Tuy nhiên, những mối quan hệ chung nhất giữa các hiện tượng, đặc biệt là tự nhiên và xã hội, đã được các nhà triết học Mác – Lênin – Ăngghen phát hiện và khám phá thông qua quá trình ngh
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ
=====000=====
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC
QUAN HỆ GIỮA XÃ HỘI VỚI TỰ NHIÊN VÀ VẤN
ĐỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
Sinh viên thực hiện :
Giảng viên hướng dẫn : TS Trần Huy Quang
Trang 2MỤC LỤC
LỜI MỞ ĐẦU 3
PHẦN NỘI DUNG 5
I CƠ SỞ LÝ LUẬN 5
1 Khái niệm xã hội và tự nhiên 5
1.1 Khái niệm xã hội. 5
1.2 Khái niệm tự nhiên 5
2 Mối quan hệ giữa xã hội và tự nhiên 6
I.1 Bộ phận đặc thù của tự nhiên – xã hội 6
I.2 Nền tảng của xã hội – tự nhiên 6
I.3 Tác động của xã hội đối với tự nhiên 7
I.4 Yếu tố ảnh hưởng đến tự nhiên và xã hội 7
I.5 Con người trong mối quan hệ giữa tự nhiên và xã hội 8
II BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 9
3 Thực trạng môi trường ở Việt Nam hiện nay 9
3.1 Vấn đề ô nhiễm chất thải công ngiệp 9
3.2 Vấn đề ô nhiễm môi trường rừng 10
3.3 Vấn đề ô nhiễm nguồn nước 10
4 Nguyên nhân ảnh hưởng đến môi trường 11
5 Hậu quả của ô nhiễm môi trường 12
6 Giải pháp hạn chế ảnh hưởng ô nhiễm môi trường 13
III KẾT LUẬN 15
TÀI LIỆU THAM KHẢO 16
Trang 3download by : skknchat@gmail.com
Trang 4LỜI MỞ ĐẦU
Trong thế giới khách quan và độc lập, các sự vật hiện tượng luôn có mối quan hệ chặt chẽ, tác động lẫn nhau và vô cùng phức tạp Tuy nhiên, những mối quan hệ chung nhất giữa các hiện tượng, đặc biệt là tự nhiên và xã hội, đã được các nhà triết học Mác – Lênin – Ăngghen phát hiện và khám phá thông qua quá trình nghiên cứu tìm tòi và đi tư duy sâu sắc những quy luật phổ biến nhất của thế giới Tự nhiên và
xã hội là hai yếu tố cơ bản và nền tảng của thế giới: nguồn gốc cho sự tồn tại của con người và thế giới chính là tự nhiên, còn sự ảnh hưởng và tác động đến sự phát triển của thế giới quan chính là xã hội Vì thế đây là hai yếu tố quan trọng, không thể nào tách rời, tác động qua lại lẫn nhau và không thể thiếu nên việc học hỏi và tìm hiểu rõ là điều cơ bản và cần thiết để chúng ta có thể có tầm nhìn sâu sắc và bao quát hơn về chính sự phát triển của lịch sử, thế giới quan và con người trong xã hội
Từ thời cổ đại xa xưa, tự nhiên đã ban phát cho chúng ta những điều kiện cần thiết: nước, không khí, đất đai, để chúng ta có thể sinh tồn, hình thành và phát triển Sau nhiều quá trình phát triển cũng như thăng trầm của lịch sử, con người dần phát triển
và hoàn thiện hơn Trong những năm của thế kỉ 20, với sự phát triển mạnh mẽ của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước cũng như sự tiến bộ của khoa học
và công nghệ thông tin, con người dần đạt được những thành tựu to lớn cũng như nền kinh tế của nước nhà đang dần được tăng trưởng và phát triển Và cũng chính về thế, chất lượng cuộc sống của người dân cũng dần được nâng cao Nhưng cũng chính vì thế, những tác động và ảnh hưởng của con người lên môi trường, thiên nhiên giờ đây càng đáng được quan tâm và chú ý hơn bao giờ hết Bởi có một sự thật rằng, những quốc gia có nền kinh tế phát triển đã phải đánh đổi rất nhiều về thiên nhiên để có thể đi đầu trong nhiều lĩnh vực cũng như phát triển nền kinh tế Và
Trang 5những thách thức về môi trường Vậy nên, đây là một vấn đề cấp bách, cần thiết chúng ta phải tìm ra những phương pháp và cách thức để cải thiện và khắc phục những hậu quả về môi trường
Đó chính là lí do vì sao em đã lựa chọn đề tài “Quan hệ giữa xã hội và tự nhiên và vấn đề bảo vệ môi trường ở Việt Nam hiện nay” Bài tiểu luận của em sẽ định nghĩa khái niệm tự nhiên, xã hội cũng như làm rõ mối quan hệ giữa tự nhiên và xã hội Và qua đó, em sẽ làm rõ thực trạng, nguyên nhân và hậu quả của việc ô nhiễm môi trường ở Việt Nam rồi từ đó đề ra những phương án để hạn chế những tác động xấu của con người đối với môi trường và hệ sinh thái trong bối cảnh hiện nay
Trang 6PHẦN NỘI DUNG
1. Khái niệm xã hội và tự nhiên 1.1 Khái niệm tự nhiên
Nói đến tự nhiên là nói đến sự sống xung quanh chúng ta bao gồm đất đai, không khí, tài nguyên, nguồn nước, thế giới động vật Còn theo cách hiểu khoa học, tự nhiên bao gồm toàn bộ thế giới khách quan này, từ những nguyên tử nhỏ bé nhất cho đến vũ trụ ngân hà rộng lớn Và có thể nói, từ xưa đến nay, tự nhiên có vai trò
vô cùng quan trọng và cần thiết Tự nhiên cung cấp những yếu tố cần thiết giúp con người duy trì sự sống để tồn tại Hơn nữa việc khám phá, tìm hiểu về tự nhiên, phát hiện ra mối quan hệ giúp con người phát triển, tiến hóa và hoàn thiện chính bản thân mình Các phát hiện của các nhà khoa học tự nhiên, đặc biệt từ cuối thế kỉ
XX đến đầu thế kỉ XIX đã đem đến nhiều ứng dụng quan trọng sau này, có thể kể đến như “Thuyết Tương đối Tổng quát” của nhà bác học nổi tiếng Albert Einstein đã
“chứng minh không gian, thời gian, khối lượng luôn biến đổi cùng với sự vận động của vật chất” Học thuyết này đã có nhiều đóng góp cho lĩnh vực thiên văn học nói riêng cũng như khoa học tự nhiên nói chung Hay trong khoảng thời gian từ năm 1898 đến 1902, nhà vật lý học Marie Curie đã phát hiện các chất phóng xạ mạnh và vô cùng quan trọng là polini và radium Nghiên cứu này đã có đóng góp cho lĩnh vực y sinh cũng như nghiên cứu nguyên tử Chính nghiên cứu này cũng giúp bà giành giải Nobel
về Hóa học vào năm 1911 ( sách + wikipedia)
Có thể nói, chính tự nhiên là yếu tố cũng như là một tiền đề quan trọng giúp con người tồn tại và phát triển đến tận bây giờ
Trang 71.2 Khái niệm xã hội
Xã hội bao gồm một nhóm người tồn tại trong tự nhiên có mối quan hệ mật thiết cũng như tác động qua lại lẫn nhau Xã hội, con người chính là một trong những nền tảng hình thành nên triết học nói chung cũng như triết học Mác – Lênin nói riêng Khác với tự nhiên – tồn tại và hình thành một cách ngẫu nhiên, tự phát, hiển nhiên thì xã hội trái lại hình thành qua ý thức, qua những hành động có nhận thức và có hiểu biết của từng cá nhân nói riêng và cộng đồng nói chung Xã hội, để tồn tại, cũng buộc phải luôn tự vận động, làm mới cũng như hoàn thiện và phát triển không ngừng nghỉ Hơn nữa xã hội cũng là một phần không thể thiếu và tách rời của tự nhiên
2 Mối quan hệ giữa xã hội và tự nhiên
2.1 Bộ phận đặc thù của tự nhiên – xã hội
Có thể nói, con người chính là một phần của tự nhiên như mọi loài sinh vật khác trên Trái đất này Để trở thành động vật bậc cao, con người cũng phải trải qua quá trình tiến hóa theo thời gian, từ loài vượn cổ đến người tinh khôn và rồi cuối cùng là người hiện đại Và vì con người là sản phẩm của tự nhiên và tạo hóa, con người cũng phải tuân theo những quy luật sinh học nhất định Trong chính quá trình tiến hóa để trở thành động vật bậc cao, con người còn phải lao động Triết học Mác Lenin đã từng khẳng định “lao động sáng tạo ra con người” Đó là quá trình con người khai thác, tối ưu hóa tự nhiên để phục vụ cho nhu cầu của cá nhân mình Hơn nữa, qua quá trình đó, con người trưởng thành hơn và hoàn thiện bản thân hơn, cả
về mặt lý trí và mặt tinh thần Không chỉ thế, trong quá trình tiến hóa, các mối quan
hệ của con người cũng dần thay đổi Lối sông theo bầy đàn của con người thời cổ đại đã trở thành lối sống theo xã hội có ý thức, hành động có suy nghĩ
Trang 82.2 Nền tảng của xã hội – tự nhiên
Tự nhiên chính là nguồn gốc hình thành nên con người và cũng là nơi để con người
có thể tiếp tục sống, phát triển và sinh tồn Tự nhiên đã cung cấp môi trường sống: không khí, đất đai, nước ngọt, cho con người và con người qua lao động cũng đã khai thác tự nhiên để phục vụ cho nhu cầu sinh hoạt của chính bản thân mình
Khi con người đã có thể lao động, thiên nhiên chính là nguồn cung dồi dào cho con người khai thác và sản xuất Từ việc tạo ra lửa, tìm kiếm thức ăn, xây dựng chỗ ở, con người từ thời cổ đại có thể xây dựng xã hội và phát triển đến bây giờ chính là nhờ thiên nhiên
2.3 Tác động của xã hội đối với tự nhiên
Tác động đầu tiên đối với tự nhiên chính là trình độ phát triển của xã hội Khi con người có một trình độ nhất định, khi có thể khai thác và lao động, tự nhiên chính là yếu tố cung cấp nguyên liệu để con người sử dụng và sản xuất Ngày nay, khi đã tiếp thu tiến bộ của khoa học công nghệ, con người vẫn luôn phải phụ thuộc vào tự nhiên Và vì thế, có thể nói, cho dù con người cổ đại hay con người hiện đại thì cũng đều là một phần không thể tách rời của tự nhiên, đều phải dựa vào tự nhiên để sinh tồn và phát triển
Tự nhiên là nguồn cung thì xã hội chính là nguồn cầu, và là nguồn biến đổi những nguyên liệu thành tư liệu sản xuất phục vụ cho những nhu cầu thiết yếu Con người
sử dụng những nguồn nguyên liệu của tự nhiên để phát triển: dầu mỏ, khoảng sản, khí đốt, Tự nhiên dần bị biến đổi qua năm tháng qua chính tác động của xã hội
Trang 92.4 Yếu tố ảnh hưởng đến tự nhiên và xã hội
Yếu tố đầu tiên đó chính là trình độ phát triển của xã hội Khi đạt độ phát triển nhất định, mục đích sản xuất thay đổi, khi khoa học kĩ thuật công nghệ phát triển, mối quan hệ giữa con người và tự nhiên cũng thay đổi Thay vì sống hài hòa với tự nhiên, giờ đây, con người coi tự nhiên như một đối tượng để chiếm lĩnh và thống trị Với quan niệm cho rằng “con người là chúa tể muôn loài”, con người cho rằng mình
có thể tác động đến tự nhiên theo ý của chính mình một cách tùy tiện nhằm mục đích thu lợi nhuận Việc cải tạo tự nhiên tùy ý theo mục đích của cá nhân đã xảy ra nhiều hậu quả nghiêm trọng về môi trường đối với nhân loại
Yếu tố thứ hai là trình độ nhận thức và sự vận dụng của con người trong thực tiễn Con người hành động – điều đó cần có sự điều khiển của ý thức Vì thế khi con người nhận thức đúng đắn về tầm quan trọng của tự nhiên thì con người sẽ làm những việc làm phục vụ và bảo vệ cho sự phát triển bền vững và lâu dài của tự nhiên Tuy nhiên nếu con người mang trong mình suy nghĩ nhận thức lệch lạc, muốn làm chủ và phá hoại thiên nhiên thì chắc chắn hệ sinh thái đã dần dần bị phá
vỡ và đến một lúc nào đó chính nhân loại sẽ phải chịu trách nhiệm cho những hành động của chính bản thân mình Việc nhận thức đúng đắn cần đi cùng với hành động thực tiễn
2.5 Con người trong mối quan hệ giữa tự nhiên và xã hội
Con người là một phần không thể nào tách rời của yếu tố tự nhiên và yếu tố xã hội
Tự nhiên hình thành nên chính con người và con người lại tạo ra chính xã hội Sống giữa tự nhiên và giữa người với người trong xã hội, con người chính là hiện thân của bản chất đơn sơ, chất phác của tự nhiên và bản chất văn minh của xã hội
Trang 10Tuy nhiên, con người với mong muốn phát triển và thu lợi nhuận lớn nhất có thể, đã đánh đổi rất nhiều về mặt môi trường Vì vậy con người cần phải nhanh chóng nhận thức những ảnh hưởng tiêu cực của mình để đưa ra những giải pháp bảo vệ và cải thiện chính môi trường sống của mình
II BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 3 Thực trạng
ở môi trường hiện nay
Là một đất nước đang phát triển, với sự phát triển mạnh mẽ của quá trình công nghiệp hóa hiện địa hóa, Việt Nam đã và đang đạt được những thành tựu nhất định
và đang trong quá trình hội nhập kinh tế ở những lĩnh vực như văn hóa, công nghệ thông tin, kinh tế Nhưng mặt khác, Việt Nam cũng đang phải đương đầu với vô vàn những thách thức về vấn đề tự nhiên và môi trường do khí thải từ các nhà máy cũng như việc khai thác quá mức dẫn đến nguồn tài nguyên thiên nhiên bị cạn kiệt cũng như bị xói mòn Dưới đây là những vấn đề nghiêm trọng về môi trường còn tồn đọng ở Việt Nam
III.1 Vấn đề về ô nhiễm chất thải công nghiệp
Ô nhiễm rác thải từ các doanh nghiệp, các nhà sản xuất, các nhà máy, xí nghiệp hiện nay đang là một vấn đề nhức nhối và cần được quan tâm Theo quan sát, có nhiều nhà máy được xây dựng từ những năm nhà nước áp dụng mô hình kinh tế thị trường
cũ (1976 -1986) còn hoạt động đến thời điểm hiện tại, vẫn còn những hệ thống, thiết
bị lạc hậu Thậm chí có những nhà máy thiếu nguồn vốn và đầu tư mà thiếu hệ thống
xử lý rác thải hiệu quả Và vì thế, có một phần không nhỏ những rác
Trang 11thải công nghiệp không được xử lý được thải ra môi trường Có những xí nghiệp thậm chí còn hoạt động gần khu dân cư và điều này đặc biệt ảnh hưởng tới sức khỏe cũng như chính môi trường sống của người dân xung quanh
Theo thống kê của sở Tài nguyên và Môi trường, trung bình Việt Nam có 15 triệu tấn rác được thải ra và rác thải từ khu công nghiệp chiếm 17% trên tổng số và Hà Nội trong năm 2005 đã chịu ảnh hưởng từ 59,3 tấn rác thải công nghiệp nguy hiểm Chính điều này đã góp phần làm tăng nồng độ PM 10 trong không khí 4%-20% cũng như các chất có thể kể đến như SO2, NO2, NH3, đã tăng lên đáng kể dưới tiêu chuẩn được cho phép Việc này cũng đã ảnh hưởng rất nhiều đến chất lượng cuộc sống và sức khỏe của cư dân cũng như những người lao động, công nhân xí nghiệp
III.2 Vấn đề về ô nhiễm môi trường rừng
Nguyên nhân cho vấn đề ô nhiễm môi trường rừng chính là sự khai thác quá mức gỗ cũng như chặt phá rừng để lấy đất nông nghiệp của người dân Việc này đã một phần làm biến đổi khí hậu, tăng thiên tai bão lũ, tăng khí CO2 trong không khí và cũng làm gia tăng nguy cơ cháy rừng trong những ngày nắng nóng
Rừng có vai trò quan trọng và cần thiết đối với sự tồn tại, hình thành và phát triển của xã hội loài người Rừng có khả năng điều hòa hệ sinh thái, có khả năng hấp thụ trung bình 2,4 tỷ tấn CO2 trên toàn thế giới cũng như là nơi cư trú cho nhiều loài sinh vật Tuy nhiên theo thống kê, diện tích rừng ở Việt Nam đang dần bị suy giảm với một tốc độ nhanh chóng Cụ thể mỗi năm trung bình đất nước ta mất khoảng 2.500 ha rừng và theo số liệu năm 2011, rừng bị thiệt hại ở Việt Nam được ước tính lên tới 22.800 ha và số rừng bị cháy rơi vào khoảng 13.700 ha
Trang 12III.3 Vẫn đề về ô nhiễm nguồn nước ngọt
Nước là yếu tố quan trọng và sống còn để duy trì sự sống của con người Và vì vậy, tình trạng ô nhiễm môi trường nước vẫn luôn là vấn đề nóng hổi, quan trọng và phức tạp Ô nhiễm nguồn nước có thể đến từ nhiều nguyên nhân, có thể kể đến như hành động xả rác thải ra sông hồ của người dân, hành động xả chất thải độc hại ra biển hồ của các nhà máy, xí nghiệp, Theo số liệu của viện Y học lao động và Vệ sinh môi trường, tại Việt Nam, có 17 triệu người không thể tiếp cận với nước sạch, trong đó có đến 9.000 người tử vong do sử dụng nguồn nước ô nhiễm và kém chất lượng
Có thể dễ dàng nhận thấy, những con sông ở Thành phố Hà Nội như sông Tô Lịch, sông Sét, sông Lừ đang đang phải đối mặt với tình trạng ô nhiễm nặng nề từ chất thải và hóa chất Ở các khu công nghiệp, cụ thể khu công nghiệp Việt Trì được ước tính mỗi ngày có 163m3 nước thải của các nhà máy hóa chất như thuốc trừ sâu, thuốc nhuộm, thuốc diệt cỏ, được thải xuống sông Hồng
4 Nguyên nhân ảnh hưởng đến môi trường
Trước tiên, thái độ của con người, người dân là nguyên nhân quan trọng nhất ảnh hưởng đến môi trường Mỗi người chúng ta đều mang trong mình trách nhiệm bảo
vệ chính môi trường mà chúng ta đang sống và tồn tại Tuy nhiên có một số cá nhân cho rằng đó là vấn đề của đa số chứ không phải là vấn đề của thiểu số Thậm chí, có một số người có quan niệm rằng hành động nhỏ bé của họ sẽ chẳng thể nào có thể thay đổi chính môi trường đang ô nhiễm này Vì thế họ ngang nhiên vứt rác bừa bãi không đúng nơi quy định, thải chất thải ô nhiễm ra sông hồ, chặt phá rừng, cây
Trang 13thái độ đùn đẩy, trốn tránh trách nhiệm là yếu tố và cũng là nguyên nhân đầu tiên khiến môi trường bị ô nhiễm
Bên cạnh đó, sự vô trách nhiệm của các nhà máy xí nghiệp cũng góp một phần không nhỏ khiến cho môi trường bị ô nhiễm Các nhà sản xuất thay vì chú ý phát triển bền vững lại đặt lợi nhuận trước mắt để thu hút vốn cũng như tăng sự cạnh tranh đã vi phạm quy trình hay lắp đặt những hệ thống xử lý rác thải kém chất lượng Thậm chí có nhiều nhà máy vẫn còn giữ mà không cải tiến những thiết bị xử
lý rác thải lạc hậu, hỏng hóc Chính điều này đã tác động một phần không nhỏ đến
hệ sinh thái nước ta
Không chỉ thế, một nguyên nhân khác ảnh hưởng môi trường tại Việt Nam chính là
sự bất cập của những chính sách và pháp luật của nhà nước về việc bảo vệ môi trường vẫn chưa thể nào phát huy được kết quả Hơn nữa, cũng có nhiều chính sách vẫn chưa kịp thời tiếp cận và thay đổi với những vấn đề về môi trường đang diễn biến và vận động ngày một nhanh cùng với đó là yêu cầu phát triển và hội nhập với thế giới Mô hình quản lý môi trường cũng chưa đạt được hiệu quả tối ưu mà vẫn còn những bất cập và yếu kém trong khâu quản lý Nguồn đầu tư cho việc bảo vệ môi trường cũng chưa thể nào huy động để đáp ứng đủ cho việc bảo vệ môi trường
Ngoài ra, việc giáo dục, tuyên truyền cho người dân vẫn còn nhiều yếu kém và chưa đạt được hiệu quả Xã hội vẫn còn thiếu trách nhiệm với chính môi trường nên vẫn còn thái độ ỷ lại trong quá trình bảo vệ chính môi trường sống
5 Hậu quả của việc ô nhiễm môi trường