Nguồn gốc, bản chất, vai trò của ý thức và các giải pháp nâng cao tính tích cực, sáng tạo trong học tập của sinh viên hiện nay

HỌC VIỆN NGÂN HÀNG KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ Học phần: Triết Học Mác-Lênin ĐỀ TÀI: Nguồn gốc, bản chất, vai trò của ý thức và các giải pháp nâng cao tính tích cực, sáng tạo trong học tậ

HỌC VIỆN NGÂN HÀNG KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

Học phần: Triết Học Mác-Lênin

ĐỀ TÀI:

Nguồn gốc, bản chất, vai trò của ý thức và các giải pháp nâng cao tính tích cực, sáng tạo trong học tập của sinh

viên hiện nay

Giảng viên hưỡng dẫn : Vũ Thị Thu Hiền

Sinh viên thực hiện : Chu Đức Hiếu

Hà nội, ngày 24 tháng 12 năm 2021

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨ DUY VẬT BIỆN CHỨNG VỀ Ý THỨC 1.1 Nguồn gốc của ý thức 2

1.1.1 Nguồn gốc tự nhiên của ý thức 2

1.1.2 Nguồn gốc xã hội của ý thức 3

1.2 Bản chất của ý thức 4

1.3 Vai trò của ý thức 5

CHƯƠNG 2: GIẢI PHÁP NÂNG CAO TÍNH TÍCH CỰC, SÁNG TẠO TRONG HỌC TẬP CỦA SINH VIÊN HIỆN NAY 2.1.Thực trạng tính tích cực, sáng tạo trong học tập của sinh viên hiện nay 6

2.2.Nguyên nhân nào dẫn đến các hạn chế của tính tích cực, sáng tạo trong học tập của sinh viên hiện nay 8

2.2.1 Nguyên nhân khách quan 8

2.2.2 Nguyên nhân chủ quan 9

2.3 Giải pháp 10

2.3.1 Giải pháp chung 10

2.3.2 Liên hệ bản thân 12

KẾT LUẬN 13

TÀI LIỆU THAM KHẢO 13

MỞ ĐẦU

Toàn cầu hoá là một trong những vẫn đề được quan tâm, là một xu thế đòi hỏi nhiều yếu tố đặt ra cho mỗi một đất nước trên thế giới luôn phải đổi mới, có các hướng đi chính sách chính xác để có thể vận dụng triệt để các nguồn lực của đất nước mà phát triển và hội nhập Quốc tế Việt Nam ta là một đất nước có nền kinh tế đang trên đà phát triển nhưng phải đối mặt với sự biến đổi khoa học kĩ thuật công nghệ trên thế giới diễn ra rất nhanh Thì lúc này tri thức là một yếu tố trọng tâm được coi trọng vì tri thức chính là khoa học Điều này đã đặt ra yêu cầu và thách thức cho Giáo dục Việt Nam vì chất lượng đào tạo hiện nay ở các trường Đại học nước ta hiện này còn thấp, sinh viên ra trường đáp ứng các yêu cầu của xã hội còn ít

Bản thân là một sinh viên, nhận thức được tầm quan trọng của việc học đối với sự phát triển đất nước sau này Học tập là cả một quá trình đòi hỏi sự tích cực và sáng tạo luôn chủ động tiếp thu kiến thức có óc quan sát, tính phê phán trong tư duy hay tò mò trong khoa học Nhưng nhiều sinh viện hiện nay vẫn còn học thụ động, đối phó dẫn dến các hệ quả sau này Lúc này, ta phải đối mặt với một câu hỏi đồng thời cũng là thử thách mang tính thời sự đó là

“Phương pháp nào khiến cho sinh viên hiện nay có thể tiếp thu tri thức một cách năng động, tích cực và sáng tạo?”

Thách thức mang tính thời đại này có thể giải quyết từ góc nhìn triết học bằng việc nghiên cứu một trong hai phạm trù thuộc vấn đề cơ bản của

triết học đó chính là ý thức Đây cũng chính là lí do em chọn đề tài: “Nguồn

gốc, bản chất, vai trò của ý thức và các giải pháp nâng cao tính tích cực,

sáng tạo trong học tập của sinh viên hiện nay.” Mọi hoạt động của con người

đều do ý thức chỉ đạo, vì vậy vai trò của ý thức không phải trực tiếp tạo ra hay thay đổi thế giới vật chất mà nó trang bị mà nó trang bị cho con người những tri thức Vì thế tìm hiểu về ý thức qua quan điểm triết học DVBC về nguồn gốc, bản chất và vai trò để từ đó vận dụng lý luận để giải quyết hay có những

biện pháp đúng đắn cho quá trình học tâp mỗi sinh viên đạt hiệu quả tích cực

và sáng tạo tốt hơn

Chương 1: Quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng về ý thức

1.1, Quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng về nguồn gốc của ý thức

1.1.1, Nguồn gốc tự nhiên của ý thức

Dựa trên những thành tựu mới của khoa học tự nhiên về sinh lý học – thần kinh hiện đại , các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác – Lênin khẳng định rằng, ý thức chỉ là thuộc tính của vật chất Nhưng không phải là của mọi dạng vật chất, mà là thuộc tính của một dạng vật chất sống có tổ chức cao nhất là

bộ óc con người Bộ óc con người càng hoàn thiện, hoạt động sinh lý thần kinh của bộ óc càng có hiệu quả, ý thức của con người ngày càng phong phú

và sâu sắc Bộ óc con người có cấu trúc đặc biệt phát triển, rất tinh vi và phức tạp, bao gồm khoảng 14 – 15 tỷ tế bào thần kinh, các tế bào này liên hệ với các giác quan để thu nhận và xử lý thông tin từ thế giới khách quan vào não

bộ rồi điều khiển toàn bộ các hoạt động của cơ thể trong quan hệ đối với thế giới bên ngoài qua cơ chế phản xạ có điều kiện và không điều kiện Ý thức là hình thức phản ánh đặc trưng chỉ có ở con người và là hình thức phản ánh cao nhất của thế giới vật chất

Phản ánh là thuộc tính phổ biến của mọi dạng vật chất, được biểu hiện trong sự liên hệ, tác động qua lại giữa các đối tượng vật chất với nhau Đó là

sự tái tạo những đặc điểm của một hệ thống vật chất này ở một hệ thống vật chất khác trong quá trình tác động qua lại của chúng Những đặc điểm được tái tạo ở dạng vật chất chịu sự tác động bao giờ cũng mang thông tin của dạng vật chất tác động

Giới tự nhiên vô sinh có kết cấu vật chất đơn giản, do vậy trình độ phản ánh đặc trưng của chúng là phản ánh vật lý, hoá học Đây là trình độ phản ánh mang tính thụ động, chưa có sự định hướng hay lựa chọn Giới hữu sinh ra đời có kết cấu vật chất phức tạp hơn Đó là trình độ phản ánh sinh học trong

các cơ thể sống có tính định hướng, lựa chọn, giúp cho các cơ thể sống thích nghi với môi trường để tồn tại Trình độ phản ánh sinh học của các cơ thể sống cũng bao gồm nhiều hình thức cụ thể cao thấp khác nhau tuỳ thuộc mức

độ hoàn thiện, đặc điểm của cấu trúc của các cơ quan chuyên trách làm chức năng phản ánh: ở thực vật, là sự kích thích; ở động vật có hệ thần kinh, là xự phản xạ; ở động vật cấp cao có bộ óc, là tâm lý

Tâm lý động vật là trình độ phản ánh cao nhất của các loài động vật, bao gồm cả phản xạ không điều kiện và có điều kiện Tuy nhiên tâm lý động vật chưa phải là ý thức, mà đó là tình độ phản ánh mang tính bản năng của các loài động vật bậc cao, xuất phát từ nhu cầu sinh lý tự nhiên, trực tiếp của cơ thể động vật chi phối

1.1.2, Nguồn gốc xã hội của ý thức

Sự phát triển của giới tự nhiên mới tạo ra tiền đề vật chất có năng lực phản ánh, chỉ là nguồn gốc sâu xa của ý thức Hoạt động thực tiễn của loài ngoài mới là nguồn gốc trực tiếp tquyết định sự ra đời của ý thức Ý thức và lao động, hai yếu tố này vừa là nguồn gốc vừa là tiền đề của sự ra đời ý thức

Ph Ăngghen đã chỉ rõ: “Trước hết là lao động; sau lao động và đồng thời với lao động là ngôn ngữ; đó là hai sức kích thích chủ yếu đã ảnh hưởng đến bộ

óc con vượn, làm cho bộ óc đó dần dần chuyển biến thành bộ óc con người”

Lao động là quá trình con người sử dụng công cụ tác động vào giới tự nhiên nhằm thay đổi giới tự nhiên phù hợp với nhu cầu của con người Nhờ

có lao động nền văn minh của loài người mới dần được hình thành và phát triển

Trong quá trình lao động, con người sử dụng các công cụ lao động tác động vào đối tượng hiện thực bộc lộ những thuộc tính, kết cấu, qui luật vận động của nó, biểu hiện thành những hiện tượng nhất định mà con người có thể quan sát được.Những hiện tượng ấy, thông qua hoạt động của các giác quan, tác động vào bộ óc người, thông qua hoạt động của bộ não con người, tạo ra khả năng hình thành nên những tri thức nói riêng và ý thức nói chung Như

vậy, sự ra đời của ý thức chủ yếu do hoạt động cải tạo thế giới khách quan thông qua quá trình lao động

Lao động ngày một phát triển thì gắn liền với đó là sự ra đời và phát triển của ngôn ngữ Lao động ngay từ đầu đã mang tính tập thể Mối quan hệ giữa các thành viên trong lao động nảy sinh ở họ nhu cầu giao tiếp để thể hiện suy nghĩ bản thân thì phải có phương tiện để biểu đạt Ngôn ngữ là hệ thống tín hiệu vật chất mang nội dung của ý thức Ngôn ngữ xuất hiện trở thành “vỏ vật chất” của tư duy, là hiện thực trực tiếp của ý thức Ngôn ngữ (tiếng nói và chữ viết) vừa là phương tiện giao tiếp, vừa là công cụ của tư duy Nhờ ngôn ngữ con người có thể biểu đạt suy nghĩ, trao đổi kinh nghiệm, tư tưởng tình cảm cho nhau, lưu giữ và kế thừa những tri thức, kinh nghiệm phong phú của

xã hội đã tích luỹ được qua bao thế hệ, thời kỳ lịch sử

Hoạt động thực tiễn phong phú của loài người là môi trường để ý thức hình thành, phát triển và khẳng định sức mạnh sáng tạo của nó Nghiên cứu nguồn gốc ý thức cũng là một cách để tiếp cận hiểu rõ bản chất của ý thức, khẳng định bản chất xã hội của ý thức

1.2, Quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng về bản chất của ý thức

Bản chất của ý thức là hình ảnh chủ quan của thế giới khách, là quá trình phản ánh tích cực, sáng tạo hiện thực khách quan của óc người Về bản chất: vật chất là hiện thực khách quan, ý thức là hiện thực chủ quan Ý thức là cái phản ánh thế giới khách quan , không phải là sự vật mà chỉ là “hình ảnh” của sự vật ở trong óc con người Về nội dung mà ý thức phản ánh là khách quan, còn hình thức phản ánh là chủ quan Ý thức là cái vật chất ở bên ngoài được “di chuyển” vào trong đầu óc con người và được cải biến đi qua lăng kính chủ quan của mỗi người Kết quả phản ánh của ý thức tuỳ thuộc vào nhiều yếu tố: đối tượng phản ánh, điều kiện lịch sử - xã hội, phẩm chất, năng lực, kinh nghiệm sống của chủ thể phản ánh

Ý thức là sự phản ánh hiện thực khách quan vào trong bộ óc con người một cách năng động, sáng tạo, chủ động tích cực Đây là một đặc tính căn bản

để phân biệt trình độ phản ánh ý thức người với tình độ phản ánh tâm lí động vật Sự phản ánh của ý thức con người không phải sự sao chép một cách giản đơn, hay một cách thụ động máy móc cái thế giới vật chất ở bên ngoài Tính sáng tạo của ý thức vô cùng phong phú và đa dạng Nó là định hướng, tiếp nhận, chọn lọc, xử lí, lưu giữ thông tin và trên cơ sở thông tin đã có có thể tạo

ra những thông tin mới và phát hiện ra ý nghĩa của thông tin mới được tiếp nhận

Từ kết quả nghiên cứu nguồn gốc và bản chất của ý thức cho thấy, ý thức là hình thức phản ánh cao nhất riêng có của óc người về hiện thực khách quan trên cơ sở thực tiễn xã hội – lịch sử Tính xã hội của ý thức thể hiện ở nguồn gốc hình thành, phương thức tồn tại và phát triển của nó Ý thức luôn luôn gắn với hoạt động thực tiễn, chịu sự chi phối của các quy luật tự nhiên, quy luật xã hội và nhu cầu giao tiếp của con người C Mác đã khẳng định rằng: “Ngay từ đầu ý thức đã là sản phẩm xã hội và vẫn là như vậy Chừng nào con người còn tồn tại” Không có bộ óc con người, không có hoạt động thực tiễn xã hội thì không thể có ý thức

1.3, Quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng về vai trò của ý thức

Vật chất và ý thức là hai hiện tượng đối lập nhau về bản chất Vật chất quyết định nội dung của ý thức bởi ý thức là sự phản ánh thế giới khách quan vào bộ óc con người Nhưng ý thức vẫn có tính độc lập tương dối và tác động trở lại vật chất

Thứ nhất, khi ý thức ra đời thì nó có “đời sống” riêng, có quy luật vận dộng, phát triển riêng, không lệ thuộc một cách máy móc vào vật chất Nó có thể thay đổi nhanh, chậm, song hành so với hiện thực, nhưng nhìn chung nó thường thay đổi chậm so với sự biến đổi của thế giới vật chất

Thứ hai, sự tác động trở lại của ý thức đối với vật chất phải thông qua hoặt động thực tiễn của con người Tự bản thân ý thức thì không thể biến đổi

được hiện thực Mà qua hoạt động thực tiễn, ý thức có thể làm biến đổi những điều kiện hoàn cảnh vật chất để phục vụ cho cuộc sống của con người

Thứ ba, vai trò của Ý thức thể hiện ở chỗ chỉ đạo hoạt động, hành động của con người Nó có thể quyết định làm cho hoạt động của con người đúng hay sai, thành công hay thất bại Sự tác động trở lại của ý thức đối với vật chất luôn diễn ra theo hai chiều hướng tích cực hoặc tiêu cực

Thứ tư, xã hội càng phát triển thì vai trò của ý thức ngày càng to lớn, nhất là trong thời đại 4.0 hiện nay, khi mà các tri thức khoa học trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp Trong bối cảnh toàn cầu hóa, vai trò của tri thức khoa học, của tư tưởng chính trị, tư tưởng nhân văn là sức quan trọng

Điều này đã đặt ra nhiều vẫn đề hay những thách thức lớn cho các sinh viên trẻ Việt Nam Khi xã hội ngày càng phát triển, đòi hỏi sự tích cực năng động, sáng tạo của các bạn sinh viên trong việc học thì mới có thể đáp ứng nhu cầu xã hội, bắt kịp sự phát triển của thế giới

Chương 2: Giải pháp nâng cao tính tích cực, sáng tạo trong học tập

2.1 Thực trạng tính tích cực, sáng tạo trong học tập của sinh viên hiện nay

Nói đến sinh viên Việt Nam thì tức là ta đang nói đến một thế hệ trẻ đầy nhiệt huyết và sức sáng tạo Họ là thế hệ trẻ nắm trong tay những tri thức của thời đại, được đào tạo toàn diện và đầy đủ nhất Sinh viên là lớp trẻ tràn đầy ý tưởng và sự sáng tạo, luôn là người tiên phong cho các công cuộc đổi mới về kinh tế, giáo dục, khoa học… Họ luôn biết cách nắm bắt lấy cơ hội để bắt đầu cho việc nghiên cứu, phát minh hay sáng chế Biết cách để xây dựng

kế hoạch học tập tích cực chủ động không chỉ từ thầy cô mà còn từ mọi nguồn tài liệu sách báo nghiên cứu Nguồn tri thức để sinh viên tiếp cận là vô hạn, sinh viên Việt Nam còn đón nhận những cái hay từ mọi lĩnh vực như văn hoá, nghệ thuật… Tham gia vào các câu lạc bộ hay hoạt động xã hội thì cũng giúp

họ luôn cập nhật thông tin, kiến thức mới mẻ để thay đổi bản thân phù hợp với sự phát triển của xã hội

Tích cực, sáng tạo trong học tập là một nét đẹp của sinh viên Việt Nam

họ dám nghĩ, dám làm, dám đương đầu với thử thách Tham gia vào các cuộc thi nghiên cứu khoa học sáng tạo thì các suy nghĩ, ý tưởng không đơn thuần chỉ tồn tại trong bộ não mà luôn được thực hiện hoá bằng các hành động thực

tế Táo bạo nhưng không liều lĩnh, trước khi bắt đầu một việc sinh viên luôn nghiên cứu, tính toán các khả năng có thể xảy ra, xem xét các điều kiện đầy

đủ rồi mới tiến hành phát triển ý tưởng của bản thân Điều đáng nói, dù thất bại hay thành công thì họ vẫn sẵn sàng chấp nhận, dám nhìn thẳng và vượt qua nó

Sinh viên Việt Nam hiện nay ngày một tiến bộ không còn bị ảnh hưởng bởi yếu tố điều kiện vật chất tác động vào ý thức tích cực, sáng tạo trong học tập Họ tự lập trong cuộc sống, không phụ thuộc vào chu cấp từ gia đình, làm chủ bản thân, làm chủ ý thức Đi làm thêm cũng giúp họ học được nhiều kinh nghiệm từ đời sống thực tế, dẫu tích cực hay tiêu cực sinh viên vẫn tự biết cách rút ra các bài học cho bản thân Ý thức được trách nhiệm và mục tiêu đề

ra họ luôn cố gắng tự học và rèn luyện trong mọi lúc để đạt các thành tích như học bổng, các chứng chỉ ngoại ngữ, danh hiệu Sinh viên 5 tốt… Làm đẹp bản thân bằng tri thức là con đường giúp họ tiến tới thành công, là cách để sinh viên khẳng định bản thân

Phân tích một vấn đề không thể không nhắc đến mặt hạn chế để có cái nhìn toàn diện Vẫn còn tồn tại một bộ phận sinh viên chưa thực sự năng động tích cực trong việc học tập Sinh viên, họ không chịu đọc giáo trình để nghiên cứu trước các tiết học hay tìm sách, tài liệu mở rộng để phục vụ cho chuyên ngành theo học Trong thời đại dịch bệch Covid-19 ảnh hưởng đến quá trình dạy học đã tiến tới phương pháp học trực tuyến thì nhiều cá nhân đã lợi dụng các bất tiện để có thể bỏ tiết hoặc không chú ý bài giảng của thầy cô trên lớp qua việc tắt camera và micro hoặc điểm danh rồi để máy ở đó đi làm việc

khác Trong lớp không chịu hăng hái phát biểu ý kiến, xây dựng quan điểm bản thân để mọi người cùng bàn luận Luôn có tâm lý ngại nói hay biết sẽ có người nói thay mình nên khiến họ trở nên thụ động trong việc học Học phải hiểu bản chất có thể áp dụng vào cuộc sống mới là học, chứ không phải học trên lí thuyết như một số bộ phận sinh viên đến khi ra trường là quên hết Không tìm cách để thay đổi phương pháp học có tích cực sáng tạo hơn mà chỉ

có thái độ thờ ơ, không quan trọng và gian lận trong bài kiểm tra, bài thi là điều dễ xảy đến Tích cực, sáng trong học tập không đơn thuần là rèn luyện về trí mà còn về thể, nhiều người chỉ chăm chú thu nạp kiến thức nhưng không

có kỹ năng mềm, kỹ năng xã hội như thuyết trình, giao tiếp đám đông,… Khiến họ gặp nhiều khó khăn trong việc giải quyết các vấn đề hay công việc sau này

Bản thân em là một sinh viên năm nhất của Học viện Ngân Hàng trong khoảng thời gian đầu có chút ảnh hưởng tâm lý học tập vì bị thay đổi phương pháp học cũng như đây là một môi trường mới Nhưng dưới sự chỉ dẫn của thầy cô, cung như nguồn tài liệu phong phú, hay các dự án học tập mà các thầy cô đưa ra đã giúp em có thể thích nghi và thay đổi được phương pháp học của mình trở nên chủ động và tích cực hơn Với khối lượng kiến thức lớn

và thời gian trên lớp giới hạn bản thân em đã nhận thức và đã làm như đọc trước tài liệu, nghiên cứu giáo trình, ghi chú các bài giảng của cô để tiện theo dõi và xem lại bài học vào mỗi cuối buổi Cố gắng liên hệ kiến thức vào thực

tế để có cái nhìn sâu sắc hơn, cũng như tư duy sáng tạo phát triển

2.2 Nguyên nhân nào dẫn đến các hạn chế của tính tích cực, sáng tạo trong học tập của sinh viên hiện nay

2.2.1 Nguyên nhân khách quan

Vậy nguyên nhân nào dẫn đến tình trạng sự tích cực, sáng tạo của sinh viên ngày càng bị hạn chế Đầu tiên ta có thể nói đến sự thay đổi của môi trường học dẫn đến sự thích nghi chưa kịp thời của mỗi bạn sinh viên năm nhất Một môi trường đại học đòi hỏi sự tự giác, tích cực, sáng tạo của mỗi