Đề cương ôn tập Thị trường sản phẩm tài nguyên 2

Tài liệu Đề cương ôn tập Thị trường sản phẩm tài nguyên 2 cung cấp cho học viên những câu hỏi và lời giải xoay quanh chương trình để bạn nắm được toàn bộ nội dung chính của môn học như: ưu nhược điểm của kênh tiêu thụ trực tiếp và gián tiếp, phân tích các nhân tố ảnh hưởng tới cung sản phẩm hàng hóa,... Mời các bạn cùng tham khảo!

Thị trường Sản phẩm Tài nguyên 2 Pháp luật tài nguyên (Đại học Kinh tế Quốc dân) Thị trường Sản phẩm Tài nguyên 2 Pháp luật tài nguyên (Đại học Kinh tế Quốc dân)

1 Hãy nêu ưu nhược điểm của kênh tiêu thụ trực tiếp và gián tiếp? Cho ví dụ minh họa từng ưu, nhược điểm tương ứng.

a, Kênh tiêu thụ trực tiếp: Người sản xuất => người tiêu dùng cuối cùng sản phẩm

Kênh tiêu thụ trực tiếp là kênh tiêu thụ mà doanh nghiệp bán thẳng sản phẩm của mình cho người tiêu dùng cuối cùng mà không phải thông trung gian nào

- Ưu điểm:

+ Giảm chi phí trung gian, các sản phẩm được đưa nhanh vào tiêu thụ, doanh nghiệp thường xuyên tiếp xúc với khách hàng, từ đó hiểu rõ nhu cầu của thị trường và tình hình giá cả giúp doanh nghiệp có điều kiện thuận lợi để gây uy tín với khách hàng

- Nhược điểm:

+ Vì tiêu thụ sản phẩm diễn ra trên phạm vị rộng nên cần nhiều điểm bán hàng, khi đó yêu cầu vốn phải lớn để chi cho địa điểm bán hàng, người bán hàng, người quản lý, vận chuyển

+ Hoạt động bán hàng diễn ra với tốc độ chậm, doanh nghiệp phải có mối quan hệ rộng, có thương hiệu tương đối trên thị trường, và khách hàng thì chủ yếu là khách quen

VD: về kênh tiêu thụ trực tiếp áp dụng cho thị trường trong nước

Cửa hàng đầu thu kỹ thuật số VTC, dịch vụ truyền hình cáp, vv

b, Kênh tiêu thụ gián tiếp: người sản xuất => trung gian => người tiêu dùng.

Kênh tiêu thụ gián tiếp là kênh tiêu thụ sản phẩm của doanh nghiệp thông qua các trung gian bán hàng trước khi sản phẩm đến với người tiêu dùng cuối cùng

- Ưu điểm:

+ Doanh nghiệp có thể tiêu thụ sản phẩm trong một thời gian ngắn nhất với khối lượng hàng lớn, thu hồi vốn nhanh tiết kiệm được chi phí bảo quản

- Nhược điểm:

+ Thời gian lưu thông hàng hóa kéo dài, chi phí tiêu thụ tăng, doanh nghiệp khó kiểm soát được các khâu tiêu dùng

VD: Cửa hàng tạp hóa, chợ, siêu thị, bán các mặt hàng như: dầu gội đầu, mì ăn liền, nước giải khát, lương thực, thực phẩm vv

2 Hãy phân tích các nhân tố ảnh hưởng tới cung sản phẩm hàng hóa? Lấy ví dụ minh họa

(1) Giá cả của hàng hóa - dịch vụ

Giá cả là một yếu tố quan trọng có ảnh hưởng quyết định đến số lượng sản phẩm mà doanh nghiệp muốn sản xuất và cung ứng Nếu giá cả tăng lên thì khi bán sản phẩm doanh nghiệp sẽ có mức lãi cao hơn

Vì vậy doanh nghiệp sẽ làm việc nhiều hơn, mua thêm máy móc thiết bị, thuê thêm nhân công và sản lượng cung ứng cũng sẽ tăng lên Ngược lại khi giá cả thấp thì mức lãi của bạn sẽ giảm xuống, vì vậy bạn phải thu hẹp sản xuất, thậm chí có thể ngừng sản xuất hoàn toàn và lượng cung của bạn sẽ giảm dần xuống 0

Ví dụ, nếu giá lúa mì tăng, nông dân sẽ có xu hướng trồng nhiều lúa mì hơn lúa gạo.

Điều này có thể làm giảm nguồn cung gạo trên thị trường Nhìn chung, giá cả là yếu tố ảnh hưởng lớn nhất đến sản phẩm

(2) Giá cả các yếu tố sản xuất (giá cả các yếu tố đầu vào)

Để sản xuất ra sản phẩm doanh nghiệp phải sử dụng nhiều yếu tố đầu vào khác nhau như: nhà xưởng, máy móc thiết bị, lao động, nguyên vật liệu

Nếu giá của một trong các yếu tố đầu vào tăng lên thì chi phí sản xuất ra một đơn vị sản phẩm sẽ cao hơn và do đó doanh nghiệp thu ít lợi nhuận hơn Trong trường hợp này doanh nghiệp sẽ phải thu hẹp sản xuất và lượng cung sản phẩm ra thị trường sẽ ít hơn

Ngược lại, nếu giá của các yếu tố đầu vào giảm xuống thì chi phí sản xuất ra một đơn

vị sản phẩm cũng sẽ thấp hơn và việc sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp sẽ lãi nhiều hơn, do đó doanh nghiệp sẽ mở rộng sản xuất và lượng cung sản phẩm ra thị trường sẽ nhiều hơn

Như vậy, cung về một mặt hàng hóa có mối quan hệ tỉ lệ nghịch với các yếu tố đầu vào được sử dụng để sản xuất ra hàng hóa đó

Ví dụ, trong trường hợp chi phí nhân công cao, điều kiện tự nhiên thuận lợi, chi phí

nguyên liệu, thuế, chi phí vận chuyển, chi phí sản xuất tăng lên, các nhà quản lý sẽ quyết định cung cấp một lượng sản phẩm thấp hơn cho thị trường hoặc dự trữ sản phẩm cho đến khi giá thị trường ổn định

(3) Công nghệ

Công nghệ sản xuất cũng là một yếu tố quan trọng quyết định cung Nếu sử dụng công nghệ sản xuất hiện đại thì năng suất lao động sẽ tăng lên, chi phí để sản xuất một đơn

vị sản phẩm sẽ ít đi, chất lượng sản phẩm sẽ cao hơn, vì vậy lợi nhuận thu về sẽ nhiều hơn và do đó lượng cung sản phẩm ra thị trường sẽ tăng lên

Ngược lại, nếu công nghệ sản xuất lạc hậu thì năng suất lao động sẽ giảm, chi phí để sản xuất một sản phẩm sẽ nhiều hơn, chất lượng sản phẩm cũng thấp hơn, dẫn đến lợi nhuận thu về ít hơn và do đó lượng cung sản phẩm ra thị trường sẽ ít đi

VD: Máy tính, tivi và thiết bị chụp ảnh là những ví dụ điển hình về tác động của công

nghệ tới đường cung Một chiếc máy tính bàn kích thước lớn từng có giá vài nghìn đô giờ đây có thể được mua với giá vài trăm đô với sự cải tiến về lưu trữ và bộ xử lý Trong trường hợp này, nguồn cung cho máy tính trong thời đại ngày nay sẽ cao hơn nhiều so với trước đây

(4) Số lượng người sản xuất

Số lượng người sản xuất có ảnh hưởng trực tiếp đến lượng hàng hoá sản xuất ra trên thị trường Khi có nhiều người sản xuất, lượng cung hàng hóa tăng lên khiến đường cung hàng hoá dịch chuyển sang phải và ngược lại

(5) Kỳ vọng

Lượng sản phẩm mà bạn cung ứng hôm nay cũng có thể bị ảnh hưởng bởi kỳ vọng của bạn về tương lai

Nếu kỳ vọng mang tính tính cực doanh nghiệp sẽ mở rộng sản xuất và do đó lượng cung sản phẩm ra thị trường sẽ nhiều hơn

Ngược lại, nếu kỳ vọng mang tính tiêu cực doanh nghiệp sẽ phải thu hẹp sản xuất và

do đó lượng cung sản phẩm ra thị trường sẽ ít hơn

Chẳng hạn nếu dự kiến giá bán sản phẩm của bạn trong thời gian tới tăng lên thì bạn sẽ

để lại một phần sản phẩm vào kho và hiện tại lượng sản phẩm cung ứng ra thị trường

sẽ ít hơn

Ví dụ:

- Các doanh nghiệp lạc quan rằng nền kinh tế sẽ tăng trưởng vào thời gian tới => DN

mở rộng sản xuất => cung hàng hóa tăng

- Các doanh nghiệp bi quan rằng do dịch bệnh Covid làm cho nền kinh tế Việt Nam chịu nhiều ảnh hưởng => DN thu hẹp sản xuất => cung hàng hóa giảm

(6) Chính sách của chính phủ

Chính sách của chính phủ cũng là một yếu tố có ảnh hưởng đến lượng cung Chẳng hạn như mức thuế cao sẽ làm chi phí sản xuất tăng lên, thu nhập của doanh nghiệp sẽ ít hơn và do đó doanh nghiệp sẽ giảm sản lượng sản xuất

Ngược lại, chính phủ có sự ưu đãi về thuế thì thu nhập của doanh nghiệp sẽ tăng lên và doanh nghiệp sẽ muốn sản xuất nhiều hơn

3 Tại sao cần sự can thiệp của nhà nước do độc quyền bán và độc quyền mua? Nêu các biện pháp điều tiết độc quyền.

a, Cần sự can thiệp của nhà nước do độc quyền bán và độc quyền mua vì:

+ Độc quyền bán là trạng thái thị trường chỉ có duy nhất một người bán nhưng nhiều

người mua và sản xuất ra sản phẩm không có sản phẩm thay thế gần gũi

+ Độc quyền mua là thị trường trong đó có một người mua nhưng lại có nhiều người

bán

Cần sự can thiệp vì:

Trong độc quyền bán chỉ có một người bán duy nhất đang cung ứng toàn bộ mức cung trên thị trường Sản phẩm, hàng hóa trên thị trường đó k có sản phẩm thay thế gần gũi Doanh nghiệp có thể điều hành giá cả để đạt được mục tiêu, hay doanh nghiệp độc quyền là người ấn định về giá Có sự rào cản đối với việc xâm nhập thị trường của các doanh nghiệp mới

Trong độc quyền mua người mua có khả năng thay đổi giá của hàng hóa nó cho phép người mua có thể mua hàng hóa với mức giá trị thấp hơn với giá thị trường cạnh tranh Trên thị trường có duy nhất một người hay doanh nghiệp có nhu cầu, khả năng mua hàng hóa đó

=> Do vậy nhà nước cần có sự can thiệp vào độc quyền bán và độc quyền mua để tạo

ra sự cạnh tranh của người mua và người bán trong thị trường hàng hóa

b, Các biện pháp điều tiết độc quyền:

- Điều tiết dựa vào biện pháp hành chính

- Điều tiết dựa vào khuyến khích

- Điều tiết dựa vào chi phí

- Điều tiết dựa vào thị trường

4 Giả sử hoạt động sản xuất xi măng trên thị trường có hàm chi phí cận biên MC=

20 + 0,1Q, hàm lợi ích cận biên MB= 30 - 0,05Q và hàm chi phí ngoại ứng cận biên MEC= 4+ 0,01Q (Q là sản phẩm tính bằng tấn, P là giá sản phẩm tính bằng USD) a) Xác định mức sản xuất hiệu quả cá nhân và mức sản phẩm tương ứng.

Mức sản xuất hiệu quả của cá nhân là MB = MC

→ 20 + 0,1Q = 30 - 0,05Q → Q = 200/3 ( tấn)

b) Xác định mức sản xuất hiệu quả xã hội và giá tương ứng.

Có MSC = MPC + MEC

mà MPC = MC

→ MSC = MC + MEC

điểm đạt hiệu quả xã hội khi MB = MSC ( vì ngoại ứng tiêu cực)

30 - 0,05Q = 20 + 0,1Q + 4 + 0,01Q

→ Q = 37,5 tấn → P =225/8 USD

5 Kênh tiêu thụ hỗn hợp có ưu điểm gì so với kênh tiêu thụ trực tiếp? Cho ví dụ minh họa về những ưu điểm đó.

Kênh tiêu thụ hỗn hợp là Sự vận dụng cả hai phương thức kênh tiêu thụ trực tiếp và kênh tiêu thụ gián tiếp Là kênh mà các thành phần tham gia trong việc tiêu thụ hàng hóa ngoại trừ nhà sản xuất đóng vai trò là trung gian tiêu thụ hoặc cũng có thể là người tiêu dùng

Ưu điểm so với kênh tiêu thụ trực tiếp:

Việc sử dụng hai phương thức tiêu thụ này sẽ tận dụng được những ưu điểm và khắc phục được những nhược điểm của hai phương thức trên

Giúp nhà sản xuất nhanh chóng mở rộng thị trường nhờ việc người tiêu dùng có thể đồng thời là trung gian phân phối

Nhờ phương thức này mà quá trình phân phối tiêu thụ diễn ra linh hoạt và đem lại hiệu quả cao Hệ thống bán hàng nhanh chóng mở rộng cả về chất lượng và số lượng

Một điều cần chú ý là giá cả trong phương thức phân phối hỗn hợp này phải được quy định cho phù hợp Doanh nghiệp bán lẻ tại các cơ sở thì không nên bán giá quá rẻ vì nó ảnh hưởng đến lợi ích của các đại lý

phần trả lời mẫu thứ 2:

a Kênh tiêu thụ hỗn hợp có ưu điểm so với kênh tiêu thụ trực tiếp ở chỗ:

- Kênh tiêu thụ trực tiếp là: kênh tiêu thụ mà doanh nghiệp bán thẳng sản phẩm

của mình cho người tiêu dùng cuối cùng mà không phải thông trung gian nào

Nhược điểm của tiêu thụ trực tiếp:

+ Vì tiêu thụ sản phẩm diễn ra trên phạm vị rộng nên cần nhiều điểm bán hàng,

khi đó yêu cầu vốn phải lớn để chi cho địa điểm bán hàng, người bán hàng, người quản lí, vận chuyển

+ Hoạt động bán hàng diễn ra với tốc độ chậm, doanh nghiệp phải có mối quan

hệ rộng, có thương hiệu tương đối trên thị trường, và khách hàng thì chủ yếu là

khách quen

- Kênh tiêu thụ hỗn hợp là loại kênh được tạo nên bởi doanh nghiệp sử dụng hỗn hợp cả hai loại trực tiếp và gián tiếp Điều này có nghĩa là cũng một loại sản

phẩm doanh nghiệp có thể tuỳ thuộc vào từng đối tượng khác nhau để sử dụng

kênh khác nhau Cụ thể là: người sử dụng thị trường gần doanh nghiệp có thể sử dụng kênh trực tiếp, còn các khách hàng ở các thị trường xa doanh nghiệp có thể

sử dụng các kênh gián tiếp dài hơn

b Ví dụ minh họa:

Đối với ngư dân ngoài việc bán trực tiếp sản phẩm thủy hải sản cho người tiêu

dùng có thể kết hợp phân phối cho các chợ đầu mối, vừa có thể tiết kiệm chi phí bán hàng vừa có thể đẩy nhanh tốc độ bán

6 Hãy phân tích các nhân tố ảnh hưởng tới cầu sản phẩm hàng hóa? Lấy ví dụ minh họa

(1) Thu nhập của người tiêu dùng

Nhu cầu về hàng hóa và dịch vụ cũng phụ thuộc vào thu nhập của người tiêu dùng Thu nhập càng cao, nhu cầu càng lớn Tuy nhiên, ảnh hưởng của thu nhập tới nhu cầu còn phụ thuộc vào bản chất hàng hóa đang được xem xét Nếu một hàng hóa cụ thể là một hàng hóa thông thường, thì sự gia tăng thu nhập sẽ dẫn đến tăng nhu cầu của nó, thu nhập giảm sẽ làm giảm cầu Nhưng đối với những hàng hóa thuộc mức kém, hay còn gọi là hàng hóa cấp thấp, thu nhập tăng sẽ làm giảm nhu cầu và ngược lại thu nhập giảm sẽ dẫn đến tăng cầu

Ví dụ, giữa sữa chua chưa qua chế biến – một sản phẩm kém chất lượng và sữa đặc –

một hàng hóa bình thường Nếu giá tăng, nhu cầu về sữa chua chưa qua chế biến sẽ giảm trong khi đó nhu cầu cho sữa đặc sẽ tăng Điều này xảy ra bởi vì người tiêu dùng hiện có thu nhập cao hơn và có xu hướng chọn một sản phẩm hoặc dịch vụ tốt hơn để

sử dụng

(2) Giá cả hàng hóa có liên quan

Cầu về hàng hóa không chỉ phụ thuộc vào giá cả của bản thân hàng hóa đó mà nó còn phụ thuộc vào giá cả của các mặt hàng có liên quan

Hàng hóa thay thế thường là một cặp hàng hóa được sử dụng thay thế cho nhau và cùng đáp ứng một nhu cầu Việc tăng giá với sản phẩm thay thế sẽ dẫn đến sự gia tăng nhu cầu đối với một mặt hàng nhất định và ngược lại

Ví dụ: cá và thịt lợn là 2 hàng hóa có thể thay thế cho nhau Giá cá giảm đi thì người ta

sẽ mua nhiều cá hơn Đồng thời họ sẽ mua ít thịt lợn hơn, vì cá và thịt lợn là hai món hàng có thể thỏa mãn được những nhu cầu tương tự nhau

Hàng hóa bổ sung là một cặp hàng hóa được sử dụng cùng nhau để phát huy giá trị sử dụng của hàng hóa Thông thường, hàng hóa bổ sung có ít hoặc không có giá trị khi được tiêu thụ một mình, nhưng khi kết hợp với một hàng hóa hoặc dịch vụ khác, nó làm tăng thêm giá trị chung của sản phẩm Việc tăng giá hàng hóa bổ sung dẫn đến giảm nhu cầu đối với hàng hóa nhất định và ngược lại

Ví dụ, nếu giá của một hàng hóa bổ sung như sữa đặc tăng, thì nhu cầu đối với cà phê

sẽ giảm nhẹ vì sẽ tương đối tốn kém khi sử dụng cả hai hàng hóa với nhau

(3) Tâm lý, tập quán, thị hiếu của người tiêu dùng

Thị hiếu là sở thích của con người không phụ thuộc vào mức giá và thu nhập Thị hiếu

và sở thích của người tiêu dùng có ảnh hưởng trực tiếp đến nhu cầu về một mặt hàng

Khi bạn thích một loại hàng hóa nào đó thì bạn sẽ mua nó nhiều hơn, chẳng hạn như bạn thích uống sữa tươi thì bạn sẽ mua nó nhiều hơn

Ngược lại đối với hàng hóa mà bạn chưa quen dùng thì cầu về loại hàng đó sẽ thấp

VD: Cam là loại quả giàu vitamin C, lại mang lại nhiều lợi ích cho người tiêu dùng,

nên đây là mặt hàng được nhiều người tiêu dùng lựa chọn và thường xuyên mua

(4) Chính sách của Chính phủ

Các chính sách của Chính phủ trong từng thời kì có ảnh hưởng đến mức thu nhập của người tiêu dùng và giá cả của hàng hóa và dịch vụ Do đó ảnh hưởng đến cầu về hàng hóa Chẳng hạn những mặt hàng cần hạn chế tiêu dùng thì Nhà nước đặt mức thuế cao,

do đó giá bán sẽ cao, vì vậy cầu giảm và ngược lại

(5) Dân số

Đây là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến lượng cầu về hàng hóa Khi dân số tăng lên thì mức nhu cầu về hàng hóa cũng sẽ tăng lên Tuy nhiên do khả năng sản xuất và mức thu nhập của người dân, nên quy mô dân số tăng lên thì cơ cấu của nhu cầu sẽ thay đổi

Đối với các mặt hàng thiết yếu khi dân số tăng lên thì cầu về hàng hóa đó sẽ tăng lên ở mọi mức giá

Ví dụ: Nhu cầu gạo ở Việt Nam và Trung Quốc

(6) Kỳ vọng

Kỳ vọng của bạn về tương lai có thể tác động tới nhu cầu của bạn ở hiện tại Chẳng hạn, nếu bạn dự kiến sẽ kiếm được nhiều tiền hơn trong tương lai thì bạn sẽ có thể sẵn sàng bỏ một số tiền tiết kiệm ra để mua hàng hóa

Hoặc bạn dự kiến giá một mặt hàng nào đó sẽ giảm trong thời gian tới thì bạn sẽ không mua hàng hóa đó ở hiện tại

7 Tại sao cần sự can thiệp của nhà nước do hiện tượng Thông tin bất cân xứng?

Nêu các biện pháp điều tiết.

- Thông tin bất cân xứng (Asymmetric Information – AI) là trạng thái bất cân bằng

trong cơ cấu thông tin – giữa các chủ thể giao dịch có mức độ nắm giữ thông tin không ngang nhau Một bên sẽ có thông tin nhiều hơn, đầy đủ hơn và tốt hơn so với bên còn lại Tình trạng chênh lệch về thông tin có thể xảy ra từ trước khi giao dịch được bắt đầu, hoặc cũng có thể khi giao dịch bắt đầu diễn ra thì mới xảy ra Trong trường hợp thứ nhất thông tin bị che đậy, còn trong trường hợp thứ hai, hành động của một phía giao dịch bị che đậy

- AI là một thất bại của thị trường vì nó gây ra hậu quả: sự bất cân xứng thông tin trong trường hợp thứ nhất dẫn tới cái gọi là lựa chọn trái ý của phía giao dịch có ít thông tin hơn Còn hậu quả của sự phi đối xứng thông tin theo trường hợp thứ hai dẫn tới cái gọi

là rủi ro đạo đức ở phía giao dịch nhiều thông tin hơn và che đậy hành vi của mình Những hậu quả này chính là các thất bại thị trường

Ø Lựa chọn ngược hay lựa chọn bất lợi (Adverse selection – AS)

Ø Rủi ro đạo đức hay tâm lý ỷ lại (Moral hazard – MH)