SKKN Kết hợp sử dụng video clip để dạy bài thực hành “Viết Báo cáo về kênh đào Xuy Ê và Panama” tron...

SKKN Kết hợp sử dụng video clip để dạy bài thực hành “Viết Báo cáo về kênh đào Xuy Ê và Panama” trong chương trình Địa lý 10 tại Trung tâm GDTX thành phố Thanh Hóa Trung tâm GDTX TPTH Sáng kiến kinh nghiệm 2015 2016 MỤC LỤC I MỞ ĐẦU 1 1 Lý do chọn đề tài 1 2 Mục đích nghiên cứu 2 3 Đối tượng nghiên cứu 2 4 Phương pháp nghiên cứu 2 II NỘI DUNG 3 1 Cơ sở lý luận của vấn đề 3 2 Thực trạng của vấn đề 4 3 Kinh nghiệm “Kết hợp sử dụng video clip để dạy bài thực hành Viết báo cáo về kênh đào Xuy Ê và P[.]

MỤC LỤC

I MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài: 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Đối tượng nghiên cứu 2

4 Phương pháp nghiên cứu 2

II NỘI DUNG 3

1 Cơ sở lý luận của vấn đề 3

2 Thực trạng của vấn đề 4

3 Kinh nghiệm “Kết hợp sử dụng video clip để dạy bài thực hành: Viết báo cáo về kênh đào Xuy Ê và Panama - trong chương trình địa lý 10, tại TT GDTX thành phố” 7

4 Hiệu quả của đề tài 12

III KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 15

1 Kết luận 15

2 Kiến nghị 15

TÀI LIỆU THAM KHẢO 17

PHỤ LỤC 18

I MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài:

Đổi mới phương pháp dạy học là vấn đề quan trọng hàng đầu trong sự nghiệp đổi mới giáo dục phổ thông nói chung và dạy học Địa lý nói riêng Đặc biệt là trong bối cảnh đất nước ta đang bước vào giai đoạn công nghiệp hoá, hiện đại hoá với mục tiêu đến năm 2020 về cơ bản sẽ trở thành một nước công nghiệp và hội nhập rộng rãi với quốc tế Nhân tố quyết định đến sự phát triển của đất nước lúc này chính là con người của thời đại mới Để đáp ứng được yêu cầu này ngành giáo dục đào tạo đóng vai trò hết sức quan trọng

Trong điều kiện phát triển của các phương tiện truyền thông, học sinh được tiếp cận với nhiều nguồn thông tin đa dạng và phong phú từ nhiều mặt của cuộc sống, có hiểu biết nhiều hơn, linh hoạt và thực tế hơn so với các thế hệ cùng lứa tuổi trước đây Trong học tập học sinh không thoả mãn với vai trò tiếp thu thụ động, không chỉ chấp nhận các kiến thức và giải pháp đề ra từ trước Vì vậy, yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học càng trở nên cần thiết hơn rất nhiều, đặc biệt là việc sử dụng các phương tiện dạy học hiện đại

Địa lí là một môn khoa học liên ngành Nó có mối quan hệ rất mật thiêt

với hầu hết các môn khoa học khác như Vật lý, Hóa học, Sinh học, Văn học, Tin học… Để một tiết học Địa lí đạt hiệu quả cao, giáo viên phải sử dụng kết

hợp rất nhiều phương tiện dạy học khác nhau như: bản đồ, quả địa cầu, Atlas, hình ảnh trực quan hay những mô hình Tuy nhiên, việc sử dụng các phương

tiện nói trên cũng chỉ cung cấp cho học sinh những hình ảnh “tĩnh” về các sự

vật, hiện tượng, đôi khi không thể hiện được đầy đủ bản chất của sự vật, hiện

tượng địa lí Ngược lại, videoclip lại cung cấp những hình ảnh “động” về thế

giới tự nhiên và cuộc sống của con người trên toàn thế giới một cách sinh động

và hấp dẫn qua từng thước phim Videoclip giúp học sinh tiếp cận với các đối

tượng, hiện tượng địa lí đa dạng, phức tạp, phân bố trong không gian rộng, tại

những vùng lãnh thổ xa xôi

Chương trình địa lý 10 bao gồm hai nội dung chính là cơ sở địa lí tự nhiên

và cơ sở địa lý kinh tế - xã hội Tuy nhiên, chương trình địa lí 10 rất khó và

trừu tượng, để dạy tốt những nội dung này giáo viên cần sử dụng những

phương tiện dạy học có tính trực quan cao

Đối tượng học tập của các Trung tâm GDTX nói chung và Trung tâm GDTX thành phố nói riêng là những học sinh không đủ điều kiện vào học tại các trường THPT, vì thế năng lực học tập cũng như ý thức học tập của các em còn nhiều hạn chế Vấn đề đặt ra là phải tìm ra được phương pháp dạy học phù hợp

để thu hút được sự chú ý của học sinh, giúp các em dễ hiểu bài, dễ tiếp thu kiến thức

Do đó, việc sử dụng các videoclip trong dạy học địa lí 10 là một giải pháp

đúng đắn Từ những lí do trên, tôi chọn đề tài sáng kiến kinh nghiệm: Kết hợp

sử dụng video clip để dạy bài thực hành “Viết báo cáo về kênh đào Xuy Ê và Panama” trong chương trình địa lý 10 tại Trung tâm GDTX thành phố Thanh Hóa.

2 Mục đích nghiên cứu:

- Nắm được khả năng tiếp thu của họ sinh để rút ra phương pháp giảng dạy phù hợp

- Giúp học sinh nắm được kiến thức cơ bản của bài học

- Thu hút sự chú ý của học sinh

- Phân tích các ưu nhược điểm trong các tiết dạy

3 Đối tượng nghiên cứu:

Nội dung kiến thức nghiên cứu nằm trong bài 38 - Thực hành: Viết báo cáo về kênh đào Xuy Ê và Panama, trong chương trình Địa lý 10 ban cơ bản

Lấy học sinh lớp 10A và 10B hiện tại của Trung tâm GDTX thành phố Thanh Hóa là đối tượng nghiên cứu 2 lớp có sĩ số và năng lực học tập tương đương nhau

- Đối chứng ở lớp 10B: Giảng dạy theo phương pháp diễn giải, không sử dụng video clip thông thường

- Thực nghiệm ở lớp 10A: Giảng dạy theo phương pháp tích cực, học sinh phải chuẩn bị bài ở nhà một số nội dung và có sử dụng video clip trong tiết dạy

4 Phương pháp nghiên cứu

- Về lý luận: nghiên cứu SGK, tư liệu tham khảo, trên các trang web…

- Về thực nghiệm: giảng dạy trực tiếp ở hai lớp 10A và 10B của Trung tâm GDTX thành phố Thanh Hóa

- Cho làm bài thực hành ở cả 2 lớp

- Phiếu thăm dò hứng thú học tập của học sinh đối với môn Địa lý

- Tổng hợp, so sánh, đánh giá kết quả và đúc rút kinh nghiệm

II NỘI DUNG

1 Cơ sở lý luận của vấn đề

1.1 Phương tiện dạy học:

Phương tiện có nguồn gốc từ chữ Latinh “MEDIUM”, có nghĩa là ở giữa, ý nghĩa của từ phương tiện có thể xét dưới 2 góc độ:

Nếu xét về mặt vị trí thì phương tiện là vật đứng giữa hai đối tượng A và B nào đó

B M

A

Còn nếu xét về mặt chức năng thì phương tiện làm trung gian giữa 2 đối tượng Khi làm chức năng trung gian, phương tiện có 2 nhiệm vụ:

Thứ nhất là truyền đạt thông tin từ đối tượng A sang đối tượng B

B M

A

Thứ hai là tạo mối quan hệ giữa đối tượng A và đối tượng B

B M

A

Có rất nhiều định nghĩa khác nhau về phương tiện dạy học nhưng ta có thể

đưa ra định nghĩa chung nhất về phương tiện dạy học như sau: “Phương tiện dạy học là tất cả các đối tượng vật chất được sử dụng trong quá trình dạy học, giúp cho người giáo viên và học sinh tổ chức để tiến hành hợp lý và có hiệu quả quá trình giáo dưỡng và giáo dục ở các môn học, các cấp học

1.2 Khái niệm video clip và vai trò:

1.2.1 Khái niệm video clip

Trong hệ thống các phương tiện dạy học, video được xếp vào loại phương tiện dạy học hiện đại

Các video clip trong dạy học thường ngắn gọn, xúc tích, trong thời gian không quá 6 phút, đảm bảo nội dung muốn chuyển tải.Video còn có các phần mềm được xây dựng trên các nguyên lí sư phạm, tâm lí học, khoa học kĩ thuật để cung cấp cho

học sinh một khối lượng kiến thức nhất định Đó là các băng video Băng video ghi

lại đồng thời các hình ảnh và âm thanh của các sự vật, hiện tượng trong thiên nhiên, đời sống xã hội… và được đầu máy video phát lại qua màn hình TV Hiện nay do công nghiệp thông tin phát triển nên video clip trên mạng Internet rất phong phú, giáo viên có thể chọn lọc từ những nguồn đáng tin cậy (như của VTV) để kết hợp vào bài dạy

1.2.2 Vai trò của video clip:

- Video giúp học sinh nắm vững kiến thức và ghi nhớ kiến thức lâu bền

Hiệu quả sử dụng của các loại phương tiện dạy học

LỜI BẢNG PHẤN

SLIDE PHIM VÒNG HÌNH CHIẾU QUA ĐẦU PHIM ẢNH VIDEO

ĐA PHƯƠNG TIỆN (MULTINEDIA) MẠNG LAN, INTERNET

- Video giúp HS quan sát các hiện tượng và quá trình địa lý một cách toàn diện

- Video với hình ảnh sinh động, hấp dẫn có thể thay thế tranh ảnh và mô hình, thay thế các cuộc tham quan, dã ngoại về địa lý

- Nâng cao hiệu suất dạy học và phát huy tác dụng của mọi hình thức DH

2 Th ực trạng của vấn đề:

2.1 Về nội dung kiến thức:

Hầu hết các địa điểm, vị trí trong SGK địa lý 10 là những nơi xa xôi, học sinh không có khả năng tiếp cận, thậm chí việc xác định xem nó nằm khu vực nào trên Trái Đất gặp nhiều khó khăn Chẳng hạn: Các cảng lớn: Ô đét xa, Mi na

al A ha ma đi, Giê Noa, Ba lik pa pan, Xan Phran xi xcô, … thuộc quốc gia nào

và nằm ở đâu trên Trái Đất

Trong bài thực hành: Viết báo cáo về kênh đào Xuy Ê và Panama có nhiều thuật ngữ: kênh đào, âu tàu … mà học sinh chưa rõ và không biết nó hoạt động như thế nào

Nhiều câu hỏi được đặt ra khi học sinh tìm hiểu bài: tại sao các nước đế quốc như Anh, Mĩ lại luôn tìm mọi cách để chiếm quyền quản trị kênh đào

Dạng bài viết báo cáo là một dạng thực hành tương đối khó Mà thời gian dạy bài thực hành lại quá ít - chỉ có 1 tiết, trong khi học sinh còn phải tìm hiểu về kênh đào, tính toán, những lợi ích và tổn thất của kênh đào, hoàn thành báo cáo…

Một quan niệm khá phổ biến xuất phát từ phương pháp dạy học truyền thống, cho rằng thực hành chỉ là một bài học vận dụng tri thức, có mục đích cũng cố kiến thức và kĩ năng đã học Với quan niệm đó, bài thực hành thường khô cứng

áp đặt, không làm cho HS thấy hứng thú

2.2 Về năng lực học tập của học sinh:

Học sinh học tại Trung tâm GDTX là những em chưa đủ khả năng để theo học tại các trường THPT, vì vậy đầu vào của các em rất thấp, thậm chí có nhiều

em không nắm vững kiến thức cơ bản cấp THCS, việc học tập các bộ môn nói chung và môn Địa lý nói riêng gặp nhiều khó khăn

Trong quá trình giảng dạy ở Trung tâm GDTX thành phố, đặc biệt ở 2 lớp 10A và 10B, tôi nhận thấy năng lực học tập của các em rất thấpvà nhiều học sinh không hứng thú khi họcmôn Địa lý

Đa phần học sinh không chú ý đến bài thực hành, đặc biệt bài thực hành viết báo cáo về kênh đào Xuy ê và Panama lại rất dài, khiến các em càng ngại đọc, dẫn đến hiệu quả học tập sẽ thấp.Năng lực học tập yếu mà bài thực hành chỉ

có 1 tiết với rất nhiều nội dung

Tôi tiến hành ra đề kiểm tra ở cả 2 lớp để đánh giá năng lực học môn Địa lývà thăm dò thái độ học tập, kết quả được thống kê ở bảng sau:

Lớp Sĩ số

Bảng 1: Kết quả thăm dò năng lực học tập của học sinh

Biểu đồ 1: Kết quả thăm dò năng lực học tập của học sinh

Qua Bảng 1 và Biểu đồ 1 cho thấy năng lực học tập của 2 lớp là khá đều nhau, cụ thể: Tỉ lệ khá giỏi đều xắp xỉ 15% và tỉ lệ học sinh yếu kém cũng gần bằng nhau Cũng qua bài kiểm tra năng lực trên cho thấy năng lực học tập của cả

2 lớp là không tốt, lớp 10A có tỉ lệ yếu kém là 36,7% và lớp 10B tỉ lệ này là 31,25% Như vậy làm thế nào để nâng cao được kết quả học tập cho các em học sinh là điều hết sức quan trọng

- Bảng điều tra tính hứng thú học tập của học sinh đối với môn Địa lý

Thích học Không thích học Lớp Sĩ số

Bảng 2: Kết quả thăm dò tính hứng thú học tập của học sinh

Biểu đồ 2: Kết quả thăm dò tính hứng thú học tập của học sinh Kết quả việc thăm dò hứng thú học tập của học sinh đối với môn Sinh học được thể hiện tại Bảng 2 và Biểu đồ 2 cho thấy tỉ lệ này ở 2 lớp là ngang nhau Qua việc điều tra này cho thấy phần lớn các em không thích học môn Địa lý vì các em cảm thấy đây là một môn học dài dòng, nhiều số liệu, nhiều em quan niệm

Như vậy qua bài kiểm tra tìm hiểu năng lực học tập và thăm dò thái độ học tập của học sinh cho thấy: 2 lớp có năng lực học tập tương đương nhau, chủ yếu

ở mức độ trung bình (≈ 50%), tỷ lệ học sinh đạt loại yếu, kém của cả 2 lớp là

khá cao (trên 30%) mà không có em nào có bài làm đạt loại giỏi, điều đó chứng

tỏ năng lực học tập của các em còn rất thấp Tỷ lệ học sinh bày tỏ thích học môn Địa lý cũng còn ít (≈ 35%) Do vậy cần phải tìm tòi các phương pháp giảng dạy mới, các sáng kiến phù hợp với đối tượng học sinh để gây hứng thú học tập cho các em, giúp các em nâng cao khả năng tự học, khả năng tư duy từ đó nâng cao được kết quả học tập và chất lượng giáo dục là điều hết sức cần thiết

Do vậy tìm ra một phương pháp phù hợp vừa cho học sinh dễ hiểu bài, vừa gây được sự chú ý là một vấn đề hết sức cần thiết

3 Kinh nghiệm “Kết hợp sử dụng video clip để dạy bài thực hành: Viết báo cáo về kênh đào Xuy Ê và Panama - trong chương trình địa lý 10, tại TT GDTX thành phố”

3.1 Các video clip sử dụng trong bài thực hành: Viết báo cáo về kênh đào Xuy Ê và Panama.

1

- Kỷ niệm 100 năm

kênh đào panama

- Kênh Xuy Ê

Giới thiệu về kênh panama, kênh Xuy Ê và xác định vị trí

BBC tiếng việt, You tube

2 So sánh kênh Panama và

Xuy Ê

Khái quát về kênh đào và quãng đường di chuyển trên

3 Cơ chế hoạt động âu tàu

của kênh Panama Biết được sự hoạt động của âu tàu You tube 4

Xem video về quãng

đường vận chuyển được

rút ngắn khi đi qua kênh

đào

Hs hình dung được quãng đường được rút ngắn như thế nào khi đi qua các kênh đào

You tube

5

Xem video về những lợi

ích mà kênh đào mang

lại

Cũng như lợi ích của kênh

3.2 Nội dung giáo án bài thực hành: Viết báo cáo về kênh đào Xuyê và Panama – có kết hợp sử dụng video clip.

BÀI 38 – TIẾT PPCT 43: THỰC HÀNH VIẾT BÁO CÁO VỀ KÊNH ĐÀO

XUYÊ VÀ PANAMA

1 Về kiến thức:

- Nắm được vị trí chiến lược và vai trò của hai kênh đào quan trọng trên thế giới là Xuy Ê và Panama

- Hiểu được những lợi ích kinh tế nhờ sự hoạt động của hai kênh đào này

2 Về kỹ năng: Dựa vào bản đồ và tư liệu đã cho viết báo cáo ngắn về một ngành Dịch vụ

3 Thái độ: Mong muốn chinh phục và cải tạo tự nhiên

4 Định hướng phát triển năng lực:

- Năng lực tự học, năng lực tính toán, năng lực hợp tác, năng lực sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông

- Năng lực sử dụng hình vẽ, tranh ảnh, mô hình, vi deo clip…, năng lực sử dụng bản đồ, năng lực tư duy, tổng hợp theo lãnh thổ, năng lực sử dụng số liệu thống kê

- Đàm thoại gợi mở

- Thảo luận theo nhóm, cặp

- Sử dụng hình ảnh, video clip

- Máy tính, máy chiếu

- Video clip liên quan đến nội dung bài

- 2 tờ giấy A0

1 Ổn định lớp

2 Kiểm tra bài cũ

* Nội dung yêu cầu học sinh chuẩn bị ở nhà: Đọc phần tư liệu tham khảo Hoàn thành bảng sau

GIỚI THIỆU VỀ 2 KÊNH ĐÀO

Kênh đào Xuy Ê Kênh đào Panama

Vị trí địa lý

Cầu nối Thuộc quốc gia

Năm khởi công

Năm hoàn thành

Chiều dài Chiều rộng mặt kênh

Trọng tải Thời gian qua kênh

Nước quản lý

3 Bài mới.

Hoạt động 1: cá nhân/ cả lớp

? Dựa vào nội dung của bài thực

hành hãy xác định yêu cầu của

bài thực hành?

Hs: trả lời

Gv: chuẩn kiến thức

Hoạt động 2: nhóm/ cả lớp.

* Xem video: Kỷ niệm 100 năm

kênh đào Panama, kênh Xuy Ê.

GV: Hãy theo dõi video giới thiệu

về kênh đào Xuy ê và Panama Từ

đó xác định vị trí của kênh đào

HS: theo dõi, trả lời

* Xem video: So sánh kênh

Panama và Xuy Ê

GV: Các nhóm trình bày phần

chuẩn bị: giới thiệu về Kênh

Panama và Xuyê

Nhóm 1,3: Kênh Xuyê

Nhóm 2, 4: Kênh Panama

Các nhóm dán phần trình bày

bằng giấy A0 lên bảng GV chọn

A XÁC ĐỊNH YÊU CẦU:

1 Xác định được vị trí của 2 kênh đào: Xuy Ê và Panama

2 Tính quãng đường rút ngắn

3 Lợi ích của 2 kênh đào

4 Tổng hợp tư liệu để viết báo cáo

B HƯỚNG DẪN CÁCH LÀM

1 Xác định vị trí của 2 kênh đào

- Kênh Xuy ê: Cắt ngang qua eo đất Xuy

ê của Ai cập Nối biển Đỏ và Địa Trung Hải

- Kênh Panama: Cắt ngang eo đất Panama của nước Panama Nối Đại Tây Dương và Thái Bình Dương

nhóm 1 và nhóm 2 thuyết trình.

(Chuẩn kiến thức ở phần phụ

lục)

? Qua phần trình bày của 2 nhóm,

hãy so sánh sự khó khăn trong xây

dựng và di chuyển qua kênh của 2

kênh đào

HS trả lời Gv chuẩn kiến thức

GV: việc di chuyển qua kênh

Panama khó khăn hơn nhiều do

mực nước giữa Thái Bình Dương

và Đại Tây Dương không bằng

nhau Vì vậy phải xây dựng nhiều

Âu tàu.

* Xem video ngắn (1,5 phút) về

sự hoạt động của Âu tàu.

Hoạt động 3: Nhóm/ cả lớp.

HS: quan sát bản đồ “ Một số

cảng lớn trên thế giới”

GV: nhấn mạnh những cảng lớn

nối với nhau bằng tuyến hàng hải

quan trọng

* Xem video về quãng đường

vận chuyển được rút ngắn khi

đi qua kênh đào.

GV: sau khi xem video các em đã

biết được quãng đường được rút

ngắn khi đi qua kênh đào thay vì

đi vòng qua các địa điểm khác

? Hãy cho biết cách tính quãng

đường vận chuyển được rút ngắn?

HS: nghiên cứu trả lời

2 Tính quãng đường được rút ngắn khi qua kênh Xuyê và Panama

* Công thức tính:

Quãng đường được rút ngắn (Hải lý) = Quãng đường qua châu phi (hoặc Nam Mỹ) – Quãng đường qua Xuyê (hoặc Panama)

% Quãng đường được rút ngắn = Quãng đường được rút ngắn (hải lý)/ Quãng đường qua châu phi (hoặc Nam Mỹ) * 100

* Kết quả Khoảng cách quãng đường được rút ngắn

khi qua kênh đào Xuy-ê

Quãng đường rút ngắn

Tuyến

Hải lí % Ô-đét-xa - Mun-bai(Bom bay) 7.620 64,5 Mi-na-al A-hma-đi -Giê-noa 6.364 57,5 Mi-na-al A-hma-đi

-Rốt-tec-đam

6.372 53,4 Mi-na-alA-hma –Ban-ti-mo 3.358 27,9