phối kết hợp giữa gia đình và cô giáo gặp nhiều hạn chế, một số trẻ lại là con đầu lòng nên được ông bà bố mẹ nâng niu, chiều chuộng, không cho trẻ làm bất cứ việc gì dẫn đến tình trạng trẻ không biết cách tự phục vụ bản thân mình như trẻ đã 4 - 5 tuổi mà vẫn chưa biết tự xúc cơm ăn, chưa biết cách mặc áo quần

2.3 Kết quả thực trạng.

Để nắm bắt được thực trạng các kỹ năng sống của trẻ tôi bắt đầu khảo sát chất lượng trên trẻ ngay từ đầu năm học Với tổng số trẻ ở lớp là 30 trẻ

Kết quả khảo sát cụ thể như sau:

Đạt Chưa đạt T

T

số trẻ Số trẻ Tỉ lệ

%

Số trẻ

Tỉ

lệ

%

1 Kỹ năng giao tiếp lịch sự lễ phép 30 19 63 11 37

2 Kỹ năng phục vụ chăm sóc bản thân 30 19 63 11 37

3 Kỹ năng tuân thủ quy tắc xã hội 30 18 60 12 40

5 Kỹ năng ứng xử phù hợp với người

6 Kỹ năng tự bảo vệ trước những tình

Từ thực trạng trên tôi đã đi sâu tìm hiểu nguyên nhân, tìm hiểu kỹ về đặc điểm tâm sinh lý của trẻ ở lớp, bàn bạc thỏa thuận với giáo viên cùng phụ trách lớp với mình, lựa chọn các biện pháp để rèn kỹ năng sống cho trẻ với những biện pháp cụ thể như sau:

3 Một số biện pháp rèn kỹ năng sống cho trẻ mẫu giáo 4 - 5 tuổi ở trường mầm non Sông Âm năm học 2017 - 2018.

chuyên môn và nắm vững đặc điểm tâm sinh lý của từng trẻ trong lớp.

Để có thể thực hiện tốt các mục tiêu giáo dục đã đề ra thì trước tiên mỗi giáo viên phải trang bị cho mình hệ thống kiến thức phong phú chính xác và trải nghiệm các kỹ năng giáo dục thực tế Chính vì vậy mà tôi đã dành thời gian để

đi sâu vào nghiên cứu, tìm tòi, tham khảo những tài liệu có nội dung về đề tài để

có nhận thức đúng đắn nhất về vấn đề từ đó tìm ra biện pháp thực hiện hữu hiệu nhất

Ví dụ: Tôi tham khảo các tài liệu sách báo để tìm hiểu đặc điểm tâm sinh

lý của trẻ như sách: “Tâm lý học lứa tuổi và tâm lý học sư phạm” của nhà xuất bản Đại học sư phạm, “Giáo trình tâm lý học trẻ em lứa tuổi mầm non” nhà xuất bản Hà Nội

Qua nghiên cứu tôi đã nắm vững hơn được đặc điểm tâm sinh lý của từng trẻ, sự thay đổi về tâm lý của trẻ trong giai đoạn hiện nay Tôi thấy rằng, đối với trẻ 4 - 5 tuổi có đặc thù tâm lý tính cách riêng Mỗi trẻ có một đặc điểm riêng biệt không trẻ nào giống trẻ nào

Mặt khác tôi nhận thấy muốn giáo dục trẻ có hiệu quả thì trước tiên cô giáo phải hiểu trẻ Đúng như nhà giáo dục K.D.Usinxki đã nói:“Muốn giáo dục

con người thì phải hiểu con người về mọi mặt”[4],nắm vững đặc điểm của từng trẻ là một trong những nội dung quan trọng trong công tác chủ nhiệm lớp ở trường mầm non Giáo viên cần phải hiểu hoàn cảnh sống của trẻ Nắm được những đặc điểm cơ bản về thể chất, tâm lý cũng như thói quen hành vi đạo đức

mà trẻ đã có…từ đó lựa chọn những biện pháp tác động sư phạm phù hợp nhằm giúp trẻ phát triển tốt về thể chất, tình cảm Vì vậy, qua quan sát các hoạt động hằng ngày, qua trò chuyện với trẻ, tôi nắm bắt được đặc điểm riêng của từng trẻ

để có biện pháp tác động phù hợp

Ví dụ: Cháu A Trà, cháu Anh Thương hay có tâm lý nhút nhát và sợ hãi

khi đứng trước đám đông Có thể do nơi ở của các cháu là các thôn bản không gần trung tâm nên các cháu không hay được tiếp xúc, giao lưu với nhiều người Chính vì vậy mà tôi phải rất nhẹ nhàng, thường xuyên trò chuyện với các cháu

và luôn tạo cảm giác thân thiện với các cháu để các cháu thấy không còn sợ hãi nữa và gần gũi với cô hơn Hay như ở lớp cũng có cháu Gia Bảo, cháu Phúc Duy có thể trạng yếu hơn các bạn nên khi hoạt động các cháu thường tránh né không muốn tham gia, với những cháu này tôi luôn có những biện pháp động viên khuyến khích và cổ vũ các cháu để các cháu tham gia hoạt động cùng các bạn Ở lớp còn có một số bé quá hiếu động như bé: Ngọc Dũng,Văn Đạt, Thu Trang, Chí Tài khả năng tập trung chú ý chưa cao hay quậy phá Cháu Bảo hay tranh dành đồ chơi của bạn

Ngoài ra qua tìm hiểu tâm sinh lý của trẻ tôi thấy trẻ ở giai đoạn này rất nhanh bắt chước, trẻ rất nhanh nhớ nhưng cũng rất nhanh quên nên việc rèn kỹ năng sống cho trẻ phải thường xuyên và liên tục Cô cần tạo cho trẻ được hoạt động dưới nhiều hình thức khác nhau, thông qua các hoạt động hằng ngày ở mọi lúc, mọi nơi Có như vậy thì kỹ năng sống của trẻ mới thành kỹ năng và nó hình thành một thói quen của trẻ

Ngoài tìm hiểu kỹ về tâm sinh lý trẻ tôi còn tham khảo những tài liệu hướng dẫn tổ chức thực hiện chương trình giáo dục mầm non lứa tuổi 4 - 5 tuổi của nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam để từ đó biết cách lồng ghép việc rèn kỹ năng sống cho trẻ một cách linh hoạt, phù hợp với khả năng của trẻ

Ví dụ: Khi rèn trẻ một số kỹ năng tự phục vụ trong ăn uống thì lúc đầu cô

nên cho trẻ thực hiện từ những việc đơn giản nhất và hình thành cho trẻ các thói quen như: ban đầu hướng dẫn trẻ cùng cô kê bàn ghế, giúp cô lấy khăn lau tay, lấy bát sau đó trẻ nhẹ nhàng đi đến bàn ăn, ngồi vào bàn Khi trẻ ăn cô hướng dẫn trẻ tự xúc cơm ăn, tự uống nước, ăn xong xếp bát, thìa vào chỗ quy định Tập cho trẻ những thói quen tốt như ăn uống từ tốn, nhai kỹ Khi muốn ho hoặc hắt hơi phải lấy tay che miệng, không lấy tay bốc thức ăn, không xúc thức ăn của bạn hoặc xúc thức ăn cho bạn

Có thể nói qua một thời gian tự học, tự nghiên cứu và tự bồi dưỡng tôi cảm thấy mình đã trang bị được những kiến thức cơ bản về rèn kỹ năng sống cho trẻ Tôi đã thực sự “hiểu” trẻ hơn và có thể đưa ra những biện pháp phù hợp nhất để giúp trẻ có những kỹ năng cần thiết

cho trẻ.

Từ việc hiểu trẻ, nắm được đặc điểm tâm sinh lý riêng của từng trẻ, tiếp theo để rèn kỹ năng sống cho trẻ tôi thực hiện tổ chức cho trẻ được luyện tập thường xuyên Bởi việc tổ chức các hoạt động cho trẻ luyện tập thường xuyên đóng vai trò chủ đạo trong việc rèn kỹ năng sống cho trẻ Sở dĩ như vậy bởi trẻ mẫu giáo 4 - 5 tuổi, khả năng tập trung chú ý và ghi nhớ có chủ định còn hạn chế Trẻ nhanh nhớ nhưng cũng nhanh quên Nếu các kỹ năng chúng ta dạy trẻ không được củng cố bằng cách luyện tập thường xuyên thì chúng sẽ dần mất đi Ngược lại nếu ta có kế hoạch cho trẻ luyện tập thường xuyên thì các kỹ năng đó

sẽ thành kỹ xảo, phát triển bền vững và không bị lãng quên Việc tổ chức cho trẻ

luyện tập phải có kế hoạch cụ thể, được tiến hành thường xuyên và không ngừng sáng tạo, có như vậy mới gây được hứng thú cho trẻ

Chẳng hạn để hình thành thói quen tự phục vụ cho trẻ như dạy trẻ biết rửa mặt tôi đã tổ chức cho trẻ thực hiện như sau:

Ví dụ: Khi dạy trẻ rửa mặt thì trước tiên tôi nói cho trẻ biết ý nghĩa của

việc giữ gìn mặt sạch sẽ, đó là khuôn mặt đáng yêu và tôi cho trẻ biết khi cần rửa mặt đó là lúc mặt bẩn, khi ngủ dậy, khi đi chơi về mặt bị bụi bẩn, trước và sau khi ăn Phải sử dụng khăn sạch, khăn riêng để lau mặt tránh bị lây nhiễm các bệnh về mắt như đau mắt đỏ, mụn nhọt…sau đó tôi hướng dẫn trẻ lau mặt trước tiên cần săn tay áo lên cho khỏi bị ướt sau đó rửa tay bằng xà phòng trước khi rửa mặt, tiếp theo là vò khăn sạch vắt ráo nước, trải khăn lên lòng bàn tay phải rồi lần lượt lau: lau hai mắt hai bên, dịch khăn lên lau trán, lau má, lau mũi, lau cằm, rồi lật gấp khăn lau cổ, gáy, vành tai từng bên Lau xong giặt vò lại khăn, giũ hai ba lần nước sạch, vắt khô, phơi lên giá phơi khăn Và để việc trẻ rửa mặt của trẻ trở thành thói quen, thì tôi luôn tổ chức cho trẻ thực hiện lập đi lập lại vào những lúc như: mặt bẩn, khi ngủ dậy, khi đi chơi về mặt bị bụi bẩn, trước và sau khi ăn

Hay để hình thành thói quen tự phục vụ như: trẻ biết cách đi tất khi trời lạnh, biết mặc quần áo đúng cách… Cô có thể đưa ra hình thức thi đua để tạo cho trẻ sự nhanh nhẹn, khéo léo trong các thao tác

Việc xác định nội dung cho trẻ thực hành, tôi dựa trên nguyên tắc cho trẻ làm quen từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp

Ví dụ: Cũng là dạy trẻ cách mặc áo nhưng tuần đầu tôi dạy trẻ cách mặc

áo có khuy bấm, tuần tiếp theo tôi dạy trẻ cách mặc áo có khuy cài và những tuần sau là áo có khóa kéo Lúc đầu trẻ thực hiện rất vụng về lúng túng nhưng

do luyện tập thường xuyên và có kế hoạch nên các thao tác của trẻ dần chính xác hơn Trong quá trình cho trẻ thực hiện cách mặc áo, tôi thường chọn cách cho trẻ chơi trò chơi “Ai nhanh hơn, khéo hơn”, cách chơi như sau: Cho 2 trẻ lên thi mặc áo, đầu tiên tôi gợi mở, giới thiệu với trẻ các thao tác mặc áo sau đó tổ chức cho trẻ chơi Cả lớp đếm ngược cùng cô từ 5 đến 1, khi nghe hết giờ phải dừng tay, cô và các bé kiểm tra kết quả và tặng quà Với cách tổ chức có hệ thống và linh hoạt như vậy trẻ lớp tôi đã có kỹ năng chăm sóc bản thân tương đối tốt

Hình ảnh: Trẻ tự tập cài khuy áo cho các bạn xem

Để việc tổ chức rèn kỹ năng sống cho trẻ không bị nhàm chán tôi còn hướng dẫn trẻ thực hiện các kỹ năng sống thông qua các trò chơi, làm động tác

mô phỏng, trẻ sẽ thấy thoải mái và bắt chước bạn làm theo dễ dàng hơn

Ví dụ: Cho trẻ mô phỏng lại cách đánh răng: tôi tiến hành hướng dẫn trẻ

mô phỏng lần lượt các động tác

Qua mô phỏng các động tác, trẻ có thể tự đánh răng Cô giáo quan sát và hướng để trẻ thực hiện đánh răng theo đúng trình tự như: lấy cốc nước, nhúng ướt bàn chải (tay phải cầm bàn chải, tay trái cầm tuýp kem đánh răng), lấy kem đánh răng (nhắc trẻ lấy vừa kem, không nhiều quá để kem dây bẩn ra quần áo và bẩn tay), sau đó ngụm nước xúc miệng, lần lượt chải các mặt răng Chải mặt trước răng của hàm trên, hàm dưới, sau đó chải mặt ngoài bên phải của hàm răng trên và dưới, tiếp theo chải mặt ngoài bên trái của hàm trên và hàm dưới, rồi chải mặt trong bên trái, mặt trong bên phải tiếp theo chải mặt nhai, chải mặt trước trong cửa răng của hàm trên và hàm dưới Sau khi chải xong tôi hướng dẫn trẻ lấy nước xúc miệng hai ba lần cho sạch bọt của kem đánh răng, chú ý nhắc trẻ khạc nhổ nước bẩn vào chậu rửa quy định, không được nuốt vì có hại cho sức khỏe Sau cùng tôi hướng dẫn trẻ cất bàn chải đúng nơi quy định Trong quá trình hướng dẫn tôi quan sát và động viên kịp thời trẻ để trẻ có thói quen vệ sinh tốt giữ hàm răng sạch sẽ, không bị sâu răng

Bên cạnh việc giáo dục trẻ những kỹ năng lao động tự phục vụ thì tôi còn chú ý tới việc giáo dục trẻ với việc bảo vệ môi trường, giáo dục trẻ biết nhặt rác

bỏ vào thùng ngay cả ở trường lớp cũng như trong gia đình và nơi công cộng

Ví dụ: Trong giờ hoạt động ngoài trời khi cho trẻ dạo chơi sân trường nếu

nhìn thấy rác thay vì sai trẻ nhặt rác bỏ vào thùng cô sẽ là người thực hiện trước

và hỏi trẻ vì sao cô làm như vậy, sau đó cô phân tích cho trẻ hiểu là hành động nhặt rác bỏ vào thùng là để góp phần làm cho môi trường sạch sẽ, khi đã hiểu được ý nghĩa của việc làm có ích những lần khác trẻ thấy rác sẽ tự động thực hiện mà không cần chờ cô nhắc nhở Và tôi hướng dẫn trẻ cách thực hiện như: khi thấy rác các con nhặt lên sau đó bỏ rác vào nơi quy định, sau đó cho trẻ đi rửa tay

Hình ảnh trẻ nhặt lá cây trong vườn cổ tích

Có thể nói với biện pháp này, các kỹ năng của trẻ luôn được củng cố và hoàn thiện một cách chính xác Kết quả trên trẻ mặc dù đạt được rất khả quan nhưng chưa phải là đủ Để cho các kỹ năng sống của trẻ được hình thành và phát triển một cách liên hoàn tôi tiến hành thực hiện biện pháp thứ ba

ngày.

Lồng ghép việc rèn kỹ năng sống cho trẻ thông qua các hoạt động hằng ngày và qua các môn học có rất nhiều ưu thế bởi thông qua các hoạt động hằng ngày và qua các môn học thì kỹ năng sống của trẻ sẽ được hình thành và phát triển một cách liên hoàn Tùy vào từng hoạt động mà tôi lồng ghép rèn kỹ năng sống cho trẻ sao cho phù hợp Trước hết để làm tốt được thì ngay từ đầu năm học tôi đã lên kế hoạch chuẩn bị cho việc rèn kỹ năng sống cho trẻ bằng việc: tôi dán ảnh trẻ vào tủ cá nhân để trẻ biết được tủ cá nhân của mình, phối hợp cùng phụ huynh chọn loại khăn rửa mặt phù hợp với trẻ và trên mỗi khăn tôi đều dùng

ký hiệu để trẻ nhận ra khăn của mình, khăn của trẻ được phơi ở trên giá khăn trẻ

có thể tự lấy được Tôi cũng phối hợp cùng phụ huynh mua chăn, gối, dép đi trong nhà, cốc uống nước và mỗi đồ vật đều có ký hiệu riêng từng trẻ Mục đích tôi làm như vậy để tôi tập cho trẻ có tính tự lập, hình thành cho trẻ một số thói quen tốt, một số công việc tự phục vụ

Tiếp theo tôi thực hiện nghiêm túc chế độ giờ giấc trong sinh hoạt hàng ngày của trẻ Đây là một trong những nhân tố giáo dục có tác dụng thúc đẩy mạnh mẽ phẩm chất cá nhân, khả năng tuân thủ yêu cầu của người lớn và khả năng định hướng về thời gian cho trẻ Tôi đã căn cứ vào nội dung cụ thể của từng hoạt động để lựa chọn nội dung lồng ghép cho phù hợp Chẳng hạn:

Thông qua hoạt động đón trẻ và trả trẻ:

Khi đón trẻ tôi nhắc nhở trẻ chào cô giáo, chào bố mẹ rồi hướng dẫn trẻ cất đồ dùng vào tủ cá nhân của mình Sau đấy hướng dẫn trẻ cất dép vào giá dép

và lấy dép đi trong lớp đi vào Khi trả trẻ tôi cũng hướng dẫn trẻ lại tủ cá nhân lấy cặp, đổi dép và chào cô giáo trước khi ra về Đầu năm học trẻ chưa quen nên tôi phải hướng dẫn trẻ tỉ mỉ và khi trẻ làm được tôi tuyên dương kịp thời đồng thời khích lệ trẻ Sau một thời gian hướng dẫn và tập cho trẻ, trẻ làm rất tốt và mỗi khi trẻ đến lớp không cần tôi nhắc nhở trẻ đã tự giác chào cô giáo, chào bố

mẹ và tự cất đồ dùng cá nhân của mình Sau đấy tôi thường xuyên gần gũi trò chuyện tiếp xúc với trẻ để hướng trẻ vào các kỹ năng sống khác Khi trò chuyện với trẻ đôi lúc tôi còn đóng vai thành trẻ để giao tiếp với trẻ như những người bạn, để trẻ thấy cô rất gần gũi với trẻ

Thông qua hoạt động học có chủ định: Đây là một trong những hoạt động

để tôi tích hợp có hiệu quả nội dung giáo dục kỹ năng sống cho trẻ Tôi căn cứ vào nội dung của từng tiết học để tích hợp một cách hài hoà, không ôm đồm

Ví dụ: Qua hoạt động khám phá khoa học: “Trò chuyện một số bộ phận

trên cơ thể”, tôi dạy trẻ kỹ năng sau đây: Kỹ năng chăm sóc bản thân: trẻ có một

số kỹ năng và có ý thức giữ gìn, bảo vệ các bộ phận trên cơ thể Kỹ năng giao tiếp tự tin: khi trả lời phải đứng thẳng, mắt nhìn thẳng vào cô, nói to, rõ ràng…

Kỹ năng tuân thủ quy tắc giờ học như muốn nói phải giơ tay, chờ đến lượt cô mời mới được nói, không nói leo, tập trung chú ý nghe cô… Chính vì thế trẻ

lớp tôi học rất ngoan, trong giờ học biết chú ý lắng nghe, tuân thủ theo sự hướng dẫn của cô và đặc biệt rất tự tin khi trả lời câu hỏi cô đưa ra

Ở lứa tuổi này các loại tình cảm bậc cao như tình cảm trí tuệ, tình cảm đạo đức, tình cảm thẩm mỹ đều ở vào thời điểm phát triển thuận lợi nhất, đặc biệt là tình cảm thẩm mỹ, tình yêu cái đẹp trong tự nhiên và trong nghệ thuật càng khiến trẻ gắn bó hơn với con người và thiên nhiên, từ đó trẻ mong muốn làm những điều tốt đẹp cho mọi người và cho môi trường sống, như vậy qua giáo dục thẩm mỹ đã có tác dụng giáo dục cả tình cảm đạo đức bởi thực chất với trẻ nhỏ cái đẹp và cái tốt không thực sự được phân biệt rạch ròi, thông qua các tác phẩm nghệ thuật như thơ truyện tôi cho trẻ cảm nhận cái tốt của các nhân vật trong tác phẩm từ đấy tôi có thể giáo dục trẻ làm nhiều việc tốt đây cũng là một phần trong giáo dục nhân cách cho trẻ

Ví dụ: Qua tiết học làm quen tác phẩm văn học truyện: “Tích Chu” Tôi

giáo dục cho trẻ biết yêu quý, kính trọng người thân trong gia đình, biết vâng lời ông bà bố mẹ, biết giúp đỡ ông bà bố mẹ những công việc phù hợp với sức của mình

Thông qua hoạt động ngoài trời: Hoạt động dạo chơi ngoài trời cũng là

một hoạt động không thể thiếu trong chế độ sinh hoạt hằng ngày của trẻ Thông qua hoạt động ngoài trời, trẻ được tiếp xúc gần gũi với thiên nhiên, hít thở bầu không khí trong lành, được khám phá, thỏa mãn trí tò mò của trẻ Chính vì vậy, tôi đã lồng ghép dạy trẻ nhiều kỹ năng khác nhau như: kỹ năng nhận biết được các nguy hiểm xung quanh mình, những nguy hiểm từ lửa, điện, nước và xử lý một số tai nạn thương tích thường gặp

Ví dụ: Qua việc trò chuyện quan sát cái xích đu Trẻ nhận biết được một

số nguyên nhân gây ngã, tai nạn và biết cách phòng tránh nguy cơ gây ngã Các

kỹ năng tôi dạy trẻ đó là:

Kỹ năng giao tiếp: trẻ biết lắng nghe cô, bạn, nêu ý kiến, chia sẻ thông tin

Kỹ năng xử lý tình huống: khi ngồi trên xích đu chẳng may bị ngã bé cần làm gì? (Nằm yên, chờ xích đu dừng hẳn mới ngồi dậy để tránh xích đu đập vào đầu, bạn khác chạy đi báo với cô…)

Kỹ năng ra quyết định: làm gì hay không làm gì để phòng tránh ngã?

(Không đu quá nhanh, không xô đẩy bạn khi ngồi trên xích đu, nắm chắc tay cầm…)

Hay qua hoạt động “quan sát thời tiết”, tôi cho trẻ quan sát nhận biết thời tiết trong ngày từ đó giáo dục trẻ ăn mặc phù hợp với thời tiết để giữ gìn sức khỏe, bên cạnh đó tôi kết hợp lồng ghép dạy trẻ kỹ năng nhận biết mối nguy hiểm của thiên tai như sấm, sét, tia lửa điện Qua đó tôi rèn cho trẻ các kỹ năng cần thiết như không đi ra ngoài khi trời mưa to, không trú mưa ở các gốc cây to

để phòng tránh thương tích có thể xảy ra

Hoạt động dạo chơi, tham quan có tác dụng rất lớn đối với việc mở rộng tầm hiểu biết của trẻ Thiên nhiên không chỉ mang đến cho trẻ những thứ cần thiết, mà còn hấp dẫn trẻ bởi những điều kỳ diệu mà không có gì thay thế nổi Vì vậy, dạo chơi, tham quan có tác dụng lớn trong việc rèn kỹ năng sống cho trẻ

Thông qua giờ hoạt động góc: Hoạt động vui chơi ở trẻ mầm non thực sự

đóng vai trò chủ đạo đối với sự phát triển của trẻ Thông qua vui chơi, hành