QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH ĐẢNG CHÍNH TRỊ VÀ NHỮNG ĐIỀU KIỆN ĐỂ MỘT ĐẢNG CHÍNH TRỊ TRỞ THÀNH ĐẢNG CẦM QUYỀN LIÊN HỆ VỚI ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM BÀI TẬP LỚN KẾT THÚC HỌC PHẦN Học phần Đảng Chính Trị Mã phách Hà Nội – 2021 DANH MỤC VIẾT TẮT ĐCQ Đảng cầm quyền GCTS Giai cấp tư sản GCPK Giai cấp phong kiến MỤC LỤC Danh mục viết tắt A Mở đầu 1 Lý do chọn đề tài 2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4 Phương pháp nghiên cứu 5 Ý nghĩa của v.
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC NỘI VỤ HÀ NỘI
Trang 3MỤC LỤC
Danh mục viết tắt
A Mở đầu
1 Lý do chọn đề tài
2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4 Phương pháp nghiên cứu
5 Ý nghĩa của việc nghiên cứu đề tài
B Nội dung
1 Khái quát về đảng chính trị
1.1 Khái niệm đảng
1.2 Khái niệm đảng chính trị
1.3 Khái niệm đảng cầm quyền
2 Quá trình hình thành đảng chính trị và điều kiện để một đảng chính trị trở thành đảng cầm quyền
2.1 Quá trình hình thành đảng chính trị
2.1.1 Điều kiện cho sự ra đời của đảng chính trị
2.1.2 Điều kiện hình thành đảng chính trị
2.2 Đều kiện để một đảng chính trị trở thành đảng cầm quyền
3 Liên hệ với Đảng Cộng sản Việt Nam
3.1 Quan niệm về Đảng Cộng sản Việt Nam cầm quyền
3.2 Về công tác xây dựng đảng hiện nay
3.2.1 Xây dựng đảng về chính trị
3.2.2 Xây dựng đảng về tư tưởng
3.2.3 Xây dựng đảng về đạo đức
3.3 Về công tác chỉnh đốn đảng hiện nay
3.3.1 Công tác kiểm tra, giám sát, kỷ luật đảng
Trang 41 Lí do chọn đề tài
Công cuộc đổi mới của Việt Nam ngày càng đạt được những kết quả to lớn, toàn diện trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, đặc biệt là về chính trị Việt Nam coi đổi mới hệ thống chính trị và đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng là nhiệm vụ quan trọng then chốt, cấp bách Trong hệ thống chính trị, đảng chính trị nói chung và đảng chính trị cầm quyền nói riêng có mối quan hệ vô cùng chặt chẽ và sâu sắc đến sựhình thành, tổ chức, hoạt động của nhà nước Do vậy tìm hiểu về đảng chính trị và hoạt động của các đảng phái chính trị trong đời sống chính trị thế giới là yêu cầu cần thiết đối với nước ta, làm phong phú thêm đời sống chính trị, cũng như đóng góp vào các ngành khoa học nói chung
Đảng chính trị ra đời, tồn tại và phát triển đến nay đã hơn 300 năm, xuất hiện đầu tiên ở nước Anh năm 1678 Đảng chính trị đóng góp rất lớn trong đời sống chính trị các nước Phương Tây Mục tiêu, lý tưởng và phương thức hoạt động của đảng chính trị phản ảnh rõ lợi ích, bản chất của giai cấp mà nó đại diện Khi đảng chính trị
là đảng cầm quyền thì mới có cơ hội để tạo lập nên bộ máy nhà nước phục vụ các mụctiêu của mình
Việc nghiên cứu cung cấp cho chúng ta những góc nhìn lịch sử về quá trình hình thành đảng chính trị, sự đấu tranh giữa các đảng phái trong giành, giữ và thực thi quyền lực nhà nước Kinh nghiệm về nguyên tắc lãnh đạo của các đảng chính trị trong vận động nhân dân và thu hút sự ủng hộ mạnh mẽ của quần chúng trong việc phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng đời sống chính trị- xã hội tiến tới xây dựng một nước Việt Nam văn minh hiện đại
Thực tiễn cho thấy, rất cần một đề tài nghiên về các đảng chính trị để chúng ta rút ra những bài học về sự thành công cũng như thất bại của họ, từ đó công cuộc đổi mới của Đảng ta tránh được vết xe đổ, vạch ra đường lối lãnh đạo đất nước sáng suốt
và đúng hướng Chính vì vậy tôi chọn đề tài “Quá trình hình thành đảng chính trị và điều kiện để một đảng chính trị trở thành đảng cầm quyền Liên hệ với đảng Cộng sản Việt Nam” làm đề tài nghiên cứu của mình
2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
Trang 5Mục đích nghiên cứu: là làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về đảng chính
trị, phân tích nguyên nhân ra đời điều kiện hình thành của đảng chính trị và các điều kiện để một đảng chính trị trở thành đảng cầm quyền Để từ đó rút ra những bài học kinh nghiệm đối với đảng Cộng sảng Việt Nam trong quá trình xây dựng, lãnh đạo, chỉnh đốn đảng nhằm củng cố hơn nữa vai trò lãnh đạo nhà nước và nhân dân
Nhiệm vụ nghiên cứu:
- Làm rõ khái niệm, nguyên nhân ra đời, điều kiện hình thành đảng chính trị
- Làm rõ những điều kiện để một đảng chính trị trở thành đảng cầm quyền
- Khái quát những kinh nghiệm và giá trị phổ biến trong quá trình hình thành và cầm
quyền của đảng chính trị trên thế giới, từ đó vận dụng vào công cuộc xây dựng đảng Việt Nam
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu: đối tượng nghiên cứu là đảng chính trị và đảng cầm
quyền
Phạm vi nghiên cứu: phạm vi nghiên cứu các đảng chính trị với lịch sử thực sự
bắt đầu từ thời kì cận đại (khoảng cuối thế kỉ XVII đầu thế kỉ XVIII) đến nay
4 Phương pháp nghiên cứu
Để đạt được mục đích nêu trên người viết đã sử dụng kết hợp các phương pháp
5 Ý nghĩa của việc nghiên cứu đề tài
Việc nghiên cứu các đảng chính trị có ý nghĩa không chỉ về mặt lý luận mà về cả thực tiễn Trong bối cảnh Việt Nam đang đổi mới chính trị như hiện nay, nhất là vừa thực hiện thành công Đại hội XIII của đảng và hướng tới những dấu mốc lớn hơn Phân tích về quá trình hình thành các đảng chính trị trên thế giới, phương thức lãnh đạo của họ cho thấy được tiến trình lịch sử chính trị diễn ra phong phú như thế nào, vềnhững hệ quả của nó qua đó xem xét tác động đến chính trị Việt Nam Từ bài học kinhnghiệm lý luận và thực tiễn sẽ làm cơ sở để đảng ta tiếp tục xây dựng và hoàn thiện
Trang 6chủ trương, đường lối, chính sách phát huy những mặt tích cực khắc phục khó khăn gặp phải trong điều kiện lãnh đạo nhà nước lãnh đạo nhân dân thời kì hội nhập, đổi mới
B NỘI DUNG
Trang 71.2. Khái niệm đảng chính trị
Hiện nay, có nhiều quan điểm khác nhau về Đảng chính trị, để hiểu rõ đảng chính trị là gì chúng ta cần tìm hiểu một số quan điểm của tác nhà tư tưởng chính trịthế giới
Nhà triết học chính trị Xô viết Anatoli Butenko cho rằng: “Chính đảng là tổ chức chính trị đoàn kết những đại biểu tích cực nhất của một giai cấp xã hội nhất định (hay một nhóm xã hội) và thể hiện (trong cương lĩnh và các văn kiện khác) những lợi ích cơ bản của giai cấp đó”
Từ điển Bách khoa Việt Nam định nghĩa “Đảng chính trị là tổ chức chính trị thể hiện những lợi ích của một giai cấp hay tầng lớp xã hội, liên kết những đại diện
ưu tú nhất của giai cấp để lãnh đạo giai cấp đạt tới những mục đích và lý tưởng nhấtđịnh”
Theo quan niệm của chủ nghĩa Mác-Lênin: “Đảng chính trị là một tổ chức chính trị của một giai cấp, đại biểu lợi ích cho giai cấp đó Đảng chính trị ra đời nhằm mục đích đấu tranh giành, giữ và thực thi quyền lực nhà nước Đảng chính trị lãnh đạo giai cấp đấu tranh giành chính quyền bằng phương pháp cách mạng và bạolực cách mạng”
Qua các định nghĩa trên có thể thấy, đảng chính trị là một liên kết các cá nhân với một tập hợp chung những người có cùng niềm tin và mục đích chính trị, chia sẻ mong muốn kiểm soát bộ máy nhà nước bởi các phương thức hợp hiến Đảng chính
Trang 8trị luôn mang bản chất giai cấp, trong mỗi giai cấp có nhiều đảng chính trị khác nhau, không có đảng chính trị đứng ngoài giai cấp, trên giai cấp Nó vừa là đại diện của giai cấp thống trị vừa lại diện của giai cấp bị thống trị Đảng chính trị ra đời bắt đầu từ cuộc đấu tranh của giai cấp tư sản chống phong kiến và phát triển mạnh mẽtrong xã hội hiện đại Đảng sẽ mất ý nghĩa tồn tại khi sứ mệnh lịch sử của giai cấp
đã hoàn thành
Tóm lại: Đảng chính trị (hay còn gọi là chính đảng), là một tổ chức chính trị đại diện của một giai cấp, một lực lượng xã hội, gồm những người có cùng chính kiến, tự nguyện tham gia hoạt động liện tục, nhằm thực hiện mục tiêu giành, giữ và thực thi quyền lực nhà nước
Nói cách khác, đảng chính trị là tổ chức chính trị bao gồm những người tự nguyện,
có cùng chính kiến, đại diện và bảo vệ lợi ích của một giai cấp, một tầng lớp xã hội, hoạt động chủ yếu vì mục tiêu giành quyền lực nhà nước và sử dụng quyền lực
đó nhằm thực hiện lý tưởng của giai cấp.
1.3. Khái niệm đảng cầm quyền (ĐCQ)
Khái niệm đảng cầm quyền (ĐCQ) xuất hiện rất sớm trong đời sống chính trị cácnước tư bản chủ nghĩa, ngay sau khi các đảng chính trị đầu tiên ra đời, các đảng đó đã trở thành chỗ dựa chính trị cho các đại biểu tư sản năm giữ, chi phối các cơ quan nhà nước như chính phủ, quốc hội Tiêu biểu là sự ra đời của Đảng Tôry và Đảng Uych ở nước Anh những năm 1688 khi hai đảng này thay nhau nắm quyền trị vì Do lịch sử ra đời của cách chính đảng tư sản trong cách mạng tư sản, mà nhiều đảng tư sản đại diện cho các tập đoàn tư bản khác nhau từ đó hình thành chế độ đa nguyên chính trị, đa đảng đối lập, các đảng hợp tác và đấu tranh với nhau cho mục tiêu cầm quyền của đảng mình Trong cuộc đấu tranh giữa giai cấp công nhân và giai cấp tư sản, các đảng cộng sản ra đời, gánh vác sứ mệnh lãnh đạo giai cấp công nhân và quần chúng nhân dân lao động làm cách mạng cách mạng thành công, chính quyền thuộc về giai cấp công nhân và nhân dân lao động, đảng cộng sản trở thành ĐCQ Tiêu biểu nhất là thắng lợi cách mạng tháng Mười Nga vĩ đại, đảng Cộng sản Nga trở thành ĐCQ Ở Việt Nam là sự chiến thắng của đảng Cộng sản Việt Nam trước thực dân Pháp, đã thành lập nên Nhà nước dân chủ nhân dân đầu tiên ở Đông Nam Á
Trang 9Từ sự phân tích, có thể quan niệm: Đảng cầm quyền là khái niệm dùng trong khoa học chính trị, chỉ một đảng chính trị đại diện cho một giai cấp đang nắm giữ và lãnh đạo chính quyền để điều hành, quản lý đất nước nhằm trước hết phục vụ lợi ích của giai cấp mình Đảng cầm quyền một mặt là đại biểu trung thành cho lợi ích của
giai cấp thống trị, mặt khác duy trì sự lãnh đạo, tổ chức và quản lý xã hội vì lợi ích chung
Như vậy, ĐCQ là khái niệm phản ánh một đảng chính trị, giành được quyền thiết lập, điều khiển và sử dụng chính quyền, đặc biệt là Chính phủ - cơ quan hành pháp củanhà nước Các đảng chính trị trong chế độ tư bản trở thành ĐCQ thông qua đấu tranh nghị trường, bằng con đường bầu cử nghị viện tư sản và nguyên thủ quốc gia Các đảng Cộng sản trở thành ĐCQ bằng con đường cách mạng vô sản lật đổ chế độ thống trị của giai cấp bóc lột và cũng bằng con đường bầu cử dân chủ, tức là con đường nhândân thực hiện quyền làm chủ của mình về chính trị thông qua phổ thông đầu phiếu, bầu cử các đại diện chính trị của mình vào cơ quan nhà nước Tuy nhiên con đường này chỉ thực hiện một cách dân chủ, khi cách mạng dân tộc dân chủ và cách mạng xã hội chủ nghĩa thành công, lập nên một kiểu nhà nước hoàn toàn mới trong lịch sử, nhà nước của dân, do dân và vì nhân dân, dựa trên liên minh giai cấp giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và tầng lớp trí thức
2 Quá trình hình thành đảng chính trị và những điều kiện để một đảng chính trị trở thành đảng cầm quyền
2.1. Quá trình hình thành đảng chính trị
2.1.1 Điều kiện cho sự ra đời của đảng chính trị
Các đảng manh nha xuất hiện ngay từ những giai đoạn phát triển đầu tiên của xã hội có giai cấp, gắn liền với những sự khác nhau về lợi ích của các giai cấp và của các tập đoàn hợp thành giai cấp
Mỗi khi có vấn đề liên quan đến chính trị, lợi ích quyền lực của nhóm người này đổi lập với nhóm người khác là xuất hiện những phe đảng, những băng đảng
Dưới chế độ chiếm hữu nô lệ, có hai giai cấp cơ bản là chủ nô và nô lệ Chủ nô bóc lột nô lệ, nô lệ đấu tranh chống chủ nô, chủ nô dùng nhà tù, quân đội để đàn áp nô
lệ Chế độ chiếm hữu nô lệ xuất hiện phe đảng, nhóm đảng, bè đảng Đó là những
Trang 10người cùng quan điểm, cùng lợi ích họp lại với nhau để đấu tranh bảo vệ quan điểm, lợi ích của mình
Chế độ phong kiến thay thế chế độ chiếm nô Xã hội phong kiến có hai giai cấp
cơ bản là giai cấp phong kiến và nông dân Giai cấp phong kiến cấm quyền, bóc lột nông dân bằng tô, thuế Đặc điểm bè đảng, băng đảng thời phong kiến là những người cùng chung lợi ích, tự liên minh với nhau ở các bàn trà, tiệc rượu để đòi triều đình phải nhượng bộ cho địa vị trong bộ máy chính quyền hay những yêu sách cụ thể Tuy nhiên, lịch sử thực sự của các Đảng chính trị chỉ bắt đầu từ thời kị cận đại Thế kỉ XVI-XVII, GCTS hình thành và trở nên giàu có hơn GCPK, nhưng quyền lực chính trị vẫn nằm trong tay GCPK Mâu thuẫn giữa GCPK với GCTS và quần chúng nhân dân ngày càng sâu sắc, cần giải quyết bằng cuộc cách mạng và các cuộc cách mạng tư sản đã có cống hiến quan trọng cho dân chủ và tiến bộ của nhân loại: Chế độ cộng hòa đưoc thay thế cho chế độ quân chủ; hình thức bầu cử, ứng cử, tranh cử được thay cho hình thức chuyên chế của nhà vua Xã hội không còn phân chia đăng cấp mà thay vào đó là xã hội dân chủ tư sản, hoạt động theo pháp luật tư sản
Cơ quan nhà nước do bầu cử lập nên Để đảm bảo cho việc tranh cử thắng lợi, lênnắm chính quyền, các ứng cử viên cần có tổ chức của mình Những người có nhu cầu
và điều kiện để thành lập tổ chức chính trị của mình đầu tiên là GCTS Tổ chức đó chính là đảng chính trị Các quốc gia có đảng chính trị xuất hiện trước tiên là Anh, Mỹ
và Pháp
Trong xã hội hiện đại, tương ứng với cơ cấu giai cấp của nó, các Đảng chính trị
có thể là đảng tư sản, đảng vô sản, đảng địa chủ, đảng nông dân, đảng tiểu tư sản Có những đảng phản ánh lợi ích của một liên minh giai cấp (như đảng tư sản - địa chủ ) Đôi khi (ở các quốc gia nhiều dân tộc) các đảng có màu sắc dân tộc và đưa ra những mục tiêu dân tộc Nhưng ngay cả trong trường hợp này thì cơ sở của các đảng đó vẫn
là lợi ích giai cấp
Như vậy, nguyên nhân ra đời các đảng chính trị là do lực lượng sản xuất phát triển rất cao tạo ra khối lượng sản phẩm ồ ạt, nhu cầu xã hội mạnh mẽ nên hình thành các nhóm lợi ích khác nhau, để bảo vệ lợi ích cho các nhóm lợi ích nên hình thành tổ chức chính trị là đảng chính trị với định hướng chính trị, tập hợp lực lượng chính trị, vận động chính trị
Trang 11Tóm lại, nhân tố đưa đến sự ra đời đảng chính trị là mâu thuẫn xã hội, mâu thuẫn lợi ích trong chủ nghĩa tư bản trở nên quyết liệt tới mức độ không thể dung hòa Trướcchủ nghĩa tư bản hầu như không có đủ điều kiện để hình thành đảng chính trị.
2.1.2 Điều kiện hình thành đảng chính trị
- Phải có một nhóm người tiên tiến, tích cực đại diện cho một giai cấp, tầng lớp
xã hội đứng ra tập hợp lực lượng, liên kết lại trên cơ sở một hệ tư tưởng hay một
số quan điểm chung thống nhất
- Phải xây dựng được các nguyên tắc tổ chức và trên cơ sở đó phải xây dựng được
trên thực tế một thực thể liên kết tương đối bền vững
- Phải có một cương lĩnh thế hiện mục tiêu, đường lối chiến lược và nhiệm vụ thể
hiện lợi ích căn bản của giai cấp hoặc tầng lớp xã hội mà nhóm người ấy đại diện
- Phải nhận được sự đồng tình, ủng hộ nhất định của xã hội
- Trong nhiều trường hợp, phải có điều kiện quy định pháp lý.
2.2 Điều kiện để một đảng chính trị trở thành đảng cầm quyền
Để trở thành đảng cầm quyền, đảng chính trị cần phải đảm bảo các điều kiện cơ bản sau:
- Đảng phải tồn tại và hoạt động hợp pháp.
- Đảng và giai cấp mà đảng đại diện phải có cơ sở kinh tế - xã hội và được hình
thành từ trong quá trình phát triển của quốc gia dân tộc
- Đảng phải nắm quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp và nắm cả lực lượng vũ
trang
- Đảng phải có tổ chức, chương trình hành động vừa bảo vệ lợi ích của giai cấp,
vừa thống nhất lợi ích của quốc gia, dân tộc, vừa theo kịp xu thế của thời đại
- Đảng phải biết tập hợp quần chúng, vận động cử trị ủng hộ mình Bảo đảm số
ứng cử viên là thành viên của Đảng thắng cử tham gia vào cơ quan nhà nước và
có khả năng thực hiện lợi ích của Đảng
- Đảng phải có chính sách đối ngoại phù hợp.
Tùy theo điều kiện cụ thể của mỗi quốc gia, dân tộc mà có một đảng hay đa đảng chính trị hoạt động, có một hay đa đảng cầm quyền
3 Liên hệ với đảng Cộng sản Việt Nam hiện nay
3.1 Quan niệm về Đảng Cộng sản Việt Nam cầm quyền