SKKN Cách cảm nhận về đàn ghi ta của lor Ca của thanh thảo trên bình diện văn hóa SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ TRUNG TÂM GDNN GDTX THIỆU HÓA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM CÁCH CẢM NHẬN VỀ ĐÀN GHI TA CỦA LOR CA CỦA THANH THẢO TRÊN BÌNH DIỆN VĂN HÓA Người thực hiện Trịnh Thị Hương Chức vụ Giáo viên SKKN thuộc lĩnh vực Ngữ văn THANH HOÁ, NĂM 2019 SangKienKinhNghiem net MỤC LỤC 1 Mở đầu 1 1 1 Lí do chọn đề tài 1 1 2 Mục đích nghiên cứu 2 1 3 Đối tượng nghiên cứu 2 1 4 Phương pháp nghiên cứu 2 1 5 Những[.]
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
Người thực hiện: Trịnh Thị Hương Chức vụ: Giáo viên
SKKN thuộc lĩnh vực: Ngữ văn
THANH HOÁ, NĂM 2019
Trang 2MỤC LỤC
1 Mở đầu 1
1.1 Lí do chọn đề tài 1
1.2 Mục đích nghiên cứu 2
1.3 Đối tượng nghiên cứu 2
1.4 Phương pháp nghiên cứu 2
1.5 Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm 2
2 Nội dung 3
2.1 Cơ sở lí luận 3
2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến 3
2.3 Các giải pháp thực hiện 4
2.4 Hiệu quả của đề tài 14
3 Kết luận, kiến nghị 14
3.1 Kết luận 14
3.2 Kiến nghị 15
Trang 31 Mở đầu
1.1 Lí do chọn đề tài
Đàn ghi ta của lorca là một tác phẩm mới đưa vào trong phân phối
chương trình Ngữ văn lớp 12 nhưng hiện nay tài liệu tham khảo rất ít và cũng không có trong các sách thiết kế giáo án hoàn chỉnh cho giáo viên thậm chí trong các trường THPT cũng như khối GDTX cũng ít được trú trọng vì trong hệ GDTX đây là bài đọc thêm Hơn nữa phần lớn GV và HS trong trường THPT hiện nay ít khi lúng túng trước một bài thơ được sáng tác theo phong cách cổ điển hoặc lãng mạn, nhưng lại khá ngỡ ngàng,thậm chí bất lực trước một bài thơ hiện đại, đặc biệt là thơ hiện đại viết theo phong cách tượng trưng siêu thực
[2] Dẫn đến tình trạng giảng dạy tùy tiện, dạy “chay” hoặc giáo viên và học sinh phải mò mẫn, tìm tòi tài liệu (có những tài liệu không chính thống) dẫn đến bất
cập về việc giảng dạy phần kiến thức về Đàn ghi ta của Lorca như đã nêu trên.
Mục tiêu giáo dục con người Việt Nam phát triển toàn diện đã được xác định trong các chương trình trước đây, nhưng thường được quan niệm đó là nhiệm vụ đào tạo những con người phát triển hài hòa đức, trí, thể, mỹ Nghĩa là giáo dục, đào tạo con người đáp ứng nhu cầu CNH, HÐH đất nước, con người cho xã hội Đó là "một nền giáo dục làm phát triển hoàn toàn những năng lực sẵn có của các em", chính là đào tạo con người cá nhân Ðó là mục tiêu chung
về nhân cách con người mà đổi mới GD và ÐT hướng đến Sự đổi mới về mục tiêu như vậy cũng đòi hỏi chuyển từ một nền giáo dục giúp người học "học được cái gì" sang học thì phải "làm được cái gì" Nói cách khác là giáo dục con người
phải có cả kiến thức, kỹ năng và vận dụng được vào trong thực tiễn.
Xu thế hội nhập quốc tế hiện nay đang đặt mỗi cá nhân trước nhiều thách thức mới, nhất là các vấn đề chính trị xã hội Việc tiếp nhận các văn bản văn học trong nhà trường và ở các Trung tâm góp phần không nhỏ trong việc hình thành
hệ thống, quan điểm, tư tưởng cho thế hệ trẻ trong việc xử lý các vấn đề đặt ra của cuộc sống một cách đúng đắn, vừa phù hợp với tinh thần thời đại mới, vừa đảm bảo tinh thần quốc gia, dân tộc Vì vậy, các thầy cô giáo đã thực hiện nhiệm
vụ đổi mới phương pháp dạy học tại Trung tâm như sử dụng phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực, sử dụng công nghệ thông tin sưu tầm ảnh, sơ đồ tư duy, phiếu học tập, đặc biệt là hình thức học tập theo nhóm nhằm phát huy năng lực và phát triển các kĩ năng của học sinh Tuy nhiên, thực tế cho thấy Đàn ghi
ta của Lorca là một tác phẩm chưa có nghiên cứu nào bàn sâu vào vấn đề này, đồng nghiệp trong các trường THPT và trung tâm GDNN – GDTX đang còn lúng túng khi giải quyết, khắc phục bài giảng
Từ những lí do trên đây, và nhằm thắp lửa thêm cho các em tình yêu văn học và nâng cao hiệu quả dạy và học văn trong các Trung tâm, chúng tôi lựa
Trang 4chọn đề tài Cách cảm nhận về Đàn ghi ta của Lorca của Thanh Thảo trên bình diện văn hóa để nghiên cứu
1.2 Mục đích nghiên cứu
Chọn đề tài này để nghiên cứu chúng tôi hướng đến mục đích: đưa ra một tài liệu đáng tin cậy, có cơ sở khoa học để giúp giáo viên và học sinh ở Trung tâm GDNN-GDTX tham khảo khi giảng dạy và học tập tác phẩm Đàn ghi ta của Lorca Khắc phục tình trạng giảng dạy tùy tiện, dạy “chay” cũng như tránh được việc giáo viên và học sinh phải mò mẫn, tìm tòi tài liệu (có những tài liệu không chính thống)
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Về ngữ liệu, những khái quát trong đề tài xuất phát từ những tiến trình vận động văn hóa Tây Ban Nha cũng như cả cuộc đời của Lorca qua các bài viết
để chúng tôi tổng hợp lại trong đề tài này
1.4 Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện đề tài này chúng tôi kết hợp vận dụng các phương pháp nghiên cứu sau đây:
- Phương pháp phân tích, khai thác tổng hợp
- Phương pháp điều tra, khảo sát thực tế, thu thập thông tin (Chủ yếu từ nguồn Internet)
- Phương pháp thống kê, xử lý số liệu
- Phương pháp tiếp cận văn học
1.5 Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm
Theo chủ quan của chúng tôi, đề tài này rất có ý nghĩa cả về lý luận và
thực tiễn Trước hết đề tài đưa đến hướng tiếp cận mới về Đàn ghi ta của
Lor-ca một cách hệ thống, khoa học Ở mức độ tổng quát, tiếp nhận Đàn ghi ta của Lor-ca diễn ra trên hai bình diện lớn: đón nhận, tôn vinh và để hình dung sức lan tỏa của văn học nghệ thuật như thế nào trong đời sống, ở thời đại công nghệ 4.0
Về mặt thực tiễn, đề tài này sẽ giúp ích cho giáo viên và học sinh có sẵn một hệ thống kiến thức cũng như hiểu thêm nét văn hóa Tây Ban Nha và những tình cảm mà nhà thơ Thanh Thảo dành cho Lorca
Trang 52 Nội dung
2.1 Cơ sở lí luận
Đời sống văn học là sự ra đời của các thể loại văn học nhằm mang đến sự giải trí khai sáng, truyền đạt kiến thức cho người đọc, người nghe, người quan sát và sự phát triển của các phương pháp truyền tải các thông điệp
Văn học hiện đại và thời kỳ đổi mới là một đối tượng rộng lớn và chưa hoàn thành Tuy nhiên, với hơn 30 năm từ thời điểm tiến hành đổi mới đến nay, chúng ta đã hoàn toàn có thể nhìn lại một chặng đường quan trọng của văn chương nước nhà, để phác họa diện mạo, để nhận ra những thành tựu và hạn chế, những đổi mới thực sự của văn nghệ trong bối cảnh đối mới của đất nước
Vì vậy Đàn ghi ta của Lor-ca là tác phẩm sử dụng thể thơ tự do mang phong cách tượng trưng, siêu thực, kết hợp tự sự và trữ tình , giữa thơ và nhạc , giữa màu sắc thơ viếng phương Đông và chất bi tráng trong nhạc giao hưởng phương Tây, hình ảnh thơ lạ hóa, ảo hóa [2] Tuy nhiên nếu chỉ đơn thuần khai
thác các hệ thống luận điểm như lâu nay chúng ta vẫn làm thì bài học sẽ trở nên khô khan, khó gợi được hứng thú tích cực cho học sinh Trong khuôn khổ của một sáng kiến kinh nghiệm nhỏ, chúng tôi xin được đề xuất một số phương pháp trong đề tài Cách cảm nhận về Đàn ghi ta của Lorca của Thanh Thảo trên bình diện văn hóa
2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến
Đàn ghi ta của Lor ca là một tác phẩm mới mang tính khái quát nên cần
có những kỹ năng khái quát hóa kiến thức Qua khảo sát thực tế tiết dạy của các đồng nghiệp tại nơi công tác và một số trường bạn chúng tôi nhận thấy: đây là một tác phẩm hay nhưng để truyền lửa cho HS để các em cảm được cái hay cái đẹp của mỗi tác phẩm văn học là điều không dễ nên việc giảng dạy của GV cũng như tiếp nhận tác phẩm của HS vẫn còn nhiều lúng túng nên tồn tại một số mặt
cơ bản sau:
- Về phía giáo viên
+ Chưa hướng dẫn cách tiếp nhận tích cực cho học sinh
+ Bản thân một số ít giáo viên còn lúng túng bởi vốn kiến thức hạn chế đối với nền văn học thế giới và văn học Việt Nam hiện đại
+ Một số giáo viên còn áp đặt ý kiến chủ quan của mình cho tác phẩm, các đặc điểm của văn học
+ Giáo viên còn nặng về thuyết giảng, khả năng gợi mở chưa tốt nên chưa tạo được không khí học tập tích cực để giúp các em chủ động khám phá, phát huy năng lực tiếp nhận chuyên đề này
- Về phía học sinh
Trang 6+ Tiếp nhận một cách miễn cưỡng, hời hợt nên chưa hiểu rõ, hiểu đúng về đời sống văn học thế giới và trong nước
+ Chưa hiểu rõ về sức mạnh của văn học nghệ thuật trong đời sống
+ Một số học sinh chưa tự giác tìm hiểu cái hay cái đẹp trong các tác phẩm văn học có giá trị
Từ việc tìm hiểu thực trạng việc dạy học Ngữ văn ở Trung tâm nói chung
và đơn vị công tác, chúng tôi xin trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm giảng dạy tác
phẩm Đàn ghi ta của Lorca theo hướng mới cùng các đồng nghiệp để chúng ta
có thể hướng dẫn học sinh hứng thú khi tiếp cận tác phẩm này
2.3 Các giải pháp thực hiện
Để tiến hành thực nghiệm các vấn đề đã nêu ra, chúng tôi xin trình bày cụ
thể giáo án Đàn ghi ta của Loca Nhưng do quy định số trang trong sáng kiến
kinh nghiệm nên chúng tôi chỉ tóm tắt ngắn gọn tiết học như sau:
Đọc văn
ĐÀN GHI TA CỦA LOR-CA
-Thanh
I Mức độ cần đạt
1 Kiến thức
a Nhận biết: nắm được những tri thức về đặc điểm phong cách thơ độc đáo của
Thanh Thảo
b Thông hiểu
- Hiểu được vẻ đẹp của Lorca qua cách cảm nhận và tái hiện của Thanh Thảo
- Nắm được những nét đặc sắc trong kiểu tư duy thơ mới mẻ hiện đại của Tác giả
c Vận dụng thấp: Viết đoạn văn trình bày về hình tượng đẹp đẽ, cao cả của nhà
thơ – chiến sĩ Lorca
d Vận dụng cao: Vận dụng những hiểu biết về phong cách biểu đạt mới- mang
đậm trường phái thơ siêu thực trong thơ Thanh Thảo để lí giải nội dung, nghệ thuật của tác phẩm văn học
2 Kĩ năng
a, Biết làm bài đọc hiểu về tác phẩm thơ trữ tình
b Thông thạo: sử dụng tiếng Việt khi trình bày một bài nghị luận về một bài thơ, đoạn thơ
3 Thái độ
a Hình thành thói quen: đọc hiểu văn bản
b Hình thành tính cách: tự tin khi trình bày kiến thức về một bài thơ, đoạn thơ
c Hình thành nhân cách sống: biết trân trọng, ngưỡng mộ người tài
Trang 7II Trọng tâm kiến thức
1 Kiến thức: Hiểu và cảm nhận được vẻ đẹp của hình tượng Lor-ca trong mạch
cảm xúc và suy tư đa chiều vừa sâu sắc, vừa mãnh liệt của tác giả trong bài thơ Cảm nhận vẻ đẹp độc đáo trong hình thức biểu đạt - mang đậm trường phái thơ siêu thực- mang phong cách hiện đại
2 Kĩ năng: Biết phân tích thơ với cách biểu đạt mang đậm dấu ấn của trường
phái siêu thực
3 Thái độ:
- Thương xót, tự hào, cảm phục sự hi sinh cao cả vì nghệ thuật và nền chính trị tiến bộ Tây Ban Nha của Lor-ca
- Ra quyết định, tự nhận thức
4 Định hướng năng lực cho học sinh
- Năng lực giải quyết vấn đề: Tiếp nhận một bài thơ với cách biểu đạt mang đậm dấu ấn của trường phái siêu thực, thể hiện quan điểm cá nhân khi đánh giá tài năng và nhân cách con người
- Năng lực sáng tạo: xác định được lối sống, cách đánh giá con người từ những góc nhìn khác nhau, HS trình bày suy nghĩ và cảm xúc của mình về hình ảnh Lor-ca, nên có những suy nghĩ sáng tạo
- Năng lực hợp tác: thảo luận cặp để giải quyết vấn đề GV đặt ra
- Năng lực thưởng thức văn học/cảm thụ thẩm mỹ: cảm nhận được vẻ đẹp của ngôn ngữ văn học; nhận ra được những giá trị thẩm mỹ như cái đẹp/cái xấu, cái cao cả/cái thấp hèn
III Chuẩn bị
1 Giáo viên: soạn giáo án- SGK,SGV, Tài liệu tham khảo, sưu tầm tranh ảnh về Lorca, Thanh Thảo
2 Học sinh: soạn bài ở n nhà
IV Tổ chức dạy và học
1 Ổn định tổ chức lớp
- Kiểm tra sĩ số, trật tự, nội vụ của lớp
2 Kiểm tra bài cũ
3 Tổ chức dạy và học bài mới
A KHỞI ĐỘNG (5 phút)
Hoạt động của Thầy và trò Chuẩn kiến thức kĩ năng cần đạt,
năng lực cần phát triển
- GV giao nhiệm vụ:
+ Trình chiếu tranh ảnh, cho HS xem
tranh ảnh trên Power Point
GV nhận xét và lưu ý: Những hình ảnh
mà các em vừa xem trên màn hình là
những hình ảnh tiêu biểu cho những
nét văn hóa đặc trưng của đất nước
Tây Ban Nha, các em cần lưu ý để làm
căn cứ suy luận ra ý nghĩa thơ Thanh
- Nhận thức được nhiệm vụ cần giải quyết của bào học
- Tập trung cao và hợp tác tốt để giải quyết nhiệm vụ
- Có thái độ tích cực, hứng thứ
Trang 8+ Phát 1 đoạn video về bài hát Đàn ghi
ta của Lorca[3]
- HS: + Nhìn trên màn hình em hãy
gọi tên nội dung từng hình ảnh? Nhận
xét những hình ảnh đó mang ý nghĩa
gì?(Phần phụ lục)
+ Trong bài hát mà các em vừa nghe
có nhắc đến tên của ai?
- HS thực hiện nhiệm vụ
_ GV nhận xét và dẫn vào bài mới
Như vậy vừa rồi các em được nghe
một bài hát ca ngợi về Lorca Vậy
Lorca là một con người như thế nào
mà nhân dân Tây Ban Nha nói riêng
nhân loại nói chung ngưỡng mộ, cảm
phục và thương tiếc như vậy? Bài học
hôm nay, cô và các em sẽ cùng lý giải
điều đó qua bài thơ Đàn ghi ta của
Lor-ca của Thanh Thảo
B HÌNH THÀNH KIẾN THỨC (30 phút)
thành
HĐ 1 Tìm hiểu chung
Thao tác 1:
Hướng dẫn HS tìm hiểu
chung về tác giả và tác
phẩm
PP giới thiệu: thuyết
minh
?Từ phần tiểu dẫn em
hãy trình bày những nét
chính về nhà thơ Thanh
Thảo; ( Thành công trên
những thể loại nào? Có
đặc điểm gì?)
HS tái hiện lại kiến thức
đã trình bày
-GV: Bổ sung các kiến
thức về Lor-ca; về trào
lưu văn học siêu
thực,tượng trưng…(Trên
I Đọc – tìm hiểu chung
1 Tác giả
- Tên thật: Hồ Thành Công (1946)
-Sự nghiệp:
+ Thể loại: Thơ, trường ca
+ Đặc điểm thơ:
Giàu suy tư, trăn trở, luôn tìm kiếm những cách biểu đạt mới;
Hướng tới vẻ đẹp nhân văn
Nhuốm màu sắc tượng trưng, siêu thực
Năng lực thu thập thông tin, năng lực giải quyêt tình huống, năng lực giao tiếp tiếng Viết
Trang 9power Point)
GV Bài thơ được rút
trong tập thơ nào?
HS tái hiện lại kiến thức
đã trình bày
GV nhận xét, chốt lại:
Đây là tập thơ tiêu biểu
nhất cho phong cách
nghệ thuật của Thanh
Thảo
Trong nhan đề có nhắc
tới 2 hình ảnh là Đàn ghi
ta và Lor-ca, 2 hình ảnh
này được chú thích ở số
1, 2 trang 164 Vậy từ
chú thích đó em hãy cho
cô biết những hiểu biết
ngắn gọn về 2 hình ảnh
này?
HS tái hiện lại kiến thức
đã trình bày
GV: gọi HS đọc lời đề từ
Trong bài thơ Thanh
Thảo có mượn ý của
Lorca trong bài Ghi nhớ
một bài thơ được xem là
di chúc sớm của Lor-ca
Vậy mượn ý của Lor-ca
để làm đề từ Thanh Thảo
muốn gửi đến chúng ta
thông điệp gì?
HS tái hiện lại kiến thức
đã trình bày
- GV: Hướng dẫn HS
đọc bài thơ
GV+ gọi HS đọc bài thơ
? Em có thể chia bố
cục bài thơ thành mấy
phần?
2 Tác phẩm
a Xuất xứ
- Rút trong tập “Khối vuông Ru – bích”(1985)
b Nhan đề
- Đàn ghi ta:
+ Nét văn hóa của Tây Ban Nha-Tây Ban Cầm + Biểu tượng cho tài năng, khát vọng, sự nghiệp, số phận Lorca
- Lorca:
+ Nghệ sĩ + Chiến sĩ + Có số phận oan khuất
c Lời đề từ
- Ghi nhớ- như lời di chúc sớm của Lorca
+ Tình yêu nghệ thuật + Tình yêu quê hương + Mong muốn nghệ thuật phát triển
d Bố cục:
Trang 10HS tái hiện lại kiến thức
đã trình bày
GV gợi ý bài thơ có
nhiều cách chía theo cô
có thể dựa trên kết quả
cần đạt trong SGK tr 163
có thể chia thành 2 phần
GV trình bày bố cục bài
thơ trên power point
Gv: Trong 2 phần này thì
ở tiết 1 cô và các em sẽ
tìm hiểu phần 1: Hình
ảnh Lor-ca
Gồm 2 phần:
- Khổ 1,2,3: Hình ảnh Lor-ca
- Khổ 4,5,6: suy tư của tác giả về cái cách giã từ của Lor-ca
Hoạt động 2: ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
Hình ảnh Lorca được
nhắc đến thông qua
những hình ảnh nào?
GV: Tác giả sử dụng
biệp pháp tu từ gì qua
hình ảnh “Tiếng đàn”,
Nhờ biện pháp tu từ đó
đã đem đến hiệu quả
thẩm mỹ gì?
Em cảm nhận như thế
nào về hình ảnh “bọt
nước”?
Áo choàng đỏ gợi cho em
những suy nghĩ gì về đất
nước Tây Ban Nha?
II Đọc – hiểu bài thơ 1.Hình ảnh Lorca
a Khổ 1
- Tiếng đàn:
+ Hoán dụ: chỉ nghệ thuật của Lorca
+ Bọt nước: đẹp long lanh, tròn trịa, mong manh dễ tan[6]
+ Dùng hình ảnh để mô phỏng tiếng đàn say đắm;
cuộc đời, sự nghiệp thì ngắn ngủi, mong manh
- Áo choàng đỏ:[9]
+ Gợi bản sắc văn hoá TBN
+ Hình ảnh Lor-ca như một đấu sĩ với khát vọng dân chủ trước nền chính trị TBN độc tài lúc bấy giờ
+ Đỏ gắt: không khí
chính trị ngột ngạt, bức bối
- Li-la li-la li-la + Tên loài hoa
Năng lực làm chủ và phát triển bản thân: năng lực tư duy
Năng lực giải quyết những tình huống đặt ra
Năng lực hợp tác, trao đổi