Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp giúp học sinh lớp 5 làm tôt bài văn tả người

Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp giúp học sinh lớp 5 làm tôt bài văn tả người SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THÀNH PHỐ THANH HÓA ************************ SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH LỚP 5 LÀM TÔT BÀI VĂN TẢ NGƯỜI Người thực hiện Lê Thị Ngoan Chức vụ Giáo viên Đơn vị công tác Trường Tiểu học Minh Khai I Sáng kiến kinh nghiệm thuộc lĩnh vực môn Tiếng Việt THANH HÓA, NĂM HỌC 2016 SangKienKinhNghiem net 1 I MỞ ĐẦU 1 Lí do chọn đề tài Như chú[.]

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THÀNH PHỐ THANH HÓA

************************

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH LỚP 5

LÀM TÔT BÀI VĂN TẢ NGƯỜI

Người thực hiện: Lê Thị Ngoan

Chức vụ : Giáo viên

Đơn vị công tác : Trường Tiểu học Minh Khai I

Sáng kiến kinh nghiệm thuộc lĩnh vực môn Tiếng Việt

THANH HÓA, NĂM HỌC 2016

I MỞ ĐẦU:

1 Lớ do chọn đề tài:

Như chỳng ta đó biết phõn mụn Tập làm văn là nhiệm vụ then chốt của mụn Tiếng Việt Nú cú nhiệm vụ hỡnh thành năng lực hoạt động ngụn ngữ cho học sinh Việc dạy Tập làm văn ở Tiểu học là gúp phần rốn luyện cho học sinh năng lực sử dụng tiếng mẹ đẻ, tạo điều kiện cho cỏc em giao tiếp trong cuộc sống hàng ngày và học tốt cỏc mụn học khỏc Thế nhưng

đa số học sinh gặp rất nhiều khú khăn khi làm văn miờu tả, đặc biệt là văn

tả người

Qua nhiều năm giảng dạy phõn mụn tập làm văn lớp 5, tụi nhận thấy khi làm kiểu bài tả người, học sinh cũn nhiều lỳng tỳng, mỏy múc, khuụn mẫu, thấy gỡ tả nấy, chưa biết lựa chọn cỏc chi tiết nổi bật, cỏc đặc điểm riờng của từng người để miờu tả Vớ dụ với đề bài tả cụ giỏo hầu như bài làm nào của cỏc em cũng tả cụ giỏo cú dỏng người thon thả, mỏi túc úng mượt luụn xừa ngang vai Làn da trắng hồng như bụi một lớp phấn mỏng Giọng cụ ấm ỏp Mụi luụn tươi cười… Khi chấm bài hầu hết chỳng

ta thường gặp những cụ giỏo cú hỡnh dỏng, tớnh tỡnh giống nhau Hoặc với

đề bài tả mẹ, tụi thường núi đựa với học sinh sao mẹ của cỏc bạn giống nhau đến thế, giống từ ngoại hỡnh đến tớnh cỏch – đều cú nước da trắng hồng, đụi mụi luụn nở nụ cười tươi tắn, đụi mắt bồ cõu long lanh

Do đú, ngay từ đầu năm học tụi đó chọn đề tài: “Một số biện phỏp giỳp học sinh lớp 5 làm tốt bài văn tả người”.

2 Mục đớch nghiờn cứu:

Hỡnh thành cho học sinh kỹ năng viết văn tả người tốt, tạo cho cỏc

em hứng thỳ khi học phõn mụn tập làm văn Đõy là việc làm cần thiết đối với mỗi giỏo viờn làm cụng tỏc giảng dạy gúp phần nõng cao chất lượng dạy và học

3 Đối tượng nghiờn cứu:

Học sinh lớp 5A trường Tiểu học Minh Khai 1- Thành phố Thanh Húa

4 Phương phỏp nghiờn cứu:

- Phương pháp quan sát

- Phương pháp phỏng vấn

- Phương pháp phân tích tổng hợp

- Phương pháp trắc nghiệm

II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

A Cơ sở lý luận:

Văn tả người khụng phải là đưa ra những lời nhận xột chung chung, những đỏnh giỏ trừu tượng về con người Mà miờu tả là dựng ngụn ngữ, lời văn sống động để giỳp người đọc nhỡn rừ chỳng tưởng như làm hiện lờn trước mắt người đọc một con người bằng xương, bằng thịt, gợi cho người đọc cảm nhận, suy nghĩ như mỡnh Tuy nhiờn hỡnh ảnh một con người khụng phải là một bức ảnh chụp lại, sao chộp vụng về Nú là kết quả của những nhận xột tinh tế, những rung động sõu sắc mà người viết đó thu được khi quan sỏt

B Thực trạng của vấn đề:

Trong văn miờu tả núi chung, kiểu văn tả người vừa quan trọng vừa khú Quan trọng vỡ nú giỳp học sinh quan sỏt, khắc họa và đỏnh giỏ một con người mà cỏc em tiếp xỳc trong cuộc sống; đỏnh giỏ chung tỏ thỏi độ yờu ghột đỳng mức tức là tự bồi dưỡng được những tỡnh cảm đạo đức tốt đẹp của con người mới Tả người khú vỡ phải biết chọn lọc những chi tiết thật nổi bật, cho biết người đú ở lứa tuổi nào, làm nghề gỡ và tớnh nết ra sao… Hơn thế nữa, bài văn tả người thành cụng nhất là ở chỗ nú tụ đậm một vài nột đặc sắc làm cho người ta phõn biệt rừ người được tả với những người khỏc Kiểu bài văn tả người trong chương trỡnh lớp 5 bắt đầu

từ tuần 12 Sau khi tiến hành khảo sỏt bài đầu tiờn : Tả lại cụ giỏo hoặc thầy giỏo đó dạy em trong những năm học trước.Tụi nhận thấy học sinh làm bài cú những điểm chung như sau:

- Cỏc em thường tả cụ giỏo là một người trẻ, đẹp ăn mặc thời trang, tớnh nết dịu hiền, khụng bao giờ mắng mỏ học sinh Như vậy là cỏc em đó thần húa đối tượng miờu tả Cú em đó tả cụ giỏo mỡnh theo khuụn mẫu tả

mẹ hay một diễn viờn, một ca sĩ mà em yờu thớch: Đú là người cú cặp mắt

bồ cõu long lanh, lụng mày lỏ liễu, nước da trắng hồng, mỏi túc dài, đen nhỏnh… trong con mắt của cỏc em thầy, cụ giỏo người một người hoàn

mĩ Điều đú cũng thật dễ hiểu Nhưng trong thực tế, thầy, cụ giỏo cũng chỉ

là một người bỡnh thường như bao người bỡnh thường khỏc: tức là cũng

giản dị, cũng vất vả, dậy sớm thức khuya…

- Vì là học sinh lớp 5 nên cách làm bài của các em ít nhiều cũng mang tính nghệ thuật Có nghĩa là các em đã biết sử dụng ngôn ngữ, hình ảnh, các biện pháp nghệ thuật tu từ song nhiều chi tiết còn thiếu tính chân thực, ngôn từ chưa được gọt giũa, hình ảnh so sánh khập khiễng, cách dung từ vụng về

- Ví dụ một học sinh tả cô giáo: “Miệng bằng cục tẩy và đỏ, đôi hàm răng trắng muốt của cô như lông chim bồ câu trắng…” hoặc “Đôi mắt cô tròn như hai hòn bi ve…khuôn mặt cô hồng hào vẻ vang Cô ăn mặc rất tự nhiên như ở nhà Cô luôn đi thon thả và nhẹ nhàng…”

- Lại có em tả thực như sau: “Cô năm nay 34 tuổi cùng tuổi với bố

em Chồng cô là phó bí thư Đảng ủy phường Cô có hai con: chị học lớp 6 hơn em một tuổi và một em học lớp mẫu giáo…”

- Vốn từ ngữ của các em còn hạn chế nên bài làm còn mang tính liệt

kê, hô khẩu hiệu như: “Bạn ấy rất khiêm tốn Giọng của bạn ấy rất hay Bạn cũng rất hiền từ”

- Lại có em đưa vào bài làm của mình những chi tiết chưa chắt lọc, thiếu tính giáo dục Ví dụ với đề bài “ Tả người bạn thân nhất của em”, có

em viết: “ Bạn Hùng rất tốt với em, bạn ấy thường mua quà cho em ăn sau buổi tan học…”

Tóm lại, cái hạn chế lớn nhất của các em trong làm bài văn miêu tả nói chung và kiểu bài văn tả người nói riêng là bệnh công thức, khuôn sáo, máy móc, thiếu tính chân thực và cả nghệ thuật nữa Nói cụ thể là các

em thường phụ thuộc vào bài mẫu, không kể đề bài quy định như thế nào Với cách làm bài ấy, các em không cần biết đến đối tượng miêu tả, không quan sát và không có cảm xúc gì về đối tượng Điểm nữa đó là sự miêu tả hời hợt, chung chung không có một sắc thái riêng biệt cụ thể nào của đối tượng được tả Nguyên nhân chủ yếu vì các em không biết quan sát nên không có nhận xét gì cụ thể, không biết lựa chọn chi tiết nổi bật

C Giải pháp và tổ chức thực hiện

Để giúp học sinh làm được một bài văn tả người đạt được những yêu cầu như vừa mang tính chân thực, vừa mang tính mang tính nghệ thuật và

mỗi bài văn là một sản phẩm sáng tạo tôi đã hướng dẫn các em làm như sau:

1 Rèn học sinh thực hiện tốt khâu chuẩn bị bài mới :

- Do thời gian dành cho tiết tập làm văn trên lớp chỉ từ 35 đến 40 phút, vì thế các em cần phải có sự đầu tư từ trước, nếu không chuẩn bị bài thì việc học tập trên lớp của các em gặp nhiều khó khăn và kém hiệu quả Tuy nhiên, việc phải chuẩn bị gì và chuẩn bị như thế nào còn phụ thuộc vào sự định hướng của giáo viên Do đó, tôi thường định hướng cho các

em chuẩn bị bài một cách rõ ràng, cụ thể:

a Trước hết phải tập quan sát, phải có công quan sát để tìm ra những nét nổi bật, độc đáo của đối tượng quan sát Có thể ghi nhớ trong đầu, có thể ghi chép lại vào vở Có thể ghi dáng vẻ bên ngoài, rồi qua dáng vẻ bên ngoài mà ghi tâm trạng bên trong Có thể quan sát trực tiếp hoặc hồi tưởng lại bằng trí nhớ bởi hầu như những đối tượng tả các em đã từng gặp hằng ngày

b Cung cấp cho học sinh những điều cần lưu ý khi quan sát và miêu

tả người:

- Hình dáng, tính tình, hành động của con người phụ thuộc vào tuổi tác, giới tính, hoàn cảnh sống, điều kiện sống

Trước hết chúng ta cần lưu ý đến tuổi tác Mỗi lứa tuổi khác nhau có

sự phát triển riêng về cơ thể, sẽ có những nét tâm lý riêng biệt và có những hành động tương ứng Ví dụ em bé bụ bẫm, lẫm chẫm tập đi, còn

cụ già tóc bạc, da nhăn nheo, đi đứng với dáng vẻ lọm khọm…

Giới tính cũng có ảnh hưởng lớn Các em hãy quan sát ngay chính lớp mình xem thói quen sinh hoạt và ý thích của các bạn nam khác các bạn nữ như thế nào?

Hoàn cảnh sống, điều kiện sống sẽ tạo cho con người thói quen, tính tình, cử chỉ riêng biệt Nếu em là con một em sẽ nhõng nhẽo, khảnh ăn nhưng nếu là nhà đông con lại khác

Ở tuổi trưởng thành, nghề nghiệp sẽ để lại nhiều dấu ấn ngay từ hình dáng đến tính tình, cử chỉ của mỗi người Một trí thức hay phải tiếp xúc với sách vở tất nhiên dễ bị cận hơn một nông dân Một dân chài thường có nước da đen sạm và khỏe mạnh, vạm vỡ khác một nhà nghiên cứu khoa

Như vậy, tuổi tác, giới tính, hoàn cảnh sống và điều kiện sống, nghề nghiệp sẽ tạo ra những điểm khác nhau ở từng tầng lớp người và mỗi người Tuy nhiên chúng ta cần phải lưu ý: Mỗi con người tự thân còn mang nhiều nét riêng biệt không thể trộn lẫn Tìm cho được hai khuôn mặt giống nhau đâu phải dễ! Và dẫu hình dáng có giống nhau đến mấy nhưng tính tình vẫn khác biệt Tại sao một người nào đó, tuy ta chưa nhìn

rõ mặt nhưng chỉ cần nghe giọng nói, tiếng bước chân đi đã nhận ra ngay? Khi quan sát cần tập trung ghi lại những cái chung, cái riêng của người được miêu tả

- Khi quan sát các em có thể dùng bằng mắt nhìn, tai nghe… và điều cần thiết là phải tiếp xúc, trò chuyện, trao đổi ý kiến… nhìn khuôn mặt, dáng đi, nghe giọng nói, xem xét cách nói, cử chỉ, cách cư xử, những việc làm… và ghi nhớ những điều nổi bật

Quan sát trực tiếp là điều quan trọng nhất nhưng cũng có khi ta dùng cách quan sát gián tiếp, thông qua trí nhớ của mình, cũng có thể thông qua nhận xét của một người khác về người đó Ngay một lúc, ta đâu có hiểu hết về một người, kể cả hình dáng cũng vậy Ví dụ đôi mắt lúc bình thường ra sao, khi vui thế nào còn khi buồn thì sao?

Các em có thể bộc lộ tình cảm trực tiếp của mình đối với người được

tả bằng những lời khen, chê nhưng thông thường bộc lộ gián tiếp qua cách

tả thì hay hơn

* Ví dụ 1: Tả một người bạn thân của em ở trường

Tôi gợi ý cho học sinh quan sát một bạn học sinh mà các em chọn tả : Quan sát từ xa đến gần : Từ xa thấy bạn ấy có hình dáng thế nào ? Cao hay thấp ? Mập hay gầy ? Đó chính là phần tả bao quát hình dáng của bạn

đó Đến gần, em thấy bạn ấy có dáng người, mái tóc, mặt, mũi, miệng, dáng đi, giọng nói, ánh mắt, nụ cười…như thế nào Để giúp cho bài văn của các em sinh động hơn, có hồn hơn tôi còn nhắc nhở các em quan sát một cách tinh tế, tỉ mỉ để phát hiện những nét riêng biệt, nổi bật của đối tượng mình tả và tả bằng chính những cảm nhận đó một cách chân thật nhất Ví dụ : Các em quan sát ánh mắt của bạn ấy ở những thời điểm khác nhau như : trong học tập, lúc vui chơi hay khi tham gia các hoạt động sinh

hoạt tập thể hoặc những lúc bạn thuộc bài, được cô khen thì ánh mắt của bạn ấy thế nào ? Và khi có ai đó gây lỗi với bạn như vô ý giẫm lên chân bạn thì ánh mắt biểu hiện của bạn ra sao? Khi bạn ấy phạm lỗi thì thái độ bạn ấy lúc nhận lỗi thế nào?

* Ví dụ 2 : Tả một người thân của em trong gia đình.

Nếu các em chọn tả mẹ của em, các em thấy mẹ là người gần gũi thương yêu chúng ta hàng ngày, vậy khi quan sát em thấy ánh mắt mẹ ra sao ? (đôi mắt dịu hiền, ánh lên vẻ trìu mến) Cũng đôi mắt ấy, khi các em

bị cô giáo phê bình vì không thuộc bài thì ánh mắt thế nào (ánh mắt buồn

bã, lo âu) Tôi còn dùng hệ thống câu hỏi để kích thích sự tưởng tượng khêu gợi óc tò mò, dựng lại hình ảnh sự vật mà các em quan sát trước, phát huy khả năng tư duy sáng tạo của các em Từ đó, học sinh có hứng thú chuẩn bị bài đầy đủ và tỉ mỉ để lên lớp học tốt

+ Động viên học sinh phải thuộc ghi nhớ vì đó là những kiến thức cô đọng nhất để hình thành kĩ năng thực hành Mục ghi nhớ trọng tâm là dàn bài đại cương, các em sẽ dựa vào đây để lập dàn bài chi tiết Qua dàn bài chi tiết, học sinh sẽ nói và viết văn tương đối thuận lợi, đi đúng yêu cầu trọng tâm và bố cục đầy đủ, rõ ràng Vì tôi nhận thấy ở đa số các em chưa phân biệt được rõ ràng bố cục của bài văn, các em còn lơ mơ khi đi vào viết bài văn hoàn chỉnh mà chưa thật sự nắm chắc cách bố cục của thể loại văn mình đang học

Sự chuẩn bị bài đầy đủ, tỉ mỉ giúp các em học tập, làm văn hiệu quả hơn, viết đúng với yêu cầu của đề bài hơn

2 Hướng dẫn kĩ thuật viết văn cho học sinh :

Nhắc nhở học sinh không tả dài dòng mà cần tìm hiểu và quan sát thật kỹ để nắm bắt cho được cái thần, cái hồn, cái dáng vẻ đặc biệt của người được tả rồi bằng ngôn ngữ làm hiện lên trước mắt người đọc một con người bằng xương, bằng thịt, gợi cho người đọc cảm nhận, suy nghĩ như mình Nói ít gợi nhiều không có nghĩa là các em chỉ viết vài câu rồi chấm hết một bài văn, mà khi tả người không nên viết lan man, đặc điểm nào cũng tả, cần phải biết chọn lọc những đặc điểm nổi bật của con người

ấy Khi tả người không nhất thiết phải tả hết cả mặt mũi, chân tay, quần

áo, giày dép Rồi tả cái mặt thì không có nghĩa là phải tả hết mắt, mũi,

miệng, cằm, lông mi, lông mày,… mà chủ yếu là phải tả được cái gì tạo nên con người ấy, cái gì là cái thần, cái hồn của con người ấy

- Lưu ý học sinh khi tả người cần chú ý ba mặt: Hình dáng, tính tình

và hoạt động Nếu tả riêng từng mặt thì bài văn sẽ khô cứng đơn điệu Thông thường qua hoạt động làm toát lên hình dáng, tính tình hoặc qua hình dáng bộc lộ tâm trạng, tính cách của người đó

a Tả hình dáng (ngoại hình) của một người cần chú ý đến tầm vóc,

khuôn mặt, mái tóc, làn da, cặp mắt… cách ăn mặc, đi đứng, nói cười… song cần biết lướt qua (hoặc lược bỏ) những nét không nổi bật để tập trung vào những đặc điểm tiêu biểu, gây ấn tượng mạnh cho người đọc,

có liên quan đến hoạt động, tính tình của người được tả Thông thường dựa vào tuổi tác, nghề nghiệp, hoàn cảnh sống của mỗi người, ta có thể chọn tả những nét phù hợp và nổi bật

Ví dụ:

- Quan sát một chàng trai Hmông đang cày ruộng, nhà văn Ma Văn Kháng đã ghi lại các chi tiết gây ấn tượng mạnh như: “Mười tám tuổi, ngực nở vòng cung, bắp tay, bắp chân chắc như trắc, gụ Vóc cao, vai rộng, người đứng thẳng như cái cột đá trời trồng…” (Hạng A Cháng - Sách Tiếng Việt L5 tập một) Đó chính là vẻ đẹp của một thanh niên dân tộc khỏe khắn, lực lưỡng, thẳng thắn, trung thực Một vẻ đẹp của núi rừng, của thiên nhiên hoang dã…

- Trong bài “Bà tôi”, tác giả Mác-xim Go-rơ-ki đã ghi lại đặc điểm của bà mình như sau: “Bà tôi ngồi cạnh tôi chải đầu Tóc bà đen và dày kỳ

lạ, phủ kín cả hai vai, xõa xuống ngực, xuống đầu gối Một tay khẽ nâng

mớ tóc lên và ướm trên tay, tay bà đưa một cách khó khăn chiếc lược thưa bằng gỗ vào mớ tóc dày… Khi bà mỉm cười hai con ngươi đen sẫm nở ra, long lanh, dịu hiền khó tả, đôi mắt ánh lên những tia nắng ấm áp, tươi vui Mặc dù trên đôi má ngăm ngăm đã có nhiều nếp nhăn, khuôn mặt của bà tôi hình như vẫn tươi trẻ…” (Sách TV5 – trang 122 – Tập 1)

Ta thấy tác giả miêu tả ngắn gọn, chân thực, sinh động hình ảnh của một người bà đồng thời bộc lộ được tình yêu của người cháu đối với bà

- Hoặc khi tả một chú bé vùng biển rắn rỏi, nhanh nhẹn, chăm lao động, tác giả Trần Vân đã viết như sau: “Nó cởi trần phơi nước da rám đỏ

khỏe mạnh của những đứa trẻ lớn lên với nắng, nước mặn và gió biển Thân hình nó rắn chắc, nở nang: cổ mập, vai rộng, ngực nở căng, bụng thon hằn rõ những múi, hai cánh tay gân guốc như hai cái bai chèo, cặp đùi dế to, chắc nịch Thắng có cặp mắt to và sáng Miệng tươi hay cười, cái trán hơi dô ra, trông có vẻ là một tay bướng bỉnh, gan dạ” (Sách TV5 – trang 130 – Tập 1)

Ở những nét nổi bật về hình dáng nói trên, người đọc dễ dàng nhận thấy cả tinh thần, tình cảm hay tính cách của người được tả: A Cháng ngay thẳng, tốt bụng, bà tôi hiền lành, bao dung, chú bé vùng biển hồn nhiên, bướng bỉnh và rất đáng yêu

b.Tả hoạt động của người cũng cần tập trung vào những biểu hiện

chính với từng dáng điệu, cử chỉ, lời nói làm sao cho rõ được tính tình hay phẩm chất tư cách của người đó

Đọc đoạn văn sau đây ta thấy A Cháng là một thanh niên Hmông chăm chỉ yêu thích việc cày ruộng: “Hai tay Cháng nắm đốc cày, mắt nhìn thế ruộng, mắt nhìn đường cày, thân hình nhoài thành một đường cong mềm mại, khi đi bên trái, lúc tạt qua phải theo đường cày uốn vòng theo hình bậc thang giống như một mảnh trăng lưỡi liềm Lại có lúc được sá cày thẳng, người anh như rạp hẳn xuống, đôi chân xoải dài hoặc băm những bước ngắn gấp gấp…”

Ta thấy tác giả quan sát rất kỹ và miêu tả sinh động làm nổi bật được hình một chàng trai miền núi khỏe mạnh, say mê làm việc

Hoặc khi tả tâm trạng nào cần lựa chọn hoạt động nổi bật làm toát lên tâm trạng ấy Ví dụ khi tả một bạn học sinh buồn vì bị điểm kém tác giả đã khéo léo gợi tả một tâm trạng thật buồn mà không hề sử dụng một chữ “buồn” nào trong bài: “Em bê quyển vở có điểm 2 to tướng như một con ngỗng cố gắng bước đi Quyển vở nặng quá làm trĩu tay em xuống và kéo ghì bước chân em lại.”

Tóm lại, trình tự ở bài văn tả người dựa vào tâm lý hay cảm xúc

của người viết Không bắt buộc học sinh phải vận dụng một cách máy móc, gượng ép Tuy vậy, những đề bài tả người đầu tiên thường tách rõ hai mặt là nhằm nhấn mạnh cho các em chú ý cả hai mặt đó Hình dáng được nói đến trước là những đặc điểm cụ thể dễ nhìn thấy Còn tính tình

nói đến sau vì thường ẩn kín phải qua một thời gian tiếp xúc khá lâu mới nhận rõ được Thứ tự tả trước sau như vậy là thông thường Nhưng nếu học sinh chọn một thứ tự trình bày khác cũng được miễn là hợp lý Ví dụ tính tình của một người có nét nổi bật khá rõ, đáng chú ý ngay khi mới gặp thì có thể tả tính tình trước rồi mới tả đến hình dáng, hoặc có thể tả kết hợp từng nét hình dáng với tính tình Trình bày thứ tự nào cuối cùng cũng phải tả được rõ ràng những đặc điểm của người được tả về cả hai mặt trên Tùy theo yêu cầu đề bài tả kỹ mặt nào thì tập trung làm rõ mặt

đó Tuy nhiên vẫn có sự kết hợp đan cài khi kết hợp miêu tả các mặt nêu ở dàn bài dưới đây:

1 Mở bài: Giới thiệu người được tả.

(Tả ai? Gặp gỡ tiếp xúc ở đâu? Trong hoàn cảnh nào? )

2 Thân bài: (nêu đủ 3 mặt)

- Hình dáng: Tả bao quát về tuổi tác, nghề nghiệp, tầm vóc, cách ăn mặc, dáng điệu… Tả những nét nổi bật đáng chú ý về khuôn mặt, mái tóc, cặp mắt, nụ cười…

- Tính tình: Chú ý nêu rõ lời nói, cử chỉ, thái độ cư xử hay việc làm của người được tả nhằm biểu lộ phẩm chất đạo đức, tình cảm, thói quen của người đó (tránh liệt kê tính nết một cách khô khan, rời rạc)

- Hoạt động: Tả kỹ và có thứ tự các cử chỉ, động tác, lời nói để thấy được cách làm việc (có thể kết hợp bộc lộ ý nghĩ, cảm xúc của người được tả hoặc xen tả ngoại cảnh để bộc lộ tâm trạng…)

3 Kết luận: Nêu thái độ cảm nghĩ của bản thân đối với người được

tả (có ấn tượng gì sâu sắc? có ảnh hưởng gì đối với bản thân?)

Lưu ý ở bài văn tả người, ngoài yêu cầu dùng ngôn ngữ miêu tả nói chung để tả hoạt động, ý nghĩ, tình cảm của nhân vật và bộc lộ suy nghĩ, cảm xúc riêng của người viết còn có ngôn ngữ riêng của nhân vật (người được tả) với những lời đối thoại (tự bộc lộ ý nghĩ, tình cảm) Do vậy người viết phải biết diễn tả sao cho phù hợp với tính cách nhân vật, đúng trọng tâm đề bài, đúng thể loại miêu tả, tránh sa vào kể hay tường thuật lan man

Tóm lại, để giúp học sinh có kỹ năng làm kiểu bài văn tả người, giáo viên cần hướng dẫn học sinh theo trình tự sau: